Skip to main content

Full text of "Melchioris Cani episcopi Canariensis ... Opera"

See other formats 


■ 


Digitized  by  Googie 


MELCHIORIS 

CANI 

OPERA. 


Digitized  by  Coogle 


Digitized  by  Google 


MELCHIORIS 
C AN 

EPISCOPI  CANARIENSIS, 
Ex  Ordine  Praedicatorum  j 

OPERA, 

In  hac  primum  editione  clarius  divifa, 

Et  Prafatkme  infiar  Prologi  Gak^i  illuprata 
A P.  HYACINTHO  SERRY  DOGT.  SORBON. 


£t  in  Pat  Lyceo  S.  TheoL  Primario  Profeff 


BASSA?iai,  MDCCXLVI. 


Ex  Tfpogrtip*w*  Remondini. 

SUPEBJOFJJMPEBJAISSU,  & PBJHLEGK); 


Digitized  by  Google 


Digitized  by  Google 


E L E N C H U S 

E b ' R U M, 

- . ' ' r ' ] " • ’ i 

boc  Vdhtmine  continenfw^  '■ 

Melchioris  Cani  Vindicationes  , quibus 
nonnullorum  im  ejus  libros  de  locis 
Theologicis  accufationes  refelluntur. 

Ejufdem  locorum  Theologicorum  libri 
duodecim  j quibus  non  modo  often-, 
ditur  vera  ratio  univerfos  Chriftiansc 
religionis  hortes  refellendi , ac  facra' 
dogmata  confirmandi  *,  verum  etiam 

. omnia  fere  , quae  hodie  in  contror 
verfiam vocantur,  luculentiflime exa- 
minantur, ac  difcutiuntur.  ' ; 

Ejufdem  ReleSio  de  Sacramentis  in 
genere , habita  in  Academia  Sal- 
manticenli. 

Ejufdem  Rele&io  de  Poenitentise  Sa- 
cramento, in  fex  partes  divifa* 


a 3 CEN- 


Digitized  by  Googie 


C E N S U R.  A 

F.  RODERICI  VADIL^I 

BENEDIC  X I NI. 

Sacrae  Caefareae  Majeftatis  a Sacris  Concioflibus.-iii 
Libros  de  Locis  Thcolc^cis  Adm.  R.  P.  -R  - 
. Mclchioris  Cani»  Dominici 
Monachi,  Epifcopi  Canarienfis*,  , ' 

£ Mandato  Regii  Senatut , Oput , cui  titulm  ofi  , IV 
locif  T heoiogicis , admodum  Rev.  Magifhi  Fratri t MeU 
chioris  Cani  , Ordinis  Sanili  Dominici  Motmhi , olim 
CanarienJij  Epifcopi'  in/piaendum  ac  excutiendum  accepi. 
Jjihorem  fane  viribus  ingenii  mei  Ange  difparem  fen- 
tiens  y non  fum  averfatus  , tum  ob  tcmti  Senatus  di- 
gnitatem^y  cujus  obftftere  imperio  citra  gravi 0mi  erimi- 
pis  notam  haud  Acebat  s tum  tb  ejufdem  Operit  niagnam  toti  £(tleji* 
mtilitatent  futuram.  Adde  , quod  ejujdem  Authoris  eiucubrationes  , ^hanc 
prafertimy  perkgendi  magno  tenebar  defiderio . Itaque  legiy  cvohiy  per- 
legi prajeut  opus  . Sed , qmd  poti  fimum  in  tanto  quidem  opere  Atfdem , 
vix  dicere  queo  . Nam  fi  dkiionis  caflitatem  , (j-  elegantiam  quarat  , 
eam  certe  reperies^  qua  cum  Ciceroniana  confirri  foft . Si  vero  rerum 
geflarum  ht/ioriamy  rationemque  traiianda  hifioria  requirat  y Salluflio  hi- 
fitrico  Jatis  kudatOy  f non  fuperieremy  inferiorem  profeil»  non  inveniet. 
Si  autem  Philojophia  fubtilem , accurat amque  rationem  percupiat , hic  com- 
pendio omnem  PiatonicUy  Ariflotelicaque  difciplina  rationem  amulatifime 
contempler  i licebit . Si  vero  Theologta  Scholafliea  capiaris  argumento  , 
pojl  Dtvum  T hornam  ( quem  femper  excipiendum  duxi  ) mllo  ex  mul- 
tis y qut  de  hac  Familia  dotle  ac  diferte  fcripferunt  y inferiorem  judicare 
licebit  y ita  ut  vere  tlliut  non  fatis  laudati  Magifiri  Fratris  Franci fci  a 
ViFlorta  difcipulum  eximium  agnofcere  pojfit  » cui  omnes  fuos  it  authdr 
( qua  non  ejus  prudentia  y eruptionis  y mode/lia  y Oc  hurpiUtatis  Au/  mi- 
nima extflimanda  efi  ) progreffus  in  re  Theologica  refert  acceptor  . Por- 
ro fi  juris  Pontificii  ( cui  author  non  contemnendam  dedit  operam  ) affe- 
Fles  peritiam  y ex  hujus  Monachi  hdoribut  compendiariam  trailandi  ejuf- 
dem juris  rationem  petere  licebit  . Jam  vero  fi  furorum  profunda  litera- 
rum  mjfleria  perfentire  , ac  pervefiigare  curet  y nullo  , pofi  illos  magnos 

jan- 

Digiti;:  ' ■' 


fan&4  EccUJue  TkStores  y mi^lho 'flentiif  at  clarius  Jifces  . ^ii  'dicam 
de  eo  , qiM  adverfus  om'»esnsrettcos  zelo  accendebatur  f quot  fane  'ceu 
venaticus  frocul  odorabatur  cunis. y perfequebaturque , tiMni  iUius  Athana- 
fti  incorruptos  ac.  catholicos,  rtferena  mores  g su^fiurtet  labarosj.  quot  omnes 
pro  catholica  veritatis  amore  inflar  magni  Patriarcha  Jacobi  facile  perpe- 
tiebatur . Qaterum  tanti  Authoris  utilitatem  y dominam  y omniumque  di- 
fciplinarum  tratiandarum  rationem  , Chrtjliane  letior  , lUuJiri fjimo  , ac 
^evirendijfuno ' Archiepi^opo  Hijpaleufy  Eerdinattsk  Valdefio  , fupvetmru. 
rum  fidet  cognitori  ( quem  hujus  fracJdri  Operis  haredem  reliquit ')  acce- 
ptam refoto  y qui  funrmo  curajni  fbtdio  j‘  ut  prafens  opus  in  'Bu^  o- 
utilitati,  ptopituruin  ederetur  ’.  Kec  mtim  y fiudihfd  ltihr  y lilu- 
firiffimo  ac  Reverendijfimo , jOomimJ  CaJporoJ  de  y lAnhtepifcfpo 

Compoftellano  y fummo  Sacra  Cafar.  Majeft.  Capellam  gratia  debetur  y qui 
pro  ea  neceffitudine  y qua  autl^i  ■ dfvmilut  erut>y  Jumnjiopere'  0^uit  , ut 
quam  brevi  tam  infigne  opus  in  ^ lucem  ederetur . ^fuapr opter  opus  tam 
elegans  , eruditum  , omniumque  dtfciplinarum  genere  refertijfimum  ( ut 
pratermittam  valde  catholicum  y hifque  calamitofs  temporibus  apprime  uti- 
le y immo  dicam  necejfarium  ) excudendum  y non  folum  thagna  cum  lau- 
de totius  fanllijftmi  Patris  Dominici  Ordinis  y fed  etiam  totius  HifpOnia  y 
immo  Ecclefia  Catholica  y oppido  duximus. 


Madriti  l^.  diejmenfs  Angqfiij  Anks  D^kibi  XilXEXfl. 


) 

Rodericus  Vadilaeus. 


> . 


■ : « : ■» 

«4  N O I 


Digitized  by  Coogie 


NOI REFORMATORI 
Delio  Studio  di  Padova. 

r ■ • ' ' 

COncedemo  licenza  alia  Stamparia  Remondini 
di  poter  riftamparc  il  Libro  Intitolato 
cbioris  Cani  Bpifiopi  Canarienfis  •,  oflervaPdO  g]li 
prdint  in  Materia  di  Stampa.  — 

Data  U 2*  Ottobre  1745. 


( Gio:  Emo  Proc.  Re£ 

Zan  Alvife  Moceoigo  V.  Rc£ 

( 

. ..  • .. ' 


Michel  Augei*  Morin*  Seg. 


Rcgiftrato  io  libro  a C 14.  al  Nutn.  Z05. 

7 r ^ 


M£L- 


Digitized  by  GoogI 


MELCHIORIS  CANI 
VINDICATIONES, 

Quibus  DoQoullorum  in  ejus  Libros  de  Locis  Theologicis 
accttfationes  refelluntur. 

CAPUT  PRIMUM. 

yirorum  Illuftrmm  de  Melcbiore  Cano 
te/limonia . 

NICOLAUS  ANTONIUS  HISPALENSIS  J.  C 

( 

Jit  Biblhtbtta  Hijpanie*. 


FMelchior  Canus  , vulgo  Cano  , Prcdicacorom  Sodalis  , oj^tdum  quod- 
dam  Toletanse  DioeccCs  Taractn  appellatum  patriam  fonitus  mihi  vi* 
A detur  iuilTe . Ibi  enim  edita  eft  An^a  ejus  foror  , Melchioris  alterius 
Cani  , qai  in  eadem  Dominicana  familia  excellentem  vivus , morienfque  pie* 
tatis  ffunam  fulHnuit , mater  : quod  Monopolitanus  Epilcopus , HiUorise 
Ordinis  parte  4.  lib.  j.  cap.  31.  diferte  affirmat . Parentis  ipfe  meminit  initio 
liU  11.  ue  locis  Theologicis,  Viennae  Auftrix  tunc  extindi  , cum  abfolvillet  is 
fuperiorem  huic  librum  ; cu)us  quidem  caufa , non  folum  fe  hunc  laborem  fuf- 
cepiflc,  ied  dc  ei  nuncupaturum,  fi  viveret,  fuifie  ait.  Nomen  autem  cur  re- 
ticuit c)us,  quem  dignum  hoc  munere  , dc  apud  mortales  , qualis  ille  fuit , re* 
liquum  efie  nullum  , vir  dodiffimus  , Sc  prudentiffimus  non  temere  , ac  impo- 
tenter dixilTe  credendus  eft . Dominicanis  fe  aggr^avit  Salmanticst  ad  S.  Ste* 
phani  ampiiflimam  hujus  Ordinis  domum  . Prorecit  in  Theologicis  maxime  i 
fub  fummo  aetatis  fuae , Sc  profeflionis  viro  Francifco  Vidoria  ibi  docente;  qui 
Cani  ingenio,  ut  ipfe  ajebat , egregie  deledabatur  ; Sc  tamen  vereri  fe  adjunge* 
bat  , ne  hujus  infokntia  elatus,  iyt  exu/tani  ( verba  audis  ex  principio  lib.  13.  de 
Locis  ) immederate  jaSaretut , (S"  grandiet  eff^Sui  , nea  It  te  modo  , fS'  Sbere  in- 
cederetur , fed  temere  etiam  , ae  licenter  frteepteris  vefiigia  conculcaret  Quo<f 
Vidoriae  judicium  ne  in  fe  comprobaret  , fedulam  dedifle  operam  , fibi  ipfe 
arrogat;  quanquam  illos  probare  non  (oleat,  qui  velut  facramenio  rogati,  vel 
etiam  fuperfiitiene  conftridi , ut  Fabius  ait  , nefas  ducunt  a fufcepta  femel  per- 
fuafione  difcedere  . Theologo  quippe  nihil  efi  necejfe  ( utor  femper  elcgantiflimis  , 
Sc  prudentifliimis  ejus  verbis,  eMcrn  loco  ) in  cujufquam  jurare  leges  . Mejus 
enim  efi  ^us  , atque  pr^efiantius  , ad  quod  ipfe  tendit  , quam  ut  Magifiri  debeat 
fiefiigiis  femper  inffiere  , Jf  quidem  efi  futurus  Theologice  laude  perfeSus  Id  vero 
ingenium  tantae  expedationis  non  totum  is  (cholae  dedit  , atque  ejus  conflida- 
'tionibus;  quod  fere  alii 'apud  'nos  folent ,'  nefeientes  quam  non  lauta  fibi  ea  , 
qua  maxime  gloriantur,  exinde  cum  pedem  moverint  , apparitura  fit  fupellex  . 
Imo  cogitationes  fuas  in  id  fe  aliquando  contulifie , initio  libri  10.  affirmat , ut 
.fe  quavis  via,- & ratione  ab  iis  liberaret.  loterim  animadverfo  , verum  Theolo; 

gum 


Digilized  by  Googie 


gum  przftarc  illum  vix  polTe,  qui  line  licerarum  Gecularium  > fc  hidorte  cogni- 
tione, linguarumque  orientalium  jpcritia  , jejune  dijudicandis  fcholv  quxftionibus 
horas  omnes  impendent  : non  lolum  ab  his  dtfciplinis  egregia  (ibi  coinpatawlt 
adjumenta,  & ornamenta,  (ed  fc  indgnem  eloquentis  cultum,  vcluti  elcgantif- 
(imam  vedet^  pudehro  cerpori  ^djunxit.  Qi^  magisinftrudus  ad  fcholam  rediit, 
cum  Academia  Viros  i^os  (ommos  amililTct , qui  huic  Po^rins  operam  dabant  » 
prudenter  exifiimans  honedilTimum  fe  in  eo  exhibiturum  oiEcium  C^ridians  rei- 
publics  , (i  animum  in  fchota  fuum  , ut  ipfe  loquitur  libro  io  vel  repugnan- 
tem continerec.  Vid!laria  nempe  ad  MDXLyi.  diem  fiuun  obeunte  . Capus  no- 
fter  docendi  locum  ^ cathedra  principe  Culcepide  dicic^  , qui  Corte  jam  vefpere 
militabat.  liirtholomziis  Caranxa , & Miranda,  qui  ^(lea  fuit  Toletanus  An- 
tiftes,  florebat  eo  jam  tempore  in  Provincia  Caltells,  non  minus  opinione  lite- 
rarum , quam  dignitate  ; quocuna  noftro  male  conveniebar  , adeo  ut  fa^o  fua 
quemque,  ab  ejus  cognomine  appellata,  in  negotiis  donieflicis  (enaretur  . Unde 
nata  e(l  fama,  Mirandz  calamitatis,  de  qua  in  ejus  mentione  locuti  furnus  , ali- 
qua extitUTe  Canum  ex  parte  authprem  . Impatiens  enim  quiique  eqruro  fuifle 
loci  fecundi  in  literarum  laude  , aut  in  fodalium  exiflimatione  videri  poteft  . A- 
cademico  illn  confpicuus  munere , Italiam  ad  Concilium  venit  fub  1’aulo  111. 
Tridentinam  ad  urbem  convocatum,  ibique  tam  perfpicaciz  mentis  , atque  judi- 
cii maturitatis,  quam  profundz  fapientie , & Angularis  &cund>a>  laudeia  eximiam 
communi  omnium  collegarum  (ententia  reportavit.  Cujus  rei  Datis  idoneum  te- 
llimonium  przftare  poterit  Sforxa  Pallavicinus  S.  iC  ^ Cardinalis  doAilTimus  , 
ante  paucos  anne»  e vivis  ereptus  , dutn  in  Concilii  hujus  Hiltoria  , vulgaris 
linguz  italies,  vix  ufquam,  quin  Amul  commendet , Cani  recordatur  . In  Hi- 
fpamam  reverfus,  Salmaniics  adhuc  docuit  , fuccedentique  vice  Caroti  Philip- 
po filio  gratus  valde  exchit:_  cui  nem^  l^egi  author  fiiilie  dicitur  , noo  tamen 
Cne  totius  Collegii  Salmanticenlium  Theologis  , ac  Juris  Doflorum  (utTragatioi- 
ne  , confilii  de  jultitia  belli  adverfus  quemcumque  fuprema  etiam  in  tcrAs  dl> 
gnitate  fublimem,  pro  defeofione  propns  ditionis  excuDtbiliter  inferendi.  Quod 
quidem  ingratiflimum  fuilTe  dkitur  Paulo  Quarto , fuaiino  Pondfict  , vixque  ah 
eo  obtineri  pocuifle  , etiam  pacatis  rebus , ut  ad  nucum  Regis  EpiDropus  iU 
le  Canariarum  infularum  in  locum  Francifei  de  la  Cerda  ejuToem  Ordinis  £X>- 
minicani,  Caprs  comitis  filii,  crearetur.  Cum  tamen  huic  honori  , ne  ah  Hi(pa- 
nia  difcederet , renunciaflet  ; non  diu  poft  eleftus  ance  annum  Provincis  ius 
Caflells  prsfeflus.  Ssculi  fuperioris  fexagelimo  vitam  cum  morte  Toleti  com- 
mutavit, immorult  prsparata  fibi  (ama,  in  opere  illo  vix  ju(H  voluminis  , quod 
vere  tot  laudatores.  St  admiratores,  qujt  le£tores  habet , locorum  fcilicec  Theo- 
logicorum lib.  12.  in  quibus  non  modo  vera  refellendi  univerfos  Chridtans  rc- 
ligionis  hoAes,  confirmindique  Curra  dogmata  ratio,  ac  ufos  exafte  oflenditur  , 
verum  etiam  omnia  fere , quz  hodie  in  controverlla  iubeotur  , luculentifluns 
examinantur.  _ . . - 

Id  non  nifl  po(t  Authoris  mortem,  primum Salmanties  publici  Juris  ta£tum 
fuit,  apud  Matcniam  Gadium  i5<i.  in  fol.  editionem  promovente  D.  Ferdinan- 
do  de  Valdes  Kilpalenfi  Archiepifeopo  , Sc  Generali  Hifpaniarum  Inquifitore  , 
cui  Canus  edendum  legato  reliquerat,  nec  tamen  perfieflum.  Deftinaverac  enim  is 
decimumtertium,  ac  decimnmquarcum  libros  pro  colophone  aperis  adjungere  , ad 
quos  noa  femel , aut  bis  ( nempe  in  fine  capitis  j.  lib.  lo.  cap,  a.  lib.  8.  cap.  4.  lib. 
12.  Sc  cap.  1.  lib.  II,  eorum,  quibus  hodie  fruimur  ) lc£lorcm  remittit . Veneciis 
dein  prodiit  opus  ex  o£cina  Bartholomzi  Rubini  1^67.  in  oflavo  , Lovanii 
Colonis  i57qL  icerumque  i5S{.  apui  Bitkman  in  o^vo,  tertioque  i6oj.  cum  Re- 
leAione  de  poenitentia,  &c.... 

Prster  locos  Theologicos,  reliquit  etiam  RetedHonem  de  Paenittntia  , habitam 
in  Academia  Satmancicenfi  anno  154S.  fuper  decimam^uartam  diftindionem  lib.4. 
fententiarum . Compluti  apud  Petrum  Rombles  156}.  in  fol. 

Item  Releaioncm  alteram  de  Sacrtmntis  ig  legert ; Qas  una  cum  fuperiore 

Me- 


Mediolani  edita  eft  15(0.'  hn  odiWo.  Judidoin  quoque  id  , cujas  meininfinw  ' 
^ ftBa  Jifuit»rtim  tribuit  ei  is , qui  fnb  ntnnine  Alphonft  de  Vargas  latere  to^ 
lait , in  RfUtione  *d  , iy  Triiteiptj  <CbrifiitH*s  cap.  7.  atque  item  ^d^.> 
fus  /iatutum  Ecclefix  Toletane,  quo  infedi  ianguinis  homines  a beneficiis  hujus 
Ecclcfiz  arcentur,  aliquid  firripfille  , idque  in  lucem  cmiflum  fisilTe  alicubi  legi, 
mus.  ' . • ■ " , • , • 


CARDINALIS  SFORTIA  PALLAVfCINUS 


- In  yindicmknihu  SecietafU  Jtfu,  rspite  38. 

• • " t 

PLacet  hoc  loco  recitare  , quid  exiflimaverit  hac  de  re  non  acutulus  quidam 
Sophifta,  qui  non  tam. -Theolqgiatq,  quam  Theologiae  fiimum , & umbram 
per  captationes  , Ac  feitamenta  fetaretur  ; fed  Theologus  evoluti  feculi  pereru. 
ditus,  doQrina  pariter,  atque  ingenio  praeibms  , fiima  magnus,  re  major  . Lo- 
quor  Melchiorem  Canum,  qui  aureo  plane  vobmine-  hanc  ipfam  de  locis  Theo- 
logicis tradationem  ante  -omnes  & fupra  omnes  e(l  exeeutus  . Idemque  primus 
fiiit  redr,  qui  -docuerit.  Ac,  quod  minus  eA  , latinam  lingiam  ia  lyceo  divina 
-cflari,  & quod  -maximum,  Otholicos  -novatoribus  -bellum, -&  cladem  inferre,  per- 
infenlum  noAre  £irailie  hominem  laudo:  fed  laus  judicii  munus  debet  ede  , non 
voluntatis;  dc  merito,  non  amori  rependitur. 


ANTONIUS  POSSEVINUS  SOCIETATIS  JESU 


In  apparatu  Satrt . -< 

QUod  ad  libros  locorum  'TOmnninium  fpedat-,  negandum  non  eA,  quin  e {g- 
eundo , -erudito , Sc  facimdo  ingenio  prodierint,  eo  commemorandi  magis  , 
quod  ipfe  noAra  etate  primus  ea  brevitate,  copia,  -difpofidooe,  ac  perlj^- 
«uiute  de  iis  iperutiliter  egerit. 


FRANCISCUSCARSIA  E SOCIETATE  JESU 


In  Trolegomtius  Evaxgf/ifi  VtneiMatari/t  dt  EeeUf*  , 

' CanarKnfii  Vrafulibns . 

VEriAime  poAum  affirmare,  unum  Melchiorem  Canum  , fufpicienda  Mona* 
chalis  Toge  authoritate,  acumme  ingenii  in  diAcrendo  , conAaniia,  atque 
f.'licitatc,  argumentorum  multiplici  nexu  vinQorum  robore,  in  ipla  DotAorum 
loAituti  Dominicani  Academia,  potuiAc  integrae  claffis  vicem  praejAare. 


SERAPHYNUS  RAZZIUS 


'PraUBitnt  ficunda  de  lecis  Thteligicit. 

MEtehior  Canus , natione  Hifpanus,  profeffione  Dominicanus  , dignitate  Ca- 
narieofis  Epilcopus  , Fratris  Francifei  de  ViAoria  viri  douiOiini  quon* 

dam 


Digitized  by  Coogle 


dam  difcipnliUt  Dominici  Bannes  M6ndrag^onen{ij  oliifl  prxceptdr,  &deniqtre  prU* 
mariz  Cathcdrs  in  Academia  Salmanticenfi aliquando  magni  nominis  PrzfcAus  :. 
quem  ego  hominem  de  facie  novi  Florentiae  , in  JEdibus  Divae  Mariae  Novellat 
uanleuntem  hofpitem.  Obiit  anno  Domini  1560. 

BENEDICTUS  PERRERIUS  SOCIETATIS  JESU 

lib.  ti.  Cemment.  in  cap.  7. 

EX  omnibus  Theologis,  qui  Concilio  Trideniino  interfuerunt,  Melchior  Ca> 
nus  maximae,  clariflimaeque  famae  fuit.  Nemo  ab  illius  nate  myfteria  (aera- 
tum Scripturarum  melius  explicuit. 

AUBERTUSMIRfiUS 

De  Scripteribut  EeelejUfiicis , 

MElchior  Canus  fiiit  vir  politus  , & elegans , atque  in  Hifloria  Sacra  verfa- 
tilEmus. 

f.  . 

ANTONIUS  SENENSIS 

In  BibHetbec»  Fratrum  Tteedieaterum . 

FRater  Melchior  Canus  natione  Hifpaniu  , qui  fuit  aliquando  Canarienfis  £c- 
clcHae  Praefui,  &,  poflquam  Epifeopatui  ceflit , &£lus  fuit  Provincialis  Hi- 
nnite, vir  eloquentiflimus,  Grccae  etiam  linguae  non  ignarus,  in  Aiiftotelis,  Sc 
D.  Thorox  doflrina  plenilTime  indrudus,  in  &cris  vero  literis,  & in  Patribus  a- 
deo  verfatus,  ut  toto  vitx  fuse  tempore  in  nulla  re  alia  occupatus  fuiffe  videatur 
In  hidoricis  quoque  evolvendis  magnifice  tritus,  dc  undequaque  doflus . Unde  & 
ini  Concilio  Tridentino  etiam  viris  eminentibus  admirationi  fuit,  & ab  omnibus  in 
multo  pretio  habitm  . Scripfit  librum  illum  eruditiflimum  , qui  hodie  omnium 
palfim  manibus  teritur,  ac  merito  , cui  titulus  ed  de  locis  Tbeclvicis,  in  quo  tam 
iniigniter  , & cyadle  , & tanta  eloquentia  firmat , quae  funt  Theologo potidima 
loca  ad  fuas  firmandas  Conclufiones  , dc  veluti  bales , quibus  nixa  tota  debet 
druflura  Theolt^ica  confurgere,  ut  nihil  podit  ede  exaltius  , dc  abfolutius.  Edi- 
dit quoque  Releaionem  quandam  de  Sacramentis  in  genere,  aliam  quoque  de  Sa- 
cramento Peenitentis , dum  publice  Theologiam  promeretur  in  celebri  Oniverfita- 
te  Salmanticenfi.  Claruit  anno  Dom.  1540. 

DOMINICUS  BANNEZ 

Trima  parte,  Quafi.  prima,  ,Artic.  8. 

INter  Theologos  Mccntiores  diligentidime,  ac  cum  mirabili  eruditione  Praeceptor 
maus  Cano,  in  locis  Theologicis  pertractandis  fupereminere  videtur. 


G A-‘ 


Digitized  by  Coogle 


e A B R I E L N A U D JE  U S ‘ • • 

In  Biifitgrapbin  Ttlitica. 

OTile  erit  Caflkndnim  evolvere  , qui  tot  lites  de  Religione  aperte  quidem 
componere  tenta  vit;  & Melchiorem  Cannm,  qui  hoc  idem,  Icd  occulte  co- 
natus eft  ingenio  majori,  quam  pietate,  ac  propemouum  admirabili  judicio.  Vix 
enim  pocelt  imaginatio  confcqui , quantum  authorum  hujuimodi  legione  Politi- 
corum mentes  acuantur,  excitenturqne  ad  faluberrime  de  rebus  illis  confulendum , 
quibus  non  unius,  aut  alterius  hominis  modo,  fed  univerlk  plerumque  Reipubli- 
car  lalus,  ic  belli,  pacifque  momenta  continentur. 

AMBROSIUS  DE  ALTAMURA 

Tn  BibR$tbeea  Ord.  Trjcdic.  centur.  4.  ad  annum  iI54> 

MElchior  Canus  vir  hiit  Aimma  eloquentia  ditatus  , in  Gr«ca  lingua  , He- 
braica peritus;  in  Sacris  litteris,  in  Patribus,  in  Hifioriis,  in  Divi  Thom*, 
& Ariitotelis  doArina  verlatillimus. 

ADRIANUS  BAILLET 

In  fu»  Eruditorum  judicio,  CalRct  Tarifij  edito,  Tom» 
fecundo  i.  partis. 

MElchior  Canus  Dominicanus,  Epifeopus  Canarienlis,  criticus  sevi  fui  lagacif- 
fimus,  K liberrimus,  ad  aniles  &bulas,  errorefque  populares,  libris prefer- 
tim  hidoricis  inlertcu,  carpendos  perllringendofque  a natura  &Aus  videbatur . De 
eo,  ubi  de  Theologis  agemus,  fermo  redibit.  Id  unum  notare  in  przfentia  fatis 
fit.  Criticam  ejus  anem  Voflio  maxime  probari ; eundemque  cenforum  Magifirum 
a Combefilio  vocari  folitum  fuilTe:  quamquam  ejus  in  cenfendo  libertas  nonnihil 
Cardinali  Baronio  ftomaebum  moverit. 

. E . L L I E S D,  U ■ P I N 

J»  Bibliotbeea  udutborum  EccJefiaJI.  f st  cui»  16.  Tom,  14. 

MEIcluor  Canus  fublimi  ingenio  pollens,  non  modo  Philofophiam , & Theo- 
logiam apprime  edodlus  erat,  verum  etiam  in  hlftoria  , & politiori  lijte- 

ratura  verfatilTimus  , cultifTimo  Termone  latino  utebatur Traftatus  de  locis 

Theologicis  opUs  plane  aureum  ell , omnibufque  numeris  abfolutum , fummaque 
elegantia  concinnatum. 

J A C O B .U  S , C A D D 1 U S 
De  Scriptoribus  non  Ecclefiafiicis , Tom.  r. 

Anus  nomine  Melchior  , Canarienlis  Epifeopus  , Theologus  do£binz  , Bc 
eruditionis  maximz,  cui  parem  addidU  nieiatem,  atque  eloquentiam  , con- 
didit inligne  opus , ac  memorabile  de  locis  Theologicis  communibus  , in  quo 

gra- 


Digitized  by  Google 


graviter,  canUideque  praecipua  Theologiae  , ac  teligtonis  argumenta  viJetor  tra* 
Aalle. 


ALPHONSUS  GARSIAS  MATAMORUS 

Libr»  dc  ^tdtmiis,  (g>  d»8u  vkis  HifpuJiid. 

SUmmi  viri  Melchioris  Cani,  Sc  Bartholomsei  Mirandenfis , omnis  illa  inge« 
niorum,  & dominae  numquam  facis  laudata  fiKultas  , ex  monumentis  iplb- 
rtim  non  ineleganter  fcriptis  perfpici  potcft  . Quae  Sc  omnino  abfoluta  eft  , per- 
feAe  diferta  , m coque  condituta  loco  , quem  multi  mirentur  , & pauci  attin- 
gant. 

yiNCENTIUS  CONTENSONIUS 

Libr»  5.  Tbetlogi^e,  differt.  ^^ambuU,  ft*  (emmendatient 
Itcerum  Toeelegievrum. 

De  locis  Theologicis  omnium  primus  methodice , nec  minus  eleganter  egit 
Mclchior  Canus,  vir  litteris,  tc  eradicione  praecipuus  , moribus  , Sc,  pieta- 
te inflgnis,  Pontificalibus  etiam  infulis  confiricuus , Sc  in  rebus  Theologicis  fum- 
ina  eloquentia  dicendis,  nulli  fui  temporis  fecundus.  Infignis  ille  author  integrum , 
Sc  aureum  librum  de  decem  locis  edidit,  quem  vere  thcMurum  dicam,  ex  variis 
fodinis  extradum , tn  quo  nihil  non  pretiofnm , non  obryatrm , non  numeris  omni- 
bus abfolucum  invenitur.  Nam  lecum  advehit  omnes  prifcorum  hominum  divitias , 
quas,  magnis  aliorum  voluminibus  diffufas,  compendiofa  utilitate  contrahit;  non 
arido  llylo,  fed  locutione  felefta,  ornato  verborum  contexta,  Sc  perquam  exquifi- 
10  rerum  apparatu  proponit,  l^atrum,  Sc  EccleCaflicx  dodrinae  gemmas  non  parca 
manu,  fed  plena  diffundit;  Et  cunfta,  quz  funt  vel  difficilia  didu,  velfenfu  gran- 
diora, vel  digniora  leffu,  cxcerpfit,  Sc  in  uno  medullato  volumine,  Theologorum 
ufibus  proflitura  , tranftulit .....  Hunc  quifquis  ferio,  Sc  attente  legerit,  ultro  fa- 
tebitur , vix  ullum  hadenus  librum  aut  copia  ditiorem , aut  methodo  commodio- 
rem , aut  varietate  feraciorem , aut  oratione  cultiorem , aut  rerum  omnium  digeffu 
illuflriorem  ( folis  exceptis  Ecclefise  Patribus  ) poft  hominum  memoriam  prodiifle  : 
quippe  in  quo  eximius  elegantis  nitor,  foblimis  lapientia  , & profuiida  eruditio 
dc  palma  contendant. 

NATALIS  ALEXANDER 

h KiJIerU  EttUffaJlies  fteuh  id.  /x  fsnepff,  etrttttth  it 
dt  Thtelegis  feccuh  16. 

MElchior  Canus  Hifpanns,  Canarierifis  Epifcopns,  ex  Ordine  Fratrum  Praedi- 
catorum afrumpcus,  vir  non  Iblum  in  Scholaftica,  fed  in  politi va  Theolo- 
gia eruditiffimus,  magnum  libi  nomen  in  Concilio  Tridentino  fut>.  Julio  III.  pe- 
perit;  ingeniique  fui,  dodirins,  & indullris  perenne  reliquit  monumentum,  li- 
bros 12.  de  locis  Thrologicis . elegantiflimo  ftylo  elaboratos  , St  ReleAiones  de 
Sacramentis  in  genere,  dePtenitenua.  Obiit  vir  landatiffirous,  cujus  ingenium  prs 
csteris  Oomintcani  Ordinis  Scriptoribus  poft  S,  Tiranne  AAS^l>cadl  mentem  ma- 
xime fufpicio,  Toleti  anno  ijdo» 


C A- 


Digilized  by  Googie 


CAPUT  II. 


Diluitur  prima  in  Melchiorem  Canum  accufatio,  fk  Ufb 
Gregario  rru^no  in  Dialogis^  6*  VenertAili  Beda 
in  ^glorum  bijlaria, 

QUamquim  tot  vlrornm  illuftrium  praeconiis  celebratus  fit  Canus  nofter  j 
nonnullorum  umeo  cenfuras  expertus  eft , qui  fublirae  licet  ingenium  , 
dc  omnigenam  eruditionem  demirati  • nonnullas  tamen  illius  opiniones 
improbarunt  i nimiamque  in  alienis  carpendis  licentiam  objecere  . In  iis 
eruditionis  fiima  , dc  dignitatis  amplitudine  princeps  eft  Cardinalis  Baroniiis  . 
quem  dolro  in  Theologum  laudaddlmum  fuifTe  aliquando  minus  sequum  ; ac 
tum  maxime , ubi  nullus  • nue  certo  minimus  reprehenlioni  locus  erat . Huue 
durioribus  rerbis  excipit  iu  Annoadonibus  ad  t^rtyrologium  Romanum  ad 
diem  ij.  Decembds,  quali  nimis  acrem  in  libros  Diak^ortim  Gregorii  Magni  , 
necnon  in  Anglorum  Hiftoriara  Venerabilis  Bedae  cenlnram  exercuilTet  lib.  ir. 
de  locis  Theologicis  cap.  6.  Inconftantis  , Se  inconfuld  judicii  incuCit , quod  il- 
los Gregorii  libros  ( de  Mdas  llquidem  Hiftoria  nihil  minutatim  obfervat  ) quot 
jum  millt  ftre  Muis  tam  Oeeidtntalh  , quam  Orieuta/it  Efc/tfia  fumma  fidt , di- 
gna  veneratione,  immtnjifqiu  efi  laudibus  jprqfeeuta  , aufut  fit  novus  affertor  in  com- 
troverfiam  revocare , ac  fide  minuere . Hinc  in  Diri  Gregorii  laudes  effunditur  , 
inultaque  veterum  tefttmoBia  coierit , quibus  ejus  £nalc«orum  libros  com- 
mendet . Canum  edam  adverfus  Canum  adducit , quali  fm  immemor  de  Gre- 

Sorii  Dialogis  hoc  ipTo  in  apite  mitius  pronuncialfet  ; dum  videlicet  leges  tra- 
ens  , quibus  veraces  hiftorias  a &llacibus  diftinguere  , atque  internofeere  li. 
ceat , firima  lex,  inquit  , tu  hominum  probitate,  iuttgritateqtu  fumetur  . Qua  *- 
mnino  rtt  locum  habet,  eum  , qua  narrant  hifioriei,  ea  vel  ipfi /e  vidifie  teftantm, 
vel  ab  Ht , qui  viderant , aeeepijfe . Qualia  fiunt  pleraque  in  Epiflolit  Umbr^  , 
Cfpriani , Hieroufmi,  jeuQtfiini  i in  libris  quoque  hujus  de  Civitate  Dei-,  in  Dia- 
lept  Crtgprii  ; breviter  , in  omnibus  fere  DoSorum  Eecltfia  probatijfimorum  feri- 
atis , in  quibus  mendacium  fufipieari , quod  ad  memoriam  fiemaiternam  transfmt 
tlR  fieribtndo  voluerint,  piaculum  efi.  Magnis  qutppt  ^aclarifque  virtutibus  yhi 
fauBigimi,  atque  opimi  id  eonfiequi  meruerunt,  ut  in  rebus  bujujmodi,  quas  vel fipe- 
S^t  fit,  vel  ab  aUis  fide  dignis,  qui  fiptSarint , fie  audijfe  ttfiati  fiunt , fides  omninn 
illis  habeatur. 

Baronium  imitatur  Philippus  Labbe,  llb.de  Scriptoribus  Eccleliafticis,  de  libris 
Dialogorum  Gregorii  Magni  fermonem  habens,  feque  Melchioris  Cani  cavillos,  ac 
machinas  in  examine  difloluturum  fpondet . 

Stylum  multo  acrius  io  eumdem  exercet  Tbeophilus  Raynaudus,  Aib  Petri  a Val- 
le claula  nomine  delitefcens,  in  Diatribis  contra  Cyriacos  , multa  in  Virum  cele- 
bemmum  prO  more  fuo  convicia  congerens,  St,  Baronii  oblervationesdumtaxatex- 
Icribens.  Male  habet,  Cani  librum  vel  obid  folum non fuilTe  a Romanis cenforibus 
aut  prohibitum  , aut  fcopa  mundatum.  De  fianSis  itaque  Grtgorio,  ip>  Beda  , in- 
quit, taba  feriatis  cotnmittert  aufUm  Melchiorem  Canum  , res  tfii  prefeSo  digniffima  ' 
admiratione.  7{ee  minus  fiupendum  efi,  talia  ficripfiffie  hominem  rtligie/um  , jmpu- 
nt  tuRfft : ita  ut  nullus  judex  publicus  de  libro  adeo  petulans  de  SaaSit  Scriptoribus  • 
judicium  continente  praferibat,  aut  fupprimendum  ejfe  , aut  corruendum  . &c  &ne 
Melchioris  Cani  reprehenlbres. 

^ .^e  iuque,  ^uid  tandem  in  Gregorii  Magni  Dialogos,  Sc  in  Bedae  Hifto- 
, riam  Canu  fcnpferit , quo  tam  acres  in  fc  repreheniiones  excitavit , paulo' di. 
ftitt^ius  videamus.  Veteret  txcufio,  inquit  ille,  libro  ti.  de  locis,  cap.  6.  San- 
*>-  • > 8ot'y 


■ogie 


B»s  , iy  eruditef  vitm  , nu»rum  b»  libros  , h'  Homina  volentem  aferibere  pudet 
me  ae  religio  vetaret , »/|»  contta  vererer  , ne  mes^kac  tacUuTniias  pierif^ue  cau/a 
tjjett  ut  aut  damnarent,  qur  non  intelligerent , aut  errore  vario  circum  SanSorum 
amnium  bijleriam  vagarentur  . ,Atque  Theologum  etiam  admoneri  opert  pretium 
eft',  ne  id  fiatim  illi  perfuafum  fit , omnia  , qua  magnt  auBores  feripferint,  undi. 
que  effit  pe^Sa.  T^am  (y  labuntur  aliquando,  itt  ille  ait,  iy  oneri  cedimt,  b'  in- 
dnlgent  ingeniorum  fuorum  voluptati,  valgoque,  ut  diui,  interdum  etiam  induigent  : 
Hee femper  intendunt  animum  , iy  nonnunquam  fatigantur',  adeo  , ut  Ciceroni  De~ 
m^benes  dormitare  , Horatio  vero  Homerus  quandoque  ipfe  videatur  . Summi  enim 
funt,  homines  tamen.  Qua  ego  eadem  de  Beda,  atque  Gregario  jure  fertaffe  , ac  ve- 
re dicere  poffum  . Quorum  ille  in  Hiftoria  otssglerum ^ hic  in  Dialtgis  quadam  mi- 
f acula  fcribunt  vulgo  jaBata,  {y  credita,  qua  hujus  prafertim  faculi  ^rifiarcbi  in- 
certa effe  eenfebunt . Equidem  bifiortas  illas  probarem  magis  > fi  earum  auSores  , 
juxta  prafiititam  normam , feveritati  judicii  curam  in  eRgendo  .majorem  adjunxiffent . 
Sed  quoniam  modefle , iy  circumfpeSo  judicio  de  tantis  viris  pronuntiandum  eft  , ne 
in  bis  quidem  duobus  rejicienda  fune  plurima  . Vauca  enim  in  eis  uojfis  arguere  % 
quamvis  bifioriam  Ecclefiafficam  revocare  ad  feveriora  judicia  coutendas  . .Ac  fi  ne- 
ce ffe  efl  in  dt^am  peccare  partem , omnia  eorum  probari  legentibus  > quam  reprobari 
malo.  Hzc  ibi . 

Ira  ne  vero  in  Cregorium  , & injurius  Canus , quia  & illos  in  hiflo» 

ricis  narrationibus  oneri  ceiTtlTc  aliquando , Sc  ingeniorum  fuorum  voluptati  , 
vulgoque  induUide  dixit  ? ita  in  Divos  nimis  audax  , quod  quaedam  illus  mi- 
racula vulgo  jaflata,  6c  credita,  quae  btijus  praefertim  feculi  ArilUrchi  incerta  ef- 
fc  cenfeant , fcripfine  noter,  eotumque  hilloriam  Ce  mulco  magis  probaturum  pro- 
fiteatur, fi,  Juxta  praefinitam  normam  , leveritaci  judicii  curam  in  eligendo  ma- 
Jorem  adjunxiffent  ? Nemo  fane  efi  Judicio  vet  leviter  accurato , qui  non.  talia 
plerumque  moneat  de  roiracutornm  ac  piarum  hiftoriarum  fcrtptoribus,  ex  aliena 
prefertim  fide  , gefta  lurrantibos . Idque  prae  caeteris  zquiort  Jure  montre  debuit 
Melchior  Canus,  qui  pro  fui  operis  infiiento  non  pium  leuorem  , pro  componen- 
dis moribus , fovendaque  pietate  , ad  religiofe  hilloriae  le&onem  informat , fed 
Theologum  acrnratum  erudit  ad  manus  contra  religionis  hofies  conferendas  , ex 
hifioriae  fide  penitus  inconcufia.  Valeant  ergo,  per  Canum  licet,  ad  informationem 
inorum  pecha  undecumque  miracula  , hifroricae  narrationes  a viris  prdbis  ac  piis 
undevis  acceptae , quales  plerumque  in  eum  finem  ex  aliena  &le  Gr^orins  nar, 
rat  in  Dialogis;  at  expugnandis  Haereticis  valere  omnia  ilia  , fine  crueri6,.fine 
diferimine  , fine  deletu  nemo  dicet  , qni  feveriores  illos  iecuU  Ariflarchos  , 8c 
Hatrefeos  ingeniam  expertus  efl. 

Egit  ergo  Gregorius  in  Dialogis  pro  fuo  InlHtuto  quod  debuit  , < lautfe  , eaque 
pinrtma  longe  digniflimus  : interim  tamen  afceticum  Hifioricum  egit,  non  Pole- 
mifiam.  Verum  perfonam  aliam_  in  locis  Theoit^icis  induit  Camiis  nofier  , mo- 
li etque  ex  officio,  quid  Theok^is  congruat,  ut  certa  & indubitata  habeant  ar- 
gumenta, refellendis  haereticis  opportuna'.  Aliud  quippe efi  , inquit  Hieronymus 
contra  Jbvmtanum,  pmnafiieos  libros  feribere,  aliud  dogmaticosi  aliud  quoerere,  a- 
Rud  definire. 

Ad  hxc,  cum  Gregorius  ex  amicorum  fide  pleraque  gefia  , ac  miracula  refe- 
rat , ut  loquitur  epifl.  quinquagefima ; quid  mirum  , fi  , ut  erat  & adverfis  admo- 
dum valetudine,  dum  fcriberet,  & publicis  Ecclefiae  negotiis  implicitus,  atque  di- 
Itriflus,  fatis  illi  non  fiiit  ocii  , ut  fiogula  ad  feverioris  criticx  limam  vocaret  , 
quae  aliunde  ( quod  unum  illi  fiudium  erat  hoc  loco  ) & pietati  fevebant,  & fi- 
delium genio  arridebant  > 

Cztenim  tantum  abefi  , ut  grandia  illa  Gregorii,  ac  Bedar  nomina  contempfe- 
ric  Canns  noflcr , ut.fuaro  potius  in  illos  venerationem  hoc  ipfb  in  loco , qui 
a ctnfbribus  reprehenditur,  egregie  teftatus  fit.  Veteres,  inquh,  excufo,  ir  San- 
Ros  {y  eruditos  viros  j quorum  (y  libros , (y  nomina  volentem  aferibere  pudor  mu 

ne  religio  vetaret , nifi  contra  vererer fed  quoniam  modefie , (y  circumfpeRm 

judi- 


JitJkio  di  tautit  yiris  pnnuiuhtndum  efi  , nt  in  ili  quidem  dntius  fijieiendn  fuM 
plurima.  Tauca  enim  in  eis  pefis  arguere. 

Melcbioris  Cani  dc  libris  Diali^orum  judicium  probarunt  Viri  doAiiCmi . Pe- 
trus Gonzafillzus  , operum  Sanui  Gregorii  diligentiifimus  ^itor  , ufijue  adea 
San£lum  Doftorem  piz  amicorum  fidei  plus  juflo  in  enarrandis  hiftoriis  dedilTe 
purat,  nt  pietatis  errorem  illum  fuilTe  dicat:  quam  non  decet  in  iUiufmodi  faAis 
adeo  efTe  Ibllicitam . 

In  ejufdem  fententiam  venit  Natalis  Alexander  fxculo  6.  Hiftorix  Ecclefia- 
fiicz,  ubi  Sanflillimi  Pontificis  dialogos  a Dallxi  cavillationibus  vindicans,  Mei- 
cbioris  Cani  , feu  viri  dikijfimi  judicium  probat,  ac  pene  tranfcribit  ex  integro « 
(acitque  fuum. 

Adllipulatur  verbis  etiam  multo  durioribus  , a quibus  Canus  longe  abeft,  £!• 
Hes  Ou  Pin  in  Bibliotheca  Ecclefiaflica  , Tomo  quarto  , Ixculo  fexto  . Tamttji  , 
inquit  , in  dubium  verti  nequeat , an  , qui  SanSi  Gregorii  nomen  Dialogi  trJ^^ 
runt,  illius  reipfa  fint;  quandoquidem  eos  ipfe  fuos  atnojcit  , iy  ab  ejus  difcipufist 
cseterifque  , qui  paulo  po/i  floruere , fcriptoribus  agnojcuntur : minus  tamen  Vontificis 
SanSijjimi  gravitatem  , judiciumque  referre  videntur  ; adeo  fcilicet  prodigiis  prorfus 
inufitatis  narrationibufque  fidem  omnem  fuperantibus  paffim  abundant  . Equidem 
bac  ille  aliena  fide  narrat  : verum  nec  fidem  illis  ita  de  facili  adjungere  debuit  , 
nec  ea  uti  certifiima  venditare  . Opus  in  quatuor  libros  diflributum  eft  , in  Dialogi 
modum  , quo  Gregorius  ipfe  , ac  Vetrus  Diaconus  colloquuntur  . Stylus  plus  atf 
quo  bumi/is  fer  fit  : Gefia  rudi  iS'  impolita  oratione  narrantur  : elegantia  nulla  , 
lepore  nullo  condiuntur  . “Petri  interlocutiones  fature  femper  inconditas  : frepius 
etiam  a propoftto  aberrant . Harratte  hiftori.e  , fola  fepe  fenum  imperitorum  flan- 
te fide  , aut  pervagato  rumore  : prodigia  adeo  frequentia  , jtupendaque  , ac  levi  in- 
terdum de  caufa  perpetrata  recitantur  , ut  fidem  univerfis  adjungere  difficillimunt 
fit  . Hijiorias  etiam  nonnullas  vix  cum  eorum  , de  quibus  narrantur  , astate  con- 
ciliaveris : ut  voluntariam  Divi  Paulini  cuflodiam  fub  Vandalorum  Rege . Vifionts  , 
ac  fomnia  fequentius  , quam  alibi  ufpiam  , recitantur  . Unde  iS‘  Gregorius  ipfe  fub 
finem  Dialogorum  prtfitetur  plura  <etate  fua,  quam  retroaSis  feculis,  de  sUttra  vi- 
ta fuifft  reteSa  . Verum  haud  fatis  fcio  , an  quis  fa8a  illa  , diSaque  omnia  velit 
in  fit  recipere. 

Quid  fi  ea  libertate  de  Gregorii  Magni  Dialogis  pronuntiafict  Canus  ? ^am 
dura  anitnadverfione  exciperetur 2 At  pofuit  ille  cenlurx  lux  modum.  Falli  Gre- 
gorium  potuilTe  in  enarrandis  ex  amicorum  fide , ac  vulgi  fama  nonnullis  mira- 
culis , onfervavit:  quia  tametfi  fummus,  homo  tamen  erat:  multifque  negotiis  , 
curifque  difitidus  animum  totius  orbis  faluti  intentum  ad  minutiarum  iflaium 
examen  adducere  non  poterat.  Quid  hic  porro  mali,  cum  id  de  fe  fateatur  Opti- 
mus Pontifex  iis  ipfis  in  Dialogis  , quos  expendimus  1 Miranti  fiquidem  Petro  , 
qui  fieri  potuerit , ut  de  lan£fo  Abbate  Equitio  ( quem  Apofiolici  muneris  indi- 
gnum Gregorius  a nonnullis  xmiilis  circumventum  judicaverat  ) Pontifici  tanto 
iubreptum  elTet  ^ refpondet,  ad  rem,  quam  verfamus,  admodum  appofite:  Quid 
miraris  "Petre,  quia  fallimur  qui  homines  fumus}  .An  mente  excidit,  quod  David, 
qui  propheticum  fipirif>m  habere  conjueverat  , contra  innocentem  Jonathat  filium  fen- 
tentiam  dedit , eum  verba  pueri  mentientis  audivit  i Quod  tamen  , quia  per  David 
fsoSum  efi . (9'  occulto  Dei  iudicio  juflum  credimus , iS'  tamen  humana  ratione , qua- 
liter ju,.um  fuerit , non  videmus  . Quid  ergo  mirum  , fi  ore  mentientium  aliquando 
in  aliud  ducimur  , qui  Trophetse  non  fumus  l Multum  vero  efi  , quod  uniufcujufque 
Pratfulis  mentem  curarum  denfitas  vaftat  : cumque  animus  dividitur  ad  multa  , fit 
minor  ad  fingula  : tantoque  ei  in  nnaqualibet  re  fubripitur  , quanto  latius  multis 
occupatur  . Lil).  I Diaiog.  cap.q. 

Neque  vero  locum  ipfe  pugnare  cenfendus  eft  Canus  , quemadmodum  op- 
ponit Cardinalis  Baromus  , dure  is  paulo  lupra  Gregorii  Dialogos  iis  Patrum  , 
bcnptorunique  prob.niiiiinorum  libris  annumerat  , quibus  fi 'es  omnino  eft 
adhibenda , nullu.nqae  jn  eis  mendacium  fufpicari  licet . Hoc  etenim  ejus  eft 

b i» 


ia  GrcMnum  veuentionis  argumentum  ; quo  eum  a mendacio  ftudiofe  confiAo 
Sc  ad  illudendum  fimplicibus  de  induftria  conCircinato  alienum  , pro  fua  lanAU’ 
tate  reputavit  . Id  fiquidem  magnis  prseclarirque  virtutibus  meruit  San£Iilfimus 
Itontifea  ; ctfl  , ut  homo  erat , cefpitationi  , atque  obreptioni  elTet  obnoxius  « 
Valde  quippe  duo  illa  inter  fe  diltant,  mendacium  , ac  cefpitatio  : primum  per> 
verfc  voluntatis,  alterum  humanae  conditionis  eft  vitium  . Habent  viri  Sanai  , 
quia  San£U  (dnt,  ut  fallere  nolint;  fed  habent,  quia  homines. iuut  , ut  falli  ab. 
hominibus  polfint.  Nec  quia  emunftiorem  in  Gregorio  narem  deGderavit  Canus, 
fidem  Uli  negavit  omnem.  Quod  enim  delufus  aliquando  fuerit,  cafu  fiAum  ell; 
quod  vera-  &pius  dixerit , voluntate . 

Baronium  ipfum  ea  in  re  judicem  volo  , ac  etiam  appello . Is  certe  Trajani 
Imperatoris  ex  inferis  liberationem  Divi  Gregorii  precibus  impetratam  , tametfi 
» b»nCto  Joanne  Damafeeno  in  Oratione  de  Fidelibus  Defundis  magna  pompa 
explicatam,  narratamque,  ad  fiibulas  amandat  totum  £fopum  olentes  , in  An. 
nalibus  ad  annum  <04.  num.  6 -.  Sed  quid  tum  , ne  Oamafceni  fandicari  , ac 
dodrinx  injurius  habeatur,  cujus  hiftoricam  narrationem  exfutflatf  Audi  hiliori. 
ci  eminentilfimi  promptam  liberamque  excufationem  . Trimum  quidem,  inquit  , 
ab  »ntHi  imptfiuree  fufpicioitt  virum  funHiJfimum  immunem  reddimus  , nibilque  ab 
ipf»  eemmentitium  ejfe  faSum  vel  excegisatum  coafianter  afferimus : fed  quod  ipfe 
vere  faSum  accepit,  ac  credidit,  boe  ipfum  , quomodo  audivit  , feriptis  fuis  bona 
fide  mandavit,  idt  in  iis  , qua  ad  rerum  gefiarum  veritatem  fpeSant , quam  fre- 
quenter accidat  falk  etiam  prudentijftmos , non  in  antiquis  tantummodo  , fed  in 
iit  qua  dicuntur  in  eodem  loco , qui  ipfi  funt,  is»  quo  vivunt  tempore  , cum  ufut 
doceat , pluribus  demonflrare  lupervacaneum  eJfe  putamus . Ob  idque  nihil efi  , ut  quan- 
tavit  fve  funditatis,  five  DoBrina  cujuslibet  prarogativa  Piri  , quod  non  fadum  ft 
unquam  , ut  faSum  afferentis,  ipfi  veritati  prtejudicium  poffit  inferre  , cum  in  bis 
qua  funt  faai  , non  dematis  , potuerit  quifque  Jandiffimut , atque  dodiffimus,  fi- 
deique erthodoxa  fsrefeffor  , atque  defenfor  aliquando  falli . Redle  id  quidem  , pru. 
denterque  Annalium  parens.  At  quid  aliud  fibi  voluit  Canus  nofter  , ubi  paucu. 
las  illas  ex  Divi  Gregorii  Dialogis  fabulas  re;ecit  , ex  alienorum  fide,  Sc  narra, 
ttone  recitatas ! Mirum  in  Melchiore  Cano  damnaffe  Baronium  , qisod  is  pari 
fiducia,  ac  majori  etiam  libertate  uFurpavit. 

\ 

CAPUT  III. 

t 

jUtera  Criminatio  refellitur , de  eodem  Gregorio  Ufo 
in  Epijlola  gi. 

L Egimus  apud  Gregorium  Magnum  lib.  6,  epift.  indidione  14.  epift.  ;r.  In 
hifloria  autem  Sozomeni , de  quodam  Eudoxio , qui  Confiantinopolitana  Eecle- 
fia  Epifeopaium  arripuiffe  dicitur  , aliqua  narrantur  . Sed  ipfam  quoque  bifioriam 
Sedes  lApoJltdica  fufeipere  recufat , quoniam  multa  mentitur  , is»  Theodorum  JUop- 
fvefiia  nimium  laudat , atque  ufque  ad  diem  obitus  fui  magnum  Dodorem  Ecclefia 
fuiffe  perbibet.  Quem  Gregorii  locum  ad  trutinam  revocans  Melchior  Canus  lib. 
II.  de  locis  cap.  f.  nihil  tale  apud  Sozomenum  de  Theodoro  Mopfvefleno  le- 
gi notat,  bene  vero  apud  Theodoretum  lib.  5.  Hifiorie  cap.  17.  ubi  Theodo- 
rum ifium  praclarum  Dodorem  fuilTe  feribit;  & cap.  40.  ubi  fic  habet  : Moritur 
Theodorus  Epifeopus  Mopfveftias,  cum  omnium  Ecclefiarum  Dedor  , tum  haretica 
eobortis  profligator. 

Quare  nodum  ut  folvat  Vir  eruditus  , ita  pronunciat : 'h{pn  video  , quemad- 
modum refponderi  poffit , nifi  dicamus,  aut  Gregorium  alios  libros  Sozomeni  legiffe  » 
qui  in  manus  neftras  non  venerunt ; ,4ut  memoria  lapfum  , pro  Tbeodoreto  Sozo- 
menum 


ogle 


mtntun  fcri^fe.  Quid  aptius,  reAiufque  excogitari  potuit ; cum  alias  certo ‘cer. 
tius  fit,  qux  de  Theodoro  Mopfvefteno  a Gregorio  recitantur  , non  apud  Sozo- 
mcnum  , fed  apud  Thcodoretum  hodie  reperiri  > Et  hoc  tamen  Cani  refponfum 
fugiUat  Baronius  in  Annotationibus  ad  diem  aj.  Novembris  . Quodque  rairan-^ 
dum  magis , priorem  rerponfionis  partem  dilTimuIans  , quali  de  interdiis  So- 
zomeni  CodiciWs  nihil  Canus  obfervalTet ; imo  primam  illam  refponfl  partem  , 
oti  folvendx  difficultati  opportunam  arripiens , ita  de  Cani  judicio  pronunciat  : 
Cugortu!  Soztmeni  hcum  citat  de  Laude  Theodori  Mopfvefteai  Epifcopi  . Quem 
quidem  eum  Canus  apud  Snomenum  non  reperiri  contendat , quafi  ofcitantioeCre- 
gorium  redarguens , locum  illum  dicit  effe  Theodoreti  lih.  5.  cap.  29.  fed  non  ani- 
madvertit , nos  non  habere  integram  Hifioriam  Sozomeni , ac  complures  ejus  libros 
eucidiffe, 

Ledurum  fidem  appello  , an  non  id  quoque  , ac  primo  etiam  loco  animad> 
verterit  Canus  ? .Aut  Gregorius  , inquit  tlle  , alios  libros  Sozomeni  legit , qui  i» 
manus  noftras  non  venerunt:  aut  Illius  quippe  , ut  vidimus  , bimembre  re- 
fponfum ell:  hancque  primam,  de  interdiis  boaomeni  Codidbus  , folveodi  nodi 
intricati  m mi  viam  aperuit , quam  unam  occurrere  Baronius  exiAimavit . Qpare 
. ii  quid  in  ea  probabilitatis  eft  , totum  id  Melchiori  Cano  , qui  eam  primus  o- 
mnium  aperuit,  acceptum  referre  debuit,  non  ofcitantijE,  quali  minus  adverterit, 
redarguere. 

Sed  Sc  in  hoc  multo  magis  falfus  eA  Baronius,  quod  ita  folutioni  huic  Aandura 
velit,  ut  alteram  ab  eodem  Cano  fubjun£lam  defpicecur;  viroque  erudito  fucceni 
feac,  quod  Gregorium  Magnum  memoria  forte  lapfum  dixerit,  utSoxomenum  pro 
Thcodoreto  nominaret.  C^andoquidem  longe  certius  eA,  Sozomenum  pro  Theo- 
doreto  ex  memorice  lapfu  a Gregario  fcriptum  elfe , quam  aliquos  Sozomeni  In 
bros,  quod  conAanter  Baronius  alferit,  excidilTe. 

Et  quidem  Henricus  Valelius  in  fuis  ad  Socratem  , & Sozomenum  , quos  la- 
tine  reddidit , obfervationibus , hanc  fiarqnii  refponfionem  improbat  , ut  alte- 
ram ex  Cano  petitam  ineat . H<ec  , inquit , Baronii  refponfo  , licet  Mireo  , iy< 
Vojfto , aliifque  placuerit  , mihi  tamen  haudquaquam  fatisfaeit . Quis  enim  credat 
Cregorii  Magni  eetate  integriores  fuijfe  Sozomeni  Codices  , quam  nunc  fnt  ? "l^am 
Cafftodori  aetate  , qui  Gregorium  Magnum  antecejfit , nihilo  auSiores  erant  Sozomeni 
Codices  iis , quos  nunc  habemus : Idque  ex  Hiftoria  tripartita  ejufdem  Cajf  odori  facile 
tfi  cognofeere. 

Decretorium  profedlo  eA  contra  Baronium  Valelii  argumentum  , quod  ex  Tri- 
partita Cafliodori  HiAoria  repetit.  Cum  enim  is  e tribus  Grzcis  Audoribus  Theo- 
doreto , Socrate , ac  Sozomeno  per  Epiphanium  SchoIaAicam  latine  redditis  hiAo- 
riam  facram  compendio  redegerit,  non  ultra  hiAoriam  ex  Sozomeno  defloratam 
producit,  quam  ubi  hodierni  Sozomeni  Codices  delinunt.  Adeo  verum  eA  , Caf- 
Aodori  ztate,  atque  adeo  multo  magis  Gresorii  Magni  temporibus  Sozomeni  co- 
dices nihilo  aufiiores  fuilTe  iis,  qiu»  nunc  habemus  . Falfum  itaque  , libros  ali- 
quos poAeriores  ejus  hiAoriz  excidilTe,  e quibus  illa  dr  Theodoro  MopfveAeno 
lacinia  a Gr^orio  Magno  peti  potuerit.  Hac  igitur,  inquit  Calfiodorus  tn  Przla- 
tione,  Hifioria  Ecclefiajlica , qua  cunSis  Chriftianit  valde  neceffaria  comprobatur,  « 
tribus  Gracis  -4u8oribus  mirabiliter  conflat  effe  deferipta  ; Vno  fcilicet  Theodoreto 
venerabili  Epifeopo , <?•  duobus  difertijflmis  viris , Sozomeno  , iso  Socrate  ; quos  nos 
per  Epiphanium  Scholaflicum  latino  condentes  eloquio  , necejfarium  duximus  eorum 
di8a  deflorata  in  unius  ftfli  traSum,  Domino  juVante , perducere  . iS'  de  tribus  au- 
Soribus  unam  facere  diSiontm . 

Iis  adde,  Sozomenum,  fi  pauca  e fuo  penu  interje^a  excipias  , nil  nili  Socra. 
rem  exTcripTilfe  in  hiAoria  concinnanda . Res  legenti  , dc  utrumque  hiAoricum 
conferenti  perfpicua  eA.  At  Socrates  hiAoriam  ad  ea  duntaxat  tempora  perduxit, 
quo  eam  hodierni  Sozomeni  Codices  referunt.  Non  ergo  pro  arbitrio  fingendum 
cA,  poAeriores  ejufdem  hiAoria  extitilTe  libros,  quos  & Gregorius  legerit,  & in- 
juria temporum  nobis  abAulerit. 


Sed  rem  tetam  plane  conficit,  & Baronio  prorfos  occludit  os  Sozomeni  praefiiti* 
ad  Thcodofium  Imperatorem,  cui  fuam  nuncupavit  hifloriam  . Novem  duntaxac 
hujus  hiftortz  libros  fe  fcnpturum  adpromittit ; Iu  novem  libros  commode  dijiribui 
poffe  judicavi.  Totidem  porro  referunt  hodierni  Codices  , a quibus  controverfa 
lacinia  procul  abeft  . Quo  itai^ue  jure  plures  hujus  hiltorix  libros  fingere  liceat  , 
qui  a Grergorii  attate  nobis  exciderint! 

Satius  igitur  eft  , hodiernos  Sozomeni  codices  integros  fateri  ; & Gregorium 
Klaftnum  memoria  lapfum  Sozomenum  pro  Theodoreto  nominafle  . Nam  & ea 
levis  ofeitantia  eft,  quam  viri  vel  maximi  pati  pofTiint  , cujus  & exen  pia  non 
pauca  Baronius  ipfe  nobis  fubminiftrat  in  Annalibus  ad  annum  «04.  atque  iftud 
maxime  Divi  Gregarii  'Haxianzeni , Theologi  antonomaftice  di8i  , SanBttate  , ataue 
DoBrina  celeberrimi , f at  in  ea  oratione , guam  de  SanSo  Cfpriano  ad  populum  ha- 
tait,  maulfeflo  lapfui  errore  cegnojcitur , cum  duos  in  unum  Cyprianos  confiat  , .An- 
tiochenum , atque  Carthninenfem  , quos  confiat  fuiffe  diverjos  , inter  feque  dtfiin- 
Sos.  Aliunde  vero  in  Theodoretum  , uti  Canus  notat  , optime  cadunt  queeun- 
que  hoc  ipfo,  quem  expendimus  , loco  relert  Gregorius  Pontifex  . The^oretus 
enim  lib.  v cap.  37.  & 40.  Theodorum  Mopfveftenum  commendat,  ceu  prstcla» 
rum  Dodorem  , & baireticz  la41'onis  debellatorem  : atque  ob  id  ipfum  a Quin- 
ta Synodo  Generali  damnatus  eft,  adlione  quinta,  can.  ij.iciq. 

Melchioris  Cani  judicium  probat  Chriftianus  Lupus  in  Notis  ad  Collat.  5.  Syn- 
odi Qjiintxi  Creiorius,  inquit,  lapfus  eft  memoria,  dicens,  Hermia  Sozomeni  bifio- 
riam  finiri  laudiBus  Theodori. 

Cardinalis  Henricus  de  Noris  in  Differtatione  Hiftorica  de  Quinta  Synodo  cap. 
II.  in  Cani  fententiam  propendet  maeis.  Sententia  Cani  eft  probabilior:  eumque 
Idcirco  acerrimi  judicii  virum  vocat  ; & Baronii  in  illum  cenfuram  minus  pro- 

bat. 

In  eandem  Caal  fententiam  concedit,  & Henrici  Valefii  in  illius  confirmatio- 
nem prolata  momenta  mutuatur,  ac  probat  Natalis  Alexander  in  Synopfi  Hi- 
ftoriz  Ecclefiafticz  quinti  (zculi  c^  4.  art.  18.  .Aut  dicendum  eft  , Gregorium 
Magnum  memoriee  vitio  lapfum  fuiffe , qui  id,  quod  a Theodoreto  dtSum  efi  , So 
zomeno  tribuerit , qua  in  fententia  fuit  nofter  Melcbtor  Canus  lib.  ii.  locorum  Theo- 
logicorum: .Aut  certe  cum  Baronio,  in  .Annotationibus  ad  Martyrelogium  Homanum, 
dicendum  eft  , maximam  partem  libri  noni  Hermiee  Sozomeni  hodie  defiderari  : Hi- 
ftoriam  fcilicet  annorum  circiter  decem  , iy  080  , a Confulatu  .Agricolas,  iS'  Eufla- 
chii  ufque  ad  Confulatum  decimum  feptimum  Theodofii  .Augufli-,  & in  iis  capitibus , 
guee  hominum  incuria  periere  , Sozomenum  ea  fcripfiffe  de  Theodoro  Moffvefteno  , 
quae  a S.  Gregorio  Magno  referuntur  . Verum  hanc  Baronii  refponfionem  Valefiut 
tton  probat  , quia  Gregorii  Magni  aetate  integriores  non  erant  Sozomeni  Codices  , 
quam  nunc  fint  . 'H.am  Caffiodori  aetate  , qui  S.  Gregorium  anteceffit  , nihilo  au8io- 
res  erant  iis,  quos  nunc  habemus.  Quod  ex  biftoria  tripartita  ejufdem  Caffiodori  per- 
fpicuum  efi. 

At  iis  omnibus  przflat  Juftinianus  Imperator  in  edlAo  contra  tria  capitula  , 
ubi  poftquam  Theodori  lapfum  recitavit,  ita  fubdit:  "Pro  iis  tefiimoniuin  praebent 
Sozomenus,  ij'  Hefichius  , iB"  Socrates  , (y  Tbeodoretus  , qui  multas  pro  Theodoro 
laudes  fecit  . Theodoreto  itaque  fpecialefuit  , ut  Theodorum  laudibus  commen- 
daret, non  Sozomeno.  Quod  quidem  argumentum  pro  Melchiore  Cano  adverfus 
fiaronium  videtur  invidum. 

Verum  opponit  Baronius  : Spondet  Sozomenus  in  przfatione  ad  Theodo- 
fium  , fe  perduflurum  hiftoriam  fuam  ufque  ad  17.  Confulatum  ipfius  , nem- 
pe ab  anno  }i4.  ufque  ad  annum  qjq.  Hodierni  vero  Codices  delinunt  in  Con- 
lulatu  Agricolz,  &.  Euftacfaii.  Terminantur  enim  nece,  feu  potius  placida  mor- 
te Conftantii  Inmratoris  Collegz  Honorii  , qui  lub  Agricola  , & Euftachio 
Confulibus  extinaus  eft  anno  ^3i.  Defunt  ergo  anni  erreiter  18.  qui  ab  eo  Con- 
lulatu  ad  17.  Theodofii  Confulatum  effluxere  . Qiiibus  przfertim  temporibus  , 
•borta  hzrefi  I%ftoajaoa  , quz  a przdifto  Theodoro  Mopfveftcno  ducit  origi- 
nem , 


nem,  «Je  eodem  Theodoro  prolixior  erak  abfque  dubio  oat'ratio. 

Ita  fane  fpondee  Sozomenus  . At  qui  hidoriam  ad  decimum  feptimnm  Confu- 
latum  Theodofii  fe  perdofturum  fpondet  , hanc  quoque  novem  dumtaxat  libris 
le  complexurum  profitetur:  Verro  boc  opus  meum,  inquit  ille  , a terti»  Confulata 
Crifpi  iy  Conflautini  Cafarum  , ufque  ad  feptimum  decimum  Ctnfu/atum  tuum 
progfCdituT • ldqu€  in  novem  hbtes  commode  dtftribui  pojfc  exiftimavi  • Nonum  au- 
tem  librum  habemus.  Quid  ergo  i*  Profedo  fi  quidpiam  hujus hidoriz  intercidit 
ubi  decem,  & ofto  annorum  f^tia  concludantur,  non  libri  integri,  ut  Baronius 
putat,  fed  capitula  forte  aliqua  interciderunt}  qu«  pod  decimum  feptimum 
quod  in  hodiernis  codicibus  ultimum  ed  , legebantur  . Qiiidni  etiam  dicamus  ’ 
bozomenum  alienis  forte  curis  occupatum  non  detifle  promiflis  i Divinationi  el 
nim  hic  locus  ed. 

Ut  ut  ed,  excitata  illa  a Baronio  difficultas  nihil  juvat  Gregorii  Magni  cau- 
fam.  Demus  quippe  hidoriam  decem  & odio  annorum  ex  Sozomeni  Obicibus 
int^cidilie:  eam  certe  ante  Gregorium  intercidide  necefle  ed,  cum  in  Caffiodo. 
n (^inocndio,  qui  Gregorio  letate  fuperior  ed,  defideretur.  Atque  adeo  nihil  ex 
ea  de  Theodori  laudibus  exferibere  potuit  Sandiilimus  Pontifex. 

Interea  quod  ad  Canum  attinet  , is  profedo  in  tuto  ed . Nemo  prudens  re- 
iponfionem  ejus  improbaverit  , in  ea  utrinque  difficultatum  obfidione  . Alteru 
trum  enim  neceflario  rerpondendum  ed  : Vel  Gregorium  alia  in  Sozomeno  le- 

gifle  , quae  ad  manus  nodras  non  venere;  Vel  memoria  lapfum,  pro  Theodoreto 
boaomenum  fcriplilTe.  ^ >-wuwieiu 


CAPUT  IV. 


Tertia  de  Ufo  Dolore  ,Angelko  accufatio  depellitpfr » 

PErgo  ad  alteram  quorundam  reprehenforum  criminationem  . Res  fic  fe  ha- 
bet.  Oraculum  Euangelicum  Luca  fecundo  , /r/ar  autem  proficiebat  fapieH. 
Xnr  ^ gratia  apud  Deum,  bommet , exponens  in  Catena  Aurea  Da- 

aor  Angelicus,  congedis  pro  more  fuo  variorum  Patrum  interpretationibus  . ita 
Gregorium  Nazianzcnum  loquentem  inducit . Grxeus  Nazianzenus  : dicitur  au- 

/>r?/frfre,  uen  quod  ipfa /ufeipiat  augmentum  , quie  ab 
\ paulatim  mamfejabatur  . In  qu*  verba  obfer- 

Wum  '4-  legionem  vitiofam  elTe , cumque 

Id  Nazianzcno,  apud  quem  nihil  hujufmodi  legere 

h.r'  Sr  -r  T , o'*  fitpijfime  Divus  Tbomas  in  Catena  ( quamvis 

Cani  cenluram  , qua  locum  illum  Gregorio  Nazianzcno  falfo  tribui  monet 
carpit  Jacobus*Billius  in  Annotationibus  ad  Orationem  a?.  S.  Gregorii  Naziaii- 
xem  num.  65  rir  doBifiimus  Melcbior  Canus  lib.  12.  de  locis  cap  In  ^ 
litur,  quod  ille , ubi  Divt  Tbomx  Catenam  citat,  vitiofam  leSiontm  tfe  ait  Ulf»~ 
VL  nojiro  tribui  . yides  enim  Greeeum  illum  quem  Diius 

Tbomas  profert  , Gr<ecum  nofirum  ejfe.  Quare  periculofum  ejl , negare  aliquid  in  au- 

Naxianrcni  vero  locus  , 

?Se  rr  opinatur,  fic  habet  ea  in  O- 

Ci*  >n  Salvatore  profpicio,  atque  etiam, 
^ r "*  tempore  nobifeum  extitit , id  quod  fupra  nos  , 

noftrum  erat  formatus , b^  quoque  bic  contigifi^e  animadverto  . Vroficiebat  enim, 

boc  in  illo  incrementum  caperent 
( qma  enim  in  eo,  quod  a pnneipio  perfeBum  erat.  perfeBiUs  ejfe  pofiiti  ) fed  quod 
brx(  pauhtim  detegerentur  , ^ elucerent . Eodem  modo  Bafilii  virtutem  eo  tempore 

b i non 


Digitized  by 


'neu  itieremenlom , fii- m*}«rem  tptrat ititem  tceepijft  i»hUr«rt  uteritem  nempe  mate- 
riam fa^pptditmtt  pettfiate . 

Billii  «timadverfionem  aiutuatur  Theopfailiu  Raidamius  in  diatribis'  adverfiia 
Cyriacos,  multaque  in  Canum  probra  jacit  ^ atqne  di£leria  . Ac  perperam  illi  Sc 
injuria  ; Ac  primo  quidem,  qu<»  hic  cenfura^  notat  Melchior  Canus,  Divum  'Thor 
mam  non  tangit,  ejus  dumtaxat  operis  editorem.  Siquidem  Dodor  Angelicus 
padim  in  Catena  Aurea  Grscum  illum  expolitorem  indicat,  abfque  ulla  peculiari 
nomenclatione,  vage  tantum , atque  ea  folo  nomine  patrias  : Qyi  vero  veteres  e»^ 
ditiones  curarunt,  vagum  illud  GrsKi  atodoris  nomen  ipeciali  quadam  nota  deter- 
minarunt ; prout  in  Graecis  Audoribut.rcpnrilTe  Hbi  viu  {imt,  quae  ex  Graeco  au- 
dtore  Dodor  Angelicus  recitabat.  Ea  fiducia  freti  viri  boni,  Gregorium  Nauan- 
zenum  notarunt  hoc  loco,  quali  ex  eo  petita  edet  recitata  fententia  i quia  non  ni- 
hil fimile  apud  eum  legere  eft  Oratione  xo.  de  laudibus  S.  Balilii . C^are  non  Di- 
vum Tbomam ,.  fed  ejus  veteres  editores  carpit  hic  Canus  noder  . Jure  porro , aa 
injuria. eatpat  (.expendamus. 

Cote,,  qiumtum  capio  , jure  omnino  id  agit.  Nam  fi  fententiam  ab  Angelico 
Dodore  ex  gratco  audore  relatam  cum  Naaianzeni  loco  conferamus,  non  ven- 
bis  modo , (ed  dt , quod  notandum  magis  , fenfu  differunt . Sententia,  quippe  a 
Divo  Thoma  laudata  de  profedu  humanitatis  aperte  diderit  , prout  compledi- 
tur  tffentiaiia  homini  , quatenus  homo  eft  ; Nazianxeni  autem  Oratio  de  acej- 
dratibus,  secate  feilicee , atque. fapientia  . Non  ergp  Grcci  audoris  nomine  Na- 
zianzenus  defignatur  . Hineque  effedum  eft,  ut  Joannes  Nicolai  Theologus  Pa- 
rifienlis  novidlmus  , raecerifque  omnibus  dili^encior  , & accuratior  Catenae  An- 
gelicae editor,  totam  illam  Graeci  expoiitoris  indiftinde  laudati  pericopem  , non 
Nazianxeno,  fed  Cyrillo  Alexandrino  tribuerit  apud  quem  ( videlicet  adertio- 
ne  38.  the&uri  ) legi  poteft , (in ‘minus  totidem'  verbis  , at  certe  fenlu  , ac  po- 
teftate. 

Ego  vero,  nc  finear  ipfe  quod  feotio  , nec  Nazianacnum  , nec  Cyrilhim  , nec 
alium  ex  notis  audoribus  hoc  loco  ( aut  aliis  quibufvis  , ubi  Grzcus  (impliciter 
expolitor  notatur  ) legi  velim.  Sentio  quippe,  nec  forte  mihi  vana  fides,  Grzrum 
illum  cerfum  aradurem  clTe,  fed  Anonymum  ; qui,  ut  aliis  contigidfc  notum  eft  , 
fua  damtaxar  feripta  fciri  ad  publicam  utilitatem,  (ed  fc  nrfeiri  , ad  privatam  hu- 
militatem voluit.  Erti,  quoquo  pado  (e  res  habeat,  ftat  prudens,  nuliique  animad- 
vetfioni  obnoxia  Cani  cenfura. 

C A P U T V.  . 

De  oppugnato  Divo  Hieronymo  quevtla  refutatur . 

IN  judidum  a nonnullis  tradudtur  Canus  , tamquam  in  Divum  Weronytnum 
nimis  injurius  lib,  ii.  de  locis  cap.  v ubi  recolens  S.  Dodoris  fenuntiam 
dc  veterum  Patrum  traditione , qua  Adamum  ■ in  monte  Calvarix  fepulium  a- 
junt.^T^o»  deiutt,  inquit  , tantepere  ridere  Hiereitjmus  ^ami  tit  Itca  (alvaria  fe- 
pnlturam  : Nrc  net  , viri  licet  fanSi/fimi  exemplo,  bijhrias  hujufmodi  ridere  debe- 
mus , Id  fcilicet  minus  reverenter  didum  criminantur  nonnulli  reprehenfores  . 
Age  itaque  videamus  , a quibus  , & per  quos  ad  nos  nfqnc  ea  traditio_  nianarit, 
qp*  a Divo  Hieronymo  irrifa  eft  ; ut  hinc  judicari  merito  poflit,  an  irrifibrem 
inoleftc  tulerit  Canas  nofter.  Certe  vix  ulla  de  pia  quadam  , ac  religiofa  hifto- 
rta  traditio  ferri  poteft,  qux  adlUpulatoribus  Sc  antiquitate,  & audoritate  majo- 
ribus adnitatur. 

Horum  agmen,  ut  par  eft,  duceret  Tertullianus  lib.  3.  contra  Mlarcionem  rne- 
trice  ftrmto,  fi  ipfius  re  vera  opus  elTet,  ut  a multis  creditum  eft.  Ita  quippe  ibi 
Degere  dt* 

* V Cei-  ' 


00 


Colgtthm  !*eus  ifl  1 caphis  rahMTtM 
Lingua  paterna  pritr  •jic  iUum  nomine  dixit . 

Hic  medium  terree  eft , hic  tft  viSorim  jignunt , 

•Oif  magnum  jtic  veteres  noftri  docuere  repertum: 

Hic  hominem  primum  fu/cepimus  ejfe  fepultum ; 

Hie  pariter  Chrijh  pio  /anguine  terra  madefert, 

Tulvis  ut  po/ftt  vtterrs  cum  fanguine  Cbrifli 

'Commixtus  , /ii/lantis  aquee  virtute  fanari. 

Verum  fpurium  Tertulliani  parcum  rejiciunt  ijuorquot  extant  critreae  feiemi#  pe- 
riti ; quibus  perfuafam  eft,  tantum  virum  tam  iratas  mufas  non  habuiiTc  . 

Qiiare  meliori  titulo  chorum  ducet  S.  Cyprianus  trafiatu  de  Kefurreftione  Chri- 
fti  : ad  Chriftum  pertinentes,  cuius  [anguine  confperfa  creditur  jtdam  Calvaria, 

qui  fub  loco,  quo  crux  Domini  fixa  eft,  humatus  dicitur  ab  antiquis,  ejufdtm  [angui- 
nis["anHificati  elapfu  leetemur , iy<  deieSemur  in  Domino. 

Sequitur  Origenes  traftatu  in  Matthzum.  I^enit-ad  me  traditio  quaedam  ta- 
Ht , quod  corpus  .Adie  primi  hominis  ibi  [epultum  eft  , ubi  crucifixus  eft  Chriflus ; Vt  fi. 
eut  in  .Aiam  omnes  moriuntur  , fic  in  Cbrifto  omnes  vivificentur  : Vt  in  illo  loco  , qui 
dicitur  Calvariae  locus,  -idtft  locus  capitis  , caput  humani  generis  refurreSionem  inve- 
niat cum  populo  uni^verfo  per  refurreaionem  Domini  Salvatoris , qui  ibi  pa/fus  tft  , iS* 
rtfurrexit. 

Succedit  Baftllus  magnus  enarratione  in  cap.  5.  liaiz  . Obtinuit  fama  queeiam 
in  Eccleba  memoriam  confervans,  non  quidem  ferrpto  proditam  , quse  iy>  talis  eft  . 
Quod  prima  utique  Judta  hominem  habebat  incolam  , nimirum  Jtdam  , fimul  atque 
excidit  deliciis  Varadifi,  in  hac  terra  collocatum,  ad  mitigandam yaS uram  bonorum  , 
quibus  fuerat  exutus  . Trima  igitur  etiam  mortuum  hominem  excepit  , qui  iy  /7- 
iic  eam  [ententiam  condemnationis  plane  tft  exeeutus  . Itaque  infolens  ejfe  ac  no- 
vum videbatur  illius  retatis  hommibus  [peUaculum  . Os  capitis  defluente  carne  nu- 
dum . Jit  illi  recondentes  cranium  , loco  illi  indidere  ximin , idtft  Calvariam . Tro- 
babili  ratione  potuit  T^oe  non  ignorajfe  [epulcbrum  principis  hujus  , iy  mortalium 
amnium  primigenii . Siquidem  hac  de  re  fama  a diluvio  mox  per  orbem  propagata 
eft  ab  ipfo  , ^ dimanavit  . Eoque  Dominus  excujfa  origine  humanae  mortis  , in  lo- 
ao  , qui  „^{i,  dicitur  , ideft  Calvaria  , pa/fus  eft  : Vt  quo  in  loco  corruptio  , flvt 
mori  hominum  initium  accepit , ilhc  vita  regni  [uum  [umeret  exordium  . Et  quein- 
•^modum  invaluit  in  Adam  , ita  isr  in  Chrifti  morte  inejficax  redderetur,  iy  pe[- 
fum  iret. 

S.  Athanafius,  aut  qaifquts  alius  auftor  pervetoftus  Homili*  de  Pa Ilione  , feu 
de  Cruce  Domini,  apud  eumdem  . Vbi  corruptum  eft  genus  humanum,  ibi  Chriflut 
proprium  corpus  expofuit : Vt  ubi  [eminata  eft  corruptio  , ibidem  incerruprio  oriatur  : 
Tropter  quod  in  loco  Calvaria  crucifigitur  : Dicit  enim  , Et  poftquam  venerunt  in  lo- 
cum, qui  vocatur  Catvaride , ibi  crucifixerunt  eum  ; Quem  locum  DoSoret  Judaeorum 
ojunt  e/fe  [cpulchrum  Adq. 

Chryfo^oiBus  homilia  84.  in  Joannem  : Et  exivit  in  eum  , qui  dicitur  CalvariJe 
locus . Z/bi  quidam  dicunt , Adam  ir  mortuum  , iT  [epultum  e/fe  : Et  fefum  , ubi 
mors  dominata  eft , ibidem  trqpbqum  erexiftit , hoc  eft  crucem , quam  tuHt  contra  mortis 
Ijrantsidem . 

Ambrolius  lib.  4.  in  Lucam  ; Jpfe  autem  Crucis  locus  vel  in  medio,  ut  con/fticuui 
omnibus  : vel  [upra  Adq,  ut  Hebrai  difputant  , [epulebrum  . Congruebat  quippe  , ut 
ibi  vitf  nqftrq  primitiq  locarentur , ubi  fuerunt  mortis  exordia . 

Theophyla^s  in  caput  ay.  Mattbai  : Calvaria  Cranii  ktus  diSus  tft  , eo  quod 
Srennt , quod  traditiones  Vatrum  tenent , quod  Adam  ilTie  [epultus  frt . 

Idem  in  cap.  ip.  Joannis  : Torro  Calvariee  locum  dicebant,  fient  narratio  prodit  , 
quod  illic  ftpuhus  fit  .Adam  ; ut  ubi  principium  mortis  , illic  cafus  ejus  fieret  . 
Traditio  enim  ecclefiaftka  eft  ; quia  prior  Judaa  , poftquam  ejtBus  fuit  homo  de 
Taradifo  , domicilium  ibi  habuit  , in  /olatium  bonorum  qua  in  Taradifo  perdiderat , 
datu  tft  <i  terra  illa,  quq  omnium  aliarum  optima  ejftt , (y*  pmguijima  . Tropterta 

b 4 <3. 


Digitized 


iS“  prinU  emxium  fufctpU  btmhem.  Mtmiati  igitur,  fui  tuut  truul,  huhuttuvt  pr$ 
miracul»  mortui  Calvariam  depilatam ; in  ilh  Itco  bahitautu  , iud*  eum  a«mi»ave~ 
runt , is*  Po^  diluvium  fama  h^c  iit  omnet  divulgata  efl . 

S.  Epipha  nius  lib.  i.  advcrfui  H^rclcs  toin.  f.  verfus  finem:  Eft  profeSo  , gued 
intelligenti  mirum  videatur  id  quod  e librorum  mommentis  deducimus  : Dominum 
nofirum  Jefum  Cbrifium  iit  Golgotha  tfft  crucifiieum  , nimirum  in  eo  potijpmum  lo- 
co , in  quo  ,Adami  corpus  jaceret . Hic  enim  e Taradifo  digrediens  diu  ne  adverfe 
illius  habitavit . Deinde  Ungo  pofiea  tempore  in  illum  , quem  dixi  Hierofoljmorum 
Jocum  fecejfit  , ubi  ij*  vita  funSus,  in  Golgotha  fepultus  efl  . Qua  ex  re  merito  lo- 
cus ipje  nomen  accepit,  ut  Calvariae  interpretando  diceretur  . Tum  quoriindam  o- 
pinationem  confutat  , qui  locum  ilium  Calvariam  difium  ajunt  , quod  in  CaU 
Variic  fimilitudinem  aptatus  fit  ; ac  demum  fubdit  : Unde  igitur  Calvariie  nomen 
obtinuit}  quod  nimirum  primi  hominis  illic  calvaria  reperta  fit,  tjufque  reliquice  de- 
feffie , ob  id  Calvariee  locus  apptUotus  efl:  In  quo  Dominus  nofler  Jefu  Cbriflus  fub- 
iatus  in  cruce  , per  aquam  illam  , isr  fanguinem  , ex  eius  perforato  latete  proflu- 
entem, vtluti  ims^inem  quamdam,  totum  f alutis  noflrse  negotium  adumbravit  . Dum 
primi  hominis  reliquias  ab  ipfo  majfe  principio  rigare  coepit,  ut  ad  detergendam  la- 
bem I fxditatemque  noflram  , ac  / (enitentis  animx  repurgationem  , fui  /anguinis  a- 
fperfionem  oflenderet , 

Paula,  & Euftochium,  doil*  Virgines,  in  epiftola  ad  Marcellam  , inter  Hic- 
ronymianas  17.  In  hac  urbe  ( Hierofoljma  ) imo  in  hoc  toto  loco  is*  babitqffe  dici- 
tur, is*  mortuus  effe  ,Aia-n.  Unde  is*  locus,  in  auo  crucifixus  efl  Dominus  nofler  . 
Calvaria  appellatur  , fcilicet  quod  ibi  fit  antiqui  Dominis  calvaria  condita  • Ut  fe- 
cundi ,Ada  ai , idefl  Cbrifti  , fanguit  in  cruce  flillans  , primi  -Adarn  , is>  jacentis 
protoplafli  peccata  dilueret  , is*  tunc  fermo  ille  ,Apofloli  compleretur  , Excitare  qui 
dormis  , is*  refurge  a mortuis , is*  illuminabit  te  Cbriflus . ' 

Ejs  inter  antique  traditionis  fuffragatores  , ac  teflrs  annumeratur  ab  aliqui- 
bus Augufl.  fermone  71.  de  tempore,  ubi  ita  leg.im.is  ; Hoc  antiquorum  relatione 
refertur  , quod  is*  -ddam  prirmis  homo  in  ipfo  loco  . ubi  crux  fixa  efl  , fuerit  ali- 
quando fepultus  . Et  ideo  Catvarix  locum  di8um  ejfe  , quia  caput  humani  generis 
ibt  dicitur  effe  fepultum  . Et  vere,  fratres,  non  incongrue  creditur,  quod  ibi  ereSus 
fit  medicus  , ubi  jacebat  segrotus : is*  dignum  erat  , ut  ubi  occiderat  humana  fuper- 
bia,  ibi  fe  inclinaret  Divina  mifericordia  •,  iy  fanguis  ille  pretiofus  etiam  corporali- 
ter pulverem  antiqui  peccatoris,  dum  dignatur  flillaido  contingere  , redemi ffe  creda- 
tur . Verum  fermo  ille  in  novifiima  Benedidlinorum  editione  velut  apocryphus 
in  appendicem  rejcAus  eft.  Imo,  quod  notandum  magis  , iota  illa  de  Calvasie 
loco  narratio  a manuferiptis  codicinus  abeft. 

Laniat  Cardinalis  Daronius  eundem  Auguftinunri  queft.  idi.  in  Genefim  : At 
iion  de  Adam,  fed  de  Abrahamo,  czterifque  Patriarchis  dumtaxat  agit,  dum  in- 
quit; Ubi  ergo  fepelienda  erant  cadavera  Tatriarcbarum  , nifi  in  ea  terra  , ubi  ille 
crucifixus  efl,  cujus  fanguine  fa8a  eft  remffto  peccatorum  ? Eumdem  illum  Deflo, 
rem  fiinflillimum  lib.  16.  de  civit.  Dei  cap.  j2.  laudat  Maldonatus,  fcd  aberrat  : 
‘Nihil  quippe  de  ea,  quam  movemus,  quzftione  eo  loci  legere  eft.  C^iiare  fruftn 
later  hujus  traditionis  tcftes  producitur. 

Iis  longe  verius  certiufque  adjungendi  veniunt  Anaftafiiis  Sinaita  , Cyrillui 
Monachus,  Nonnus  Panopolitanus,  S.  Germanus,  Euthymius , Honorius  Augu- 
'itodunenfis,  quorum  teftimonia  recenfet  Malvenda  nofter,  de  Paradifo  voluptatis 
cap.  55.  ..... 

Primus  omnium  adverfus  traditionem  tot  teftibus  quavis  exceptione  majori- 
bus aftercam  calamum  acuit  S.  Hieronymus  , ac  veluti  anilem  fabellam  exfu(. 
flavit  lib.  4.  commentariorum  in  Matthzum,  ad  cap.  37.,  quafi  a privato  quo- 
dam , vacuoque  cerebello  excogitatam  . -Audivi  quemdam  , inquit  ille,  expofstif 
fe  Calvaria  locum,  in  quo  fepultus  efl  -Adam,  is*  ideo  fie  appellatum  effe,  quta  ibi^ 
antiqui  hominis  fit  conditum  caput  \ is*  hoc  effe,  quod  -Apoftolus  dicat  : Surge  , qui 
dormit,  is*  exurge  a mortuis,  iy  illuminabit  te  Cbriflus  . Favorabilit  inttrpretaih. 


iy  muletnt  autem  peputt , nee  tamen  vera  . Extra  urbem  enim  , (j*  foras  pertai» 

loca  funt,  in  quibus  truncantur  corpora  damnatorum  ; iy  Calvar  ire  , ideji  decollata- 

rum  , fumpfere  nomen  . Tropterea  autem  ibi  crucifixus  eft  Dominas  « ut  ubi  prius 

erat  area  damnatorum , ibi  erigerentur  vexilla  martjrii  • Et  quomodo  pro  nobis  ma- 

/ediSum  crucis  faUus  eft  , iy  flagellatus  , iy  crucifixus  . fic  pro  omnium  falute  , 

quafi  noxius  , inter  noxios  crucifigeretur . Sin  autem  quifpiam  contendere  voluerit  , 

ideo  ibi  Dominum  crucifixum  , ut  fanguis  ipfius  fuper  Sidx  tumulum  diftillaret  ; 

interrogemus  eum,  quare  iy  alii  latrones  in  eodem  loco  crucifixi  fint  i Ex  quo  ap~ 

paret , Calvariam  non  fepukbrum  primi  hominis , fed  locum  fignificare  decollatorum  ; 

ut  ubi  abundavit  peccatum  , fuperabundaret  gratia  . ^dam  vero  /epultum  juxta  J 

Hebron,  iy  ^rbee  , in  Jefu  filii  7{_ave  volumine  legimus  • Jofuc  14.  Qiiibus  fimi. 

lia-  habet  lib.  5.  commentariorum  in  epift.  ad  Ephefios  ad  caput  /. 

Hieronymum  fecucus  eft  Ifidorus  lib.  15.  originum  cap.  i.  Hebron  civitas  Ju- 
dtcx:  Ipfa  eft  Harbe  , a numero  ita  vocata,  quod  ibi  tres  Tatriarcbx  fepulti  fint  , 
iy  quartus  ^dam. 

• Venerabilis  Beda  in  caput  37.  Matthri  : Golgotha  namque,  inquit 

ille , SfTum  nomen  eft , iy  interpretatum  Calvarix  . Eft  autem  ipfe  locus  in  Helia  , 
tunc  extra  urbem  ad  feptentrionalem  plagam  montis  Sion  , iy  Calvaria  , non  ob 
calvitium  primi  hominis  , quem  ibt  qusdam  erra  stes  /epultum  fruUra  fufpieantur  : 
fed  ob  decollatsonem  reorum , atque  damnatorum  dicitur  . Et  propterea  ibi  crucifi- 
ms  eft  Dominus  , ut  ubi  prius  area  damnatorum  erat,  erigerentur  vexilla  stsartjrii , 

Lege  eundem  in  cap.  j;.  Lucae. 

Adftipulati  funt  1’alchafius  R.atbertiis  lib.  11.  in  Euang.  Matthaei  , & Dodtor 
Angelicus  j.  p.  quaelL  47.  art.  10.  ad  j.  ubi  Divi  Hieronymi  verba  exfcribit  , 
eorumqui  rationem  iftam  profert,  quia  magis  Jefus  crucifigendus  erat  in  loco 
comwsm  damiatorum  , qua  n }ux'a  fepulcbrum  jldx  ; ut  oftenderctur  , quod  crux 
Cbriftt  non  folum  erat  in  remedium  contra  peccatum  per/onale  ipfius  cAdx , fed  etiam 
eontra  peccatum  totius  snundi. 

Eorro  nemo  erit,  opinor  , _qui  fi  rem  paulo  penitius  intro/aiciat  , traditionem 
ab  Hieronymo  irrifam  , teftibiis  donge  pluribus  , iifque  gravioribus  confirmatam 
ron  agnofeat . Atque  ita  Canum  noftrum  ex  hiftoriz  legibus  egiffe  , dum  pro 
detendendis  tot  reliquis  Patribus  , a mc  paulo  ante  lauJatis  , ab  Hieronymo  in 
re  przrertim  ai  fidem  minime  fpedlante  , quzque  fjfli  duntaxat  eft  , difceifit  . 

Uiiin  imo  nil  dubitandum  , Cypriani,  Origenis,  Bafilii  , Athanafii  , Cliryiofto- 
mi,  Ambrofii  , Eyiphanii  teftimonia  Hieronymum  latuilfc  ; ouibus  fi  probatam 
Adami  calvaria  traditionem  noviffet,  non  ita  libenter  irrinlTct  , tanquam  ab 
obicuri  norninis  homunculo  excogitaram . 

Melchioris  Cani  de  contraria  Hieronymi  opinione  judicium  probat  annaliuni 
parens  ad  annum  J4.  ^t  , inquit  ille  , tanti  Tatris  ia  primis  rogata  venia  , hss 
nequaquam  adduci  poftumus  , ut  quod  non  ab  uno  , vel  alio  , fed  ab  omnibus  fcre 
antiquis  Vatribus , nec  ut  quidpiam  recens  excogitatum , fed  a majoribus  traditum  , 

<y  feriptum  eft  , tam  facile  contemnamus  , cum  prxfertim  ea  , qux  ad  hxc  impu- 
gnanda inducunt , non  videantur  effe  bujufmodi  , qux  nos  ab  illis  penssus  dijfentire 
compellant.  Quod  idem  habent  Pamelius  in  noiis  ad  fermonem  S.  Cypriani  dc 
reiurrettionc  , Perrerius  lib.  7.  in  Genefini  , Toletus  in  cap.  19.  Joannis  anno- 
tatione 12.  Bellarmintis  lib.  3.  de  (latu  peccari  cap.  12.  Fes'ardentius  in  notis 
cap.  74,  lib.  3.  S.  Irenzi,  & alii  non  pauci. 

Et  vero  duo  duntaxat  in  oppofitum  adducit  Hieronymus  . Primum  , quod 
Calvariz  locus  non  a primi  Parentis  cranio,  feu  calvaria  nomen  traxerit,  fed  a 
capitibus  decollatorum  ; quia  illic  truncabantur  capita  damnatorum  : lecundum 
quod  Jiduc  14.  Adam  fepiiltus  dicatur  in  Cariarharbe  , verfu  it.  nomen  Hellen 
ante  vocabatur  , Cariatbarbe ; .Adam  maximus  ibi  inter  Enacim  fitus  eft  . L7irum. 
que  vero  elumbe  eft.  Ac  primum  quidem  nihil  conficit  . Efto  quippe  a capiti- 
bus  truncatorum  Calvariz  locus  appellatus  effer ; quid  tamen  vetat  , ne  & locus  ^ 

dic,  ubi  primus  homo  fepultus  afferitur  , poftmodum  fic  eleftus  ad  fupplicia  da-  ,l 

ornato- 


Digitized  by  jttoogie 


J 


^ Mnatoram  ; quod  In  edico  littu  eflet , & Hierofoljmis  proximos  C Nos  locorm 
publicum  damnatorum  fuiffe  non  ambigimus:  fuerunt  enim  ibi  cum  Chrifto  8c 
alii  crucifixi  latrones  : fed  unde  Calvaris  nomen  obtinuerit  , certo  nefcimus  . 
Nam  quod  de  truncatis  ibi  reorum  capitibus  dicitur  , vix  credi  potefl  ; cum  c- 
iufmodi  fupplicium  apud  Hebrxos  nec  leze  fancicum  eflet  , nec  confuetudine 
comprobatum  . (Jnicum  enim  ante  Chrim  paflionem  Joannis  Eaptifix  capite 
minuti  exemplum  occurrit  apud  Hebrzos , extera  inde  fecuta  , qux  vel  in  ScrU  ' 
pturis,  vel  in  antiqux  memoris  inllrumentis  occurrunt  , a Komanis  tunc  impe* 
ritantibus,  apud  quos  hsc  fupplicia  in  ufu  erant  , ad  Judsos  (ibi  1'ubditos  deri- 
vata funt . ^are  nihil  ex  ea  nuncupatione  certo  colligi  poteft  . Quin  di  Cyril. 
Ius  Hierololjmitanus  Catechefi  ij.  locum  hunc  , nec  ex  /Idami  cranio  , nec  ex 
capitibus  damnatorum  , fed  a Chrifio  capite  noflro  ibidem  aliquando  pafTuro  , 
Caivarium  Prophetice  nuncupatum  afiSrmat . Kedde  ufuram  illi  , qui  propter  te 
hoc  facro  Colgotoa  crucifxus  tfi,  Golgotha  vtro  interpretatur  Calvarif  loctu  . ^Aliqui 
ergo  propbetiet  locum  buue  Golgotbem  appellaverunt , iu  quo  verum  caput  Cbr^us  eru- 
etm  fitifiimit. 

Secandum  ex  Jofue  14.  petitum  argumentum  eruditiffime  a Cano  noflro  con- 
futatum eft  ; cui  hac  in  parte  confentiunt  Critici  facri  baronius  , Maldonatus  , 
Serratius  , Eflius  , Si  alii  pene  omnes  adverfus  Hieronymi  eminationem  . Minus 
etiam  iis  interpretibus  probatur,  quod  Sanflus  Do£lor  in  epiftola  ad  Euflochium 
de  Pauls  epitaphio  firripferat  : Hfc  efl  Cariatbarbe  , id  efi  oppidum  virorum  qua- 
tuor,  strabam,  Jfaac ,Jacob , Jtdam  magni  quem  ibi  conditum,  juxta  librum  /«- 
fu  t^ave  Hebrfi  autumant . Licet  pleiique  Caleb  , quartum  putent , cujut  ex  latere 
memoria  monfiratur . Obfervant  (ciiicet  laudati  Bibliorum  interpretes  , _ ariatbarbe 
fignificare  potius  civitatem  Arbes,  la  Citta  di  ,Arbea  , qus  oc  magnitudine  , dc 
robore  celeoris  erat  , necnon  Enaci  Pater  : unde  dc  Enaciis  di£li  funt  gigantes 
illi  prsgrandes,  quorum  comparatione  Ifraelits  quafi  locufia  videbantur.  Numero- 
rum cap.  I j.  veriti  ^4.  Is  enim  civitati  nomen  dederat  ; ibique  demum  fepultos 
efl,  quod  ^riptura  iis  verbis  fignificat  ; ,Adam  maximus  ibi  inter  Enactn  fous  efi  ^ 
Jofue  14.  verfu  15.  C^afr  diceret,  homo  maximus  inter  gigantes  Enacitas  ibi  ftpuU 
tus  ejl . Adam  enim  quandoque  commune  nomen  efl , hominem  quemcumque 
■ lignificans. 

Merito  itaque  Canus  nofler  veterum  traditionem  ab  Hieronymo  irrideri  moIo> 
fte  tulit , cui  leves  dumtaxat  rationes  Sandiis  Dodor  oppofuit  , dc  ab  omnibus 
pene  Interpretibus  impugnatas. 

Ratio  vero  Dofloris  Angelici  in  contrarium  excogitata  congrua  quidem  efl  , 
dc  ingeniofa,  poGia  fafli  veritate,  fed  faflum  non  evincit  : cum  dc  rerum  con- 
tingendum, quaque  meri  fadi  funt,  nulla  dari  ratio  pofCt  . Aut  certe  fi  quid 
bsc  n^ftica  ratio  valet  , ea  certe  quadrabit  longe  felicius  in  hypcxeC  traditio^ 
«is  a Divo  Hieronymo  rejeilx . Si  enim  crucifixus  eft  Chriftus  eo  in  loco  , ubi 
8t  fepultus  eft  Adam  , dc  rei  communiter  pleflcbantur  ; hinc  colligere  erit  , 
Chriftum  dc  in  remedium  contra  peccatum  pcrfonale  ipfius  Ads,  dc  contra  pec- 
catum totius  mundi  mortem  fuftinuiffe. 


CIK. 


Digitized  by  Googie 


CAPUT  VI. 


Vt  aHis  fext a Synodi  oecumenka  ofchanter  lefUs,  ac  temere 
ufirpatis  quertmonU  diImntHr. 

POrTevinus  in  apparatu  Cicro  Canum  male  haket , quod  ex  aliia  minus  fidis 
Scriptoribus  nonnulla  narravit . Im  qua  tanta  fegctt  rerum , inquit , h\Htr 
narum , h quid  irrepftt  ex  atjis  minue  fidis  Scriptoribus  , id  jam  ab  aliis  efi  indi- 
catum.  Exemplum  porro  minus  fidorum  Scriptorum  , quorum  narrationibus  plus 
atquo  tribuerit  Canus  , mox  fubjicit  : Sane,  inquit  , ,Auaor  Summa  Conciliorum 
contra  fidem  epifiolarum  .Agathonis  Tontificis  maximi  fcripfit  ( ct^us  tamen  rei  men- 
tio nulla  fit  ) ferrptam  fuifie  epifiolam  illam  ad  Concilium  fextum  ; eum  ad  Im- 
peratorem utraque  fuerit  feri  pta.  Extant  vero  illa  fecundo  Conciliorum  tomo . Caterum 
corrigendi  quicunque  auBores  tum  Craci,  tum  Latini  , qui  Honorio  Tontifki  maximo 
notam  inurere  barefeos  alicujus  aufi  funt,  ex  Sjnodi  aBionibus  a Theodoro  deprava- 
tis. Hsec  ille.  Ad  marginem  vero  librum  4.  indigitat  de  locis  communibus  eat». 
j.  quafi  ibi  Canus  nolter  hac  in  pane  lapfus  fit ; cum  nihil  ea  de  re  eo  loci 
habeat,  fed  verius  Ijb.  6.  cap.  ultimo,  in  refponfionc  ad  ultimum  argumentum. 

Baronius  non  abfimiliter  in  Annalibus  ad  annum  6S1.  num.  57.  hac  ipfa  dc 
caufa  eidem  inlultat;  Quem,  inquit  , voluijfem  fenfibus  potius  Canum,  oumm  no- 
mine. Hoc  idem  in  Cano  carpit  Bellarminus  lib.  4.  Romano  1’ontificc  cap. 
II.  Verum  quo  titulo,  perpendamus. 

Ita  igitur  Canus  nofter  libro  fexto,  cap.  ultimo  , in  'refponfionc  ad  ultimum 
argumentum ; Sententiam  in  Honorium  latam  ex  Romani  Tontificis  confenfu  fuiffe 
exploratum  efi,  in  fexta  Sjnodo generali , aBioM  quarta  , ubi  ^gatbo  in  epifiola  ad 
Concilium,  Honorium  ipfum  anathematizat . Utrmrquc  illud  , fi  Pofievino  Baro- 
nio,  Bellarmino  credimus,  falfum  eft.  Nam  & epifiola  , inquiunt  illi  , a'd  Im- 
peratorem  direila  efi,  & nulla  in  ea  legitur  Honorii  mentio,  fed  aliorum  tantum- 
modoj  quorum  auBores , Agathonis  verba  funt,  extiterunt  Theodorus  Tbaranitanus 
Cfrus  .Alexandrinus,  Sergius  , Tyrrhus,  Tau/us,  Teirus  Conftantinopolitani , vel 
quivis  ei  confentanei  ufque  in  finem  demonfirati  funt . 

. Sed  etfi  venialis  cfle  pofict  Cani  culpa  , fi  quid  forte  hac  in  re  ab  illo  aber- 
ratum efict;  quia,  ut  ipfi  fatentur  reprehen fores,  Auftor  Summz  Conciliorum 
quae  illius  aetate  circumferebatur,  contra  fidem  epifiolarum  Agathonis  , Honorii 
nomen  addiderat,  nihil  tamen  ab  ipfo  erratum  evinco.  Nam  & epifiola  illa  ad 
Concilium  quodam  fenfu  feripta  dici  poterat,  etfi  ad  Imperatorem  direfta  effet  • 
quia  nihil  aliud  erat,  quam  Legatorum  , quos  ad  Synodum  Agatho  dirigebat  , 
infiruBio  doBrinalis.  Unde  dc  illam  aftione  quarta  in  Synodo  legi  necefic  fuit 
A in  o£Iava  confirmari;  A ad  illam  referipto  reljionderunt  Synodi  Patres.  Qua- 
re ad  Imperatorem  pro  Synodi  Patribus  feripta  erat. 

Honorium  etiam  ferit,  A anathematirat  ea  in  epifiola  Agatho  Pontifex  fin 
minus  difiinfto  nomine,  at  faltem  generali  fcntentia  , ob  doiirinte  fcilicet  com- 
munionem. Unde  A ait , vr/ ei  confentanei  ufque  in  finem  demonfirati  funt  . 
Quos  inter  profeito  fuit  Honorius.  Nec  vana  illa  conicefiatio  efi  , fed  ipfius  lex- 
t*  Synodi  auaoritate  confiimata,  in  epifiola  Synodicaad  Agathonem  Romanum 
Pontificem  t ubi  Honorium  cum  ceteris  Monothelitis  anathematizare  fe  profiten- 
tur Epifeopi  , ob  fententiam  >am  in  ipCas  ab  ipfomet  Agaihone  in  datis  epifio». 
lis  pronuDciatam . .Anathematibus  interficimus  ex  fententia  per  f aeras  veflras  litteras 
de  iis  prius  lata,  Theodorum  E^eofium  Tbaram,  Sergium.  Honorium,  Cyrum,  T/m- 
lum  Tyrrhum,  & Tetrum.  Qii*  res  argumento  efi  , vel  Honorium  difiinAo 

nomi. 


Digitizeo Googlc 


nomine  cum  ceteris  anacheui«te  percuflum  fiiifle , in  ea  A^thonis  epiAola  j quod 
fubinde  nefeto  quo  pietatis  officio  a quopiam  expundum  iit : vel  quod  certius 
longe  cil,  Honorium  ex  communione  caufz  , generali  cum  ceteris  damnatione 
petitum  fuiiTc. 

Id  etiam  ex  aflione  ij.  ejufdem  fexte  Synodi  compertum  eil  : Ubi  cum  fen> 
tendam  in  Sergium , Cyrum , Pyrrhum  , Paulum  , Petram  , dc  Theodorum  ab 
Agathone  ea  in  epiflola  latam  memoraiTent  Synodi  Patres,  fuoque  calculo  com- 
pobailent,  Honorium  confequenter  eodem  telo  petitum  colligunt.  Cum  iu  vere, 
inquiunt,  Jimul  prejici  a SanSa  Dei  Caihe/ica  Ece/efia,  fmulqut  aHatbemutizariprtt 
vidimu  (y*  Htnerium . qui  fuerat  Epifeeput  antiquet  Roma , eo  quod  invenimus  per 
fcripia,  qua  ab  eofaSa  funt  ad  Sergium,  quia  in  omnibus  ejus  mentem  fecutus  ejl , 
ip*  impia  domata  confirmavit. 

Adftipularar  Adrianus  Secundus  Romanus  Pontifex  in  epiflola  leAa  , dc  ap* 
probata  in  oQava  Synodo.  Ubi  poilquam  Honorium  a fexta  Synodo  damnatum 
memoravit,  ob  injeuam  hxrefeos  aceuGitionero , iubjungit ; quamvis  nec  ibi,  nee 
"Patriarcharum,  nec  caterorum  .Antiftitum  cuipiam  de  eo fis  fuerit  proferendi  fenten- 
tiam . nifi  ejufdem  prima  fedis  Pontificis  confenfus  pracejfijfet  auBoritas . ^ibus  ver- 
bis Cgnificat , Honorium  ab  Agatbonc  primam  fedem  obtinente  fniue  praeda- 
mnatum. 

Czterum,  an  Honorius,  uti  privata  peifona  , re  ipfa  de  fide  duplicis  in  Chri- 
fto  voluntatis  male  fenferit;  atque  idcirco  Hxreticus  fuerit,  quod  Canus  exifli- 
mat:  an  oeconomia  , dc  conniventia  in  Monothelitas  dumtaxat  peccaverit  , at- 
que idcirco  uti  fautor  erroris  anathemate  petitus  fit,  quod  alii  plerique  fentiunt, 
opinionis  efl,  Bellarmino  tefle  libro  4.  de  Romano  Pontifice  cap.  ii.  in  refpon- 
fione  ad  4.  nullaque  idcirco  lis  in  virum  eruditum  irovcnda  cff. 

Qjiod  vero  fuftugium  qucruiu  laudati  cenfores  , Daronius  fcilicet , Bellarmi. 
nus,  dc  PofTevinus,  ut  Honorium  quacumque  vel  afferti  erroris  , vel  favoris  er- 
rantibus impenfi  labe  liberent  , vitiata  fcilicet  efle  fextx  Synt^i  adU  a Theo- 
doro viro  nxretico  j pie  quidem  excogitatum  efl  , at  non  ita  certo  . Quan- 
quam  hic  inflituti  noflri  non  efl  , illud  expendere  . Hoc  dicam  unum  : fi 
lextx  Synodi  adla,  ubi  inter  Monothelitas  notatur  Honorius , ab  aliquo  nebulone , 

3 ni  venerandum  Pontificis  nomen  intulerit,  vitiata  funt  ; vitiata  quoque  dicen- 
a fiint  affa  Synodi  feptimz  , dc  odavz  , ubi  ejurdem  Honorii  nomen  exteris 
Mooothelitis  annumeratur;  vitiata  quoque  epifiola  Leonis  Secundi  ad  Conflan- 
linum  Imperatorem,  qux  fextx  Synodi  adia  confirmavit.  Nam  dc  illic  perinde 
Honorius  anathemate  petitur.  Sed  ab  invidiofa,  nofiroque  iofUtuto  inutili  qusc- 
ftione  temperandum. 


CAPUT  VII. 

Cani  fmentia  de  Sacramenti  Matrimonii  adminijiro 
ab  eemulorum  cenfuris  eximitur. 

Dlfplicet  non  paucis  Melchioris  Cani  fententia  de  Sacramenti  Matrimonii 
adminifiro,  quem  ufque  adeo  presbyterum  effe  docet  lib.  8.  de  locis  cap. 
ut  matrimonium  (lare  quidem  velit  ratum,  ac  firmum  titulo  contraAus,  non 
tamen  titulo  facramenti,  dum  a Minifiro  ccclefiaffico  facris,  ac  folemnibus  ver- 
bis minime  celebratur.  Similiter  dc  verba  , quibus  confenliim  mutuum  ctmjuges 
exprimunt,  formam  effe  vult  contraAus  conjugalis,  non  Itidem  (aeramenti;  per- 
lonafquc  contrahentes  minillros  effe  fatetur  contraflus  civilis  , non  (aeramenti 
conjugii. 

Hanc 


Digitized  by  Goo^Ie 


Hanc  opinionem  uti  mv/th»  is*  /titularem  fuglllat  Bellarminus  Hb.  i.  de  ni  atri- 
fnoniu  cap.  6.  Sc  fequeotibus  ; quin  etiam  addit,  Canum,  dum  totis  viribus  proba- 
re conatur  Matrimonium  fine  forma  verborum  a minifiro  ecclefiafiico  prolata  c»- 
lebratum  non  elTe  Sacramentum  , illud  etiam  evincere  , nuantum  in  fe  cfi , nuU 
Ium  re  vera  efle  in  Ecclefia  matrimonii  facramentum  . Non  defunt  8c  alii  , qm 
fuis  prcjudiciis  occupati  in  eamdem  eruditi  viri  fentenciam  liberius  obloquantur  , 
variifquc  pro  arbitrio  cenfuris  afficiant. 

Nun  efl  hic  infiituti  nofiri  Theologicas  quasfiiones  integras  texere,  dum  obfer- 
rationes  duntaxat  apologeticas  damus.  Nec  idcirco  officii  ratio  pollulat,  ut , qua; 
pro  tuenda  illa  Cani  fententia  ferri  poffiint  , fummo  fludio  congeramus . Id  nobis 
ad  pr^fens  fatis  efi  , fi  hanc  eruditi  viri  doftrinam  nec  fingularem  , nec  novam 
probemus  ; & cum  novatorum  errore,  qui  matrimonii  facramentum  ab  Ecclefia 
pellunt,  nihil  habere  commune  demonfiremus. 

Novam  efle  profeAo  non  dicet  , quifquis  eam  a Guillelmo  Parifienfi  tradi- 
tam noverit , lib.  de  facramentis  , tradam  de  Matrimonio  cap.  9.  qusfi.  i.  8c 
cap.  I.  de  Baptifmo  : a Petro  Paludano  in  q.  femen.  dilL  ).  quaeil.  a.  a Simone 
Vigorio  Theoic^o  Parifienfi  , in  fufTragio  Tridenti  dato  , cujus  meminit  Cardi- 
nalis Pallavicinus  lib.  22.  hifioriz  cap.  9.  num.  5.  Addam  etiam  a Divo  Thoma 
( etfi  illum  fuas  in  partes  vel  invitum  caeteri  trahant  ) in  4.  fenten.  difi.  i.  qusen-. 
3.  art.  j.  ad  5.  , ubi  inquit  : MatrimoHium  fecundum  qutd  efi  in  officium  , is* 
poenitentia  fecundum  quod  efi  virtus  , non  balent  aliquam  firmam  verborum  ; 
fed  fecundum  quod  uttumque  efi  facramentum  , in  difpenfatione  minifirorum  Ee- 
clefiee  confifient  , utrumqut  habet  aliqua  verba  , ficut  in  matrimonio  funt  verba  ex- 
primentia confinfum  , is*  iterum  benediBiones  ab  Ecclefia  infiitutee  j In  poeniten- 
tia autem  efi  abfolutio  Sacerdotis  , verbo  tenus  faSa  . Ac  tandem  a Synodi  Co- 
lonienfis  anno  i^}(.  celebratae  Patribus  , in  Enchiridio  Chriftianz  inflitutio- 
nis:  Udemus  , inquiunt , iy<  in  veteri  lege  quofdam  fuiffe  . qui  Dei  vice  conju- 
ges jungerent  . Quanto  ergo  magis  putandum  efi  , in  nova  lege  Sacerdotes , qui  le- 
gatione pro  Deo  funguntur  , le^timos  hujus  Sacramenti  minifiros  effe  } In  lege  qui- 
dem veteri  Tater  , aut , defunao  patre  , proximus  puelle:  agnatus  , feu  tutor  Dei  lo- 
co conjuges  iungebat ad  eumdtm  modum  ab  ^pofiolorum  temporibus  , 

matrimonii  facramentum  in  facie  Ecetefix  celebrandum  efi  , minifiris  facerdotibus 
Cbrifii. 

Qiiz  omnia  , ut  a reliquis  temperem  , nec  novam  , nec  fingularem  in  MeU 
chiore  Cano  dodrinam  illam  fuifle  , plus  fatis  offendunt  . Sed  & qui  patro- 
nos praeeuntes  habuit , fequaces  , eofque  magni  nominis  adflipulatores  invenit  : 
Dominicum  Bannes  in  prima  parte  Divi  Thomae  quxff.  i.  art.  <}.  ubi  con- 
trariam magiflro  fuo  Melchiori  Cano  fententiam  a multis  improbari  ait  , iU 
liufque  opinionem  a multis  jam  abfque  ulla  temeritate  defenai  : Francifeum 

Cardinalem  Toletum  lib.  7.  Inllic.  a.  diferte  flatuentem  , efficientem  caufam 
matrimonii  effe  ipfos  contrahentes , in  quantum  efi  contraBus  quidam  : at  vero  , ut 
facramentum  , Deum  effe  caufam  principalem  , is*  miniflrum  effe  caufam  infiru- 
mentalem  , ficut  in  aliis  facramentis  : Guillelmum  Efiitim  in  4.  Sentent.  d iff.  3f. 
f.  IO.  & lequentibus  : Francifeum  Sylvium  in  lupplerr.ento  , qusafi.  43.  art.  i. 
quaefito  i.  Joannem  Marium  Scribonium  difpur.  9.  de  matrimonio  : Vincen- 
tium Contenfonium  lib.  11.  Theologiae  mentis  , & cordis  parte  4.  diflind.  4. 
cap.  I.  de  Sacramento  Matrimonii  : Conbefifium  ad  orationem  Damafceni  in 
Conflantinum  Caballinum  num.  8.  Gafparem  Iveninum  in  Commentario  bi- 
llorico  dogmatico  de  Sacramentis  diflert.  12.  de  Matrimonio  quaefl.  ).  Claudium 
Fraflevium  in  Scoto  academico  trad.  j.  de  Matrimonio  difput.  ultima  artic.  i. 
quaefi.  }.  Natalem  Alexandrum  in  Theologia  dogmatica  , & morali  lib  3.  de 
lacramcnto  Matrimonii  art.  5.  §.  3.  Apud  quos  quidem  magni  nominis  Theolo- 
gos, quifquis  Melchioris  Cani,  quam  tuentur,  fententiz  fundamenta  ex  Patribus  , 
atque  Conciliis  petita  legere  voluerit,  nimiam  profeAo  in  ea  vellicanda  Bellar- 
miui , aliorumque  licsniiam  deprehendet  . Sed  & Gafpar  Iveninua  fupra  lau- 
datus 


Jatu)  Dif&ttationcm  gallicam  edidit  in  hujus  Melchtoris  Cani  (ententix  defen* 
(Senem , ubi  permultos  hujus  zvi , qui  eam  cuenrur , (criptores  perceniet  ; ut  ob- 
viam iret  oktrcAationibus  nonnullorum  , qui  (ingularitatis  inflmulabant  propo- 
Titionem,  in  Tuo  Oratorii  Collegio  Bifuntino  Granvelano  , de  hac  materia  , pu- 
blicis thefibus  propugnatam  . Illud  etiam  notiflimum  , fententiam  hanc  fri^iuen- 
tius  in  Academia  Paridenh  defendi  , nec  ab  ea  abhorrere  Komanos  publicarum 
illic  conclunonum  cenfores  ; quibus  probantibus  Cani  fententiam  defendi  quan- 
doque publice  Sc  vidi  ipfe  Romx  dum  degerem  , & ab  aliis  , ex  quo  difcedi  , 
non  femel  accepi.  • ' 

Tantum  vero  abeft , ut  hxc  tot  virorum  eruditorum  doArina  Neotericis  fa- 
cramentum  Matrimonii  de  medio  tollentibus  faveat , ut  potius  Ecclehz  fidem 
multo  felicius  in  tuto  ponat,  dum  qux  merx  Theologos  inter  opinationis  funt  , 
a fidei  fumma  fecermt;  ut,  illis  in  dodlorum  arbitrio  reliAis,  hoc  unum  , quod 
religionis  efi,  adverfus  hxreticos  tueatur  . £t  quidem  matrimonium  ecclefiafii- 
co  ritu  celebratum  facramentum  e(Te,  fides  docet.  Hoc  adverfus  Lutheranos,  & 
Calvinifias  (ummo  Audio  tuendum,  propugnandumque  eA.  An  autem  facro  ritu 
femoto  , nullo  facerdotis  acce  lente  minilterio , ex  folo  conjngum  aAenfu  fa- 
cramentnm  olim  fuerit  : An  Aeterit  alias  fixum  , ratumque  , ratione  contra- 
Qus , non  fervata  dignitate  facramenti  , ubi  fine  miniAro  facerdote  duceba- 
tur : An  nunc  etiam  miniAri  vices  obeant  ambo  conjuges  , non  facerdos  ; An 
confenfus  conjugum  acceptus  forma  fit  , an  facerdotis  Iaera  verba  : Theohgo- 
rum  funt  opiniones,  quas  a fidei  capite  fecernere  neceffe  eA,  ne  dum  hxc  pro- 
mifeue  contundimus,  tanto  imbecillius  Ecclefix  caufam  videamur  agere  , quan- 
to levius'  nvolliufque  privatx  hominum  opinationes  defenduntur  . Prudentius 
ergo,  ac  longe  felicius  £cc  efix  caufam  Bellarminus  egiAet , fi,  Canum  imita- 
tus, qux  Fidei  funt  , a fcholaAicis  difeeptatiocibus  difereviflet  ; & in  hoc  unum 
intentus,  quod  Fidei  caput  eA  , peregrinas  quxAiones  , qux  caulam  multo  plus 
implicant  , hxreticifque  cavillandi  aditum  prxbent , a polemicis  quxAionibus 
longius  amandaAct . Etenim  , ut  prudenter  EAius  obfervat , Aatuta  Cani  len- 
tentia , multa  vitantur  paradoxa  , qux  contra  hxreticos  ex  traditione  tueri  dif- 
ficile eA , ut  quod  hujus  facramenti  miniAer  non  fit  unus,  fed  duo,  non  ordi- 
nati, fed  laici,  vir,  & mulier  ; quod  iidem  fufeipientes  fint  , & conferentes  ; 
quod  forma  confifUt  fine  verbis  ; quod  nullam  contineat  ceremoniam  particula- 
rem. C2iue  omnia  ad  (cholaAicos  ablegare  fatius  eA  , quam  , uti  fidei  dogmata  , 
tueri  velle. 

Fuit  hoc  unum  Melchioris  Cani  inAitutum  , dum  de  matrimonii  miniAro  o- 
biter  dixit.  "Primum,  inquit,  opinionem  a dogmate  fecerni,  iy  internofei  volumus'. 
Deinde  TbeoJegos  admoneri , ne  affeSu  animi , qui  pltrumqile  brevis  efi  , ip<  ad  tem- 
pus. fed  maturo  judicio  de  rebus  bifee  pronuncient , in  quibus  preeftrtim  non  ita  fa- 

eile  eupediri  potefi,  ad  fidem  pertineant,  nec  ne id  ago,  /cholaflicas  opinio- 

'ttes  oportere  a decretis  fejungere , Fideique  qunfliones  ab  iis , qua  modo  huc  , modo 
illuc  tratilftruntur  , iy  fine  pietatis  jaaura  poffunt  in  utramque  partem  di/putari  . 
Decreta  arae  tenere  debemus , accurateque  defendere ; Opiniones  non  item ; fed  fi  non 

cum  vdeademia , at  cum  Cbrifiianat  modeftia  temperamento ‘Negs  enim  fchola 

certo,  conftantique  decreto  finitum , matrimonium  fine  Ecclefia  miniflro  coeitraSum  ejfe 
vere , iy<  proprie  diSum  facramentum ; nego  tam  rem  ad  fidem , religionem  attine- 
re; nego  omnes  fcbola  Theologos  id  afieruijje.  Qiix  certe  Cani  dcArina  a nullo  pru- 
denti, lanoque  Theologo  damnari  poteA* 

C^od  vero  ex  Cani  opinione  derivatur  incommodum  , ut  idcirco  ab  xmulis 
cauterio  digna  judicetur.*’  Si  ita  eA,  inquiunt  illi,  matrimonia  clandeAina  , qux 
ante  Concilium  Trkdentinum  frequentiora  erant  , lacramenti  dignitate  carue- 
runt,  cum  tamen  facra  Synodus  de  illis  ita  pronuntiaverit  feff.  jq.  capt  i.  de  re- 
formatione; Tametfi  dubitandum  non  efi  , clandeliina  matrimonia  libero  contra- 
hentium cmfenfu  faSa,  rata,  iy  vera  ejje  matrimonia  , quamdiu  Ecclefia  ea  ir- 
rita non  fecit  : proinde  Jure  damnandi  funt  i/li  , iy  eos  Sanda  Synodus  ana- 


themate  damnat , qui  ea  vera  , iy>  rata  effi  negant , Egregie  fcilicet  ac  folerter 
Ag«.  vero  demus  , illatam  coniecutionem  veram  elTe  , nihil  tamen  ex  Cani  fen> 
tentia  contra  Tridentinam  Synodum  fequeretur,  quz  matrimonia  clandeftina  ra> 
ta  quidem,  ac  vera  matrimonia  fuilTe  definit,  quod  & Cantu  contendit;  fed  illis 
dignitatem  facramemi  non  arrogavit.  Qyin  & illam  Tridentinorum  Patrum  pru« 
dentiam  fuifie  monet  Cardinalis  Patlavicinus  in  Hifioria  lib.  cap.  9.  ut  ab  lUa 
controverda  fcholx  confulto  abfiinerent : ne  quod  liber;  opinionis  efi  , io  Fidet 
dognoa  converterent;  Omitte,  inquit  ille,  nunquam  die/araffi  Concilium  , matrimo^ 
nia  clandtftina  fuijfe  [aeramenta  : adeo  ut  quidam  gravet  Theologi  id  negent  . Quos 
inter  graves  Theologos  Melchiorem  Canum  dubio  procul  intelligi  vuTt,  qui  hanc- 
fuam  opinionem  ab  ubtreAatoribus  hodiernis  intempefiive  vellicatam,  coram  iacro. 
Concilio  impune,  ne  dicam  laudabiliter,  defendit. 

. Sed  & perfraAe  nego  confecutionem  illam  ita  generatim  elicitam  , ( matri mo> 
oia  fcilicet  clandefiina  ante  Tridentinam  Synodum  contrafla  fuifle  irrita  ) ex  Ca> 
ni  fententia  fluere,  (^se  emm  ante  Concilium  vocabantur  clandefiina  matrimo- 
nia , nec  ita  frequentia  erant , ut  vulgus  putat ; nec  femper  abfente  Presbytero  , 
qui  minifierium  exhiberet , contrahebantur  ; fed  vel  abfente  Parocho,  vel  line- 
folemnitatibus,  tefiibufque  ducebantur:  Horum  enim  defeffiu,  clandefiina  quoque 
vocari,  & efle  poterant. 

CAPUT  VIII. 

Fia  Melcbioris  Cani  fententia  De  Cbrijli  Domini  trijlitia  in 
Faffione,  a reprebe /forum  morfibus  vindicatur. 


SI  qua  unquam  virorum  Theologorum  cenfuras* pafTa  eft  Melcl.>i<^ris  Cani 
fententia  , ea  profero  efi , quam  de  trifiitia  Chrifii  ad  Crucis  facrificium 

firoperantis  docet  lib.  la.  de  locis,  cap.  ij.  fub  finem  . Quaeflionem  a Theo- 
ogis  tritam  movet,  qui  fieri  potuerit , ut  Chrifius  cum  beatus  re  ipfa  fuerit  , 
atque  idcirco  infinito  ex  Det  vifione  profluente  gaudio  perfufus , liimma  tri- 
ftitia  fit  afledius  , ut  diceret  , trifiit  eft  anima  mea  t^que  ad  mortem  ; Matthaei 
a£.  Duas  in  piimis  celebriorum  Theologorum  difficillimi  nodi  fututiones  af* 
fert ; qnafque  fecum  difficultates  involvant , pro  more  diflerit : illorum  nempe  , 
qui  vel  Chriftum  fecundum  inferiorem  duntaxat  anim;  panem  trifiaturo  ajunt  , 
dum  (aero  illo  in  fuperiori  animae  parte  gaudio  potiretur  ; vel  qui  fummam 
triftitiam  cum  fummo  gaudio  , ex  divino  miraculo  , una  eademque  parte  fiare  , 
pofle  profitentor.  Tum  demum,  ( quod  multi  aegris  auribus  excipiunt  ) propu- 
gnatam a fe  quondam, 'cum  juvenis  eflet,  enodandae  falebrofs  difficultatis  viam 
exponit.  Sed  olim  invenit  , inquit  , ut  hinc  jam  not  demum  extricemmf , corOm 
celebri  Theologorum  concione  diximut , quod  ficut  per  totam  vitam  Dominus  gloriam 
anim<f  quafi  premebat,  ut  in  corput  effueret:  ftc  [altem  in  Cruce  retinuit  gaudium, 
quod  fuapte  natura  ex  clara  Dei  notitia  prodiret . Gaudium  [ateor  ex  Deo  vi[o  im 
voluntate  neceffario  na[ci,  non  [ecut  atque  ex  [ole  lumen,  calorem  ex  igne  . Sed  re- 
traxit aliquando  [ol  radios  [uos  , i5*  ne  eafrfaceret  , compreben[ut  eft  etiam  ignit  . 
Quare  nihil  mirum  videri  cuipiam  debet,  fi  in  hominum  re  iemptione  , per  bominit 
mniut  dolores  explenda  voluptas  ommt  reprimeretur  quam  a/iat  ex  vifione  Dei  pro- 
ficiCct  naiurte  ratio  demonflrat . Qiiod  ille  fubinde  paucis  adfiruit  , ac  demnm  ita 
colligit,  pietatis  fu*  fenlus  in  hanc  fuam  ultimam  aflertionem  explicans:  Certe 
fivt  primo , five  [ecundo  five  tectio  modo  quttftionem  [olvat  , miraculum  [acis  . Sed" 
<9*  b*c  poftremum  eo  plaufibilius  , quo  mt^ores  in  nobis  igniculos  excitat  tum  peeni- 
tentia  , tum  amoris  tum  gratitudinis.  • 

' Mirum  quantum  in  piam  ilUm  aflertionem  nonnulli  Theologi  invehantur 

quos 


Digitized  by  Google 


quos  velleni  non  adeo  in  ferendis  cenfuris  (uifle  praedpUes . Hanc  Henricos  bA- 
reticam  dicit  , quodlib.  8.  quxit.  7.  Hanc  Suarci  j.  parte  , dilput.  j8.  feft.  j. 
A Vafques  j.  parte  difpat.  7J.  ttmerariam  Tocant  : Hanc  Joannes  de  Lueo 
difput.  SI.  de  Incarnatione  feft.  a.  velut  a Tbeolo'n  cmjianter  rejeSam  infe- 
ratur . Aliique  bene  multi  , quos  numerare  longum  eifet  , variis  pro  arbitrio 
cenfuris  inurant . Sic  fua  quemque  prstjudicia  occupant  : qujque  ipfi  non  pro- 
bant, cenforia virga , quafi  ex fenatulconfulto , configunt. 

Itanc  vero  diris  devovenda  fententia  hjc  Meo  quidem  judicio  eflet  etiam 
vir  maximus  venia  aliqua  dignus  , fi  quid  forte  novi  procudifTet,  ex  nimio  pie- 
tatis fcnfb  , quj  feveriores  Theologif  leges  quandoque  non  confulit  : minuf- 
que  accuratam  enodandf  difficultatis  viam  aperuiffet  , ex  nimio  , quo  fervebat  , 
commenilandx  Chrifti  erga  nos  cbaritatis  dcfiderio  . Sed  nec  eget  ille  venia  , 
imo  laude  plurima  dignus  eft  : fatiufque  fibi  ii  Theologi  coofuluiffent  , fi  a 
cenfuris  nulla  , ut  arbitror,  ratione  fultis  abdinuiffent  . Sua  quippe  probabilitate 
frui  Cani  fententiam , multa  probant. 

Suffragatur  in  primis  Divus  Ambrofius  lib.  10.  in  Lucam  , ad  illa  verba  , 
"Pater  pejfibi/e  eft  , tranftat  a me  calix  ifie  : quem  non  tam  exprefliflTe  , quam 
exfcripfiffe  Canus  vifus  eft  . Ergo  pro  me  doluit  Cbriflut  , qui  pro  fe  nihil  habuit 
quod  doleret : iy , fequeftrata  dele8atione  divinitatit  aternee , tatdto  mea  infirmitatis 
afficitur  . Sequeftrationem  illam  deleftationis  divinitatis  xternx  pafTionis  tempore 
occurrentem,  quid  commodius,  quam  gaudii  ex  divina vifione  profluentis  repref- 
lionem  a Cano  aftertam  intelligamus  i 

Hanc  Divi  Ambrofii  mentem  effe  , docet  Societatis  fcriptor  longe  d9£li(fimus 
Alphonfus  Salmeron  , qui  A Cani  dodrinam  hac  parte  fummopere  commen- 
dat , uti  folvendo  nodo  intricatiffimo  opportunam  , tomo  10.  traft.  1 1.  de  trifti- 
tia  anim;  Chrifti.  Secundum  fententiam  Beati  yAmbrofii,  de  qua  fuperius  ( feque- 
firata  deleSatione  divinitatis  atern.e  ) iy  quorumdam  aliorum-,  qui  eum  in  hoc  fe- 
(uti  videntur  , Chrifius  /ponte  privavit  fe  confolatione  ex  vifione  Dei  refultante  , 
quo  ^ ma^-u  peccato  fatisfacertt  , iy  triflitia  convenienti  deleSationem  nofiram  in 
iUo  babttam  expungeret  ; Et  hoc  ufque  ad  mortem  . propterea  fuf citatus  di~ 

xit , 7{otas  mihi  fecifti  vias  vita  , adimplebis  me  latitia  cum  vultu  tuo  : de/eSa- 
tiones  tua  in  dextera  tua  ufque  in  finem  . "Ham  quemadmodum  , dum  vixit  , fuf- 
ptndit  anima  gloriam  in  corpus  redundantem  , ut  poffet  pro  nobis  iy  pati  , (y 
meri ; ita  ad  tempus  per  aliquot  horas  coepit  trifiari , id  efi  fufpendere  deleSationem 
anima  , qua  ex  vifione  Dei  refultabat  , ut  pojfet  pro  nobis  fupremum  iy  timeris 
ds*  triftitta  fenfum  habere  ; quod  ingens  erga  nos  Cbaritatis  argumentum  fuit  . 
"Ham  difficile  capere  pojfimus  , quomodo  fummus  dolor  exifieret  cum  fummo  ejus 
gaudio  . 't{am  etfi  una  manus  pojfit  in  fummo  effe  frigida  , pojita  in  nivibus  , 
iy  altera  in  fummo  calida , pefita  in  igne  : tamen  quod  una  iy  eadem  manus 
fimul  fit  fftgidifftma  , iy  fimul  calidijfima  , vix  intelligimus  . Quamvis  dici  pof- 
fit,  mt  alias  etiam  tetigi,  aliam  e/fe  rationem,  propterea  quod  eadem  voluntas  non  fe- 
aundum  idem  fuit  fummt  beata , iy  fumme  triftis  , fed  fecundum  diverfas  animq  ra- 
tiones , nimirum  fuperiorem , iy  inferiorem . 

Accedit  Maldonatus  ejufdem  Societatis  Theologus  non  ignobilis  , A Scriptu- 
rarum  interpres  celeberrimus  , in  caput  ifi.  Matthxi  , ad  hunc  verficulum,  ceiu. 
fit  contriftari , iy  moefius  effe  . Ubi  quxftionem  movet , qui  fieri  potuerit  , ut 
Chriftus  , cuqi  beatus  fiierii , rriftitiam  habuerit  i Rejicit  in  primis  eorum  opi- 
nationem , qui  illum  fecundum  inferiorem  tantum  animx  partem  triftatum  a- 
junt  : tum  fubdit,  in  Cani  fententiam  defcendens  ; Melius  igitur  alii  , difpenfa- 
thnt  quadam  faSum  fuiffe  dicunt  , ut  , cum  Chrifius  beatus  effet  , irifiitiam  etiam 
in  fuperiorem  animae  partem  admiferit  . 1/am  ficut  beatitudinem  fuam  cohibere  po- 
tuit , ne  deflueret  in  corpus,  ut  pati  poffet  ; ita  premere  eam  potuit,  iy  quodamma. 
do  occultare  , ut  ad  tempus  trifiitiae  cederet  , quae  una  paffionis  fua  pars  futura 
erat. 

Explicatius  vero  Gregorius  de  Valentia  , ciun  ofifiola  quoque  Melchiorrs 

C(uv 


Cani  commendatione  , }.  parte  , quaed.  •?.  punAo  2.  Quemodo  vero  Chrijlus  > ttfi 
fuerit  fecundum  animam  beatus  , potuerit  nibilomiaus  non  folum  fecundum  corpus 
pati  > fcd  etiam  fecundum  animam  tnftari  , iy  angi , explicat  bene  Canus  : t/uia 
fcilicet  divinitus  pajfionis  tempore  faBum  efi  , ut  ex  vijlone  beatifica  ne  ad  animam 
ejuidcm  aliqua  deleaatio  manarit  • Quamquam  funt  etiam  , qui  fentiant  , potuijje 
cum  fumma  deleBalione  orta  ex  beatitudine  conjfiere  maximum  dolorem  , (y  trijti- 
tiam  I refpeBu  a/iorum  obJeBorum  . Sed  illa  expojitio  Cani  confoaat  magis  cum  ma- 
gnitudine , iy  acerbitate  pajfionis  , quam  exifiimamus  fuijfe  in  Chrifio  : iSf  fic  de- 
mum melius  intelligitur  , Cbriftum  in  pajfione  etiam  a Patre  fuo  Juiffe  dereliBum  , 
per  hoc  quod  is  prohibuerit  redundantiam  illam  beatificet  deleaattonis ; ficui  ipft 
iiominus  in  cruce  clamavit  , Deus  Deus  meus , ut  quid  me  dereliquifii  t Mat- 
thtri  27. 

Haec  fi  Suarea  , fi  Vafquex  , fi  Lugo  attentius  perpendiflent  fodatium  fuorum 
egregii  icflimonia,  non  ita  iurlan  incaute  Cani  fenteutiam  cenfuris  piofcidiileuc , 
& a Theologorum  nemine  propugnatam  affirmafTcnt. 

Sed  dc  numquid  , vcl  ob  id  maxime  , probanda  venit  ca  Cani  fententia  , 
quod  faciliorem  nobis  viam  (lernac  , qua  nonnullas  veterum  Patrum  durio- 
res loquendi  formulas  exponamus  , qui  de  Chrilli  dcreliflione  diderentes  ad 
illa  Euangelii  verba  , Deus  meus,  Deus  meus,,  ut  quid  me  dereliquifii  ? divinita- 
tem a Chrido  brevi  aliquo  tempore  recctfiiTc  volunt  , & ab  illo  aliquandiu 
iuiffe  feparatam ; 

Sic  Divus  Ambrofius  lib.  10.  in  Lucam,  hzc  Euangelifix  verba  recolens,  cla 
mans  voce  magna  emifit  fpiritum,  in  hunc  lenium  interpretatur  : Evidens  efi  ma- 
nifeftatio  contejlantis  Dei  JeceJfionem  divinitatis,  iy  corporis  : Sic  enim  habes  , cla- 
mavit Jefus  voce  magna  dicens  , Deus  Deus  meus  refpice  in  me  , quare  me  dereli- 
quifii  y Clamabit  homo  feparatione  divinitatis  moriturus. 

Sic  Divus  Hilarius  commentario  in  Matthaeum  cap.  3.  clamor  ad  Deum  , cor- 
peris  vox  efi,  recedentis  a fe  verbi  Dei  contefiata  dijfidium. 

Sic  S.  Epiphanius  haerefi  6p.  n.  62.  hxc  Chrifti  fpiritum  emittentis  verba  per- 
pendens , Deus  Deus  meus,  quare  me  dereliquifii  / fic  habet  : videns  divinitatem 
jam  in  procinBu  quodam  ejfe  , ut  SariBum  corpus  defereret  , ex  ipfius  hominis  Do- 
minici perfona , hoc  efi  , humame  natur x a Verbo  fttfceptx vox  ad  conjun- 

Bam  divinitatem  illam  efi  edita,  Deus  Deus  meus,  i3’'c. 

Sic  Leporius  in  libello  emendationis  : Divinitas  cum  unita  fibi  anima,  non  cru- 
cifixum hominem  reliquit  in  poenam,  fed  exanimam  carnem  reliquit  ad  tempus. 

Certe  iis  Patrum  fententns  explicandis  impenfe  favet  Cani  fententia  ; fecun- 
dum quam  divinitatis  feparationem  , ac  receflionem  ab  iis  infinuatam  commode 
interpretabimur  , fequefirationem  deleBationis  divinitatis  ( ut  fuimet  interpres  eft 
Divus  Ambrofius  , ) gaudiique  ex  divina  vifione  orituri  reprefiionem  , ac  cefTa- 
tionem  ; fic  ut  nihil  aliud  Patres  illi  , aliique  nonnulli  , quos  recenfere  facite 
fuerit  , IcnfilTe  hac  in  parte  videantur,  quam  quod  Canus  explicatius  diltinfliuf- 
que  detendit. 

Haud  _me  fugit,  Magidrum  Sententiarum  J.  3.  difi.  2t.  /.  i.  aliam  laudatorum 
Patrum  interpretationem  cxrogitalTe : Divinitatem  fcilicet  feparajfe  fe  foris , ut  non 
adejfet  ad  dejenfionem  , fed  non  defuijfe  intus  ad  unionem  . Sed  etfi  non  conte- 
mnenda illa  expofitio  videatur  j opportunior  forte  ex  Cani  fenfu  petita  inter- 
pretatio cenfebitur  . Nam  priori  modo  expofita  feparatio  divinitatis  , de  qua 
. laudati  Patres  , non  ad  mortis  tantum  agonem  referenda  foret  , fed  ad  totum 
mortalis  vitae  tempus  ; quo  certe  divinitas  feparata  eft  fotis  , ut  non  adeffet  ad 
defenfionem  , juxta  illud  Auguftini  fermone  nunc  77.  num.  ii.  Deus  eft',  iS'  fit 
homo  : feponit  divinitatem  , ideft  , quodammodo  fequeftrat , hoc  eji , occultat  quod 
/uum  erat , apparet  quod  acceperat  . Speciale  vero  extremo  agoni  fuilTe  videtur  , 
ut  etiam  divinitas  feparata  fit  intus  juxta  Cani  fenfum,  interioris  fcilicet  gaudii 
tepreflione,  non  unionis  hypoftatiese  folutione. 

Jejunum  porro  eft,  quod  in  oppofitum  objici  folct . Primo,  dcK^ationem  a 


c 


Dei 


Dei  fruitione  fejongt  non  poilb ; quia  fieri  nequit  i ut  fummnoi  bonum  fine  de<: 
ledatione  videatur.  Secundo,  minus  congruere  , uc  Cbuitus  aliqua  beatiiudit.ia 
perfectione  defraudetur  ; alias  SanClis  Deu  in  caelo  fruentibus  tuilTei  interior  . 
^crtiu,  eadem  libertate  fingi  polfe,  Chnfluni  interuum  vifiunc  beata  fuilte  prU 
▼atum.  Qparto  , pari  jure  fiatuendum  fuilTe,  Chnflum  toto  pene  vii*  tempore 
gaudio  illo  ex  divina  vifione  profluente  deflitutum  fuille  , cum  frequentitl.me 
trifhitus  fit,  tum  in  peccata  hominum  intuens  , tum  mortem  luam  uti  priclen> 
tem  animo  revolvens. 

Primum  negatur  omnino  , fi  Dei  preferrim  pi  reflas  attenditur  . Non  enim 
gaudium  fruitio  ipfa  cft  , (ed  fruitionis  quictar  tontedanum . Hmc  fruiiur  homo 
arboris  fux  fruCtibus,  fuilquc  divitiis  avarus,  cum  etiam  per  morbum  voluptatem 
ex  eis  nullam  capit. 

Secundum  nihil  movet . Nemo  enim  defraudatur  volens  : Id  porro  voluifle 
Chriflum,  contendit' Canus , in  majoris  cbaritatis  argumentum  ; alias  & gloria 
corporis  toto  vitae  temere  concedenda  illi  fuiflet  , ne  & itio  jure  dcffauoare> 
tur  , & hac  parte  Sanais  pofl  relurredioncm  Deo  fruentibus  cflet  infrrior  . At 
funt  hx  futiles  argutix  . Semotis  quippe  quibulvis  illis  beatiiudinis  confrAariis  , 
SanClis  omnibus  prxflabat  vel  hoc  folo  titulo  Deus  homo,  quod  Deum  prx  illis 
aitiori  longe  modo  cerneret  ejus  anima,  perfona  comprehenderet. 

Tertium  nihilo  plus  officit . Viflo  etenim  eflentia  beatitudinis  efl  , deledatio 
confedartum.  Chrifli  vero  animam  beatam  fuifle,  inconcuflum  dogma  efl. 

Quartum  negatnr,  ob  frCli  diferimen  longe  maximum  . Major  quippe  trifli> 
tia  fuit  imminente  morte  , quam  fuerit  ante  ,*  minufque  idcirco  cum  fummo 
gaudio  componenda  . Rurfus  , quod  hic  maxime  notatum  velim  , non  ob  id 
folnm  gandinm  ex  viflone  beata  profluens  , Paflionis  tempore  repreflum  dicat 
Canus  nofter  , quafi  abfoluta  ratione  , £>eoqne  ira  volente  , cum  fumma  trifli.. 
tia  fodari  non  pofTet ; fed  ut  fuam  in  nos  Charicatem  miris  omnino  modis 
oflenderet . Hxc  vero  in  extremo  mortalis  viix  facrificio  maxime  comprol»- 
ta  fuit  : nec  quod  ea  excrema  mortalis  vitz  periodo  ingenti  miraculo  fadum 
efl,  ad  totam  retroadam  Chrifli  vitaro  referri  propterea  pocefl. 

CAPUT  IX. 

Melcbior  Canas  Divo  Stephano  Frotomartyri  nequaquam 
injurius  ojienditur. 


Minus  nonnullis  arridet  Cani  refponfio  , qui  gravifllmam  difficultatem  , 
ex  Stephani  Protomarijrris  Concione  petitam  edidit  lib.  a.  de  lo.:is  cap. 
ultimo . Objedx  difficultatis  fumma  hxc  erat  . Genefis  aj,  verfu  i6.  legi- 
mus Abraham  locum  (epulchri  emifle  quadringentis  fidis  argenti  ab  Ephron 
filio  Seor  : Ac  rurfus  Genefis  jj.  verfu  19.  Jacob  agri  partem  , in  qua  fixerat 
tentoria  , emifle  centum  agnis  a filiis  Hemor  patris  Sichem  . Stephanus  vero 
Protomariyr  concionem  ad  Judfos  habens  , a Luca  relatam  Adorum  7.  narrat 
verf.  16.  Jacob,  Sc  filios  ejus  in  JEgypto  defundos  , tfamUus  effe  in  Sichem, 
pefitoi  q/e  in  fepulchro , quod  emit  ,4hrabam  prttio  nnenti  a filiis  Hemor  filiit 
Sichem  . Quo  loco  duplex  videtur  aberratio  contineri:  Tum  quod  Abraham  non 
emilTet  a filiis  Hemor,  fed  ab  Ephron  filio  Seor:  Tum  quod  Hemor  , a quo  ve- 
rius emerat  Jacob,  non  fuerit  filius  Sichem,  fed  pater. 

£0  ut  fe  nodo  Canus  expediat , cum  varias  interpretum  expofidones  atculif- 
fet  , quibus  recitata  audorum  verba  conciliare  nituntur ; eafque  partiro  coa- 
das,  partim  folvendo  nodo  impares  obfervaflet  ; Bedx  tandem  , & Rabani  fo- 
lutiuncm  amplcditur  ; qua  nempe  contendunt , Siephtun  id , quod  vul^o  fere 

Joltt, 


Diniti  -i ; , :'  oOgl 


Yoltt,  actiiiffe,  ut  tu  l*nga  vUcRctt  narrathne,  eudem^ue  f^ttfertim  fuhita,  confif 
derit  lUHHulla  , iy>  mifcucrit  : in  qmbufdam  etiam  memoria  lapfus  fuerit  . :u  iii 
dumtaxat,  quje  ad  rem  parum  , aut  nihil  omnino  attinent,  T^am  caufee,  dequapo- 
tijjimum  agebatur,  erat  intentui . Lucae  vero  biftori^  veritatem  retinere  volens,  ne 
jota  quidem  immutavit,  fed  rem,  ut  a Stepbano  narrata  erat , expofuit. 

Cani  fententiain , quidquid  £muli  cavillentur,  ipfa  in  primis  argumenti  ne> 
cellicas  probabilem  facit . Quandoquidem  vix  alia  , qu;  plane  ob)c£lz  difficul- 
tati refpondeat  , expolitio  fuppetit . Probabilitatem  auget  ^d^ , ac  Rabani  me- 
dis statis  Scriptorum  audoritas  , quos  duces  Tecutus  eft  Canus . Venerabilis  Be- 
, quem  Rabanus  exlcripGc  , hqc  verba  funt  in  Commentariis  ad  eum  Scri- 
ptura locum  : Docet  Genejte,  ,Abraham  ab  Epbron  filio  Seor  Hetheei  in  Cariatbafbc 
Ucum  Sepulcbri  quadringentis  argenti  fidis  emijfe , in  quo  ipfe  ,Abraham,  Ifaac , is* 
Jacob  , ty  ,Adam  Trotaplafius  jepultt : Itemque  de  Mefopotamia  reverfum  , Ju)0~ 
ta  urbem  Sicbem  , partem  agri , quo  tabernacula  tenderet  , ab  Hemor  patre  Sicbeno 
itetis  centum  agnis  accepijfe.  JJpn  emit  erro  ,Abrabam  ab  Hemor  Sicbimita,  fedab 
Epbron  Hetheeo , in  quo  duodecim  Tatriarcbte  non  funt  fepulti , fed  in  Sicbem . Pie- 
rum Beatus  Stephanus  vulgo  loquens  vulgi  magis  in  dicendo  /equitur  opinionem  . 
Duas  enim  pariter  narrationes  conjungens,  non  tam  ordinem  circumflantis  bifloriit, 
quam  caufam  de  qua  agebatur  intendit . Qui  enim  infimulabatur  adverfus  locum 
San8um  , (y*  legem  docuiffe,  pergit  oflendere  , quomodo  Jefus  Chriflus  ex  lege  mon- 
flraretur  effie  promifiks,  (j-  quod  ipfi  nec  tunc  Mojfi , nec  Domino  nunc  fervire  vo- 
luerint . Hac  ut  potui  dixi  , non  prajuiicans  /ementia  meliori , fi  ad  fit. 

Has  Venerabilis  Beds  , 3c  Rabani  Muri  interpretationes  mutuatus  ell  ve- 
tus Auftor  GlolTz  ordinaris  in  Adus  Apollolicos,  necnon  etiam  Nicolaus  de 
Lira  in  fuis  ad  eundem  locum  Commentariis. 

Nec  defuere  fecutis  inde  temporibus  magni  nominis  Viri,  qui  Cani  fentemiam 
vel  amplexi  omnino  lint , vel  faltem  uti  probabilem  admodum  commendarint  . 

Petrus  Lorea  Ciffercienlis  Ordinis  , & Complutenfis  Academis  profelTbr  exi- 
mius 1.  2.  poR  q.  i6.  in  append.  ad  tr.  de  fide  difp.  s.  memb.  3.  n.  2/^  etfi  Mel- 
cfaioris  Cani  fententiam non  jiaucis  difplicere  notet,  eam  tamen  libi  latis  probari 
lignificat.  Tertio,  inquit  , objicitur  narratio  Stepbani,  ,A3.  7.  in  cujus  explicatio- 
nem Lbenter  ampleBerer  re/ponfum  /apientijftmi  magiflri  Melcbioris  Cani  lib.  2.  de 
locis  cap.  ult.  Stepbanum  pro  celeritate  /ermonis  , fervore  fpiritus  alio  intentum, 
pauca  illa  tran/mutafie  , ut  pro  Jacob  , .Abrabam,  pro  Tatre,  filium  dixerit,  't^am 
fi  id  dicamus  , primo  in  Scriptura  nullum  mendacium  admittitur  ; Scriptura  enim 
non  illo  modo  refert  bifloriam  , /ed  refert  Stepbanum  ita  locutum  : Deinde  nec  Ste- 
pbano aliquid  detrahitur:  nam  leves  illa  immutationes  hifloria  facile,  ab/que  0- 
mni  culpa  contingere  potuerunt.  Quin  potius  Scriptura  veritas  maxime  commendatur : 
qua  referens  viri  /an9i  /ermonem , prout  ip/e  protulit  , punBim  , is*  verbatim  nar- 
ravit , non  omittens  illa  etiam  , in  qu  bus  memoria  tapfus  efl . Qua  /olutio  abfque 
omni  nota , fcrupulo  admitti  poteft  : tum  quia  primo  tradita  efl  a San9o  Beda  , 
iSK  Rabano  in  commentariis  bujus  loci  : tum  etiam  fi  quid  contra  objici  potefl  , il- 
lud efl  , quod  Stephanus  ante  , poli  illam  narrationem  plenus  Spiritu  /anSo  dici- 
tur : in  eo  autem  , qui  Spiritu  /an9o  plenus  loquebatur,  nefas  efl  admittere  non  /0- 
lum  mendacium , /ed  nec  lap/um  ahquem  memoria,  lingua,  in  quo  a veritate  de- 
viet . Hoc  tamen  non  urget,  quia  Stephanus  dicitur  plenus  Spiritu  fanSo  , quatenus 
erat  plenus  gratia  , (7*  /apientia  , non  tamen  quia  Spiritu  faoSo  movente,  omnia  , 
ir  fingula  locutus  fuerit  . T^ec  efl  verbum , quo  hoc  modo  per  Spritum  /anSum  lo- 
cutum fuiffe  convincatur  . Et  certe  /olutio  hac  omnem  difficultatem  evacuat , iS*  in- 
fidelibus plus  /atisfaciet  , qui  calumniari  non  poterunt  , aliquid  gratis  excogitatum 
tf/e  ad  fugam  argumenti. 

Emmanuel  Sa  Societatis  Jcru  in  annotationibus  ad  hunc  locum  : Quidam  di- 
cunt, Stepbanum  intentum,  ut  fit,  in  afud  , pro  Jacob  dixijfe  abrabam,  pro 
"Patrii  Sicbem , filii  Sicbem : Lucam  vfro  fideliter , quod  ille  dixerat , retuliffe  . Qua 
mibi  opinio  non  di/plicet . Hec  enim  id  repugnat  Stepbani  /apientia  , ip  /piritui  , 

c 2 quo 


fao  pltnus  erat.  y4ccidit  enim  id  intirdum  fapientifftmis , iy>  fanSiJfimit. 

Guillelmus  Eflius  in  annotationibus  , Scephanum  quidem  memoria  lapfum  di» 
fertis  , diflindilque  verbis  non  alicrit  : fed  id  nihilominus  adflruit  , unde  illutn 
memoria  lapfum  efTc,  neceflario  colligas,  cum  diverfas  hifforias  in  unam  ab  il- 
lo commixtas  fuiile  couiciidat . Iia  quippe  habet  ; Ihc  difp^ultixs  in  hifleria  conci., 
lianda.  .Ac  primum  Uve  illud  efi , quod  pojircmo  loco  dicitur,  Hemor  filii  Sichem  , 
cum  Hemor  Tater  fuerit  Sichem,  Ham  ingricco  tantum  habetur  t;- quodjux.. 
la  fidem  Hifioria  Genefeot , iyxjofue,  vertendum  potiui  erat,  Tatrir  Sichem.  Sed 
ccetera  multum  difcrepare  videntur,  iy  continere  commixtas  diverfas  hiftorias ; Hem- 
pe  de  fpelunca  duplici  in  H:broii  , quam  ab  Hephron  Hethaeo  emit  Abraham  qua~ 
drintentis  liciis  argenti  ; ubi  fepultt  funt  Sara , Abraham  , Ifaac  , Hebecca  , Lia  , 
Jac^  , Gen.  ij.  15.  55.  49.  iy  50.  ij’  alteram  de  agro  Sichem,  quem  a filiis  He- 
mor Hetbaei  patris  Sichem  emit  Jacob  centum  agnis,  ubi  fepultus  efi  Jofeph  . Le  e» 
habes  Genefis  }j.  iyjofue  ultimi. 

Salianus  in  Annalibus  veteris  Teflamenti  ad  annum  mundi  2175.  nuraer.  8, 
Gravis  hoc  loco  exoritur  difieultas  ex  eap.  7.  ABuum  , ubi  Divus  Stephanus  ait  , 
hunc  fepulchri  locum  ab  Abrabamo  emptum  a filiis  Hemor  filii  Sichem  : cum  hic 
dicatur  emptus  ab  Epbron  filio  Seor  . Polf modum  eorum  relata  opinione  , qui  L- 
phroois  patrem  binomium  fuilTe  pivant,  fiibjungit  : verum  quia  dicitur  Jacob  e- 
mijfe  partem  agri  a filiis  Hemor  patris  Sichem , cenfuit  Beda , iS'  Rabanus , Divum 
Stephastuni  duas  pariter  n.srrationes  conjunxijje  , nec  tam  ordinem  bifioria;  , quam 
caufam , de  qua  agebatur  , intendijje  . Ac  demum  concludit  : Eligat  leBor  utram 
interpretationem  ampleBi  malit.  Ero  venerabilis  Bedtt  , iy  Rabani  expofitionem  non 
toiDrobo,  cui  vides  graves , iy  doBos  viros  fubfcripfijfe . 

Natalis  Alexander  in  dirtertatione  anticritica  contra  Fraffenium  art.  46.  diffi- 
cultatem iibiin  expendens  data  opera:  Si  vulgata  verjio,  inquit,  fervetur  , dicen- 
dum , SanBum  Stephanum  lapfu  memor iat  duo  faBa  fiwilia  confudijji  , emptionem 
fcilhet  ab  Abrabamo  faBam , de  qua  Gen.  15.  lum  ea,  quae  a Jacobo  faBa  efi  Gen. 
}i.  verf.  19.  Agrum  quidem,  in  quo  erat  fpelunca  duplex,  emifje  Abram  ab  Epbron 
quadringentis  fidis  argenti  : Jacob  vero  emijfe  partem  agri,  in  qua  fixerat  taberna- 
cula , a filiis  Hemor  patris  Sichem  , centum  agnis : Stephanum  utramque  bifioriam 
confudifie:  SanBitm  vero  Lucam  ne  iota  quidem  immutare  voluijfe  in  SanBi  Troto- 
martjfis  verbis,  Q.u%m  quidem  obfervaiionem  multis  confirmat  Alexander,  va- 
riifque  contra  FralTenii  cavillationes  momentis  confirmat  . Tot  porro  lufFragan- 
tibus  viris  doflUTunls,  an  non  tibi  videtur  Canus  in  tuto  elVel 

CAPUT  X. 

Acu/ano  de  vellicato  nomine  Societatis  Jefn  depellitur, 

SCribens  Melchior  Canus  lib.  4.  de  locis  cap.  2.  de  Ecclefia  , hujufque  nomi- 
nis poteliatem  expendens  ex  Epill.  i.  ad  Corinth.  cap.  i.  ita  habet  : Fidelis 
Deus,  per  quem  voeati  efiis  in  focietatem  Filii  ejus  Jefu  Cbrifii  : ^ae  fine  dubio 
focietas  cum  Cbrifii  Ecclefia  fit  , qui  titulum  illum  fibi  arrogant  , ii  videant  an 
H, creticorum  more , penes  fe  Eccltfiam  exifiere  mentiantur  . Quo  loco  Jefuitas  , ob 
arrogatum  fibi  Societatis  Jefu  nomen,  tacite  fugiliari  pcrfpeQum  efi  : Tametfi  , 
ut  Canum  excufent , nonnulli  repugnent,  qui  Lutheranos , & Calvinifias  eo  lo- 
co perfiringi  dicunt,  Ecclefi»  nomen  Marcionitarum  , & Donatiftarum  more  fW 
bi  Uiperbius  arrogantes.  Verum  conato  plane  irrito.  Canus  llquidem  non  e<«  i- 
bi  defignat , ac  mordet  , qui  penes  fe  Ecclefiam  exifiere  mentiuntur  ; fed  illos 
potius,  qui  Societatis  Jefu  fibi  titulum  arrogant  . Vereturque  , ne  & ipfi  , con- 
tra mentem  Apofioli , penes  fefe  Ecclefiam  exifiere  mentiantur . Quid  ergo  f nihil 
ne  excufatiohis  habebit  Canus  , quod  id  nominis  in  Ignatii  filiis  vellicare  aufu* 

fit  i 


— i ■ 'y  C lOOgU 


St.  Dicam  ego  fimpliater  « quod  res  eft  : Canum  ea  aetate  temporum  CcnaCC- 
fe  , qua  rcb^  nondum  ad  liquidum  perductis  , (iniflrz  nefcio  quz  dc  nafcence 
Societatis  inltituco  rafpiciones  , virorum  etiam  infignium  ingenia  occupaverant 
q^uas  fucceffu  temporis  religiola  Societas  eluit . Nec  mirandum  idcirco  fi  fini- 
Itrum  quidpiam  de  arrogato  fibi  , ut  plurimis  videatur  , fuperbo  Societatis  Tef» 
aiomine  Iuctii  futpicatus  vir  alias  prudentifiimus.  Fuit  enim  hzc  illi  tum  tempo- 
ris cum  aliis  multis  fiifpicio  communis  , cujus  nobis  & domeftici  Societatis  . Sc 
extranei  teftes  fidem  plurimam  faciunt . 

Francifcus  Suarer  tomo  4.  de  relig.  trad.  10.  lib.  i.  cap.  i.  num.  o,  JJ»»  defue- 
re, inquit,  v^t  Catholiti,  O'  do8i  urrcgantiie  Tatrum  Steietatii  rrihueutei  , auod 

^ reltgionit  fibi  ufurparent ^que  bic  primus  dicitur 

JutUe  urttculus  cenfura,  quam  centra  Societatem  Vniverfitas  Tarifienfis  edidit. 

t-ardinalis  Sfortia  Pallavicinus  in  Vindicationibus  Societatis  Jefu  cap.  6.  Certa- 
ruut,  , nonnulli  invidiam  creare  huic  nomini  , tamquam  fuperbiori ^c- 

'■»  ejus  purgatione  immoraremur,  nifi  grandi* 
Theologorum  nomina  illam  nobis  intentaffent.  ’ J S • 

Jacobus  Augultinus  Thuanus  in  hiftoria  tomo  t.  lib.  15.  Jefuitee  peftea  in- 
quit , novo,  nffue,  ut  plerifque  vifum  efi , fuperbo  nomine  appellati  funt  . Quibus 

paria  refert  Alexander  Ziliolus  in  hiftoria  rerum  memorabilium  , parte  i lib. 
9.  pag.  241.  . *.  1117. 

Et  quidem  A.cademla  Parifienfis  in  judicio,  quod  inftante  auguftiifimo  Gal- 

Societate  tulit  anno  1554.  die  r.  Septembris,  cuius 
fragmentum  exferibit  Nicolaus  Orlandinus  in  hiftoria  Societatis  luse  parte  i.  lib. 

liter 'fibi  vindUai^‘’&c^'*’‘^’  inquit,  infolitam  mominis  Jefu  appellationem  peculia. 

Conventus  etiam  Epifeoporum  Galliz  Piffiaci  congregatorum  anno  itdt.  Pa- 
tres  Societatis  Parifiis  admittendos  cenfuit,  ea  inter  alias  conditione,  ac  lege,  ut 
Jeluitarum  , aut  Societatis  Jefu  nomen  deponerent  Que  cetteCompagnie  des  Je* 
” nn*'*  «ie  focieti  dc  college,  &non  par  forme  de  Rcligion 

” .1  inftitu^,  a lacharge  qu'iis  (eroicnttenusdepTendreautrctiire,quc 

pin  ■ Uiifufius  legere  eft  apud  Stephanum 

laiquier,  in  Oratione  pro  Academia  Parifienfi,  habita  in  auguftirtimo  Galliarum 

S.  “‘■"“i' 

'‘^‘=.''■^0  funt  a me  recitata  , ut  vel  id  nominis  religiofis  viris 
in^lfiMn^  '^’  lure  a quoquam  vellicatum  exiftimem:  led  ut  omnes 

"laximis  opinionem  , quz  MeU 
iddreo  la^datirrmo^^  nonnihil  lucis  accederet.  Nec 

initio  fiifnirafi.!??!-”  fuccenfendum  , fi  quid  fuperbiz  ea  in  appellatione 

nim  n ,1^  **■  'u  e*uidem  furpicionem  adduflis  viris  vario- 

M»aati(fimis  , antequam  Gregorius  XIV.  anno  1591.  fufpicionem 
diplomate  decernendo:  Statuimus,  nomen 
haBemui  laudabtRt  htc  Ordo  nafcens  a Sede  .Apofiolka  nominatus  efi  , 

ris  venia  Afan\^r' temporibus  in  eo  retinendum  ejfe.  Imo  prz  cete- 
Dellarinn>>  ba^ndus  eft  ^nus,  qui  quod  de  nova  illa  Societatis  Jefu  ap- 

^ii  nlerifiup  an'^'P  admodum,  & oblique  duntaxat  innuit  > quod 

alii  plerique  apertis,  & mvidiofis  declamationibus  prodiderunt. 


i'v» 

•V.  .1  _ 

-.1  > ; t, 

. • 

j . . .1 


^ I 


C A- 


Digiliz^c;  by  t^OOglc  7 


N ' 


CAPUT  XI 


Judicii  Fontificii  in  I{jligiofts  Jnjiitutis  approbandis  indeji~ 
ciemia  , qualis  a Melcbiore  Cano  negata 
fit ^ explicatur. 

ECclefix  in  relij^iofis  Ordioibus  approbandis  indeficientiam  a Melchiore 
i^ano  ncfLaUm  lib.  5.  de  locis,  cap.  multi  volunt , ejutque  ea  de  re  pu 
diauin  fummz  temeritatis  arguunt  , atque  audacig  . Sic  porro  ille  eo  loci  : 
OrdittCf  igitur  -ve/  prtbart  , ve/  refellere  , quoniam  non  e fcienti*  id  folum , fed  et- 
iam e prudentia  pendet , non  ad  ea  pertinet , in  quibus  fummus  Tentijex  errare  ne- 
quit . Qu(^drubinue  multis oftendit  argumentis. 

Si  quis  tamen  Cani  mentem  intimius  explorare  velit  , nihil  ab  eo  traditum 
inveniet , quam  quod  Theologorum  vulgus  agnofeit . Duo  quippe  in  inftitiiendis 
Ordinibus  Icceruunt  prudentilhme:  Pnmuni  , quod  ad  fubflantiam  Ordinum 
pedare  dicunt  , vota  Icilicet,  Icgefque,  quibus  viri  religiofi  ad  Cbrillianam  per> 
fedionem  vcluti  manu  ducuntur  : Alterum  , quod  ad  circunliantias  indiiuto- 
rum  Ordinum  , multitudinem  fcilicet  , neceflitatemque  , pro  temporum  , loco- 
rumque ratione,  pertinere  volunt.  In  primo  decernendo  , non  in  altero  , Ecde- 
fiam  falli  nefeiam  communiter  docent.  Hoc  ipfum  dedita  opera  propugnat  Fran- 
cifcus  Suarez,  ex  iit  fcilicet  unus,  qui  inMelchiorem  Canum  liberius  declamant, 
tom.  3.  de  Relig.  lib.  1.  cap.  17.  num.  18.  Omnino  fentiendum  , is*  dicendum 
eji,  non  poffie  errare  "Pontificem  in  approbatione  religionis  , i^oad  judicium  de  bone- 
ftate,  iy  Jufiicientia  talis  medi  vivendi , ut  fit  ftatus  perfeB tonis  acquirenda  , feu 
religionis  ; quidquid  fit  de  approbatione  praBtea  , quoad  licentiam  , <9'  facultatem 
introducendi  de  novo  aliquam  religionem  , iy  quoad  judicium  prudentiale  , in  quo 
talts  concefiio  fundatur. 

Difettius  vero,  & explicatius  Dominicus  Bannes  in  2.  2.  qurfl.  2.  art.  10.  dub. 
S.  conci.  5.  Pojibile  efi  t fummum  Pontificem  ex  negligentia  , aut  ignorantia  , aut 
falfa  informatione  aliquo  medo  errare,  fecundum  prudentiam  , in  approbatione  , (y 
confirmatione  p/uriun)  Kehgionum , quam  opus  erat  in  Ecclefia  Dei . 'K  unquam  tamen 
bujufmedi  error  cedet  in  perniciem  Ecclefia,  quamvis  quibufdam  pojpt  efft  nocivus. 

Vtraque  pars  conctufionis  facile  a nobis  probabitur  Hojlra  conclufio  ita  tfi 

itttelligenda , ut  error  , qui  contingere  potefi  in  confirmandis  Religionibus  . non  fit 
major  quam  qui  accidere  potejt  lu  multi  licationt  legum  Ecclefiadicarum  de  iis  rebus , 
quee  ad  falutem  uectffarise  non  funt , ut  ita , vel  aliter  fiant , nifi  folum  propter  itgie 
obligationem.  Cum  igitur  in  bujufmodi  communibus  legibus  , juxta  communem  etiam 
^intouem  OoBorum,  pefiit  fummus  Pontifex  minus  prudenter  procedere,  non  efi ma- 
re timeamus  afjererei  quod  etiam  in  confirmandis  tot  , tamque  Variis  Religionibus  , 
ex  quibus  in  Lec/efa  Confufio  potefi  oriri,  iy  taba  incommoda  ad,  perfeBam  Eccle- 
fios  , iy  tranquillam  gubernationem  emergere  , pojfit  etiam  fummus  Pontifex  minue 
cnute  aliquam,  vel  aliquas  Religiones  approbare,  (9'  confirmare. 

Quid  aliud  amabo  Canus  nolter ; pcrfpicua  ejus  verba  funt , modo  quis  men- 
tem intendat.  Crdines,  inquit,  vel  probare  , ve!  refellere  , quoniam  non  e fcitntim 
id  folum,  fed  etiam  e prudentia  pendet,  non  ai  ea  pertinet,  in  quibus  fummus  Pon- 
tifex errare  nequit . £a  igitur  pane  Pontificii  judicii  deficientiam  admittit,  in  qua 
non  fcientia,  fed  prudentia  duce  decernit.  Scientia  porro  duce  de  religiofi  ftatus 
fubftamia  judicat,  prudentia  vero  de  accidentibus. 

Et  vero  nihil  aliud  luis  in  probationibus  inculcat  vir  eruditus  , quam  de  acci- 
dentibus , Sc  circumftantiis  , multitudine  fcilicet  , & utilitate  religionum  verti 
quseflioncm.  Duplici  enim  capite  alTeitionem  fuam  evincit.  Primo,  quod  nimia 
leligionum  multitudine  nonnunquam  exorts  fiat  querimonix  in  Conciliis  , fcu 

liccr 


^ L,  Googie 


licet  LiteranenH,  & Lugdanenfi  : Secundo,  quod  nonnullae  primitus  approbate, 
fucceffu  temporis,  mutatifqiic  rerum  conditionibus,  ut  noxiae  , vel  certe  inutiles 
cxtin£lz  fint.  Quapropter  dum  ait,  imbecillum  eorum  urgumentum  eft , qui  ex  bu- 
jufmoJi  privilegiis,  qu<e  iis  facile  tempor.bui^vel  conceduntur,  vel  potius  extorquen- 
tur , novas  religiones  non  aliter , ac  de  calo  lapfat  excipiendas  ejfe  confirmant  ; eas 
quique,  qux  nullam  regulam  ox  approbatis  habent,  nullam  vel  a fuis  editam  profi- 
tentur : non  ipfam  novarum  religionum  fubdantiam  inCeAatur  , (ed  confeuana 
accidentia  , ex  privilegiis  extortis  confecuta  , quibas  demum  evenire  folet  , ut 
noxiz  tandem,  & inutiles  habeantur.  Unde  St  concludit:  'Hpfiro  boc  fxculo  tam 
multx  funt  religiones  a Vontificibus  confirmata  , ut  qui  eas  omnes  ttten  voluerit  , 
tamquam  Ecclefia  vel  utiles  , vel  necefiarias  , hic  imprudentia  , ne  dicam  ftultitia 
nomine , jure  optimo,  fummifque  rationibus  arguatur.  Qiiod  quam  verum,  certum- 
que  (it  , paulo  po(l  probavit  eventus  , dum  Pius  Quintus  Pontifex  SanAiilimus 
Ordinem  Humiliatorum  ab  Ecclefia  fudulit , aliique  fubinde  Pontifices  alios  nc 
inutiles  fuftulere. 

Nihil  ergo  a Melchiorc  Cano  hoc  de  argumento  di£lum  exifltmo,  qnam  quod 
Theologi  de  more  docent:  adeo  ut  mirari  mihi  fubeat  , litem  illi  hac  ipfa  dc 
caufa  fuiffe  a plurimis  intentatam.  Qiiamquam  , ut  fatear  ipfe  quod  cenfeo‘,  in 
eum  commoventur  aliqui  paulo  vehementius,  quod  fuum  fortalTc  inftitutum  obii-  , 

que  ab  eo  vellicatum  putent;  cujus,  ut  arbitrantur,  confirmationem  ztate  (lia 
recentem  molede  tulerit.  Sed  cum  id  Cani  verba  non  podulent,  non  ell  de  re- 
ligiofiirimo  viro,  Epi(copoque  digniffimo  temere  pronunciandum , aec  interni  ani- 
mi fenlus  inculandi  funt,  ubi  innoxia  verba  fc  produnt. 

Non  defunt  qui,  ut  majorem  illi  invidiam  creent,  faflam  eo  locn  in  prioribus 
editionibus  de  Societate  recens  confirmata  exprelTam  mentionem  diditent ; quap 
tamen  e pollerioribus  a prudentibus  curatoribus  expunfla  (int . At  id  pro  arbi- 
trio diftum,  cujus  nulla  probatio.  Et  quidem  extant  hic  Patavii  , ubi  nzc  (cri- 
bo,  primz  editionis  anno  1^6 j.  Salmanticz  apud  Matthiam  Gallium  adornatz 
exemplaria  duo  ; alterum  quidem  in  celebri  Abbatia  Divz  Jultinz  , alterum  in 
Coentraio  Divi  Augudini,  in  quibus  nc  verbum  quidem  , quod  a pollerioribus 
di(Tideat  editionibus  deprehenditur:  nec  dubitandum,  quin  cztera  omnia  ejufdem 
primz  editionis  exempla  per  omnia,  Sc  in  omnibus  congruant. 

Addunt  iidem  Carri  ofores,  ifiiufmodi  priorum  editionum,  fpecialem  Societatis 
Inftituti  mentionem  habentium  codicem  abOaoriovifum,  quo  & ipfe  ad  ejufdem 
confutationem  ufus  (it . Sed  & Oxorius  ipfe  , qui  Cani  (ententiam  perperam  ac 
latius,  quam  par  e(l,  intelleflam  prolixe  confutat  par.  a.  Inditutionum  moralium 
lib.  5.  cap.  7.  nihil  vel  de  fugillata  ab  ipfo  nominarim  Societate  , vel  de  prio- 
ribus editionibus  aliter,  quam  hodiernz  habeant  ferentibus,  omnino  habet.  Sub- 
jungunt pari  fidentia , ac  libertate  iidem  reprehenfores , fervari  illorum  codicum 
unum  Romz  in  quadam  bibliotheca.  At  quz  (it  illa,  ne  innuunt  quidem  ; quod 
profeflo  , (i  res  ipfa  fic  efTet , diligentius  adnotalTent : adeo  ut  pcrfpicuum  (it  , 
fervidiores  illos  Cani  acoifatores  nil  nifi  verba  dare,  ut  decantatas  fzpc  nznias, 
atQue  fabellas  fpeciofis  pigmentis  obducant. 

Paris  levitatis  efi  alterum  a Morerio  in  Didlionario  Hifiorico  exaratum  com- 
mentum, & a Dupinio  tranferiptum  , in  nova  Bibliotheca  Scriptorum  Ecclefia- 
fticorum  tomo  17.  fzculo  i6.  .Academiam  Salmaticenfem  Cani  confilio  repugnajfe 
“Philippo  Secundo  Hifpaniarum  Regi  dato  , de  jufiitia  belli  adverfus  quemcumque 
fuprema  etiam  in  terris  dignitate  fulgentem  inferendi , ubi  de  tuendis  Corona  juribus 
ageretur  . Cujus  quidem  af^rtionis  teftcm  Nicolaum  Antonium  Bibliothecz  Hi- 
Ipanicz  Scriptorem  advocat  Murerius . Tantum  enim  abefi  , ut  Cani  confilio 
Academiam  Salmaticenfem  repugnalTe  fignificet  Nicolaus  Antonius  , ut  'potius  id 
confilii  Philippo  datum  aflerat , non  fint  totius  Collegii  Salmaticenfium  Theologia  , 

OK  Juris  Do8orum  fuffragatione . 

c 4 ^ ^ 

uigitizedby 

0 f " 


CAPUT  XII. 


D(  S.  jitigHjlino  temere  depre[fo  circa  immortalitatem , & 
originem  animarum , querela  repellitur, 

1 Ippis  , & caecis  fcrlpfifTe  Carterium  puto,  dum  in  fuis  adverfus  Canum  ejp- 
I f pjliulacionibus  , eidem  fidenter  affingit  , quod  Auguftino  licentius  infultarit 
lib.  12.  de  locis  cap.  15,  ubi  pod  inllnuata  nonnulla  Scripturarum  oracula,  quibus 
Sanfliifinius  Do^lor  aniinx  immortalitatem  colligere  fibi  vifus  erat , ita  fubjungit 
Canus  nofter;  Qutd  ^uguflinut  affirmat,  cx  lege  Meffis  effe  ceetetit  evidentius  , id 
ne  frobabUe  quidem  mihi  videri  felet,  ut  animas  ab  interitu  vindicemus.  Solis  quip- 
pe oculis  opus  elt,  ut  internofeat  quifque  iis  uti  voluerit  , ea  a Carterio  corrafa 
MelcKioris  Cani  verba  non  certam  fummi  viri  fententiam  continere,  fed  verius 
objcAionem , cui  tlle  multis  inter)e£lis  refpondet  ad  finem  capitis  , ibi  : fed  jam 
tempus  eft  , ut  ebreSienes  eppffitas  repellamus  , &c.  C^apropter  in  refellenda 
rriminatioae  adeo  futili  operam  ludere  nolim  . 

^Meliori  forraffi;  fide,  ac  non  ita  infigni  eruditionis,  ac  doArinx  fpecimine 
Canum  lacelfit  idem  Carterius  , quod  Augudinum  in  tam  apinienem,  qua  animat 
0 parentibus  generari  docet,  magis  inclinajfe,  dixerit;  feque  tam  hodie  tanquam  er- 
rorem condemnare  fignificarit  lib.  la.  de  locis  cap.  15.  Ecquis  cninf  nefeiat  in 
eam  re  ipU  fententiam  inclinade  Augudinum  , aut  certe  hzfilTe  dubhim  , num 
cx  traduce  fierent  aniroz  nodrx ; certoque  pofuidc , qusedionem  illam  totam  ad 
fidem  Catholicam  minime  pertinere!  Quod  uiium  Augudino  tribuit  eo  loci  Ca- 
nus noder  . In  eo  quippe  totus  ed  Sanflilfimus  Oo^or  , quatuor  ferme  libris  c- 
ditis  de  origine  animx,  tribus  ad  Optatum  datis  epidolis  , alteraque  Hieronymo 
infcripta  , qux  ed  28.  ac  demum  lib.  10.  de  Gencfi  ad  literam  cap.  d.  & fe- 
quentibus  . Id  porro  citra  1’rzfulis  Hipponenfis  injuriam,  pro  fui  conditione  tem- 
poris , ut  erroneum  rejicere  potuit  Canarienfis  Epifeopus  , quod  ille  pro  state 
quidem  iua  innoxie,  & inculpate  tradiderat.  Augudini  enim  state,  ac  tum  dein- 
ceps, ad  undecimum  ufqiie  Iscultim,  dubia  in  Ecclefia  Catholica  qusdio  erai  dc 
origine  animarum  ; Patrum  quidem  aliis  in  (ingulorum  hominum  conceptio»- 
nea  Deo  creari  opinantibus,  aliis  non  creari  illas  a Deo,  fed  ex  parentis  anU 
ina  traduci  datuentibus:  ut  plane  Augudini  dubitatio  veterum  Patrum  fuffraga- 
tione  niteretur  . C^iod  multis  adverfus  Dellarminum  momentis  evincit  Cardinalis 
Hcnricus  dc  Noris  in  Vindiciis  Augudinianis  cap.  q.  f.  }.  Secutis  vero  tempo- 
ribus tam  altas  in  1'cholis  Theologorum  radices  egit  ea  fententia  , qus  lingulas 
Ungulis  corporibus  creari  a Deo  animas  ponit,  ut  a multis  inter  fidei  capita  nu* 
meretur.  Quid  ergo  peccavit  Canus,  quamve  Augudino  irrogavit  injuriam!  Etli 
enim  diverla  fenlcrint  ambo,  uterque  tamen  pro  Cui  conditione  temporis  ie£to 
fenfit. 

Neque  enim  in  iis  numerandus  eft  Auguftinas,  neque  a Melchiore  Cano  nu- 
meratus eft  unquam,  qui  animas  per  corporeum  femen  traduci  , cum  Tertulliano 
commenti  funt  : ( quem  lenium  hxreticum  pronunciavit  Doftor  Angelicus  pri- 
ma par.  quzil.  1 13.  art.  2.  ) cum  dc  id  diferte  damnarit  Hipponenfis  Antiftes  e- 
pift.  M7.  ad  Oceanum  : Illi,  qui  animas  cx  una  propagari  afferunt  , quam  Deus 
primo  homini  dedit , atque  ita  eas  ex  parentibus  trahi  dicunt  r fi  T ertulltan*  opinio- 
nem fitquuntur , profedo  eas  non  fpiritus , fed  corpora  effe  contendunt , (?*  corpulentis 
feminibus  exoriri . Quo  perverfiut  quid  dici  poteft /“  At  id  unum  ut  fuinme  voluit, 
feu  verius  dc  hoc  uno  dubitavit  , Utrum  incorporeum  animet  femen  , fua  quadam 
occulta,  iS'  invifibiCi  via , feorfum  cx  patre  currat  in  matrem,  cum  Ut  conceptus  in 
foemina^  .An,  quod  efl  incredibilius , in  femine  corporis  lateat  ? Quod  quidem  in- 
«orporcuoi  feuieu  , feu  iiutcriara  fpititualcm  , ex  qua  fieret  aniraa,  cawu  (em- 

pa 


Google 


per  difficilem  exiftimavit:  maxime  vero  lib.  7.  de  Genefi  ad  literarii  cap.  7,  ubi 
tam  multa  de  ea  quzrit  , nihil  certo  definiens  , (latucnrqiie , jln  ilU  fpiriiualii 
materia  , fi  fuit  u!la,  undt  anima  fieret  ; vel  fi  efi  ulla  , unde  animet  fiunt , tfued 
ipfa  efi  ? a^uoi  nomen  , quam  /pedem , quem  ufum  in  rebus  fonditis  tenet  J Fivit  , 
an  non  f ficc. 

C"A  P U T XIII. 

De  commifjis  invicem  Rjsmanis  Ponpificibus  PioU.  ^SrxPo  IV, 

HAud  multo  aequior  In  Canum  Theophilus  Raynaudus  diatriba  1.  de  im- 
munitate Cyriacorum  , cruda  in  eum  verba  jaciens  , quafi  Romanos 
Pontifices  in  edendis  decretis  humano  affcdu  duplos  fcripfiflet  lib.  ).  de  lo- 
cis cap.  J.  Ilee  fapientior  fuit  idem  Canus  ( Theophili  veroa  funt  ) in  negotia 
ftigmatum  fanSae  Catbarinee  Senenfit  , quee  a Sixto  IV.  Ordinis  Minorum  afirogata  , 
i3r<  foli  SanBo  Francifeo  adferipta  , affirmat  admijfa  a Tio  II.  Seutnfi  , quippe 
Beatee  Catbarinet  cive  . Videndus  lib.  5.  de  locis  cap.  5.  Quafi  "Pontifices  colludere  > 
O*  ex  ftculi , ac  carnis  legibus  moveri , ad  decernenda  plane  contraria , res  fit  fioc- 
ei  facienda. 

Iniqua  profero»  fi  ufpiam  alibi,  accufaclo.  Certe  Sixtum  (Quartum  facras  Di- 
vae Catharinae  imagines  cum  fligmatibus  pingi  deinceps  vetuifTe  , pidalbue  de- 
leri iuiTifTe  anno  14S;.  Indubitata  res  efi  , hifloricorum  bene  plurium  teftimonio 
confirmata.  Nec  minus  certum,  Pium  Secundum,  re  plenius  difcuUa  , non  mo- 
do pi^as  illas  cum  fligmatibus  imagines  permififfe  , verum  etiam  eo  facrorum 
ftigmatum  privilegio  donatam  Div^am  Catharinam  carmine  celebrafTc. 

Quem  latet  virtus  , fadnufque  clarum , 

Quo  nequit  dici  fanaius  per  orbem  f 
Vulnerum  formam  miferata  Cbrifii 
Exprimis  ipfa. 

Quam  fubinde  litem  Praedicatores  inter  tc  Francifeanos  pendentem  , Urbanus 
Octavus  ex  Sacrae  Rituum  Congregationis  confulto,  die  16.  Februarii  16 }0.  mul- 
to difertius,  firmiufqu;  Praedicatoribus  adjudicavit . Non  ergo  culpandus  Canus, 
quod  illud  Romanorum  Pontificum  in  faClis  duotaxat  hifloricis  invicem  difli- 
dentium  exemplum  dederit.  Nihil  quippe  certius,  & exploratius.  Reprehenfio- 
ni  ut  u:  maxime  obnoxius  videretur,  li  Sixtum  Quartum  , & Pium  Secundum 
humanis  duntaxat  affeftibus  duClos  innuiflet , ut  ita  pugnantia  decernerent . At 
nihil  c;urmodi  Canus  nofter  , fed  ita  fimpliciter ; Sixtus  IV.  docuit  Divam  Catba- 
rinam  Senenfem  fiigmata  non  babuiffe  ; non  defuit,  qui  contra  Judicarit.  Tleutrius 
Pontificis  judicium  ad  Ecclefiam  JpeBat  ; utrumque  aut  probare  , aut  improbare 
fine  fidei  dtferimine  poffumus  . Ubi  ne  Francifeana  quidem  Sixti  Quarti  profel- 
fio,  aut  Pii  Secundi  patria,  nomenve,  unde  ad  contraria  decernenda  mott  credi 
polTent,  infinuantur. 

CAPUT  XIV. 

Pe  objeBa  Pontificibus  negligentia , ofeitantia  in  cajiigan-> 
(iis  Divorum  Hijloriis, 

• 

RAynaudum  ancipiti , & aequivoco  verbo  luliffc  exiflimabam  , dum  Ca- 
num nodrum  Iztae  Pontiheiz  majeflatis  reum  agit  , diatriba  2.  de  im- 
munitate Cyriacorum  a cenfuris , quod  is  lib.  ii.  de  Iccis  cap.  6.  obiter 

innuiC- 


Digitized  by 


innui ffet,  in  caftigandis,  corrigendiiqan  rerum  (aerarum  hiftoriir , Divonimqnei 
ut  ajunt,  legendis,  Rtmatitrum  Tontificum  frudtntiam  , ^ diligert:iam  defdttari  . 
Id  enim  a religiofo  Prxfule  haud  dubie  diflum  arbitrabar,  ut  Ponti6cum  hac  in 
parte  diligentiam,  prudentiamque  requiri,  fcu  hanc  illis  neceifario  adefle  (igaift- 
caret',  quod  tetricus  cenfor  pro  deejfe  , ac  deficere  perperam  accepiKct  , ut  caviU 
landi  anfam  arriperet.  Priori  quippe  fenfii  verbum  hoc  a latininimis  etiam  feri- 
ptoribus  interdum  accipi  nemo  neteii . Cicero  pro  Quintio  , qui  ite  vita  ratiotiem 
fummi  tfficii  defidetemus  , i?»  inflituta  bonorum  virorum  requiramus ^ Lib.  j.  epift. 

ad  Atticum:  Hac  loneam  defiderant  orationem^  Verum  caput  6.  libri  ii.  de 
locis  femel  Sc  iterum  evolventi  mihi  , aOida  Melchiori  verba  reperire  minime 
contigit:  ac  fallor  maxime,  li  quis  ea  (It  reperturus,-  cum  privatos  ibi  duntaxat 
Scriptores  perftringat,  qui  in  Divorum  prxlertim  prodigiis  defcnbendis  Tparfos  ru- 
mores dc  excepere,  & feriptis  etiam  ad  puflAos  retulere  : quorum  in  libris  mi- 
raculorum monfha  fzpius  , quam  vera  miracula  legere  (It  ; nulla  Romanorum 
Pontificum  meatione  lafla , quorum  prudentiam  , ac  diligentiam  in  ea  (acrorum 
dehonefbtione  caftrganda,  corrigendaque  defiderari  fignificarit.  Ut  quid  ergo  tam 
amardenta  Theophili  Rajmaudi  in  modefhim  , ac  moderatum  Theologum  de- 
clamatio! Hujus  jaertrum  deboneftationfs  culpam  omnem  iit  Vontifices  refert  fuperci- 
ftofut  ttttfor,  foh  nomine  Canus,  dicens  eorum  bac  in  parte  prudentiam,  iS'  diligen- 
tiam defiderari.  Itaque  dormitant , vel  etiam  alte  fiertunt  "Pontifices,  dum  Canus  fo- 
lus  vigilati  Et  inimico  bomine  fuperfeminante  zizania  fabularum , pro  f acris  bifioriis 
focordes  , judice  quidem  Cano , "Pontifices  viam  muniunt  ad  abrogationem  fidei  omni- 
bus facris  bijloriis  per  cordatos  faciendam , Gerrx  profefto  , gerrx , exque  vani/fi- 
mx  viri  ferrei  oris,  animique,  ( ut  mitius  loquar  } parum  prudentis,  6c  canti  in 
clariCGmo  TheotogOi  deprimendo. _ 

Non  antea  infiitutis  hifce  Vindicationibus  finem  imponam , quam  (hipendam 
Ambrofii  de  Altamura  cefpitationem  ledorum  oculis  fidam  , arguamque  : ( etfi 
nihil  ad  claridimi  Theologi  defenfionem  res  ida  pertineat  ) qui  Melchiorem  Ca- 
num nepotis  fui  initio  libri  it.  meminiffe  ait,  iitiufque  gratia  volumen  illud  e- 
didiffe,  iltiquc,  nifi  prius  £ito  cedilTet,  nuncupaturum  fitide.  Vah  pinguem  erro- 
rem, putidiimque  anachronifmum  1 de  patre  fiquidem  , non  de  nepote  loquitur 
Canus.  Perfpicuns  adeo  locus  ed,  ut  oculis  tantum  egeat,  non  interptete:  Supe- 
riorem locum,  inquit , vix  dum  finieram,  ijp  ecce  nuntius  afertur.  Parentem  meum 
eariffmttm  Vienna  diem  extremum  obiijfe Cum  autem  ego  illi  meas  has  lucu- 

brationes nuncuparem , fcilicet  a laboribus , quos  ejus  potijpmum  caufa  fufeeperam  , 
aliquandiit  ceffatum  eft , tcc- 

C^amquam  & ipfe  nepotem  ct^nominem  habuerit , ejufdemque  Indituti  Do. 
minicani  proielTorem  , eximix  Sanflitatis  &ma  apud  fuos , excerofque  claridl- 
mum  > cujus  pietatem,  mentemque  divinis  charifmatibus  Mtfiifam  commendat 
Diva  Therefia  epid.'  i '.  qux  ed  ad  Kev.  P.  Dominicum  Bannes . Verum  obiit 
Canus  nofter  anno  > jtfo.  die  (.  Novembris . Nepos  autem  vivere  dellit  anno 
1(07.  die  |o.  Martii. 


INDEX 


DL:;izc 


INDEX 

LIBRORUM,  & CAPITUM 

L I B E R L 


Op,  I • Ut  tttius  Oftrii  pAftitltnt . 

Op.  t.  Dt  duoiui  xtittriius  arXHmtnttrmm , ^miiut  tmnis  UffutAtit  tTMnpiUnr . 
Op.  ulc.  Dt  Itcernm  Thttloiittrum  ttumtr» , trtqnt  «rdtiit. 

LIBER.  II.  De  au£Ioritate  5acrz  &ripturae. 


P*j.  I. 

ibid. 


frtcemium  . ^ 

Cip.  I.  Dt  jAtrMrum  littrMrum  fclUiftmt  prmumtnft  , tj*  iJttMtittr  tiuubinii,  ^mtut  illud  im- 
fttttur,  ^ 

Op.  X.  ATgHmtntu  riftruntur  -vtltutium  , ^utd  Dtus  fulltn  *li^u»nde  fettft . ibid. 

Op.  i-  OJitndit,  Dtum  ntc  ftr  /t,  ntc  ftr  uhum  Julltrt  uHfuAm  ftfft.  « 

Cap.  4.  Vh  urgumenta  Cu}-  x.  dtluuntur.  f 

Cap.  J.  Vit  quAtutrdtcim  liiri  t facnt  Jbiliit  uumtruntur , quot  quidam  vil  amliguut  tjft  ta. 

Hoajctt , vtl  ctrtt  a t anent  rtjuiunt . 1 ^ 

Op.  6.  Centmtr  argumenta  terum , qui  fuadtrt  renantur , Scripturam  facram  »en  tgtrt  tctUfia 
approbatione . ib,d, 

Op.  7.  Doctt , ad  tujut  auSeritatem  fpeUat  de  librii  tanonicit  )udicaft.  <9 

Op.  8.  Vbi  cenjutantur  argumenta  xapitit  ftxti,  ^ 

Cap.  J.  Oftendu  , ulet  libret  , dt  qutbut  erut  ventrovtrpa  , babtndtt  tft  fint  dubie  pro  ta- 
nenicit . ji 

Cap.  10.  Cttuntt  argumtntatienit  advtrfarierum  eenira  la  , qua  tt^itt  fuptrieri  definita 
. funt. 

Cap.  1 1 . Vbi  confutantur  argumenta  capite  nunc  proximo  p^ta . ,,  jf 

Op.  IX.  X’bt  eorum  argumenta  ponuntur  , qui  fundere  volunt,  en  fatrarum  intettigentia  Seri-  ' 
pturaram  , ad  fentei  Hebraicum , <5>  Gracum  recurrendum . jo 

Cap.  13.  In  que  veterit  vulgata  tditiemt  audent  at  dtmenfiratmr  , tjr  qued  nen  tft  nune  ad 

Hebraet,  Graeofve  recurrendum,  33 

Cap.  14.  In  que  argumenta  capitii  duodecimi  refutantur . 60 

Op.  15.  De  linguarum  Hebraica  t 0>  Grata  utilitate,  ^ 

Cap.  16.  Vil  ponuntur  argumenta  eorum  , qm  fuat  opinali  , faeret  auBorti  in  librit  tanonicit 
nen  fimptr  divine  Spiritu  fuifie  iecutei , 

Cap.  17.  ofiendiiur  , Jingulat  particulai  iibreruin  ranonicerum  Spiritu  fanat  afifiinttfcripTat 

f"’U*  • 7J 

Cap.  iH.  Vbi  refelluntur  argumenta  tapitit  decim^exti , 73 


Cap. 

Cap. 

Op. 

pp 
C p. 
Op. 


Liber  lir.  Dc  Traditionibus  Apodolicis. 

I.  x)bi  eorum  argumenta  referuntur,  qui  Apojlolicat  traditienet  impugnarunt , (4 

X.  Supervacaneam  videri  cum  Lutheranu  nen  de  hoc  fetum  loce  , fed  dt  quitufque  aliii 
diffutat tonem . * 88 

3.  Ju  que  quatuer  fundamenta  ponuntur  ad  t radit  iontt  Chrifii , Apoftelorum  tonfiituete- 

90 
9f 
97 
99 
101 


dMS  . 


4.  vbi  fternuntur  via  ad  traditionii  Chrifii , 0«  Apofloltram  inv^fiigandat . 
4.  De  variii  generibui  Traditionum  Apofielicarum . 

6.  Dt  firmitate , <5«  certitudine  Traditionum  Apofielicarum , 
poUicamni , In  que  refettuniur  argumenta  capitii  prime . 


LU 


DigitizetrbydEoogte 


INDEX  LIBRORUM; 

, i 

LIBER  1V>  De  Ecclefia  Cnholicc  auAorkate. 


Cap.  <■  Sidiiu  anumtntis  EtcUit  MuSeritat  lOf 

Cap.  a.  2*^  Ecaifi*  inci  fymfecitmr  . H» 

Cap.  }•  jiat  Miti  ‘Hi,  t gaiiut  virt  <j*  frfrit  ZttUjia  ctnfituf,  ^ i if 

Op.  4-  2«a»a»a  /it  Eetl^a  cMthclitt  injiti  dtgmMtt  amScritas.  Il8 

Cap.  ?.  Advirfui  ha»t  fefirtmam  cmtU^tum  »)tSitnts  quadam.  1x4 

Cap.  poibanum . Ia  qm  arimmtata  frimi  tafkii  nafataiuitr . i al 


LIBER  V.  De  auAoritate  CoBciliorum. 

Cap.  1.  Artamtnta  eamtimtt  , quUmt  harttiti  utmttur  ad  ha)ai  Itci  aalhrHaim  latifaffam: 


• , ,,  y. 

a.  Dtcit , quidaam  ntaun  aat  ^atdi,  aat  CtatiUi  hac  faat  Uc»  jiia^ttt. 

Cap.  3.  Ia  que  Sjratdtruai  varia  giatra  pmuatur  • 149 

Cap.  4.  UU  ctat^tntt  pnuatur , quiius  Itei  hujui  auSeritas  ceatinitur  . _ , 1 5^ 

Cap.  5.  Vii  aedi  quidam  felvuatur , quiim  interdum  hemiati  etiam  deSi  illigari  feltat . ifj 
Cap.  poftrcouun.  Ia  que  rtftiluatitr  argumenta  ea  fit  is  frimi,  174 


LIBER  VI.  De  Eccleflx  Romane  audioritate. 


Cap.  I.  Tifc'  argumenta,  qtsUms  hujut  tui  auBeritat  imfugnatur  . i*3 

Cap.  a.  la  que  redditur  eaufa,  em  ftdtt  Jf^tlua  quintum  luum  eltineat . >*< 

C*p.  3.  Trim  pr^nuncimi»  ^ tfieitmr  , Pffri  in  fiJt  firmitMttm  sd  fuceeffms  5*»" 

que  derivari.  . 

Cap.  4.  Ia  que  efieaditur  , mued  Mnaatts  Ififafui  ille  jit , qui  Petre  O-  laMi  firmitate , & 

ia  cemfenendit  rtl^ieait  eentreverfiit  deviae  jure  futeedat . 191 

Op.  J.  TJ*i  eeatlt^  eadem  tfienditter  SauBerum  veterum  tefiimeniis  amaifefiii . 1P4 

Cap.  6.  U*»  CtneUitrum  clarigima  tefiimenia  referuntur , quihut  Etelejia  Remana  vit  , & ate- 
Beritat  eemfreiatter . j.  , /. 

Cap.  7.  lUriani^i  Theelagia  freM  , Remaaum  Pentifitem  ia  fidei  ceatrevtrfiit  finieadit  errare 

tten  feffe.  »97 

Cap.  t.  Vii  argumenta  cafitit  frimi  refutantur.  ao* 


LIBER  Vn.  De  SanAonun  auftoritate. 


Cap.  t.  Argumenta  temfltBitur,  qmiut  SauBerum  Patruas  auBeritat  imfugnatur.  aia 

Op.  a.  Vanet  taedet  nfenit , qmhut  de  SauBerum  Patrum  auBeritate  fettft  dpfutart,  ai4 

Cap.  }.  Certii  renelufieniiut  Patrum  aetSeritatem  definit  , atque  defendit  , fimulque  fatufaest 
argumentis  rafitit  frimi. 

Cap.  4.  Kenaulles  cfiandA,  & Cajetani  ferufulet  eximit.  »3« 


LIBER  VIII.  De  au^oritate  DoflorM»  Scholafticonim. 


Cap.  I.  tutheranerum  in  Thtelegiam  fetru:  quinam  vert  netmais  Tkeelegi  etnfendi.~  X3» 
Cap.  a.  Multiflex  Theelegia  StMafiica  munus  exfenit. 

Cip.  3.  PrariM  Lutherantram  in  ScMa  auBeritatem  argumenta  remfleBitur.  133 

Op.  4.  Sckela  auBeritatem  eertit  finHut  tireumferiftam  tuetur,  atque  defendtt . 

Cap.  j.  Reffendet  argumentis  tafitis  tertiis  deeetque  , quid  de  variis  Tkeetegerttm  ftatstis 

tuendum . J 

Op.  6.  De  auBeritate  juris  PentijUii  frudentium. 

Cap.  7.  Huie  tqfut  Jurit  Caaeaki  i»  Theeiegita  fatuitate, 


LI- 


Digitized  by  Googie 


ET  CAPITUM. 

LIBER.  IX.  De  argucicntis  Rationis  Naturalis. 


Op.  Primut  error  in  hu)ns  loti  nfu  vitnndm , »<  plm  tquo  in  r$  Theoltfiearntitni  naturnli 
triinatur. 

Cap.  ».  Extremum  nitorum  irrorem  pertinfit , gtu  » renturn  rntioniiui  prorftet  rekbormt  , jm* 


Cap.  S- 
Cip.  4- 
Cap.  5. 
Op.  6. 
Op.  7. 
Cip.  8. 
Cap.  p. 


rum  etinm  nrgument»  proponit. 

Momornti  errortt  nrchitrHot , ne  jiclatoret  poreonfot,  jjy 

tn  ^HO  reetmfitut  error  rejellitur . jj6 

Phtlofophiam  Theotoio  neeijfnrinm  pendit. 

Apoftolot , aliofque  Jnn&ot  viroi  naturn  etiam  rationiiut  ufot  tviiuit,  Ijp 

Extrema  quorumdam  Theoloforum  vitia  in  ufu  Philofophia  cafikantur.  l6i 

^ua  /it  hujus  loct  /irmitas  m Theologica  difcipUna,  16£ 

Satisfacit  argumentis  capite  fecundo  propefitts  . »6j 


LIBER  X.  De  Philofophorum  audoritatc. 


Cap.  I. 
Cap.  1. 
Op.  3, 
Cap.  4, 
Cap.  5. 
Cap.  6. 
Cap.  7. 

Cap.  8. 
fap.  $. 


Hujus  loci  pertraSandi  nectjptatem  expotsit , 269 
P'‘ptnu»tur  , quilut  Philojophorum  auiloritas  elevatur . 170 

rhtiofophi  fint  ThecUfh  unlts  » ibid* 

haieat  in  re  ThtiUgic a certitudinem  Philofophorum  auSoritas . ign 

pntbHs  Ariflottlis  uuHoritMs  cfrcMmfcrUHmdsn 
Vhi  [mtisfit  mrgHmtntit  cMpite  ff  eunda  pefitii , ' 177 

De  Juris  civilis  in  Theologicis  controverfiis  auHoritate  . Quibus  impetatur  argumentis 


178 


Juris  civilis  /ludium  Theologo  utilijpmum  probat. 

Qua  vis , aut  potejlas  argumenti  ex  jure  civili  defumpti . 


ibid. 

a8i> 


LIBER  XI.  De  humanae  hiflorix  auctoritate. 


Cap.  I.  Nuntius  de  morte  parentis,  vix  dum  /inite  fuperiori  libro  allatus  , enarratur,  281; 
Cap.  a.  De  hs/torta  hamana  in  Theologiam  utilitate.  ‘ ibid. 

Cap.  }.  Argumenta  continet,  quibus-  aueloritas  humana  hi/iori^  impugnatur.  284 

cap.  4,  Auctoritas  trumana  hifioria  aliquando  probabilis,  quandoque  etiam  certa  /it.  288 

^U  rt/pondetiir  artumentis  capitis  tertii . aoo 

Op.  6.  Qui  /int  probata  fidei  auSores , qui  contra  non  fint . j|g 

Cap.  pollreinum , In  quo  if.  16.  17.  ^ i8.  argumenta  capite  tertio  propifita  refelluntur . 437, 


LIBER  XII.  De  locorum  ufu  in  Scholallica  difputatione. 


Prooemium . 

Cap.  X Quid  Theologia  fit , qua  ei  objecta  res,  quit  finis. 
^ S*  fi/it  Tiicolofit  prtaiipia, 

Cap>  4.  Cafith  fHperions  argumtntu  refallit  , ^ 

5*  fint  quifiicncs  , feu  conclnfiones  ThtchficM  , 

C_ai).  6.  <VUtLut  flAtie  maoa/}.,^. rflJ.l  • . . 


Cap.  6.  natts  ^Mdtfiianes  Fidti  dijudicari  pojfinta 

r’  >>*rtfi,  & harttiea  pr^efitione'. 


Cap.  7 

Op.  8.  Contra  harefis  finitionem  argumenta  quadam. 

Caji.  9.  Regula  tres,  ad  quas  Fidei  externa  judicia  funt  dirigenda. 

5.  n#  fiVAtlnlotifiua»  . < /»  /.  * . 


IV* 

J4t 

34y 

35» 

357 

36* 

349 

37» 

3*4 


. , r pr  mxierna  juaicia  junt  airigeuaa , 3»4 

Op.  IO.  De^pr^o/itioae  erronea , fapiente  harefim  , piarum  aurium  ofenfiva , temeraria  , fcan. 


3*7 

394 


dalofa . 

Sn  Ii'  argumenta  Theologia  invenienda,  atque  o leeis  ducenda  fint. 

op.  IX,  Exemplum  primum , ubi  principium  Theologia  in  quafiionem  vertitur  . Controvirfia  de 
Eucharifiia  facrificio . ^ 400 

Cap.  13.  Esumj^um^/uundum , ubi  Theologia  concit^  in  qua/lionem  vertitur,  Quafiiedevifioua 

C*P-  I4' 


Digitized  by  Googie 


INDEX  LIBRORUM,  ET  CAPITUM. 

Ctp.  14.  i*  9"*  vKstur  is  iutium  , jut  tum  utturMl/t  fit , tum  ttisi»  ad /Utm 

ftrtinn.  .... 

D^fatati*  dt  Aamt  mamtali/att . 44* 


RELECTIO  de  Sacramentis  in  genere,  in  quioqne 
paites  diviCa . 


Pin  I.  IU  dtfimttieHt  Satramtt^. 

P»rs  i.  Dt  mtttffuati  fidn  Chufit  ad  falatim  . 
PiM  }.  Dt  ntct^att  Saeramintwiim  ad /aiattm. 


Pus  ^ Dt  SacranuHtis  caafaatAas  gratiam . 
Pan  S-  O*  diftrimint  iattr  ntva,  ©•  vtttra 


Satramtata , 


RELECTIO  De  Sacramento  Pcenitentite , in  fex 
partes  divila* 


46« 

464 

479 

4*a 

49<* 


Part  I.  Dt  dtfiaititHt  PtraittntU; 

Pan  1.  Dt  feenittatia  at  virtatt. 

Pan  J.  Dt  niciffitatt  femittntU  at  vtrtattti 
Pan  4.  Dt  practpt»  Pccnitiatia  at  virtuti  t . 
Pan  5.  Dt  ntct^att  Sacramtati  fmaittntia. 
Pan  4.  Dt  praitftt  Satramtnti  tmaittatia. 


494 

J®3 

509 

J16 

53* 

55» 


FRA- 


Digitized  by  GoogU 


FRATRIS 


MELCHIORIS 

CANI 

ORDINIS  P R ^ D IC  A T O R U M, 

& Sacrae  Theologiae  Profefforis, 

Eplfcopl  Caoarienfis,  ac  Primarias  Cathedrx  io  Academia 
Salmaticeofi  olim  Prxfedi  ' 

I N L J B RV  M 

r~ 

DE  LOCIS  THEOLOGICIS 

P R,0  OE  M IU  M. 

iEpe  raecum  cogitavi , Ledor  optime  j boni  ne 
plus  is  attulerit  hominibus , qui  multarum  rerum 
copiam  ia  <^fdplinas  invexit  , an  qui  rationem 
paravit , 8c  viam  , qua  difciplinx  ipfi;  facilius, 
dc  commodius  ordine  traderentur . Nam  & rerum 
inventoribus  nos  ckbere  multum , negare  non  pi^- 
fumus  , & debemus  certe  iis  multum  , qui  ratio* 
ne,  atque  arte  res  inventas  ad  communem  ufum  accomodarunt  . 
Equidem  cum  veterum  eruditionem  confidero , 8c  variam  in  eis 
dod^rinx  Aipelledlilem  animo  colligo,  non  minimam  video  per  eos 
inve^m  elle  partem  commodorum.  Cum  autem  junioris  frholx 
operam  & curam  repetere  inftituo  , plurimas  utilitates  intelligo 
novx  bujiis  artis  fubiidio,  & diligentia  comparatas  . Ac  me  lane 
diu  cogitantem  ratio  ipfa  in  hanc  pocilfimum  fententiam  ducit  , 
ut  exiftimem  utrofque  dc  bonis  artibus  juxta  efle  bene  meritos  . 
Quoniam  <rtG  prifei  dofiirinarum  aud^ores  dodliflimis  quibufque  , 
ac  diligentifllmis  magnam  divitiarum  copiam  fuppeditavere : at  re- 
centiorum  inopia  docendi  facilitate  peofatur  : qua  in  rudium,  & 

iner- 


Digitized  by  Googlc 


•P  K 6 Ot  U tX)  M. 

inertium  animos  artificionus  influunt  > & quse  fufe  olim  difputaban* 
tur  ac  libere  , ea  nunc  articulatim  prefleqiie  dicentes,  lucem  non 
parvam  inventis  prifcorum  obfcurioribus  afierant.  Atque  hac  una 
in  re,  quantum  animi  mei  conjedura  colligere  poflum,  juniores 
vel  pares  antiquis , vel  etiam  liiperiores  reperientur , exteris  omni- 
bus longe  inferiores.  Certe  poli  priores  illos,  in  rerum  inventione 
tribuere  fibi  polleriores  vix  quicquam  poffunt . Ordinem  vero  , 
difpoiitionem  , perfpicuitatem  fibi  fi  aflumunt , videntur  ea  jure 
fuo  quodammodo  vcndicare.  Quapropter  utrifque  legendis  efficiet 
Theologus  fcholallicam  difputationem  fine  dubio  pleniorem.  Nam 
ex  illis  quafi  materiam,  ex  his  tanquam  formam  diflerendi  mutua- 
tus, potens  nimirum  erit  exhortari  in  doflrina  fana,  & eos,  qui 
contradicunt , arguere . Quod  eft  ( ut  Apoftolus  Paulus  ad  Titum 
ait  ) Chrifiiani  dofloris  prxeipuum  inllitutum  . Cujus  explicandi 
defiderium  omnino  me  movit,  ut  de  Locis  Theologicis  difputationem 
inftituerem,  viris  dodis  ( nifi  me  opinio  fallit  ) nonprorfus  ineptam, 
indoflis  vero  magnopere  neceflariam  . Id  autem  eo  libentius  feci  , 
quod  nemo  Theologorum  adhuc,  quod  equidem  fciam,  genus  hoc 
argiimenti  tradandum  fiimpfit : cum  prxter  communem  illam  artem 
diflerendi,  quam  a Dialecticis  accepimus,  aliam  Theologus  habeat 
recefle  fit , aliofque  item  ad  difputandum  locos,  unde  argumenta 
non  quafi  communia,  & aliena,  fed  tanquam  propria  ducat  & 
fuis  dogmatis  confirmandis,  & adverfariorum  fententiis  refellendis. 
Hoc  vero,  opus,  arduum  quidem  illud,  ftatim  exordior,  fi  prius 
animo  demiuo,  atque  humili  ad  opem  Jefu  Chrilti  fupplex  , abje- 
Clufque  confugio  . Non  enim  ego  illud  aut  ingenio,  aut  eruditio- 
ne mea  fretus  aggredior , fed  Spiritus  fanCU  auxilio , atque  favore ; 
quem  fi  Pater  & Filius  mihi  ad  hunc  librum  conficiendum  impertie- 
rint , operz  pretium  haud  mediocre , ut  fpero  , Theologis  faCturus 
fura , in  quorum  gratiam  vel  maxime  opuJfculum  editur . 


DE 


by  Coogit. 


D E 

LOCIS  THEOLOGICIS 

L IB  E PHIMUS. 


CAPUT  L 

Z>*  utitu  Ofirh  fsrtititH*. 

E locis  ego  Theologicis 
perpecaam  oraoonem 
tubininis  , toiam  mox 
in  ijuaiaoixlecim  libros 
paniri  conftuui . Quo- 
rum primus  breviter  e- 
numeret  lococ  , e qui- 
bas irlonea  poflic  argumenta  depromere  , 
Itveconctuuonesftjaa  Theologus  probare 
cuph  , feu  refutare  contrarus  . Decem 
Kliquierunt , qui  hilius&accuratiusdo- 
ceanc  , quam  vim  unufqoifque  locorum 
contineat , hoc  eft , unde  arguent»  cer- 
u,  unde  vero  protnbiliafolum  eruantur  i 
ki  duodecimo  &tertiodecimo  difleretur  , 
quem  ufum  ejufoiodi  loci  habeant , tum  in 
icholailica  pugna , eum  in  facrarum  Lite- 
rarumexpoifittoae.  Nam  inooneione  po- 
pulari quis  eorum  fit  ufus , haud  (ane  dif- 
ficile didu  eft : led praetereundum  tamen, 
iK  abkholae  inftituto  aliena  videatur  ora- 
tio. Poftremus  denique  Uber  , quoniam 
non  omnes  loci  omni  difpuiaiioni  conve- 
niunt , figiUattm  oftendet  , qutbuiham 
argumentis  propiie  adverfum  bareticos  , 
quibus  peculiariter  ad  verfum  Sejudxos  , 
«Saracenos,  quibus  vero  tandem  adver- 
fiim  1’aganos  tranfigenda  Theologo  difpu- 
tatio  fit , fi  quando  fit  cum  his  pro  bde 
catholica  decertandum  . Quae  fcikcec 
cum  , &vente  Deo  , plenius  abiblvero  , 
undique  ^aatque  ^rfe^  erit  de  locis 
Theologiae  difpiuaiio  mea  , expletaque 
annibus  luis  munens  & panibus. 


CAPUT  n. 


DtdMthtiftMfiiutMrnimtmtrmmf 

" - ^ ^iiui  tmnis  M/ptitatit 
tr/infifitHr. 

PRius  autem  , -quam  locos  Theolo- 
.gicos  numero , quod'  pars  hujus 


difputationis  prima  pollkenr  , tliud 
nobis  confticuendum  eft  , omne  argu- 
mentum vel  a ratione  , vel  ab  auao- 
rkate  duci . His  enim  duobus  modis 
cujufque  rei  , quz  in  controverfiia 
venit  , aflenfiMcm  facimus  . Cum  v&> 
ro  in  reliquis  difciplinis  omnibus  pri- 
mum locum  ratio  teneat  , poftremum 
audoritas  , m Theologia  umen  uiUl 
eft , in  qua  non  tam  radonis  in  difpu- 
tando , quam  audoniatis  momenu-quae- 
lenda  fiint . Etenim  locum  ^ audo- 
ntate  adeo  fibi  ptoprium  «endicavit  ,i 
ut  rationes  vel  tanquani  holjpites  & 
peregrinas  excipiat',  vel  in  liiom  «v 
lam  obfequium  adfcifcac  , quali  longe 
repetitas  . Quippe  fidei  ootillimum  in. 
nititur  : qua;  nifi  ab  audoritate  profi- 
cifcatur  , non  modo  fides  cAe  , fed  ne 
intellei  quidem  poteft . Eft  namque 
fides  < ut  Apeftolus  tradit  ) «rgumen»  ' ** 
tum  rerum  non  apparentium  , quas  fi 
certas  cena  velis  racioae  iaote  , cum 
ratione  proftdo  infanies  . Principem 
iuque  locum  , ficut  apud  fideles  , ita 
apud  Theologos  audoritas  habet  . R»- 
tK>  deinde  veluti  pediftequa  fequitur  . 

Id  qut^  Apoftohis  videtur  fignificare  , 
cum  ak  , oportere  Ecclefiz  dodorem 
ampledi  eum  - qui  fecundum  dodri- 
«am  eft  , fidelem  fermonen» , nt  po- 
«ens.  fit  exhoruri.  m dodrina  fu»  , Sc 
eos  , qui  contradicunt , arguere  . Pri- 
mum enim  ftringat  fidet  lermooem  ns« 
celTe  eft  , quicunque  Chriftianx  fcho- 
lac  n^fier  elTe  volet  i fed  , nifi  mos 
dodrinz  rationem  adhibeat  , fidelis 
quidem  elTe  poterit  , led  fidelium  do- 
dor  efle  non  .poterit , Nam  & homi- 
nes quamlibet  experientes  , quod  ex  . 
Anfioiele  rode  colligit  D.  Tnomas  , 
dictare  cum  adverlarits  non  queunt  , 
nifi  experimento  ratio  aitis  aaefiferit  . 

Utraque  igitur  Theologo  necefiaria 
eft  , 8e  auilor  tas  , & ratio  : fed  ita 
tamen  , ut  audontas  prhnas  in  Theo- 
logia partes  obtineat  , ratio  vero  ha- 
beat poftremas . Quod  ergo  Primx 
mci«  fundamentuiD  erat , pnxclare  i- 
lud  jadum'eft.  Nam  tradm  hint  qui- 
A dem. 


DigitKHf!  hy  ■ oogiL 


S De  Lects  Theelogicu  Uter  Pr!mus  . 


dem  , e quibut  argumenta  ducuntur  , 
<iu|.  lices  loci  , uni  et  au&oritate  , al- 
teri cx  ratione  > feu  omnia  fcrme  ar. 
gument^  Theologica  a priore  illo  fon-' 
te  derivaoCur  . <^m  rem,  ficuc  & lo- 
corum numerum  atque  ordinem,  in^x  , 
quilequitur,  ofteudet. 

CAPUT  ULT. 

Di  Uttrmm  TMtfittrum  mimtr» 
ju^mt  trdm*. 

OUod  a Platone  prius  8c  Arilloce- 
le  traditum  praecipit  Ocero  , O- 
mnem  inlliiutonem  , quae  de  re  qua- 
cunque fufcipitur  , debn-e  a definitio- 
ne proficifci , ut  intelligatur  , quid  fic 
id , de  quo  diilcricur ; hoc  mihi  in  dii- 
putatione  , qux  de  locis  Theologicis 
iutara  eft  , non  eat  certe  negligen- 
dtim  , ut,  quid  eliet  locus  Theologicus  , 
ante  omma  explicaretur  , nifi  ex  iis , qux 
^ dixinius.  Ita  elTet  m promptu  , ut  res 
explic-iione  non  egeret . Non  enim  in 
hoc  op.re  de  locis  commumhus  , qui 
de  unincria  re  tractari  ioleiit  , leu  de 
capitibus  rerum  iilulirmin  , qux  nunc 
etiam  communes  appellantur  loci  , ut 
de  jultificatiooe  , de  gratia  , de  pec- 
cato , de  fide  , deque  alus  hujus  ge- 
nent , nos  difpuiaturos  pollicebamur  , 
( Id  quod  e nollris  fecere  plurimi , e 
Lutheranis  non  modo  Philippus  , fed 
Calvinus  etiam  teai  , homines  non  pa- 
rum eloquentes  , impii  lamen  , ut  Lu- 
aheri  dilapulos  poOis  agnolcere  ) fed  , 
quemadmodum  Andoteles  in  Topicis 
propofuic  communes  locos  , quali  ar- 
umemorum  ledes  & notas  , ex  qui- 
us  omnis  argumentatio  ad  omnem 
diipuiaiionem  mveniretur  , fic  nos  pe- 
culiares quoidam  Theologix  locos  pro- 
poriucus  , unquam  domicilia  omnium 
argumentorum  Theologicorum,  ex  qui- 
bus Theologi  omnes  luas  argumenta- 
tiones, fi  ve  ad  confirmandum  , five  ad 
reiclleniuim  invcidar.t.  Quare,  cum  de- 
silio loci  Theologici  ante  oculos  ex 
iis  eflet , qux  in  prooemio  d>^  funt, 
non  erat  nic  cobis  accuratius  expli- 
. canca , fed  , quod  tdilcumm  erat  , id 
Aatim  a^redirddum  , & locoi^  bu- 
juimodi  cenas  definituique  mimerus 
indicandus  . Locorum  ergo  Thcologi- 
cctum  elenchum  denario  nos  quidem 
miiticro  complc^lonur,  non  ignari,  fu- 
turos aliquos  , qui  eoldem  hos  locos 
in  nuiiorcm  oumerun  redigant , alios  , 


qui  velint  etiam  efle  majorem  . Sed  de 
enumerationis  figura  nihil  morandum 
elt  , modo  nullus  omniho  locus  vel 
fupufluus  numeretur  , vel  prxiermit- 
Ucuriieceflarius. 

Primus  Igitur  locus  ell  audloricas 
iaerx  Scripturx  , qux  libris  Canonias 
continetur. 

Secundus  eft  au^ritas  Traditionum 
Chrifti , & Apoftolorum , quas , quoniam 
Icripcx  non  funt  , led  de  aure  in  au- 
rem ad  nos  pervenerunt  ,.vivx  vocis 
oracula  redlillime  dixeris . 

Tertius  eft  auftontas  Eccle&t  O- 
tholicx. 

Quartus  audoritas  Conciliorum  pne^- 
ferttm  generalium  , in  quibus  EccIcImi 
catbolicx  au^lonus  refidet . 

Quintus  audorius  Hcclefix  Roma- 
nx,  qux  div.no  privilegio  8e  eft,  & 
vocatur  Apoftolica . 

Sextus  eft  auCloritas  Sanflorum  ve- 
terum. 

Septimus  eft  au&oritas  Theologo» 
nim  Icholafticoruro  , quibus  adiunga-' 
IDUS  etiam  Juris  Pontificii  peritos  . 
Nam  juris  hujus  doclrina  , quali  ex 
altera  parte , icholafticx  Theologiae 
lefpondet . 

Odavus  ratio  naturalis  eft  , qux 
per  omnes  Icientias  naturali  lumine 
tnvemaslatilfime  patet . 

Nonus  elt  audoritas  Philolopho* 
rum  , qui  naturam  ducem  fequuntur  i 
in  quibus  fine  dubio  lunt  Cxiarei  Jii- 
rifconlulti,  qui  veram  & ipfi  c ut  Ju- 
reconlultus  ait  ) Philolbphiam  profi- 
temur. 

Poliremus  denique  eft  humanx  au- 
dorius  Hiltorix , five  per  audores 
fide  dignos  Icnptx  , five  de  geme  in 
gentem  traditx  , non  fuperlhtioie  at- 
que aniLter  , fed  gravi  conftantique 
ratione . 

Sum  iuque  hi  loci  decem  , in  qui- 
bus  argumenta  omnia  Theologica  de- 
litclcum  , eo  fcilicet  dilcr.mine  in  lu- 
cem eruenda  , m , qux  ex  l^tem  prio- 
ribus locis  eliciamur  , propria  Icie 
fint  ea  hujus  iMultatis  j qux  vero  ex 
tribus  pofterioribus , adicriptitia  fim  , 
ac  vclut  ex  alieno  emendsuta  . Nam 
cum  fint , ut  lupra  dixi  , duo  genera 
argumentandi,  unum  per  audor.tatem, 
alterum  per  rationem  , cumque  illud 
proprium  fit  Theolt^i  , hoc  ^ilolo- 
phi , contuendum  Theologo  eft  ad 
pofterius  , n uti  ei  non  licet  fuperio- 
ri . Quaoqiiam  licet  aliquando  utnin- 

9UC 


Dio' 


tahrr  Sectmdiu, 


que  flmul  argumenundis  genus  adhibe- 
re , ut  fuo  poflea  loco  demondraturt 
fumus.  De  pnnu  igitur  operis  parce  , 


quoniam , Ut  a principio  diximus , lo^ 
ea  oratione  aon  egebat,  kiftcnus  di- 
aum  iit. 


Libri  Trimi  Finii, 


D E 

LOCIS  THEOLOGICIS 

LIBER  SECUNDUS. 

In  Librum  Secundum  de  Lecis  Tbtoltgicis 

P R O OE  M I U M. 

QVamquam  plures  in  iUn  fententi*  tffe  vide»  • qui  nrathnh  fplen- 
dore  i//u/lrare  cqgitatienei  fuat  nefeiat  . eum  , fi  Jcribat  , impu» 
denter  ubuti  ir  /cientia  iS'  literis  : ego  tamen  , fi  Tbeo/qgus  non 
afferat  eloquentiam  , tantum  abefl  ut  afperner  , ut  ne  flagitem 
quidem  . Ifl^am  de  rebus  obfcuris  , atque  ad  intellirendum  difficilibus  di- 
lucide dicere , nec  fententiis  folum  argute  , fed  verbis  etiam  ornate  , ad- 
eo eft  operojum  is*  arduum,  ut  iniquus  futurus  fit , qui  voluerit  ^agi- 
tare . -dtque  id  equidem  paucis  adhuc  video  contigiffe  , ut  Udem  utro- 

Jue  in  genere  laborarent , fimulque  in  Theologiae  controverfiis  /equereniur 
^ elegans^  illud  dicendi  , is*  boe  argutum  di/putandi  genus  . T^os  autem 
quantum  in  utroque  profecerimus,  aliorum  fit  judicium  , utrumque  cer- 
te  fequtui  fumus  . Flumen  enim  nobis  inanium  verborum  dijplicet , quibue 
fententia  deeft  ; nec  fententiarum  fubtilitate  capimur  , fi  orationis  efl  fie- 
citas  . de  fermonis  cultu  noftra  legens  fuo  quifque  judicio  libere  uta- 
tur ; nihil  enim  impedio:  in  rerum  autem  earum  traSatiOne  , quas  bis  li- 
bris multas,  is*  graves,  iS' utiles  accurate,  copiofeque  difputaturi  fumus, 
magnum  , ut  videmur  , afferemus  adjumentum  Theologis  noffris  , ut  no» 
modo  rudes  , fed  etiam  doffi  aliquantum  fortaffe  adepturi  fint  is*  ad  dif- 
ferendum , iSf  ad  judicandum,  '}^ec  vero  hoc  arroganter  diSum  exi/limari 
velim  : nam  eloquendi  fcientiam  concedens  multis  , quod  efl  fcholae  pro- 
prium, flriSim  ,preffeque  dijferere , is*  quafi  ad  vivum  omnia  refecare  , 
quoniam  in  eo  ftudio  atatem  confumpfi,  non  fum  ( ni  fallor  ) arrogans , fi  id 
jure  quodam  meo  vendicarim.  ufque  adeo  ineptus  ego  fum,  ut  nonve- 
*cVi-  etiam  hallucinatum.  Sed  aliud  efl  nunquam 
falfum  fentire , quod  mihi  non  tribui ; aliud  res  tumgravijfimas , tum  difficil- 
limas via  ratione  premere , quod  utique  ajfumph  jure,  ut  mihi  videor  : 
at  falli  poffum , condonetur  injuria . Etenim  qua  dixi , eo  pertinent  omnia , 
non  ut  rerum  mihi  fcientiam  arrogem:  quid  enim  a viro  modeflo  alienius 
fjjf  potejti  fed  ut  nemo  politioris  literatura  candidatus  in  fcholaflica  difpu- 
tatione  orationem  a me  terfam  poftulet , nedum  rhetorum  phaleris  adorna- 
funj^^chtdam  enim  ego  placare  volo,  fch*lx  propria  verba,  pecuharefqut 
teq^^di  format  fubmovem  non  audeo  , T^am  etfi  difputare  cupio  ornatius, 
quam  folent  noftri,  at  non  debeo  tamen  labores  duos  afferre  Theologis  , ». 
Kum  in  rerum  , alterum  in  verborum  intelligeniia  . Breviter  leSoribus  ero 

A t meee 


3- a 


Digltized  by 


4 De'Locit  Theokgicifl 

. mt*  mentis  fateer  arcanum : qui  per  me  formam  in  Tbeol^ia  differendi 
babitUTUS  efi , nolo  ut  is  mea  fcripta  difficulter  intelligat  , ad  Theologum 
tognofcendum  Grammaticum  quierat  interpretem . Sed  de  bis  fatis.  Jam  enim 
tempus  efi,  ut  ea  perfequamur , qua  funt  deinceps  explicanda . Qua  quidem 
ut  magnum  negotium  nebis , ita  quoque  tr elixam  difputatienem  exhibebunt  ■ 

Sfd  prelixitat  utilitate  penfabitur  , 7{ioil  autem  utilius  fcbola  Theologorum 
tradi  peteft,  quam  ut  difcant,  quifnam  locus  argumenta  firma,  quis  cen- 
tra infirma  fubmintfiret . Qua  re  vel  maxime  Tbtelegia  nervi  , atque  artus 
prtffi , feRdique  cenfifiunt . 

• C A.  F U T L CuuHicm  fanflanim  Scripturarum  re- 

ferendi , cum  ex  veteri  teflamenco  fe> 

' dPt  faerarum  ZJterarum  folidipm*  fir-  ^em  , ex  novo  totidem  a viris  & do- 
mamtate,  doquatuorUoatbmu , , & catholicis  rejiciantur  , Quo- 

' quibus  illudimfetitur.  circa  fi  argumentum  inde  Theologus 

promat , imbeciUura  erk  , carebttque 

AC  primus  quidem  locus  fine  con-  divina  aufioritate  . Tertio  , quod  , ut 
uoverCa  nrmus  ell  divina  , ea-  certo  conftarec , quinam  efient  huiul- 
demque  gravi  Ifima  au^ritate  . Nam  modi  (acri  libri , noo  tamen  adhuc 
libros  Sacros  & Canonicos  appella-  confiat , an  l^tini  codices  Grxcis  He- 
«lus,  quos.  Spiritu &ndlo  di^nte,  la-  braicifque  concordent  i quapropter  ar- 
eri auaores  exceperunt  . Qpos  i^cur  gumentaiio  , ex  Latino  exemplarf  du- 
tales  elfe  confiiterit  , eos  ^bio  pro-  m.  infirma  erit , cum  folius  interpre- 
cul  certiflimos  ac  veriflimos  efie  ere-  tis lcnfu,intelligeatiaqu: nitatur.  CJur- 
demus  i quemadmodum  Augufiinus lib.  to,  quod,  ut  perfpicuara  eflet  , quod- 
de  Civit.  Dei  ii.  cap.  j.  .&  Iib.  con-  nam  exemplar  potilfimum  (equtndum 
feiT.  c^.  i;.8c  epifi.  7.ad  Marcellinum;  fit:  tamen  an  Apofioli  , vel  Prophe- 
ficepifi.  ip.ad  Hieron.  &lib.  I.  de  dodl.  tx  in  tefiimoniis  , qux  videlicet  ex  »• 
Chrifiicap.  j7.&lib.  s.  de  bapdf.  cont.  piis  afferuntur  , de  Spiritu  Dei  , an  de 
Donat,  cap.  j.  $c  ia  proaenrio  j.  lib.  de  fno  loquantur  , non  perinde  certum 
Trintt.  docet  , relumit  , inculcat  .Ac  efi  , cum  audores  lacri  nonnulla  hn- 
Kdh  ille  quidem.  Nifi  enim  hmda-  mano  more  citra  divinam  revelatio- 
noentuiB  bM  fideliter  jeceris  f quid-  nem  feribere  videamur . Non  itaque 
quid  in  Theologia  luperftruxcns  , cor-  omnia  librorum  canonicorum  tefiimo- 
ruet  : corruetque  adeo  civitas  illa  Dei , nia  Dei  audbritatem  habent , ut  cer- 
cujus  fundamenta  in  montibus  fandtis  , tam  fidem  facere  pofiint . Nec  vero  iix 
& in  Icripturis  principdm,  qui  ftierunt  his  argumentis  explicandis  eam  copiam, 
rpd.  ts.  in  ea  . Quarum  feripturarum  audor  quam  poflumus , perrequemur  j ne  hoc 
efi  non  homo  , fed  Deus . Dominus  e-  uno  in  loco  tota  iiiiumatur  oratio  r 
nim  narrabit  in  feripturis  populorum  , fed  quatuor  hos  arietes  , quibus  no- 
Be  priadpom  horum,  qui  fuerunt  in  ea.  ftrx  religionis  mcenia  nonnuUi  quate- 
Dominus  itaque  hujus  loci  auflorita-  re  8e  diruere  conantur  , quanta  ma- 
tem  tuetur , tuentur  8e  principes  . Tur-  xima  brevitate  licebit , repellere  cu- 
€omk.  f,  (ii  qu)]^  Itevid  cfi , 8c  mille  ctypei  rabimus  . Noo  enim  materiam  huc  Sc 
pendent  ex  ea,  omnis  armacura  fortium,  farraginem  multarum  rerum  conamur 
Qyam  omnino  rem  , quoniam  in  ter-  invehere , fed  formam  Tluologo  dif. 
tiodecimo  libro  fumus  latius  explica-  ferendi  pnferibere  . Que  nimirum  quo 
turi,  fatis  hic  fuerit  breviter  actigille  . brevior,  eo preftabilior erit . 

Verumeoimvero  turris  hxc  ^m  alio- 

quin  muniu  arietibus  quatuor  conco-  CAPUT  l L 

ti  folet . Primo , quod  nomines  a Deo 

aliquando  deceptos  faerx  ipfx  literx  Ul*  artumeuta  rtftruntm  fuader*  ue. 
prodidere  : fien  igitur  potefi  , ut  ais-  leueium , quod  Dtut  fallere 

aores  facri  ab  Spiritu  San^  fallan-  oliptMde  fottfi. 

tur:  ita  quodcunque  ex  hujufmodi  au- 

Aoribus  argumemum  fumas  , iocer-  T JT  autem  ab  illa  eohtroyeWl  or-  Prhna 
tum  erit . Altero  , quod  nondum  vide-  l_/  diamur,  qux  licet  focillima  , u-  controvet. 
Mt  exploratipo , quium  likt  fiat  « nca  cap*»  w cactetanim,  pnma  ve-  fis. 

niac 


Xjher  Secundut.  Cdp.  II. 


>4  Arpi. 


Hmf.  ai. 


».  Argu. 


iy. 


siax  in  medium  juniorum  opinio  , quz 
plerifque  nociiTim)  ell  , non  omnium 
qu:dem , icd  paucorum  , aflerrncium  , 
aliquando  Deum  hununo  angelicore 
minifleno  homines  fefcIlilTe.  Nam  quod 
Spiritus  veritatis  ipfe  per  fe  quempiam 
fallat,  ne  impietat-s  invidiam  Albeant, 
in  dubium  vocare  non  audent  . Quod 
vero  per  alium  decipere  Deus  pollit  , 
id  perfuadere  fe  pofle  arbitrantur.  Pri- 
mum, quod  Abraham  pueris  mentitus 
ell  , inquiens ; Expeftate  hic  , ego  8c 
puer , poAquam  adoraverimus , rever- 
HK  .Amir.  eemur  ad  vos.  Et  tamen  illa  erat  pro- 
*J^'»*»**  phetia  divinae  revelationis  , ut  docet 
Ambr.  lib.  u de  Abraham  , cap.  8. 
Tiirdktm  hiK  verba  : Prophetavit  quod  igno- 
nL  rabat  : ipfe  folus  difponebat  redire  im- 
fA  molato  filio,  fed  Dominus  per  os  ejus 

Jocutus  cft . Optiofc  autcm  loquebatur 
cum  lervulis  , ne  cognito  negotio  aut 
impediret  aliquis,  auc  gemitu  obArepe- 
ret,  aut  fictu  . Hominis  ergo  miniAe- 
rio  homines  Deus  fallit.  Alterum  quo- 
que eiufdem  rei  argumentum  proferunt, 
quod  Jacob  patrem  Aium  Ifaac  men- 
dacio etiam  de  induAria  oonhCXo  dece- 
pit , dicens : Ego  Aim  primogenitus 
tuus  Efau:  feci,  Aeut  praicepilli  mihi, 
lurge  , & comede  df  venatione  raea  . 
Et  paulo  poft  , cum  Ifaac  tnterrogaf- 
fet  , Tu  es  filius  meus  Efau?  refpon- 
dit  Jacob,  Ego  fum .*  Mentitus  elf  er- 
go Jacob  ; id  quod  agnovit  pater  , 
inquiens  •,  Venit  germanus  tuus  Aau- 
duleiiter  , &c.  At  ea  omnia  Jacob  & 
fecit  , 8c  dixit  ex  divina  revelatione  , 
ut  Innocentius  tradit  . Deus  igitur 
per  alium  decipere  poteft . Ad  h*c 
Efaias  Eaechiat:  Cras,  inquit  , mone- 
ns , & non  vives.  Efaias  autem  fine 
dubio  luis  ipfe  verbis  affencicbatur  , 
nec  vero  nifi  lumine  prophetico : ajno- 
fabat  enim  revelationem  illam  efle  di- 
vinam . Lumen  eigo  prophetia;  cau& 
quandoque  propheta;  eA  , ,ui  decipia- 
tur . Non  enittt  tt^  temporis  mor. 
tuus  cA  Ezechia^  convaluit . Prz- 
terea  cum  Domuius -aliquando  interro- 
pffet , Quis  decipiet  Acbab  ? egref- 
lus  fpiritus.  Ego,  inquit,  decipiam  il- 
lum . Cui  Dommus  , In  quo  ? Tum 
ille:  Ero  fpiritus  mendax  in  ore  omni- 
um prophetarum  ejus^  Et  dixit  Do- 
minas , Decipies  , & przvalebis : egre- 
dA,  & fac  ita.  Subdit  vero  Micharasi 
bffic  igitur  ecce  dedit  Dominus  fpiri- 
tum  mendacii  in  ore  omnium  propheta* 
rum , qui  hic  iuat  , & Domiam  Iggu* 


/ftu  e» 
B/a1.  ii. 

3-  Ar» 


j.itix.  >1. 


4-Avgu. 


tus  e A contra  te  malum.  Dsus  itaque 
per  cacodarmonem  adminiArum  decipit. 

Id  quod  AuguA.  lib.  S},  Quarlf.  con- 
fitetur . Quemadmodum  emm  judex  ij- 
damnatum  percutere  , fua  perfont  indi- 
gnum & nefarum  judicat,  ejus  tamen 
juffu  hoc  facit  carnifex;  Aa  quem  Deus 
per  fe  non  falleret,  eum  fallit  D-o  ju- 
bente cacodxmon.  Libet  namque  fimi- 
liuidine  eadem , eifdemquc  pene  verbis , 
quibus  AtiguAin.  utitur  , hujus  ret 
argumentum  facere  . Item  Judari  Do- 
mino prarcipiente  gyptios  decepere  - 
Fecerunt  emm  filii  flrael  , ficut  pra;-  f.  Argu, 
ceperat  Dominus  Moyfi  , & petierunt  a», 
ab  .£gyptiis  vafa  argentea  8c  aurea . 

Dominus  autem  dedit  gratiam  popu- 
lo Aio  coram  iEgyptns  , ut  commoda- 
rent cis;  & fpoliaverunt  Agyptios- 
Deo  igitur  au^ore  homo  hominem  fal- 
lit . Nec  mirum , fi  boAem  decipt  di- 
gnum decipere  Deus  jubet  , quoniam 
hoc  pertinet  ad  julhtiam  6c  veritatem , 
ut  dignis  digna  diAribuaniur:  quemad- 
modum idem  AuguAtnus  loco  nunc  ci- 
tato argumentatur  . Atque  lucc  te-  6.  Arge 
Aimonia  non  perinde  urgent  ; illa  dif- 
ficiliora Aint,  quz  quoniam  unius  mo- 
di funt  ferme  , fimul  commemorabun- 
tur. Primum  cA  illud  : Qui  immutat  >*• 
cor  priocipum,  & decipit  eos  .-  & er- 
rare eos  facit  quali  cbnos . Secundum  ’♦* 
illud:  Homo,  qui  pofueric  immundi- 
tias  in  corde  fuo,  8c  venerit  ad  Pro- 
phetam interrogans  per  eum  me  t Ego 
Dominus  relpondebo  ei  in  multitudine 
immunditiarum  fuarum  : &:  Propheta 
cum  erraverit , 8:  locutus  fuerit  verbum  , 
ego  Dominus  decepi  Propheum  illum.  ^ 
Tertium  illud  : C^are  errare  nos  leci-  ^ 
Ai  Domine  de  viis  tuis?  Quartum  cA 
ApoAoli  dicentis  : Sicut  non  probave 
runt  Deum  habere  in  notitia  , tradidit 
ilkx  Deus  in  reprobum  lenfura.  Quin- 
tum eA  etiam  ejufdcm  ApoAoh  : Eo  a.  Tlif.  a. 
quod  chamatem  venutis  non  recepe- 
runt, ideo  mittet  illis  Deus  operatio- 
nem erroris . Quibus  tcAimoniis  Au 
guAtn.  manifcAe  doceri  exiAimat , Deum  *’• 
in  cordibus  hominum  operari  ad  incli-7.  Argu, 
nandas  eorum  voluntates  in  malum  , 
nedum  mentes  in  falfum . Nec  ab  his 
ratio_  aliena  eA.  Cum  enim  erroc  pee- 
na  fit  , nihil  obAat,  quominus  Dtus, 
qui  pinarum  omnium  audior  cOc  a-^»*'  I- 
Prophetis  dicitur  , errorem  ipfe  effi- 
ciat  in  eo  przfertim , qui  anteceden- 
tibus culpis  commeruit  , ut  a juAo 
judice  io  errorem  induceretur . Vita 
A 3 Sc  ^ 


Digitizt-^  . vjOOOrc 

A’ 


ticU,  ir. 


t.  Ai^u. 
9.  Arpi. 

Mtr.  17, 
(7>n/.  14. 

iM,  M. 

C^.T 

Ontf.  ]. 
t.  r*r.  4. 


^ De  Lecif 

& mors , inquit , pauptrns  & hoi^itas 
a Deo  fuot:  lapientia  & Jircipliiia  apud 
eum  : error  & tencbrz  peccatoribus  con- 
creata funt.  Confirmat  autem  illud  vel 
maxime,  quod  cujufquc  motionis  Deus 
e(l  caufa:  in  ipfo  cnim  movemur  & fu- 
mus. Errorem  itaque,  qui  hominis  er- 
rantis motio  eft , Deus  efficere  in  homi- 
ne potell,  poteritque  proinde  decipere. 
Cujus  etiam  rei  argumentum  aliud  cft, 
quod  mendacium  non  eft  fuapte  natura 
malum . Potell  ergo  Eleus  cuiquam  prz- 
cipere,  ut  mentiatur.  Illud  vero  pri- 
mum ex  eo  ollcnditur  , quod  Jofeph 
mendacium  etiam  juramento  confirma- 
vit . Per  falutem  ( inquit  ) Pharaonis 
exploratores  ellis.  Non  ell  autem  cre- 
dendum , quod  mendacium  juramento 
firmatum  vir  juftus  diceret  , nifi  divi- 
nam haberet  revelationem  , per  quam 
a mortali  peccato  excufarctur.  Deinde 
illud  etiam  probatur  ex  eo,  quod  Mi- 
chzas  ait : (jtinam  vir  tflem  non  ha- 
bens fpiritum  , & mendacium  potius  lo- 
querer. Non  ergo efl intrinfecus  malum, 
quod  Propheu  Deo  inllieante  dcfide- 
rat.  Adde  huc,  quod  Ariiloi.  4.  Ethi- 
corum Mendacium  in  |a£lantiam  & iro- 
niam partitur,  quse  efl  divifio  propria 
mendacii,  auaore  Divo  Thoma  x.  x, 
ouzfl.  iio.  art.  x.  At  ufus  ejus  , quz 
oifEmulatio  Latine  dici  poteil  , Graece 
enim  t/pan/z  dicitur  , frequens  in  fa- 
cris Liceris  efl,  ut  ibi:  Ecce  Adam  qua- 
li unus  ex  nwis  fa£lus  efl  . Et  alio 
locor  Jam  faturati  eflis  , jam  divites 
hdi  eftis  , fine  nobis  regnatis.  Et  }. 
Reg.  XX.  Alcende  ( ait  Michzas  ) & 
vade  proflare , &c.  Si  igitur  ironia  men- 
dacium eu,  Deus  vero  per  facros  au- 
&ores  ironice  interdum  loquitur  , non 
ell , ut  videtur  , cur  negemus  , E)eum 
polle  per  alios  mentiri.  His  leuimoniis 
atque  rationibus  opinationem  luam  fua- 
dere  poterant  Theologi  novi  , Sc  in 
facris  Literis  parum  exercitati  . Nam 

Suibus  ipfi  argumentis  utuntur  , ego 
ata  opera  fileo.-  ne,  qui  hunc  librum 
legerint,  fcholaflicis  illis  audloribus  in- 
vidiam conflent,  vulgique  & imperito- 
rum infeitiam  Academiis  przferant  , 
cum  ea  audzrint  , quz  nonnunquam 
difleruntur  a nollns.  Sed  de  his  hxAe- 
nus  . Jam  quzflionem  ipfam  explice- 
mus 1 divinaraque  venutem  ( quod  erit 
facile  ) ab  epifmodi  adverfariis  vindice- 
lus.  Deuro 'namque  deceptorem  crede- 
nefanum  6c  impium  effe,  quis  non 
it<  ne  mtcliigac  f 


Theolegitit. 

C A P U T III. 


OJtindU , DiKmntcftr  ft , mc  ftr  »lmm 
fjtUiri  uOfUM/n 


Ea  igitur  explicanda  quzflione,  quo- 
niam brevis  efle  cupio,  illud  lla- 
cim  ponendum  ell  , divinz  potentiz 
delcriptionem  efie  duplicem  . Nam  & 
generalem  quandam  uitelligimus,  quz, 
quoniam  lege  nulla  etiam  naturali  con- 
ftnngitur , a Theologis  abfoluta  voca- 
turi & aliam  jiuic  fubjedlam,  quz  fpe- 
£lat  in  rerum  ordmetp  przfinitum , ideo- 
que  potentiam  appellant  ordinatam  . 

Atque  illa  luperior  definiri  folec  circa 
eas  res,  quas  effe  non  repugnat,  quz- 
ve  non  implicant  contradidlionem  : fic 
enim  loquuntur  . Quz  autem  poten- 
tia ordinaria  lubjedla  illi  priori  qua- 
fi  generi  efl  , eam  definiunt  circa  ea  , 
quz  effe  polfunt  lalva  lege , llatutil- 
que  divinis  . Illud  etiam  ponere  de- 
bemus , mentiri  nihil  aliud  effe , quam 
afferere  hilfum  animo  fallendi  . Sic 
enim  Aiiguflin.  ac  Gclafiui,  definie  ivr».  r.  j.A- 
runt  . Ex  duobus  itaque  mendacium 
conflatur  , fi  falfum  dicitur  , & fi 
eo  animo  dicitur  , ut  fallantur  audien-  i*]./,'/' 
tes.  Sed  & quis  proprie  dicatur  fal- 
lere , explicandum  efl  ante  breviter  , arMiS.  ij, 
quo  facilius  id  , quod  docere  volu- 
mus , intelligi  poflit  . Non  enim  qui 
verum  dicit  , is  proprie  fallax  exilli- 
mandus  efl  , licet  ille,  qui  audit,  ex 
prava  intelligentia  veritatis  in  maxi- 
mos incurrat  errores  , Improprie  au- 
tem res  a Deo  creatz  dicuntur  effe  fal- 
laces : dicuntur  item  efle  mufcipulz  , 
fed  pedibus  infipientum  . Ecquis  igi- 
tur alium  proprie  fallit?  Nempe  qui, 
falfum  afferendo  alii  efl  , ut  S^.  14. 

fallatur.  Alioqi^  fiiex  alieno  erro- 
re & ignorantia  Hillam  quempiam  de- 
finirau^  ipfa  quoqife  veritas  ent  nobis 
fallaci  mma. 

His  pofitis  fic  .prima  conclufio.  Hz-  Cond. 
recicum  efl  afferere  , quod  Deus  de 
potentia  ordinata  mentin  poffit . Efl  J- 
enim  Deus  verax  i omnis  autem  homo 
mendax.  Et  rurfum.  Si  non  credimus,**  *•*■•• 
ille  fidelis  permanet  , negare 
non  potcfl . Et  alio  loco  tandem  , ^n  *' 
efl  Deus  quafi  homo , ut  mentiatur . At- 
que hzc  qutdem  conclufio  adeo  eit  apud 

omnes 


Oigltlzed  by  Googie 


Uief  Secundut.  CapHt  III. 


omnes  tem,  ut  eam  teftimoniis  et>am 
tpercs  confirmaUe,  fup;rvacaheum  fuif- 
k videatur.  Quare  illa  breviter  pofita, 
pergamus  ad  reliquas. 

a.  CoDcJ.  Secunda  concluno  eft.  Qui  exiAimat, 
Deum  ex  ordinaria  potentia  per  adinini- 
firum  polle  vel  mentiri,  vel  fallere,  er- 
rat ille  in  Rde  turpilCme.  Nam  hafrcleos 
notam  huic  inurere  , ad  EccIeRae  au£lo- 
rltatcm  pertinebit.  Atque  haec  quidem 
conclufio  primum  ex  eo  colligitur,  quod 
eiufdem  eit  praecipere  malum , & tace- 
re malum ; quifque  enim  ejus  rei  cau- 
fa  elf  , quae  eo  imperante  Rt  . At 
juxta  Rdem  catholicam  Deus  au&or 
peccati  effe  non  poteft  j ergo  ne  men- 
dacii quidem , quod  juxta  potentiam  or- 
dinariam peccatum  elt . Non  itaque  Deo 
£xtd.  ].  audtore , vel  angelus , vel  homo  quem- 
Deinde  cum  Dominus  per 
^'Y^‘‘'*.^’adrainiftros  , vel  angelos,  vel  homines 
r.>r.'i.  nobis  loquitur,  ipfe  fe  loqui  teftatur: 
td  Htir.  I.  ut  multis  locis  lacrarum  liierarum  con* 
***  ^ adminiftri  mentirentur, 
!»,7famwr/:‘  <1“®*!“®  mentiri  necefle  effer-. 

Dttimii,  Quod  quam  abfurdum  Iit,  quis  non  vi- 
/tmttnMm  det  r 

'**'•’*  Praeterea  , Re  opinantibus  non  con- 
m.nu , *•».  ^ JJ,  Apoftolos  & 

Prophetas  fefellerit  . Et  cum  in  facris 
literis  Deus  ipfe  per  fe  quidem  raro 
fuerit  locutus , per  angelos  adtem , 8e 
per  homines  frequenti iTime  : fi  his  ad- 
miniffris  falli  a Deo  poffumus  , certe 
facrarum  literarum  Rrmitas  corruet.  At- 
que hate  quidem  ratio  tam  magnum 
apud  me  momentum  habet , ut  non 
dubitem  , ab  Ecclefia  Catholica  erro- 
rem hunc  hzrefeos  nota  damnatum  iri, 
fi  in  confultationem  referatur  : quippe 

3ui  aut  prorfus  evertit  noffrac  fidei  fun- 
amenu  , aut  certe  non  patitur  firma 
confiftere.  Porro  facris  auctoribus  fidem 
C.  habere  non  tenebimur , fi  (emel  eam 
opinionem  induerimus,  quod  Deus  per 
alios  decipere  polltt  . Nec  ulla  D:i 
poll^taiio  firma  em,  nifi  quam  Deus 
per  tt  ipfe'  praefiiterit . Id  quod  aperte 
' cum  A^flolo  pugnat . Nam  cum  in 
Epiftola  ad  HeoraeoS  in  eam  promillio- 
nem  incidiflet  , qux  Abraham  per  an 
geli  haud  dubie  miniflerium  fadla  elf, 
n,i.  t.  ''pisns  ( inquit  1 Deus  offendere  polli- 
citationis hxreaibiis  immobilitatem  con- 
filii  fui  , interfofuit'  jusjurandum  ; ut 
ptf  duas  res  immobiles,  quibus  impof- 
- fibile  eft  mentiri  Deum  , fortilfimum 
folatium  liabcremus , qui  confugimus  ad 
tenendam  propofitam  Ipem , quam  ficut 


anchoram  habemus  aniinx  tuum  , ac 
firmam.  Non  effet  autem  tuta  & firma, 
fi  huic  opinationi  credimus.  Efficitur  iu- 
que,  Deum  nullo  modo  polle  fallere. 

Nec  mihi  dicas  , feriptores  factos  ju-  s,  ttt.  r. 
ffos  fanAofque  fuiffe ; Spiritu  enim  San- 
Cfo  infpirante  locuti  funt  fanCfi  Dei  ho- 
minesj  & rurfum.  Sicut  locutus  eft  per^»-  »• 
os  fandiorum,  &c.  per  bujufmodi  au- 
tem viros  Deum  nec  velle  fallere,  nec 
▼ero  pofTe , fed  per  improborum  minifte- 
rinra  poffe  . Primum  enim  fi  fpiritu-'***’  "• 
Dei  infuiratus  loquitur  etiam  impius  , 

Deo  veroa  illa  tribuuntur,  atque  adeo 
Dei  audloriracem  habent  . Deinde  fi 
Dei  vel  confilio  vel  prccepio  men- 
titur  impius , certe  eodem  confilio  pi«-  ***"•  **' 
cepeove  mentiri  poterit  pius . Non  i- 
gitur  Deus  poteft  per  alium  fallere  , 
id  quod  ficunda  conclufione  diftum 
eft.  • ' 

Tertia  conclufio . Deus  etiam  ex  ab-  . . 

folua  potentia  mee  perfe,  nec  per  alium  ’• 
mentiti  .poteft.' Cum  fit  ( inquit  Au- 
nft.  ) omnipotens,  mori  non  poteft , 
falli  non  poteft , mentiri  non  poteft . Et  UK  20.  dt 
rurfum  idem.  Dum  de  omnipoientia  Dei  •O**'. 
( ait  ^ tam  multa  dixerimus,  fi  volunt*' 
invenire  quod  omnipotens  non  poteft  , 
habent  prorfus:  Ego  dicam,  mentiri  non 
poteft . Dominus  autem  id  mihi  roanife- 
fte  videtur  confirmare,  cum  ait:  Coe- 
lum, & terra  tranfibiint,  verba  autem 
mea  non  tranfibunt.  Vel  concidat 
omne  coelum  , omnifque  natura,  divina  ' 
tamen  veritas  confiftat  neecfsceft.  Prx- 
terea  & illud  Apoftoli  teftimonium , 
quod  ante  citatum  eft  , idipfum  offen- 
dit. Eft,  inquit,  Deus  verax,  omnis  au- 
tem homo  mendax  . Quo  loco  Paulus 
non  figoificat  quidem  omnes  homines 
mentiri,  fied  eo  effe  ingenio,  ut  menti- 
ri poffint.  De  natura  quippe  agit,  noa 
de  more.  Nam  reperire  licet  viros  ali- 
quando , qui  vel  rationem  ducem  fe- 
quentes  , - vel  Evangelii  gratia  legeque 
adjuti  ac  moniti  a mendacio  abhorrent, 
veritatem  ampleffuntur.  Sed,  quoniam 
humanitatis  ea  eft  imbecillitas  , ut  ve- 
ritatem , quam  tenet , deftiiuere  in- 
terdum poflit , idcirco  Icrpiura  omnem 
hominem  dixit  eff;  mendacem  . Ex 
quo  intelligitur  , in  eo  finfu  Deum 
appellari  veracem  , quod  cum  divma 
natura  mendacium  pugnet.  Id  , quoff 
non  modo  jarobabili  argumentatione  , 
fed  etiam  neceffaria  Theologorum  ra- 
fone  conclii-.iiur  . Nam  qu*  coiitra- 
iieus  eft  mali  & boni , eadem  eft  ve- 
A 4 ri  & 


* Ik  JUcis  Theo&gicii', 


ri  & h\fi ; fed  prinsc  boiniuti  repugnat 
facere  malum:  ergo  Sc  primae  veritati 
dicere  lallum  . Hinc  enim  illa  lunt : 
Wt-  Vidtlis  Dommus  in  omnibus  verbis  luis, 
& landlus  III  omnibus  operibus  luis . 
Et,  FidcIis  Deus  , Sc  ablque  ulla  ini- 
!*•  quitace  . Tam  alienus  itaque  Deus  eft 
a /al/itace  , quam  ab  iniquitate  : & 
Itcut  nec  per  le,  nec  per  alium  iniqui- 
tatem facere,  ita  nec  lallcre  quempiam 
potell.  Quod  fi  quilpiam  Deo  auaore 
falleretur,  )am  a lonte  veriutis  menda- 
cium emanaret.  At  non  folum  Evange- 
lilla  tellante  , led  natura  etiam  duce 
cognovimus  , omne  mendacium  non  el> 
, fe  ex  veritate.  At  revera  ( ut  eo,  un- 

t.yum,  j.  egrefla  eft,  referat  fe  oratio) utrum- 
que, & malum  facere , & &lium  dice- 
re, curo  natura  flabili  immobilique  pu- 
gnat. Inde  enim  cum  Scriptura  dixillet. 
Non  ell  Deus,  ut  homo,  ut  mentiatur, 
e veAigio  fubdidit.  Nec  ut  filius  homi- 
nis , ilt  mutetur . Mendacium  quippe 
mobilis  natune  nMa  ell.  Adde  huc  , 
quod  fi  per  alium  Deus  deeipere  homi- 
nes poieit , & per  fe  quoque  idem  pot- 
erit efficere  . Canera  fiquidem  mala  , 
quae  poenam  habent  a culra  disfundlam , 
Deus  dare  & per  miuillros,  & fi- 
ne raintiiris  per  te  ipfe  poteft.  Atque 
ut  fetnel  finiam,  fi  Deus  mentiri  pof- 
fet,  merite  etiam  nos  formidare  poteri- 
mus, an  fuerit  aliquando  mentitus.  At 
nullus  ell,  inquies,  formidandi  locus, 
cum  ex  pountia  ordinaria  confiet  , 
Deum  non  polle  mentiri.  Belle  id  qui- 
dem: fid,  cum  hoc  nili  per  revelatio- 
nem conflare  nequeat , qui  fcire  polfo- 
nus,  an  illa  ipla  revelatione  Deus  po- 
tentia fua  abloluta  fuerit  abufus  ? Ut 
kiti.  ttmt.  enim  apud  Auguflinum  efi  , quomodo 
qjjj  pmjj  quandoque 
mentieudum  > Nam  & forte  tunc 
Mf.  a.  ‘ mentitur,  cum  przcipit  , ut  ei  creda- 
mus. Pent  ergo,  ni  ita  fit,  lacrarum  li- 
terarum  eerdtudo . Praeterquamquodapud 
Philofophos  tam  evidens  eft,  Deum  non 
' mentiri , quam  elTe  tum  optimum , tum 
Ibpieiitiilimiiin,  ac  proinde  nec  fallere, 
neo  Ulli  polTe  : nihil  autem  interelfe  , 
ao  per  fe  ipfe  id  efficiat,  an  per  admi- 
uillros  fuos.  Etenim  nec  puriffima  ve- 
ritas «fi , cui  quodammodo  ell  vel  fal- 
fitas,  vel  Lllacia  permixta  ; nec  fum- 
ma  iniellig'tur , qua  majorem  aliam  co- 
giumus.  Veracior  autem  is  elfet  , qui 
nec  p;r  fe,  nc<  per  alium  , quam  qui 
per  alium  fallere  polTct . lu  divina 
veritate  fitmhcr  pofica  , ac  rasionum  > 


ae tefiimoniorum  certitudiaeeorroborau, 
non  aliud  fuperefl,  nifi  ut  adverfario- 
rum  argumenta  diluamus. 


CAPUT  IV. 


VU  Mfuntiats  €»f.  ftdtntU 
m dUnuntHr . 


AD  primum  igitur  argumentum  non  Rtfion. 

ell  Theologorum  una  & fimplex  ad  i . 
refponfio.  Sunt  enim,  qui  pie  graviter-  j.  a. 
que  contendant , Abraham  non  elfe  meii- 
tituin.  Non  emm  , utajunt , contra  id, 

Ouod  mente  gerebat,  locutus  tfl : quin 
nlium  credidit  prounus  fufciiandum  ; ifi  Sir  •« 
quemadmodum  Apollolus  videtur  in  hic  ""'”•7'- 
verba  tradere  : Fide  obtulit  Abraham 
Ifaac  , cum  tentarctur,  & unigenitum 
offerebat,  in  quo  fukeperat  repromillio- 
nes:  arbitrans  quia  & a mortuis  fufcita- 
re  potens  ell  Deus.  Sunt  alii  contra  , 
quibus  ego  vehementer  aficntior , qui  ad-  ^ a. 
truttunc  quidem  Abraham  ea  ratione  fuif-  f 
fc  menutum  , quod  contra  mentem  di(- 
fimulandi  caula  locutus  ell prophetaf- 
fe  autem  , quia  dixit  verum  , quod 
tunc  fcilicet  ignorabat.  Id  namque  Atn- 
brolii  verba  prae  le  ferunt.  De  primoigi- 
lur  argumento  fatis  didlum  ell.  Dein- 
ceps , ut  erat  propolitum  , & de  reliquis 
dicamus. 

Ad  fecundum  Theologi  quidem  non 
ignobiles  refpondent  , utique  Jfacob 
mentitum  fuilse  , fed  matre  confulen  , 
te,  non  Deo  revelante.  At  nos,  qui- 
bus  m animo  ell  Sandlorum  fenfa  pro  C</<r.  •- 
nollra  quidem  virili  tueri,  multo  ali-  C'*- ?■  7*- 
ter  refpondere  debemus.  Auguft.  fiqui- 
dem in  quarilionibus  fuper  Genefim  , 

Jacob  3 mendacio  excufac  s adducit- 
ue  ia  hoc  , quod  de  illo  Scriptura 
ixit,  virum  fimplicem  fulfse,  hoc  ell, 
non  ndlum  Sc  fine,  dolo  , ut  70.  Inter- 
pretes converterunt  . Sine  dolo  igitur 
erat,  qui  dolum  fecilse  videtur.  Qua- 
propter in  eo  loco,  ut  ait,  fpirituale 
m/llerium  cogimur  intelligere.  Ec  16. 

I b.  de  civitat.  Dni,  Quis  eft  ( inquit  U» 
dolus  Cmplicis , qux  ^10  non  meniien- 
lis , nifi  profundum  mytleriam  veriu- 
tis? Chryfoll.  etiam  hom.  6.  in  epilt. 
ad  Colols.  Sc  hom.  ij.  in  Gen.  fiaut 
Abraham  & Phinees  ab  homicidio  , 
ita  Sc  Jacob  ( quoniam  Deum  illi  coo- 
peratum else  credit  } a mcudaeio  exci». 


Uber  Secundut  . Cm.  IV.  Q 


tit.  Eaoifafit  etiam  Ambr.  1.  >.  de  Ja> 
•ob  & vita  beata , cap.  a.  8e  }.  Innocenc. 
de  divort.  cap.  gaudetniu,  MagiU.  lene, 
j.d.  jS.  Gratiao.  ii,  quxll. i.  cap.  qiix- 
ntur , Alexand.  Alen.  a.  pare,  quzfl.  i jp. 
r7<a,  mem.  6.  D.  fhom.  a.  a.  quzit.  iio.  att. 
V"' 5.  ad  j.Ntc  vero  audiendi  funt,  qui  pu- 
tarunt Jacob  per  revelationem  quidem 
ezculan,  non  ne  menciiut  iit , led  ne 
peeearie  mentiendo.  Quod  mendacium, 
aiunt,  refte  nonnunquam  dici  poicll 
AirLjr.tit*  familiari  confilio  Spiritus  Sanfti  . 
tM  f.m,  tk.  Quos  ego  auAores  non  modo  redargue- 
btrrert  vi-  f^pn  , verum  etiam  quam  plurimis  ar- 
ittur.  gumentis  graviter  errafle  monftrarem  , 
nili  D.  Augulf.  in  eadem  caufa  adver- 
fum  Prifcilianiftas  accurate  elaboralTet, 
.atque  ita  multa  dilferuilTet,  ut,  fi  la- 
bor idem  rurfum  a nobis  rufeiperetur, 
nihil  aliud  , quam  adfum  ageremus  , 
quod  veumur  veuri  proverbio.  Hos  ita. 
men  '.  i»  /.  4“«  cum  fua  illa  Theologia  relinqua- 
cin.mtm,  ’ .mus,  cum  dodfores  ftndli.aon  modo  ne- 

fent  peccafie  Jacob , fed  afiruant  etiam 
c verum  dixifle  , Se  verbis  illis  pro- 
phetafie.  Qui  in  re  illud  equidem  ar.i 
madverto . Majores  nollros , quod  per- 
.<••«.  f.B».  fpicuum  & exploratum  erat,  id  latere 
wc-r.  r.  ic.  non  potuilTe  , nempe  verba  illa  Jacob 
in  fenfu  proprio  elfe  mendacium ; nec 
efle  tamen  aUurdum , fi  homo  quam- 
libet )u(lus  femel  aut  iterum  mentia- 
tur. 

Quamobrtm  eum  conftanter  afierue- 
rint  Jacob  non  fuiflie  mentitum,  exi- 
Jlimandi  funt  peculiares  , ealdemque 
graves  caulas  hibuifle,  quibus  in  hanc 
fencentiam  inducerentur  . Porro  quem- 
admodum per  legitimas  allcgoriz  ra- 
tiones juftus  figura  piftorum  , iniquus 
iniquorum  cll  , iu  & fiilfuro  abfurde 
in  typum  veriutis  alTumitur.  Scio  qute 
contra  hoc  dici  poflnnt.  Legi  enim  D. 
Gregorii  Commentaria,  in  quibus  huic 
regnlz  non  alligat  exTOfitionem  fuam : 
legi  & Hieron.  qui  aW.  i.  cum  Ipi. 
ritum  malum  per  tropologiam  conver- 
tiflet  in  bonum.  Tropologia  , inquit , 
libera  eft,  & his  tantum  legibus  cir- 
cumferipta  , ut  pietatem  fequatur  intel- 
ligentiz.  Sed  hiec  longior  pugna  eftt 
jiec  hujus  temporis  patitur  angullias  . 
Equidem  abuti  hac  libertate  nollem  , 
fed  myfticos  fenfus  quibufdam  potius 
jterminis  Iineilqiie  przfcribere  . Nec 
1tnim  confenianenm  ell  , nili  a rebus 
vicinis,  & limilibus  , ut  metaphoram, 
ita  & figuram  imaginemque  rerum  tra- 
hi i quippe  cum  rem,  quz  alterius  fi- 


gura eft  , ejus  fimilitudirtem  gererer 
neoelTe  fit . Nec  Salomon  in  peccatis 
Chrifti  typus  erat  , led  in  pace : neo 
Jephte  in  impietate  adverfus  liliarn  ty- 
pus  erat  Dei  , fed  in  relo  . At  D. 

Thomas  i.  fecund.  quilf.  88.  articul. 
s,  ad  X.  repugnat  : vua^tjr  proftdo  . 

Verum  jam  dixi  , hie  me  non  agere 
de  libens  allegoriis  , fed  de  bis  , quz 
certa  via  & ratione  premuntur  . Quo  > 
fenfu  nec  Hieronymus  , nec  Thomas 
locuti  funt  . Qiiz  enim  conventio  lu- 
cis ad  tenebras  t quid  Chrillo  ciim  He- 
lial , ut , per  mylticum  fenfum  , lucem 
quiclem  tenebrarum  , Chrillum  vero 
Belial  figuram  faciamus?  Sed  de  hisplu-> 
ra  alio  loco  oppomnius.  Nunc,  ut  ad 
propofitum  revertamur,  nobis  aieertam 
regulam  divinz  Icripturz  tradlandz 
funt  i nec  iniquum  in  eo,  quo  iniquus 
eft , nec  mendacem  in  eo  , quo  men- 
dax  , aut  julli  aut  veracis  typum  fa- 
ciemus. Quia  ergo  conflat,  Jacob  tum 
etiam  , cum  prcriMit  fntri  benedi- 
&'oDcra  , gentium  fidere  prznotalle  , 
conleqiieos  fit,  ex  peculiari  Dei  pro- 
curatione ea  omnia  Se  didla  Se  iadla 
futurz  veritatis  imaginem  habui  Ife,  ac 
proinde  non  fuifie  mendacia.  Quid  er- 
go? verumiie  illud  ell.  Ego  fum  pri- 
mogenitus tuus  bfau  ? Nempe  verum 
efl.  Eft  enim  Se  primogenitus  lecun- 
duin  carnem  , Se  primogenitus  lecun-  »• 

dum  jus.  Nam  Se  Apoflolus  duo  filio- 
nim  genera  exprimit  , inqu  ens  : Non 
omnes,  qui  ex  Ifrael  funt , ii  lunt  lirae- 
litz;  nec  qui  femen  funt  Abrahz  , o- 
mnes  filii : fed  qui  filii  funt  promilfio- 
nis,  zllimantur  in  femine.  Et  Aatim  ; 

Non  folum  autem  illa,  fed  Se  Rebecca 
ex  uno  concubitu,  Sec.  Et  quia  major 
ferviei  minori , S(c.  Paulus  iuque  lemen 
Abrahz  vocat  populum  gentium,  eun- 
demque  fratrem  appellat  minorem,  cui 
major  erat  ferviiurus.  Ut  igitur  line 
mendacio  gentium  hic  populus  in  fidem 
jam  Se  hxreditaiero  Judzorum  fufie- 
^s  dicere  poterat  , Ego  fum  femen  **• 
Abrahz  t ita  Se  Jacob,  quoniam  jus 
habebat  ad  primogenituram , in  quam 
Deo  audlore  fuerat  lubllitutus  , vere 
utique  dixit  , Ego  fum  primogenitus 
tuus  Elau . Quid?  cum  Joaones  Bapti- 
fla  Ebas  a Domino  vocatos  fit  , non 
natura  quidem,  fed  pczcurforis  officio ; 
num  non  & ad  eundem  quoque  mo- 
dum Jacob  , qui  hzrcditario  jure  fra- 
tri fucceffic  , fs  else  Efau  fine  falfitate 
potuit  alsererc?  Sed  ais  ; Unde  jus  hoc 

Jacob 


Rcrpon. 

•a  j. 


Du,  10. 


Rerpon. 

jMm,  ij. 
Sum.  u. 


fO 


De  Loci/  The^bgtctt , 


Jacob  intellexit  ad  ie  pertinere  r Certe 
vel  Deo  revelante,  vel  matre  inftruen- 
te,  quam  Dei  familiare  confiliuro  ha- 
builic , Gen.  ij.  cap.  traditur  . Atque 
in  lecundi  argumenti  confutationem  la- 
tis mulu  diximus. 

Tert  um  autem , quod  ex  E rajae  relli- 
monio  nobis  opponitur  , D.  Thom.  a. 
x.  q.  171.  art.  6.  ad  a.  confutat.  Qux 
quidem  couiutatio,  quoniam  prolixa  efl, 
nos  vero  brevitati  iludemus  , non  ell 
hic  adfcribenda.  Nam  & aliter  refpon- 
deri  brevius  fotefl,  ejufmodi  prophe- 
tias comtninatorias  cfler  fic  enim  Icho- 
lallici  vocant . Id  quoniam  Prophetz 
intelligcbant  ( nam  inielligentia  opus 
eft  in  prophetia  ) minime  fallebantur . 
Quin  potius  fide  quidem  bona  luo  mi- 
ntflerio  fundli  , exiAimabant  tamen 
comminationes  mutatis  pofle  moribus 
commutari.  Ob  eam  enim  caufam  ]o- 
nas  nolebat  Ninive  fubverfionem  prar> 
nunciare,  quod  divinam  putabat  mife-- 
ricordiam  Ninivitis  poenitentibus  elTe 
flcdlcndam  . Quocirca  in  Amplicibut 
ejulmodi  denunciatiombus  natura  re- 
rum, ufufqu:  communis  eo  nos  ducit, 
ut  conditionem  tacitam  fubaudiamus . 
Cujus  rei  inAgne  exemplum  legitur 
Gen.  cap.  a»,  ubi  Abimelech- regem  cor- 
ripiens Dominus  his  verbis  utitur : Et 
morieris  propter  mulierem  quam  tuIiAi. 
PoAquam  autem  ille  fe  excufavit  , in 
hunc  modum  Dominus  locutus  eA:  Nunc 
redde  viro  fuo  uxorem  , & orabit  pro 
te,  & vives.  Si  autem  nolueris  redde, 
re,  fcito,  quod  morte  morieris.  Vides 
ut  primo  edidlo  vehementius  animum 
ejus  concutiat,  quo  fatisfadlioni  reddat 
intentura;  fecundo  autem  voluntatem  li- 
quido fuam  explicet , qua  poenam  de- 
nunciando  nihil  aliud  fignihcac  , quam 
eos  fe  monere,  quibus  vultparcere:  ni- 
A quod  lyllabatim  non  exprimit,  quod 
intelligere  tamen  promptum  eA  ■ Ad  ter- 
tium Itaque  argumentum  Ac  refponfum 
eAo. 

Ad  quartum  autem  Aicile  refponde- 
lur  , verbum  imperandi  non  femper 
aut  praeceptum , aut  conAlium  fecum , 
fed  aliquando  etiam  permiAionem  fer 
re,  ut  apud  Joannemj  Quod  facis,  fac 
citius  : & alio  loco  Dominus  ad  Bala- 
am;  Si  vocare,  inquit,  te  venerint  ho- 
mines iAi , furge , & vade  cum-eis . Cui 
tamen  poAea  Angelus  dixit  : Ego  ve- 
ni ut  adverfarer  t bi,  quia  perverfa  eA 
\n  tua . D.  Th.  de  Malo  quatA.  j.  art. 
I.  ad  17.  Sic  igitur  di&um  cA,  egrede- 


re, Scfac:  Atque  omnino,  fieOm  dediT- 
fe  Ipintnm  mendacii  in  ore  omnium  Pro- 
phetarum, concedendo  fcil.  non  juben- 
do. In  quem  fenfum  illud  etiam  intel  Mtttk.*, 
ligitur  , Et  ne  nos  inducas  in  tentatio 
nem:  & illud  forAtanj  Tu  rex  regum  s*  ' 
es,  & deus  coeli  regnum,  & imperium 
dedit  tibi,  &c.  Sc  illud  j Non  haberes-'*^  *** 
potcAatem  in  me  ullam , niA  tibi  datum 
eAet  defuper:  atque  illud  demum  i Quod 
pater  dicitur  Alium  in  manus  impiorum 
tradidi  Ae.  Quia  vero  permilAonem  ipfam 
Divinam  ( redeundum  cA  enim  ad  pro- 
poAcum  ) qua  homo  vel  in  errorem  , 
vet  in  culpam  inducitur  , non  miniAri 
boni,  fed  mali  exequuncur  j ideo  Au- 
guAinus  aAeniit,  per  adminiAros  malos 
Deum  aliquando  decipere . Ac  quarto 
argumento  refutando  hxc  didla  Ant  mo- 
do; nam  poAerius  illud  apertiore  fortaf- 
fe  via  & ratione  refuubimus. 

Argumentationi  quoque  , qux  quin- 
to loco  poAta  eA,  iiarelpondeo:  Deum 
non  juflifle  quidem  Aliis  Ifrael,  ut  cir- 
cumvenirent aPgypiios  , fed  ut  vafa  ar-  Rcrpon- 
gentea,  & aurea  peterent  commodato.  ,d  5. 
Praecepit  vero  poAca  , ne  accepta  vafa 
redderentur  . Id  quod  facere  legitime 
potuit,  tum  propter  alia,  tum  his  prx- 
cipue  de  cauAs  : Una  , quod  iCgyptii 
operarum  mcrcedem  Judxis  non  reddi- 
derant. PrelTerant  Aquidem  eos  operi- 
bus duris  luti  & lateris,  cmniqiie  famu- 
latu, ut  Exodi  I.  cap.  legitur.  Itaque 
vel  io  pace  mcrcedem  ab  invitis  rapere 
potuerunt,  quando  res  alioqui  debitas 
nulla  alia  erat  via  repetendi  . Altera 
autem  erat  caufa  , quoniam  in  bello 
juAo  res  hoAium  viaorix  jure  aufer- 
re poterant  . Qtiemadmodum  & Epi- 
phanius  in  libro  Ancoratus  explicuit  , 

& docuit  ante  Clemens  Alexandrinus 
Iib.  1.  Aromat . Certe  utramque  cau- 
fara  e Sapientix  cap.  10.  colligere  li- 
cet. Priorem  ibi.  Et  reddidit  juAis  mer- 
cedem  laborum  Aiorum  ; poAeriorem 
autem  ibi , Ideo  juAi  uileiunt  fpolia 
impiorum.  MagiAer  vero  fent.  in  j.diA. 

J7.  Judxos  alArmat  viros  optimos  nul- 
lo modo  peccafle  : inArmis  autem,  qui 
cupiditate  quadam  Heyptios  fefellere  , 
magis  cAe  illud  ut  facerent  penniAum, 
quam  juAum.  Quod  enim  AuguRinus 
dixit  , Ifraelitas  giAos  effe  holtem  de- 
cipere , id  ipfe  eodem  porfus  loco  , 
ac  quxAtone  correxit  , inquiens ; Fa- 
bium eA , ut  juberet  Deus , vel  potius 
pro  illorum  cupiditate  permitteret.  Per- 
tinet vero  ad  juAitiam  Sc  veritatem  , 


Uber  Secundus.  Cap.  VI.  li 


ut  is,  qui  meretur  decipi  , decip.atur 
a Dea  quidem  concedente  , ab  homi- 
ne autem,  vel  angelo  malo  eificente. 
Quos  jullitix  fuz  adminiftros  licet  De- 
us fevere  lane  ad  vindicandum  proferat , 
■ non  continuo  tamen  pravi  eorum  ope- 

' ris  caufa  elf  Non  enim  mox,  fi  quis 

ab  ufurario  pecunias  petit  , hominif- 
que  perverfi  culpa  utitur  , idem  ipfe 
ufurarum  ell  audior  . Mec  vero  diffi- 
cile videbitur  eadem  opera  ad  Deum , 
Satanamque  referri , fi  in  uno  eoilem- 
que  motu  adtionem  , Se  paflionem  res 
plane  drverlas  infpiciamus . Hat  nam- 
que res  duz  faciunt , ut  in  talibus 
longe  alia  fit  ratio  divinz , diabolicz- 
qne  adtionis  . In  calamitate  porro  fua 
}ob  non  folum  dzmouis,  fcd  Dei  et- 
iam opus  recognofeit , quem  ea  d cic 
fibi  abllulifie,  quz  iniligante,  impel- 
lenteque  Sathana  per  Chaldzos  fue- 
lant  erepta.  Etenim  , quia  palfio  bo- 
na julla  erat  , confilium  quoque  Dei 
optimum , finifque  fandlidimus,  in  prom- 
ptu viro  Dei  fuit,  ibi  inculpatam  Dei 
operationem  agnofeere  , ubi  hominum  , 
Sathanzquo  nequitia  cum  prava  lua 
operatione  fe  prodidit . Hoc  video  , 
dum  breviter  voluerim  dicere . didlum 
a me  efle  paulo  obfcurius  ; fed  expe- 
riar, Se  dicam,  fi  potero,  planiuc.  In 
opere  illo  malo  Sc  culpa  erat,  Sc  poe- 
na , adlioque  prava  redlz  jundla  paf. 
fioni.  Deus  igitur  illic  non  erat  otio- 
fus:  fed  ejus  erat  omnino  audior,  quod 
in  illo  opere  erat  bonum;  ab  eo  autem 
erat  alienus,  quod  in  illo  erat  malum. 
Ita  Deus  viro  (andlo  camelos  abfiulit 
quidem,  ac  non  piUc  folum,  fed  beni- 
' gne : Abflulit  Se  Sathan  , at  crudeli- 

ter  , nedum  impie  : Chaldzi  quoque 
abftulerunt , at  tum  avare,  tum  etiam 
inique.  Nihil  ergo  eft  abfurdi , fi  opus 
idem  , quatenus  poena  cfi , ad  Deum , 
quatenus  cll  culpa  , ad  Athanam  au- 
Morem  referamus : ut  Sathan  Se  in  cul- 
pa agat,  Se  in  poena  ; Deus  in  poena 
agat  quidem,  at  in  culpa  non  agat,  led 
permittat. 

Refpoii  Atque  hac  eadem  refponfione  fex- 
^ ^ ■ tum  quoque  argumentum  refellitur  . 

Non  enim  decipit  Deus  deceptionem 
iptam  faciendo,  led  permittendo  ut  fiat . 
Qiu  etiam  ratione  corda  Se  exczeare 
dicitur , Se  indurare  : ut  Gregorius  i j, 
morat,  lib.  cap.  i6.  Se  Tho.  3.  adver- 
fus  Gentes,  cap.  idi.  docuere.  Et  Cle- 
mens Alexandrinus,  lib.  Strom.  j.  ex- 
plicans illud  Mauhzi  ij.  Ideo  13.  pa- 


rabolis loquor  eis,  Sec.  Non  Dominus 
przbtt  ignorationem,  inquit  (hoc  enim 
lentire  e(t  nefarium  ) fcd  ipfam  , 'quz 
inerat , prophetice  arguit.  Sic  etiam 
homines  tradit  Deus  in  repiobu  n fen- 
fum  , Se  in  palfioncs  ignominiz.  Di- 
mifi  eos,  ait,  fecundum  delideria  cor- 
dis eorum  .•  ibunt  iii  adinventionibus  fuis. 

Atque  hoc  Item  fenfu  reliqua  teli  mo- 
nia  interpretanda  funt.  Nam  Augufli- 
m verba  ipfe  idem  Augullinus  iii  libro 
de  przdellinatjonc  , Se  gratia . cap.  4. 
docuit,  quomodo  accipere  debeamus. 

Non  operatur , inquit , Deus  in  homi- 
ne tpfaro  duritiam  cordis , fed  indura- 
re eum  dicitur,  quem  mollire  noluerit: 
fic  etiam  exczeare  , quem  illuminare 
noluerit.  Se  repellere  eum,  quem  no- 
luerit vocare.  Hadlcnus  ille.  Et  in  li- 
bro de  aniculis  fibi  fallo  per  Pelagia- 
nos  impolitis,  art  10.  eorum  opinionem 
dctellatur,  qui  Deum  pravz  cujufquara 
aut  voluntatis,  aut  adlioms  credu  itau- 
dtorem  , live  excitantem  , five  fuaden- 
tem , live  impellentem  peccantium  cu- 
piditates. Deus  quippe  neminem  ten-/"''* 
tat  . Et  rurlum  : Non  dicas  , ille  me  . 
implanavit.  Et  iterum:  Perditio  tua, 

Ifrael,  tantummodo  in  m:  auxilium  tu  gfit 
um.  Et  alto  loco:  Ddigis  omnia  quz 
funt  : Sc  nihil  odilli  eorum  quz  feci-  S.f.  11. 

Ili.  At  odio  habet  Deus  czcitatem  cor- 
dis, errorem  , obllinationem:  cum  odio '4- 
fint  Deo  impius  , Sf  impietas  ejus  . 

Deus  Igitur  nihil  ejufinodi  in  homine 
proprie  facit,  fed  tantum  judicio  per- 
mittit. Nam  obftinatio  , error  animi, 
ac  czcitas,  peccata  funt  : quz  fcilicct 
in  hominibus , li  proprietatem  verbi  fe- 
qui  volumus  , Deus  nullo  modo  ope- 
ratur . Nili  Mtlaocihoius  llultitia  pia- 
cet,  qui  zque  proprium  Del  opus,  Ju- 
dz  proditionem  , ac  vocationem  Pauli 
eOe  ait . Verum  hic  error  non  folum 
Icripturz  tellimoniis  , fed  naturz  quo- 
que rationibus  manifelle  refellitur.  Pri- 
mum enim  illa  Augullini  rar  o expe-  «j, 
dita  eft  : nullo  fapicnte  audlore  ali-  f.  j. 
quem  deteriorem  lien  . Tanta  enim 
culpa  ell , quz  in  fapientem  quemvis 
hominem  cadere  nequeat  . Multo  iei- 
lur  minus  Deo  audlore  fiet  homo  de-  ‘ 
terior , tum  fit  Deus  quovis  hominC' 
fapicnte  przllaniior  . Illa  item  ejuf 
dem  AuguAim  caula  non  ell  levis  , 
quod,  quz  me  audlore  fiunt,  ea  roe/*^/" />#- 
volente,  Sc  aut  fuadente  , aut  conlu- 
lente,  aut  imperante  fieri  necefie  ell  : 
nullum  autem  Dei  jultum  , rcdlum- 

que 


I2  he  l4cu  Theo/ogicif] 


‘diic  de  culpis  judicium  futurum  tflec, 
u homines  Dei  voluntiie,  fuafu,  com 
/ilio,  prseceptoque  peccarent.  Plato  in- 
/uper  m fecundo  de  Republica  libro, 
modis  omnibus  pugnandum  clfe  ait  , 
ne  Deus,  qui  bonus  eft  , dicatur  ede 
malorum  caufa : alioqui  fecum  Deum 
pugnaturum,  qui  fuis  legibus  contra. 
Tia  heri  mandaverit  . Ita  cos  civiute 
extrudi  jubet , qui  verba  illa  nefaria 
dixerint , nobis  utique  pernicicla  , ut 
inquit  , libique  ipfis  male  confona  . 
Sed  alterius  & loci , & temporis  elf , 
hanc  live  amentiam  , live  infaniam 
refutare  . Nunc  reliqua  profequaroiir  . 

, Nam  & eis  refellendis  hujus  lexri  argu- 
menti teftimonia  apertius  explicabun- 
tur. 

Itefpon.  itaque  frptimo  loco  objicitur  , 

^ 6.  Deum  eflie  omnium  poenarum  caufam, 
nos  certe  id  negamus .-  ftd  earum  vere 
ac  proprie  caula  elf,  quae  folum  poe- 
na: funt,  non  culpae.  Eft  autem  inter- 
fftiK.  t.  dum,  ut  ad  Romanos,  & ThelTaloni- 
j.  Thtff.i,  cenfes  tradit  Apollolus  , una  culpa  al- 
terius poena . C^o  calu  in  poenam  in- 
*'  **’  currit  impius  Deo  deferente , non  effi- 

ciente. At  vero  Cajetaniis  in  illud,  Ec- 
ce  ego  fufeito  fuper  te  malum  de  domo 
tua,  Eft  fermo^,  inquit  , non  de  malo 
culpa:,  fed  de  malo  poen*.  Deus  enim 
*•  non  eft  audior  peccati,  utlic,  fed  qua- 

tenus poena  eft  peccantis,  vel  alterius. 
Hadlenus  ille  . Et  in  illud  , Dominus 
prateepit  ei  , et  malediceret  Davidi  .• 
Agnoicit  , ait  , maled'dlioncm  illam, 
quatenus  poenalem  , fibi  procedere  a 
Deo.  Efficit  fiqiiioem  Deus  per  Semeima- 
ledidionem  illam  , nou  quatenus  erat 
. peccatum,  fed  quaternis  erat  penaiplius 
Davidis.  Quemadmodum  fupenus  etiam 
per  osNathan  dixerat;  Sufeitabo  malum 
de  domo  cuaj  non  quatenus  erat  malum 
culpae,  fed  pcnar.  Hadlenus  etiam  ille. 
Ac  pofterior  haec  fententia  quidem  faci- 
liore ratione  defendi  poteft,  fieadiftin- 
&'0  ret5ctatur,  qua:  quinto  argumento 
diluendo  pofita  eft,  in  opere  uno,  to- 
demque  & adlionem  confiderari  & pal- 
lionem . Cum  autem  res  temporarir , fa- 
lus  quoque,  & vita  aufciuntur,  pallio 
noD  modo  ex  parte  Dei  jutta  eft  , ve- 
jitm  etiam  ex  pane  patientis  eft  iMna. 
Non  utilem  patienti  dico  ( nam  hoc 
quis  dubitet  ? ) fed  honeftam  ac  meri- 
toriam , li  atquo  animo , mtienterque 
feratur . Quia  vero  quo  pallio  eft  , eo 
poma  eft,  rite,  ni  fallor,  diei  pot- 
eft Deus  auCtor  ede  opetii  raali,  uou 


qua  tft  malum  Culpar,  fcJ  qua  cfl  ma- 
lum p^na:.  Cum  enim  Ariftoidi  act  o, 

& partio  iidcm  motus  fint,  illud  ptrin-  t-  Wr/fr. 
ds  ift,  ac  li  Deum  audtortm  dicaimis"'*- 
elTe  non  mala:  adtionis  , f:d  bor.z  pal- 
lionis.  Czterum  quando  unum  peccatum 
alterius  eft  p^na,  res  non  ita  facile  ex- 
pediri poteft . 1 iinc  enim  nec  adlio  , 
nec  pallio  honcfta  eft:  fed  is,  qui  ple- 
dlitur,  & agendo,  & patiendo  peccat: 
ut , cum  gentes , verbi  cau/a  , contu- 
meliis aflecerur.t  corpora  fua  m lemet* 
ipfis  , & rclidlo  naturali  ulu  , turpi- 
tudinem naturz  mimicam  operati  lunt, 
mercedem , quam  oportuit , erroris  fut 
in  femeiipus  recipientes , mhil  omnino 
illic  diflii^uere  poftumus,  cupus  Deum 
canlam  afferamus.  Sive  enim  agentes, 
live  patientes  , & quia  agebant  , Se 
quia  patiebantur,  iitrinque  omnino  pec- 
cabant . Quamobrem  Deus  nec  aftio-  ' 
num  ejufmodi  audior  erat  ullo  modo, 
nec  paffionum.  Illud  igitur,  quod  prio- 
re loco  Cajetanus  ait  , dilutius  vide- 
tur effe  , quam  ut  confillere  in  vera 
I heologia  poffic,  qux  an  argutias  adeo 
iormales  tecipiat,  i^oro.  Si  enim  De- 
us audior  peccati  eft  , quatenus  eft  p^ 
na  peccantis,  omnium  pinnarum  abfolu- 
te  caufa  erit,  tum  etiam,  cum  peccan- 
tis culpa  pofterior  culpz  prioris  p^- 
na  eft.  Ita  erit  caufa  induratioius,  ex- 
citatis , erroris  , earumque  partionum  , 
quas  ne  nominare  quidem  per  vereenn- 
diam  licet . Et  cum  caufa  moralis  , de 
qua  in  prarfenti  ferroo  eft , non  agat  ni- 
u per  voluntatem  movens  : Deo  certe 
volente , atque  adeo  vel  jubente , vel 
fuadenie,  vei  inftigante,  ea  peccata  pro- 
venient, quz  in  priorum  poenam  acci- 
dunt. C^iz  nimirum  omnia  & per  fe 
funt  falla  perfpicue,  & inter  fe  vehe- 
menter repugnantia  . Intelligo  autem 
D.  Auguft.  Iib.  conb  Julian.  f.  longa 
oratione  contendere  , non  permillionis 
tantum,  aut  patientiae  divinz  efle  pec- 
cata, fed  etiam  petentiz:  quum  prio- 
ra videlicet  per  pofteriora  puniuntur. 

Adducit  vero  in  hoa  non  ea  modo  te- 
ftimonia , qtiz  nos  in  argumentis  attu  > 
limus j verum  illa  etiam.-  Mifcuit  Do- -t/i.  i». 
minus  fpiritum  vertiginis  in  medio  ejus, 

& errare  fecerunt  iEgyptum  , ficut  er- 
rat ebrius.  Et,  Dommi  fententia  fuerat, J*/l ”• 
ut  indurarentur  corda  eorum  , 8e  non 
mererentur  ullam  «lementtam,  ficutpr^ 
ceperat  Dominus  Moyfi.  Et,  Non  ac-  R*tf'-***. 
quievit  Rex  populo,  quoniam  averla- 
tus  fuerat  cum  Dotninus,  ut  lu.ciuret 

iVCh 


Lthtr  SecunJui.  Cap:  tV. 


vert>ura  fuum  , 8cc.  loco  aucem  ejus  , 
quo<l  nolha  translitio  habet , quoniam 
averlatus  fuerat  eum  Dominus  , 70. 
iranftulerunt , Jn  -xrxfx  KufiH  US  « lu- 
virrptfi  . Qjx  verba  Augullinus  ita 
reddiuit  , quoniam  a Domin*  erat 
cnnvcrlio.  Ac  redle  ille  quulem.  nam 
fumoTfifa  , proprie  converto  eft  . 
Huic  vero  illuti  etiam  fimile  elf,  Con- 
vertit cor  eorum  , ut  odirent  popu- 
lum ejus  , & dolum  facerent  in  fer- 
vos  ejus  . Addit  denique  Auguftinus 
& illud  , quo  ur.o  caulam  viuetur  ob- 
tinere i In  hoc  ipfum  excitavi  tc  , ut 
olleodam  in  te  virtutem  meam  i ac  pro- 
tinus: Quem  vult,  indurat.  Volens  er- 
go indurat  Deus,  &pofteriu$,  quod  fi 
Deus  volens  ollendere  iram , & notam 
facere  potentiam  luam  , &c.  1'otenti* 
Igitur  divina:  funt  ejulmodi  peccata  : 
quare  Deus  in  his  agit  etiam  , nedum 
permittit  . Confirmat  autem  hoc  vel 
maxime , quod , cum  David  increparet 
*»f.  i(.  Abi&i , qui  caput  Semei  cuperet  ampu- 
tare, Dimitte,  inquit,  eum j Dominus 
enim  prxcepit  ei  , ut  malediceret  Da- 
vid: & paulo polf.  Dimitte  eum,  ait, 
ut  maledicat  juxta prarceptum  Domini. 
In  eam  quzltionem  , quam  velis  equif- 
Que,  ut  dicitur , fugere  conabar  , vo- 
lens  nolens  incurri  . Ita  cnitn  conjun- 
ita  ell  huic,  qua:  prxfenti  loco  verfa- 
tur , ut  illam  ab  hac  non  potuerim  fe- 
parare,  quamvis  in  ea  re  diu  multum- 
^ue  elaboraverim  . Cum  enim  confide- 
ro , quid  ferat  inftituti  operis  ratio , oc- 
currentes , confequentefque  etiam  con- 
troverfias  pro  mea  certe  virili  declino  i 
wgis  adeo  eas  , quas  dignas  clle  vi- 
deo, ut  & traaeniur  fuCus  , & expli- 
centur accuratius  . Hinc  quippe  volu- 
grande  difplicetj  inde  autem 
. molelte  fero,  res  quam  gravilTimas  mi- 
nus accurata  diligentia  expendi  , quam 
earum  amplitudo  requirat  . Id  quod 
m ea , qux  eft  nunc  in  manibus , acci- 
dat necelfe  eft.  Nam  etfi  multa  dicen- 
tur, multa  tamen  prxtereunda  funt  , 
qux  huic  argumento  plene  abfolvendo 
erant  valde  necelfaria  . Atque  veteres 
Wtres,  ne  fencftram  impiis  aperirent  , 
duritiem,  excitatero , errorefquc  fuos, 
Sc  peccata  in  Deum  referemii  , in  id 
genus  locutionibus,  qux  ailionem  Dei 
Omit-  lonare  videntur  , folam  permiflionem 
^./.f.y.i4,agiiofcunt  . Qu.yn  fobrietatem  ut  ex- 
ofculor  , Ita  minime  periculolam  ju- 
> fi  pcrmifiioni  nonnihil  audanus, 
rstftrmjit.  quod  ucc  aCtio  propric  Dei  fit  , nec 


»3 


lola  permilllo . Ira  enim , ut  reor , feri- 
pturx  faerx  iiitclligentiam  germanam 
lolidam  , exprelTamque  tenebimus  . '/«i 
1’rincipio  autem  illud  intelligendum 
eft  , vim  fcripiurx  & energiam  in  il- 
Imfmodi  locis  non  fatis  per  negatio- 
nem explicari  . Etenim  , fi  eum  Deus 
excxcat  , quem  non  illuminat  ; cum- 
que indurat  , quem  non  emollit  : o- 
mnes  profedfo  , quicumque  m peccato 
funt  mortui  , excxcati  a Deo  funt  & 
indurati  . Quod  nec  feripeura  , nec  ra- 
recipit  . Quofdam  ilquidem  pecu- 
liariter excxcatos  a Deo  & induratos 
legimus:  in  quibus  iram,  juftitiam,  ac 
potentiam  luam  infigni  fingularique 
vindicia  Dominus  oftenderit  . Deinde 
id  quoque  certum  noois  expeditum- 
que fit,  Deu:n  nec  proprie  excxcare  , 
nec  indurare  , nec  decipere  , nec  ho- 
minum corda  in  odium  convertere  , 
nec  ea  demum  facere  , qux  in  literx 
fuperficie  facere  afleritur  . Illa  enim  , 
quemadmodum  ante  conftituimus  , a 
natura  Dei  abhorrent  omnia  . Itaque 
Deo  improprie  & figurate  tribuuntur  i 
triplici  , ut  ego  fentio  , ratione.  Pri- 
mum enim,  cum,  fublato  ejus  lumine, 
nihil  aliud , quam  caligo  8c  exettas  fu- 
perfit  i cum , ablato  fuavitatis  ejus  fpi- 
ritu  , corda  noftra  in  lapides  obdurc- 
* ceflanteejus  diredlione,  in 

obliquitatern  contorqueantur  , excx- 
care eos  , indurare  , errare  facere  di- 
citur , quibus  facultatem  videndi  , 1^ 
quelcendi  , ad  veritatem  rcClam  ingre- 
diendi adimit.  Nam  & qui  lucem  hanc 
oculis  noftris  auferrent  , & qui  colu- 
mnam , qua  firmatur , & confiftit  xdifi- 
aum  , tollerent  i 11  vere  ac  jure  de 
obtenebrare  oculos  , 8e  diruere  xdi- 
ficium  dicerentur . Cum  autem  dici- 
mus , Deum  facultatem  videndi  aufer- 
re  , exteraque  fimilia  , id  non  ita  ac- 
cipiendum eft  , quali  homo  arbitrii  fa- 
culute  privatus  nec  videre  , nec  raol- 
lefcere  , nec  redla  ingredi  ipfe  polTit  j 
led  ita  demum  intelligere  oportet  , 
ut , quia  fine  lumine  videre  homo  non 
valet  , nec  fine  fpiritus  fuavi  oleo  e- 
molliri  , nec  fine  Dei  direftione  redla 
ingredi  , idcirco  qui  illa  jufto  homi- 
nibus judicio  adimit , hic  facultatem 
diioque  ea  excquendi  quodammodo 
dicatur  adimere  . Altera  eft  ratio  , 
qux  propius  ad  verborum  proprietatem 
videtur  accedere  , quod  ad  exequen- 
da  judicia  fua  Sathana  adininiftro  uti- 
tur, ob  idque  ea  dicatu{  efficere,  qux 

mmt- 


14  ^ Theelogtcitl 


minifter  illius  anftoriute  roboratus  ef- 
licit  s quenuduioduin  qux  judicis  ad- 
ininiftrr  , dum  juflam  ejus  litntenciam 
ezequitur,  facit,  ea  fuo  modo  a judi- 
ce quoque  fieri  fane  intelligimus . Ter- 
tiam rationem  Hieronymus  ad  Hedi- 
biam  reddidit  . Sicut  enini  unus  eft 
<;r*  folis  calor  , & fecundum  eflentias  fub- 
jaantfs  a^a  liquefacit  , alia  indurat  i 
alia  folvit,  aliaafiringit»  liquatur  enim 
cera , & induratur  lutum  i & tamen  ca- 
loris non  eft  diverfa  natura  : fic  Deus 
eodem  omnino  lumine  male  affeftum 
«cxcare  dicitur  , bene  inftitutum  il- 
luminare i eodemque  prorfus  beneficio 
indurare  illum  , hunc  mollire  . Vide^ 
licet  miraculis  eifdem  editis  emollitus 
Ifrael  eft  , obduruit  Pharao  : eadem 
dodrinx  luce  Apolloli  viderunt  , Pha- 
rifxi  cxci  ia&t  funt  . Quoniam  divina 
luz  , tametfi  per  fe  quidem  ad  viden- 
dum editur , fed  per  occafionem  tamen 
in  eo  cxcitatem  efficit,  qui  prave  af- 
feilos  habet  oculos  ; in  eo  auritietn  , 
qui  pravo  affedus  eft  animo  . Atque 
^ic  illud  fimile  eft  , quod  hi  {educe- 
re decipereqoe  dicuntor  , qui  oratio- 
ne dubia  , vel  obfcura  tenebras  alicui 
oAindunt . Hac  enim  ratione  Dominus , 
tn  parabolis  turbas  alloquutus,  eas  ex- 
carcafle  dicitur  . Ac  Hieremias  , Sedu- 
xifti  ( ait  ) me  Domine , & fedu£his 
luin  . Qiia  enim  in  principio  illud  au- 
dierat, Prophetam  in  ^ntious  dedi  te; 
Se  iterum,  Ecce  coofhtui  te  fisper gen- 
us 8e  regna:  arbitratus  eft,  nihil  fe  con- 
tra populum  Judxorum , fed  contra  di- 
verfas  in  circuitu  nationes  ede  didlu- 
rum  i unde  Se  Prophetiam  libenter  af- 
fiimpfit . Cum  vidifTet  autem  aliter  li- 
bi , ac  exiftimaverat  , accidilTe  , que- 
ritar a Domino  fe  cfTe  deceptum  : non 
fitlfitate  autem  deceptus  eft  , fed  ambi- 
goiute  . Nihil  autem  refert , an  ( quod  . 

5-  ^ Hieronymus  ait  ) inde  Hieremias  fiie- 
rit  fedudus,  an  ex  illis  potius  verbis  , 
jo!  sjZ  to.  Ne  timeas  a facie  eorum  , quia  tecum 
egofum,  ut  eruam  te,  Scc. 

His  igitur  tribus  rationibus  non  illa 
folum  explicantur , qux  retro  citata 
funt  , fed  Sc  illud  fimul  intelligitur  , 
quod  Deus  miniftros  irx  fux  nunc  ft- 
bilo  evocaturum  fe  minatur,  nunc  eos 
inftar  novacuix  fibi  fore  ad  radendum 
caput  , Se  barbam  univerfam  , nunc 
fa^nam  Se  rete  ad  irretiendos  impro- 
bos , nunc  malleum  ad  feriendos,  vir- 
gam denique  , fecnrim  , ferram  , quam 
elevet , in  qua  lecet , quam  trahat  . 


Nam  , quod  a.  llef.  t6.  l«ieur , D«- 
mini  prxeepto  Semei  Davidi  regi  ma- 
ledixine  , id  per  figuratam  diftionem 
ufurpatum  efle  , vel  illud  fatis  abunde 
magno  argumento  eft , quod  Eccle- 
fiaft.  I f.  Icribitur , Nemini  mandavit 
impie  agere  . Et  re  vera  cum  re£la 
ratione  pugnat , in  eo  peccare  homi- 
nem , «juod  Deo  prxeipiente  agit . At 
Semei  fine  dubio  maledicendo  pecca- 
vit . Prxeeptum  igitur  in  libris  facris 
pro  lege  Se  ordinatione  quandoque  ac- 
cipitur, five  fit  lex  obligans  ex  impe- 
rio , five  permiffio  , five  p^na  prxfcri- 
pta,  feu  ordo  etiam  naturx  prxfixus  . 

Sic  enim,  quodMatth.  19.  dicitur.  Ad 
duritiam  cordis  veftri  permifit  vobis  , 

Mare.  cap.  10.  diftum  eft  , Scri- 
pfit  vobis  prxeeptum  iftud  . Sic  etiam 
Threnor.  j.  Quis  eft  ifte  , qui  dixit  , 
ut  fieret , Domino  non  jubente  ? Quem 
locum  alii  ita  vertunt  , Quis  hoc  di- 
xerit, aliquid  fieri,  quod  Dominus  non 
prxeipiat  ? Et  iterum : Scaiuic  ea  in 
xternum  Se  in  feculum  feeuli , prxee- 
ptum pofuit  , 8ec.  Quod  ergo  ordine 
divinx  juftitix  fit  , id  divino  prxeepto 
fieri  dicitur  . Jam  illud  fueram  obii- 
tus  , quod  Paulus  ait  : Quem  vult  , 
indurat  . Sed  primum  , voluntas  etiam 
permifTionis  a Theologis  ponitur  . Un- 
de Auguftinus  in  Enchirid.  cap.  p{. 

Non  fit  quicquam  , ait  , nifi  omnipo- 
tens fieri  velit , vel  finendo  ut  fiat  , 
vel  ipfe  faciendo  . Deinde  , volente 
aliquo  ea  fieri  dicuntur,  qux  illo  non 
invito  fiunt.  Sic  enim  pater  volens  di- 
citur filium  gignere . Ac  de  7.  argu- 
mento  nimis  multa  didla  funt . 

Oftavum  autem  brevilTime  refutabi-  Refpo*. 
tur  . Intelligendum  eft  enim  caufarum  ad  8. 
duo  effe  genera  , naturale , 8c  morale . 

Ut  qui  imperat,  qui  confit,  qui fua- 
dec  , qui  impellit , is  ejus  tei  , 'qux 
imperio  , conlilio  , fuafione  , impulfu 
ejus  fit  , caufa  moralis  dicitur.  Eft  au- 
tem  Dws  caufa  naturalis  quidem  o- 
mnium  motionum  ; nam  generali  na- 
turalique  concitrfu  cum  omnibus  cao- 
fis  agentibus  operatur  : at  caufa  mo- 
ralis non  eft  nec  erroris  , _nec  pravx 
cujufque  aflionis  . A^s  igitur  ille  , 
qui  peccatum  eft  , fi  in  genere  rerum 
naturalium  confideratur  , ad  caufas 
tantum  naturales  referendus  eft  ; fin 
confideratur  in  rerum  moralium  or- 
dine , ad  caulu  naturaliter  agentes  ine- 
pte quidem  , & abfurde  revocabitur  . 

Stultus  quip^  erit  ts,  qui  in  coelorum 

mdtri- 


'Liher  Sttundus,  Cap.  IV. 


moiriccs  intelligcnms  culpas  vd  pro- 
prias , vel  alienas  retorfent  . Quocir- 
ca , lametd  res , atque  aftiones  univer- 
fz , quatenus  eflefta  natur*  funt , Deum 
audorem  habent : fed  , cum  de  pecca- 
tis agitur , quoniam  mox  m peccati 
nomine  fiber  & moralis  adus  intclligi- 
lur  , ineptiflimi  proledo  erimus  , qui- 
cunque in  Deum  errores  , peccataque 
nollra  regeremus.  Ule  enim  , quemad- 
modum diximus  , in  moralis  caui*  mo- 
dum nec  ad  errorem  movet  , nec  ad 
ravam  aliam  quamlibet  adionem  , 
oc  eil  , nec  mentitur  omnino  , nec 
luadei  , aut  imperat  malum  . C^ibus 
modis,  ac  limilibus  & deciperet  pro- 
prie, & caufa  peccatorum  haberetur  . 
Sed  hzc  cauf*  partitio  tn  reledione 
de  Sacramentis  m genere  uberius  ex- 
plicata ell  . Nunc  ad  odavi  argumenti 
explicationem  diximus  latis. 

^ ■ At  portremum  ladle  refellitur  . Ne- 
''  go  enim  io  , quod  primo  loco  antece- 
oit  , cui  Icilicet  fuadenoo  tota  illa  ar- 
gumentatio incumbit,  hiendacium  nam- 
que Ita  malum  natura  eif , ut  nulla  ra- 
tione quiiquam  ]ulle  mentiri  poflit  , 
quod  & Arift.  4.  Ethic.  tradit , & Au- 
gutf.  in  lib.  de  mendacio  demonUrat  . 
Ad  primam  vero  rationem  , qua  hujus 
contrarium  fuadetur  , funt  qui  refpon- 
deant,  Jofcph  hiille  revera  mentitum  , 
fed  JOCO  tamen . Et  fi  objicias  , perju- 
‘ rium  omne  efTe  mortale,  peccatum  , ar- 
gute refpondent , Jolepa  non  jurafTe 
abfolute , eos  efle  exploratores  , led  ex 
conditione.  Ait  enim.  Mittite  ex  voliis 
unum , & adducat  eum , donec  proben- 
turca,  quzdixilfis,  vera,  anfallafints 
alioqui  per  lalutem  Pharaonis  explora- 
D.  AuguA.  in  qu*lf. 
fuper  Genef.  totam  allemonem  a men- 
dacio liberat  , & verbum  illud  EAis 
accipit  pro  verbo  , habebimini . Qu* 
verbi  ulurpatio  non  eA  intolens . Nam 
}.  Kcg.  ■ 8. Elias  ait.  Qui  cxaud.erit  per 
Ignem  , ipfe  At  Deus , hoc  eA , habea- 
tur . In  quam  lentcntiam  D.  quoque 
Bonaventura  ivit  , adjectqae  , Jcieph 
illa  verba  teniaino,  & quafi  inquiren» 
do  ( quod  Judices  lolent  ) fine  men- 
dacio dixille  . In  judiciis  nimirum  e- 
mincutiones  loco  interrogationum  u- 
furpantur  . luierrogantes  autem  non 
mentiuntur . Nihil  emm  cenfemur  af- 
Urrere  , led  , ut  veritatem  eliciant , per- 
tentare . Qualis  illa  interrogatio  fuit  : 
” * An  ignoratis , quod  non  cA  fimilis  mei 

in  Icitotu  augurandi  f Omianiu  u> 


men  docet , joco  id  effe  diftum , quare 
non  habendum  pro  mendacio , ut  quod 
non  animo  iailendi  didhnn  fit . 

Ad  fecundam  vero  raiionem  refpon- 
deo  , fermonem  Prophet*  elT;  Agura- 
tum  , vel  an  exprimendam  rei  maxi- 
mam certitudinem  , vel  ad  deAderium 
veheoieiis  explicandum , ut , A Aeri  pof- 
fet , ea  mala  non  acciderent  quod 
vulgo  apud  Hiipanos  inculpate  dicitur, 
fUi»  • Diu  5*1  r*  miuu»  . At  terti* 
rationi  hoc  habeatur  refponfum  . Iro- 
niam ab  ArUlotele  ibi  accipi  pro  ca- 
v.llaiioue  quadam  tuipi,  ac  diflimulata, 
altuie^ue  paiau  ad  accipiendum  . Vcr-cit.i.  i. 
bura  enini  Or*cum  tifaiAtyusA  inter- 
dum idcin  cA  , atque  cavillatorie  de- 
CTj-ere . Atqui  Socrates  in  omm  oratio- 
ne Amulatur  , quem  fqwx  Gr*ci  nomi- 
narunt , non  folum  abtque  vitio  , fed 
etiam  cum  laude  fuit . Nam  & ironia  , 
illufio,  f:u  irrilio  , cA  ligura  apud  La- 
unos  ufurpau,  ubi  nullum  mendacium 
meli . Argumenta  igitur  omnia  , qu*  a 
principio  hujus  coniroverli*  potuimus  , 
hoc  quidem  pacto  tuenne  refutata . 

Occutri  autem  nobis  poieA,  & qui- 
dem a doiiis,  & eruuitis,  quzrcmibus, 
iitifhe  prudenter  agere  videamur,  qui  , QuzAio 
cum  in  Uiijus  opens  mitio  Dei  venta-  madens, 
tem,  cui  ndesmmutur,  primum  Theo- 
logir  prmcipium  elfe  docuerimus , nunc 
tamen  longe  aliter  do^rinam  videmur 
iiiAuuere  s quomam  aivinam  veritatem 
in  quzAioixm  revocamus  , & rationi- 
bus etiam  Pbilolophi*  conhrmare  niti- 
mur. Aufurduin  eA  autem , ut  Arilfot. 
docet  , de  cujulque  difciplin*  princi- 
piis vjle  cum  quovis  homine  diAerere  . 

Et  liaAUus  in  Pial.  iij.in  quolitxt  Au- 
dio, inquit,  quod  ordine  in  Ancm  pro- 
cedit , impofltbile  eA  primorum  lubje- 
dtorum  demo  dirationes  inquirere  . Sed 
ueccAe  cA  , onuiium  artium  , qu*  pro- 
batione nituntur , principiis  Ane  inve- 
Aigatione,  aut  ratione  pontis,  reliqua  , 
qu*  deinRps  (equuntur  , cum  raiione 
oJlendere  . Sic  & Theologi*  myAerium 
cx  Ade  minime  rationibus  probau  *diA- 
ciuiiiquarit.  Hadteiius  BaAlius  . Atque 
H.larius  in  lib.  ad  conAantium  Augu» 

Aum,  fides,  ait,  non  in quzAfoiie pm- 
lolophizell,  fed  in  Evangeliidodlnna  . 

Cum  ergo  & Theologia,  & Adrs  eo  un- 
quam luirmo  princif-io  adniianiur , quod 
omma  in  Scripturis  a Deo  revelata  ve> 
n Aot , Auliuni  videtur  effe  , id  aut 
in  dubium  vtrtere , aut  piulofopluae 
argunicnus  velle  fimre  , quafi  Mes  jt 

quc; 


De  Locis  Theo/ogicii . 


Rcrpon. 
^ qiue. 
incidca- 

ttaii 


quzllionibus  philofuphlx  fit  Sc  non 
magis  oporteat  , cum  in  aliis  doiAri- 
nis  , tum  in  hac  maxime  aiicipulum 
addircentem  credere.  Ac  revera  quem- 
admodum prima  philoiophix  principia 
quibufque  non  omnino  rationis  exper- 
tibus animo  antecepta  funt  , nec  nifi 
^bfurdiflime  in  quxilionem  vocaren- 
tur : fic  omnes  Chrilliani  iflam  five 
anticipationem,  live  prxnotionem,  nul- 
Iq  argumento  intercedente  , habrat  a- 
nutioquafi  iniculptam  , Deum  efle  na- 
tura veracem  , neminemque  proinde 
ab  eo  polTe  £alli . Quamoorem  impru- 
dentiz  nomine  , ut  didum  eil^  accu- 
lari  a viris  etiam  eruditis  poilumus  . 
qui  de  re  , qux  controverfa  efle  non 
debet , controverflam  fecimus  , 6c  prit 
num  Fidei  , ac  Theologis  fundamen- 
tum non  teflimonio  folum  , led  etiam 
ratione  conflituimus . 

Quibus  vellem,  fatis  cognita  eflet  no- 
ftra  fententia  . Non  enim  fumus  ii  , 
quorum  vagetur  aninuis  errore  , nec 
habeat  unquam  quid  fequatur  . ; Qus 
enim  illa  efl«  Theologia  , vel  quxdi- 
fciplina  potius  , principiorum  ratione 
fublata  } Quz  prorfus  tollitur,  fi  per- 
inde, atque  conclufio , principium  quo- 
que in  controverfiam  veniat . Qgoni- 
am  autem  mihi  interdum  videor  dif- 
ferere  non  cum  perfiedlis  Theologis  ,' 
pleneque  lapientibus  , fed-cumiis,  qui- 
bufeum  ptsdare  agitur  , fi  infunt  fi- 
roulacra  Theologis , non  nullos  lapides 
ego  moveo  , quos  fcilicet  non  move- 
rem , nifi  quorundam  imprudentiam 
veritus  . qui  duro  juniores  paflim  Theo- 
logos une  judicio  legunt  , in  eas  opi- 
niones incurrunt  , quas  refellere  , ut 
videtur , necefle  ell , ut  Theologis  fun- 
damenta & dodis  , & indoilis  pariter 
jaciamus  . Itaque  concedendum  nobis 
ell,  fi  imperitorum  caulaqusdam  prs- 
ter  diflerendi  arcem  diflierimus  . Nec 
prudentiam  nollram  ibi  defidertre  o- 
portet  , ubi  dodior  tanto  prudentior 
cfl  , quanto  lefe  magis  indoaorum  in- 
gemis & imperitis  accommodat  . Por- 
ro autem  ( ut  viris  dodis  mmnihil  et- 
iam relpondeamus ) dilciplinarum  prin- 
cipia non  eandem  rationem  umverfa 
fubeunt  . Quadam  enim  funt  tam  no- 
u,  atque  perfpicua,  ut,  quieainqus- 
ilionem  vocent  , hi  non  fint  verbis  , 
argumentis , & difputatione  pbilolb- 
phorum  , kd  verberibus  , vinculis , Sc 
caicere  iatigandi  > ut , quodltbet  efle  , 
vel  non  efle  , omoe  totum  cilc  majus 


fua  parte  : dia  vero  funt  'ejofmod/  , 
ut  & negari  ex  ignorantia  quandoque 
pofliiity  & rationibus  etiam  illullriori- 
Dus  comprobari  . Sic  enim  Arifloteles 
tradidit,  DialeAicen,  ac  Metaphyficen 
eos  coarguere  , qui  aliarum  difciplina- 
rum  principia  inficiantur  j atque  ipfe 
idem  fspe  ex  efledlts  manifellis  cao- 
las  rerum  mimis  manifeltas  perfuadet  , 
quibus  caufis  tamen  philolophis  prin- 
cipia continentur  . Sed  & duas  eflecu- 
jufque  difciplins  pvtes  exploratum  ell ; 
unam , in  qua  principia  ipla  tanquam 
fundamenta  ponimus  , flatuimus  , fir- 
mamus i alteram , in  qua  principiis 
pofitis  , ad  ea  , qus  funt  inde  confe- 
quentia  , proficifamur  . Atque  in  hac 
quidem  polleriore , fi  quis  principia 
n^arit , qus  nimirum  in  fcientia  fup- 
ponuntur  , non  ell  cum  eo  contentio- 
fa  difputatione  certandum  Si  enim 
Theologo  fuas  conclufiones  ex  princi- 
piis colligere  volenti  neget  quifquam  , 
Deum  efu  , ftultus  erit  , fi  adverlum 
rjufmodi  difputationem  Theologicam 
velit  inftituere.  In  iUavero,  quam  prio- 
rem efle  diximus  i licebit  utique  noo 
folum  obfcura  perfpicuis  illuftrare , led 
etiam  minus  nou  principia  ex  his  , 
qus  funt  nobis  notiora  , ollendere  . 
Fere  autem  fit  , ut  caufs  rerum  , qus 
Itint  luapie  natura  manifells  , fint  no- 
bis oblcurs . Quemadmodum  oculo 
niAycoracis  radii  lolarcs  tcnebrslunt  ; 
ita  fi  viro  fapienti  negaretur  Deus  ef- 
fit , licet  pnmum  fit  Theologis  prin- 
dpium  , daret  tamen  ille  OtCram  , ut 
via  aliqua  & ratione  Deum  cfiTe  con- 
flitueret  . Non  igitur  mirum  efle  cui- 
pum  debet , fi  hoc  lane  libro , ubi  de 
principiorum  Theologicorum  firmitu- 
dine agimus  , ipla  nos  principia  noa 
modo  eiplicerous  , verum  etiam  con- 
ftituamus  . Aliter  autem  urbium  fun- 
damenta inimicus  concutit  , qui  cona- 
tur evertere  : aliter  artifex  , qui  niti- 
tur non  folum  jacere  , led  etiam  con- 
firmare . Sed  jam  illa  omitumus  , & 
ad  ea  qus  propius  ac  validius  urgent  y 
feflinemus  . Nam  prima  illa  quidem 
machina  non  erat  adeo  inllruaa  , ut 
ad  eam  deturbandam  aut  longior  , ai» 
acrior  futura  eflet  oratio,  bi  illam  ve- 
ro alteram  , ut  quam  adverfarii  ma- 
jori ane,  & viribus  inflruxerint , 
jori  quoque  nos  lludio,  tc  acriori  difi- 
putationis  vi  debemus  meumbere. 

" 


Uber  Secundut.  Cap.  P.  & Vfi  17 


• CAPUT  V. 

VU  qM*tuordecim  libri  i [acrit  Bibliis  itit- 
mtraniHT,  quei  quidam  vtl  ambigunt 
tfft  caamicts , vtl  cert*  » canant  riji- 
ciunt . • 

IN  dubium  itaque  8c  olim  & r.odra 
hac  tempeiiate  vocatum  c{l  , an  (e- 
ptem  illi  libri  veteris  teftamenti , Bar- 
uch  , Tobias  , Judith,  Sapientia,  Ec- 
cleilafticus,  duoque  Macliabatorum  , flnt 
habendi  canonici.  Hx  novo  quoque  Te- 
ftamento,  quzHio  ierme  eadem  exillit 
de  epiftola  Pauli  ad  Hebrxos,  de  epillo- 
lajacobi,  de  fecund.'  Petri,  diiabulque 
pollenoribus  Joamiis,  de  epiflula  jude, 
& libro  ApocalypCs.  Sunt  enim  Theo- 
logi & fuerunt  , atque  in  his  quidem 
& nobiles  veteres  longequc  pnucipes', 
Bequidam  juniores  dodti  & graves,  qui 
inultis  magnifque  rationibus  addudli  , 
negarint  eos  libros  oportere  in  canoni- 
cis computari.  Alii  vero  auAores,  ipli 
quoque  prxftantiflimi  , contra  affeve- 
rant  , hos  omnes  effe  canonicos . At- 
que ad  e.im  rem  conHrmand.tm  pluri- 
mis etiam  maximifque  argumentis  ucun- 
' tur . Ita  addubitare  cogit  dodlUCmorum 
y hominum  de  maxima  re  tanta  diiTenlio . 
Ego  autem  , quo  controverliain  haic 
manifeftius  explicem  , dividam  omnino 
totam  illam  de  libris  canonicis  quarllio- 
nem  in  quatuor  partes  . Primum  il- 
lud oflendam , ad  cujufiiam  audloritatem 
fpedlet  definire  , quis  liber  fit  canoni- 
cus . Deinde  eos  libros  , qui  nunc  in 
dubium  veniunt,  lacros  efle  demonllra- 
bo . Tum  adducam  argumenta , qux  ve- 
rifimilitudine  homines  alioqui  & do&os 
& pios  fallere  potuerunt.  Pollremo  ea- 
dem arguihenta  diluam.  Hxcenim  omnia 
ad  hanc  quxllionem  referenda  funt. 


CAPUT  VI. 


> Cantinit  argnmint»  tarum,  qui  fuadtrt 
cenantur , fcriftmram  facram  nen  egtrt 
Xcthfia  affrabatiant , 

I.  Contro-  TTTquidem,  quod  ad  primam  partem 
verlij  pars.  attinet,  Lutherani  aliquando  affe- 
ruerunt , feripturam  non  egere  eccle- 
, aut  alterius  cujufque  approbatio- 
ne, fed  judicium  de  feriptura  ex  ipfis 
feripturis  eiTc  faciendum : leu  potius  per 


ipfas  feripturas  exteri  omnia  judicaiv 
da,  eas  vero  per  fe  quidcai  cuique  ha- 
benti Spiritus  landli,  & fidei  lumen  ef- 
fe  manifellas.  Quod  fi  ab  illis  roges, 
ecquis  nebis  fidem  faciat,  hxc  a Deo  pro- 
diilT:  > ecquis  falva  & mu£b  ad  110- 
llram  ufque  xtatero  perveniise  certiores 
reddat,  ecquis  perfuadeat , librum  hunc 
reverentia  excipiendum,  illum  vero  nu- 
mero expungendum : ajuot , pvtir.de  ef- 
le ac  fi  quis  roget,  unde  dilceir.us  lu- 
men difeernere  a tenebris,  album  a ni- 
gro, fuave  ab  amaro:  non  enim  obfcu- 
riorem  veritatis  lux  fenfum  fcnpmram 
prx  fe  ferre,  quam  coloris  fui  res  albas 
ac  nigras,  faporis  fuaves,  6e amaras:  fic- 
ut  etiam  apud  philofophos  per  commu- 
nes animi  conceptiones  ( fic  enim  vocant) 
reliqua  omnia  probantur,  cum  ipfx pro- 
batione non  egeant.  Ita  exillimant  Lu- 
therani , divini  verbi  cognitionem , quod 
tll  dodlrinx  catholicx  commune  princi- 
pium , ufque  adeo  in  promptu  elie , ut 
nulla  hominum  approbatio  fit  necclTaria . 

Atque  hic  idem  perniciofilfinius  error  o- 
lim  apud  Vviclendas  invalui»,  ut  Tho- 
mas  Vvaldenfii  .tudtor  eft  , lib.  1.  dodlr. 
lid.  Antiq.  c.  19.  ne  quif-iuam  exilVmec 
a Luthero  h;nc  prmxum  h-  efrn  p:o- 
diifle  . Suadent  autem  in  pi  i.e.f  o ex 
eo,  quod  Dominus  apud  ji  .p.  dicc. 

Ego  non  ab  horaice  tcft morMm  acu 
pio.  Ac  live  fummus  1'ontil.  live  con- 
cilium, feu  etiam  Ecclelia  tot’  hoornes 
funt : non  igitur  «b  his  Chnlci  Evatge- 
liiim , aut  rcliqux  feriptuvx  partes  ac- 
cipiunt teftimonium . Idem  rurfum  ex  i.  Atg. 
illo  confirmant,  quod  }oan.  ApcH.  ait , t.Jeaa.  a; 
Non  necefie  habetis  , ut  aliquis  doceat 
vos : fed  ficut  undf.o  ejus  docet  vos  de 
omnibus  , & verum  eft  . Tertio  loco 
argumentantur  ex  eo  verbo  Domini , Si 
quis  voluerit  voluntatem  ejus  facere , co-  ?■  Arg. 
gnolcec  ex  doftrina , ut.um  ex  Deo  fit  I 

cui  fimile  eft  illud  , Oves  mex  vocem 
meam  audiunt,  alienum  autem  non  le- 
quuncur.  Quo  teftimonio  Lucherus  qua-  t ^ 
li  re  confeaa  gloriatur,  &,  nondum-'* 
collau  manu , unquam  ferox  vidfor  in- 
fultac.  Aperte  enim  ( ut  «it  ) Evange- 
lium  teftatur,  ipfas  Kr  fe  oves  habere 
idoneam  difeernendi  feripturas  iaculta-  ^ 
um. 

Quarto  illud  Joannis  afferunt:  Si  te- 
ftimonium hominum  accipitis  , teftimt^  ..  ig- 
nium Dei  majus  eft;  Qiii  credit  in  Fi- 
lium  Dei,  ha^t  teftimonium  Dei  in  fe. 

In  omnibus  igitur,  qux  ad  fidem  wrti- 
flent,  nona4  WCina  hominum  teltimo, 

S eia 


Diuil-'— J Iiy  C,0-i^lc 


f.  Argu. 

Dtmt,  t8« 


<.A^u. 

2,Jtdm.  f. 

7-Atg. 

t.Ctr,  t, 

liCtr.  14. 


I.  lUtio. 


lu  Ratio.' 


18  De  Locir  Theohgidf. 


na  recurrere  debemus  , (ed  ad  id  , 
quod  Deus  intra  nos  teilimonium  prx- 
bet. 

Addunt  etiam  huc  illud  ex  Deuier. 
Qui  verba  Prophet*,  qu*  loquetur  in 
nomine  meo,  audire  noluerit,  ego  ultor 
exiftam : Propheta  autem  , qui  volue- 
rit loqui  in  nomine  meo , qux  ego  non 
praecepi  illi , ut  diceret , interficietur . 
Quod  fi  tacita  cogitatione  refponderis. 
Quomodo  pofliim  intelligere  verbum, 
quod  Dominus  non  eft  locutus  f hoc 
habebis  fignum . Quod  fi  in  Nomine  Do- 
mini propheta  ille  przdixerit  , & non 
evenerit,  boc  Dominus  non  eft  locutus, 
&c.  Ecce  quemadmodum  difeernendis 
verbis  Dei  a verbis  hominum  non  remit- 
titur fidetis  populus  ad  Pontificem  aut 
(acerdotem,  non  ad  hominum  concilium, 
fed  ex  ipfa  rerum  evidentia , ut  difcer- 
nat,  inftituitur. 

Eodem  quoque  pertinet  illud  Joannis , 
Chariftimi  nolite  omni  Ipiritui  credere, 
fed  probate  fpiritus,  fi  ex  Deo  funt: 
quoniam  multi  pfendoprophetz  exierunt 
in  mundum . In  hoc  cognofeitur  fpiritus 
Dei  Sfc. 

Confirmant  prxterea  idem  ex  illo  A- 
poftoli  teftimonio:  Animalis  homo  non 
percipit  ea  , qux  funt  fpiritus  Dei  , 
fpiritualis  autem  judieat  omnia  ; rurfum 
ex  eo  , Prophetz  duo  aut  tres  loquan- 
tur, czteri  dijudicent  j & paulo  poft; 
Si  quis  videtur  e(Te  fpirftualis , cognofeat 
quz  feribo  vobis  , quod  Domini  funt 
mandata.  Quicunque  igitur,  in  quo  eft 
fpiritiis  Dei,  cognofeere  verba  Domini, 
eaque  difeemere  jure  fuo  poteft.  Profe- 
runt etiam  alia  teftimonia , quz  quoniam 
eodem  fpedfant,  eodemque  modo  refel- 
luntur, non  eft  necefse  ea  hoc  loco  pro- 
ferre: fed  rationes  illas  addere,  quibus 
etiam  utuntur  in  fui  erroris  confirmatio- 
nem. 

Si  ecclefia,  inquiunt,  de  divinis  feri- 
pturis  judicium  ferret , tum  inferior  in 
fuperioris  legem  au£loritatem  ufurparet. 
Id  quod  abfurdum  plane  eft.  Nam  , 
ut  Auguft.  inquit,  non  licet  judici  de 
legibos  judicare , fed  fecundum  iplas, 
dift.  4.  cap.  io  iftis. 

Przterea  quz  fecuritas  ( ajunt  ) no- 
bis erit  ztemz  vitz,  fi  quzeunque  de 
ea  in  facris  literis  extant  promiffiones  , 
lolo  hominum  judicio  fiilcz  confiftant> 
Rurfum  fides  noftra  quantum  apud  ho- 
mines in  fufpioionem  vocabitur,  fi  cre- 
datur hominum  beneficio  non  fecus , ac 
precariam  habere  auctoritatem  l Et  cum 


Apoftolus  afferat , fundamentum  ¥.0- 
clefiz  effe  catholicam  & Apoftolicam 
doClrinam  , fuam  huic  certitudmem  an- 
te conftare  oportet , quam  illa  extare 
incipiat . Nam  fi  Cnriftiana  Ecclefia 
Prophetarum  fcrtptis  , & Apoftolorum 
przdicatione  fundata  fuit  , ubicunque 
reperiatur  ea  doArina,  Ecclefiam  cer- 
te prtkceflit  ejus  approbatio  , fine  qua 
nunquam  Ecclefia  ipfa  extitilfet.  Vanif- 
fimum  ergo  commentum  eft  ( i.  cap. 
inftitut.  Calvinus  ait  ) feripturz  judican- 
dz  jwteftatem  effe  penes  Ecclefiam  , 
quafi  ab  hujus  nutu  illius  certitudo  pen- 
deat . 

Przterea  fi  feripturz  facrz  veritas  ab 
hominum  teftimonio  penderet , ex  eoque 
comprobaretur , tunc  ultima  fidei  refo- 
lutio  i n Bcclefiz  audforiutem  fieret . Cre- 
dimusenim  Chriftum  fuifse filium David : 
quoniam  Deus  Prophetis  & Apoftolis 
revelavit.  C^od  fi  Deum  revelafse,  ex 
Ecclefiz  auuoritate  teneremus,  jam  fi- 
des noftra  non  in  Deum  tandem  , fed 
in  homines  revocaretur.  Quocirca  ratio 
fidei  formalis  non  divina , fed  humana 
veritas  efset. 

Poftremo , ut  Ariftoteles  docuit  1.  lib. 
Poft.  cap.  X.  Propter  quod  unumquod- 
que tale,  & illud  magis.  Si  igitur  feri- 
ptura  canonica  Ecclefiz  aufloritace  com- 
probaretur, plus  hominibus,  quam  Deo 
crederemus . Conftat  vero  nullam  au- 
£foritatem  majorem  cfse  divina  : qua 
videlicet  facrz  literz  pollent.  Non  er- 
go feriptura  facra  per  Ecclefiam  confir- 
mabitur, & ab  illius  approbatione  pen- 
debit.  His,  atque  aliis  argumentis  er- 
rorem fuura  Hzretici  fuaoere  pofsunt, 
perfuadere  non  pofsunt . Errant  enim  ve- 
hementer, cum  in  afserendis  feripturis 
Ecclefiz  aufloritatem  labefaffare  conan- 
tur. Qua  de  re  nunc  breviter,  Scadhanc 
folum  de  libris  canonicis  caufam  difpu- 
tabimus ; propterea  quod  & a plerifque 
viris  catholicis  contra  hzreticos  de  Ec- 
clefiz audforitate  accuratiffime  difputa- 
tum  eft , & hanc  nos  quoque  in  uni- 
verfum  poftea  afserere  & confirmare  dd- 
bemus . 

e 


CA- 


3.  Ratio, 


4.  Ratio. 


Digitized  by  Gc’ 


Uher  Secundus.  Ca.^.  VI!. 


1.  Conci. 


C A P 17  T VIL 


Dtett,  *d  cujus  uuUeritattm  fptSat  dt 
Utris  tuaenicis  jsidicare. 


SIc  igitur , (^uod  ad  przfentrm  locum 
atctnct,  pnma  propoficio.  Judicium 
de  fcripturis  per  fcripcuras  iplas  oullo 
pa£lo  idoneum  ede  poteft.  Nam,  ut  de 
pluribus  aliis  taceamus,  quorum  limilis 
omnino  caula  e(l  , certe  libros  Ruth, 
Efter,  Job,  efle  canonicos,  nullo  modo 
«X  iplis  fcnptur^  comprobabitur.  Ergo 
fi  res  haec  in  controverfiam  veniat  , 
aliunde , quam  ex  facris  literis  petenda 
probatio  ed.  Deinde  , quoniam  hoc  i- 
oem  amplius  urgere  volumus,  fiin  con- 
troverlia  fit  , an  ambo  relbmenta  no- 
vum & vetus  Deo  au£lore  fine  edita, 
per  nullam  alterutrius  Teflainenti  au- 
^oritatem  hac  difctpuiio  componi  poi- 
ed.  Qua  enhn  ratione  de  toto  volu- 
mine dubitabatur  , eadem  qnoque  de 
qualibet  particula  volununis  ambigetur. 
Necede  igitur  ed , hujus  quxdionis  ali- 
quem przter  facras  literas  judicem  con- 
nituere . Frzterca  Bafilides  Prophetas 
nefeio  quos  produxit , Barchabam , Bai- 
chob  , aliolque  id  genus  , qui  revera 
prioribus  iirculis  nunquam  extiterint. 
ut  au£lor  ed  Eufebius  lib.  4.  Eccleu 
hidor.  cap.  8.  At  hujufmodi  propheta- 
rum libri  per  feripturas  ipfas  refelli 
aion  pofsunt.  Diceret  namque  Bafilules, 
prxtcr  quatuor  majores^  & quatuor- 
decim  minores  , alios  item  Prophetas 
in  veteri  Tedamento  fuiffe,  idque  ejuf- 
dem  tedameirti  tedimoniis  confirmaret. 
Nec  his  rationibus  alia  exempla  de- 
lunt.  Nam  quidam  haeretici  rejecerunt 
Evangelia  , quod  Chridus  Dominus 
nec  Icriplerit  aliquid  , nec  Xcnbendum 
przceperit  , ut  Augud.  a.  retratL  cap. 
ad.  refert.  Alii  omnes  epidolas  Pau- 
li refpuerunt  , apud  Eufebium  , lih.  j, 
hid.  Ecclcf.  cap.  17,  iren.  lib.  a.  cap. 
ad.  & Orgen.  in  8 a.  PfaL  referente  eo- 
dem Eufeb.  Iib.  d.  cap.  18.  -vide  Iren. 
cap.  illo  x6.  ap.  Alii  univcrlam  Moy- 
fi  legem  , atque  adeo  omnes  indru- 
menti  veteris  feripturas  abnegarunt , 
«t  Augud.  cum  alias  fiepe  , tum  in 
Iib.  cont.  Fauftum  , & Eufeb.  t.  lib. 
<ap.ult.au£lores  funt.  Nos  vero  hos  li. 
iros  in  univerfum  recephnus . Item  , 
qpac  Nicodemi  dc  Bartholomzi  pomme 


abHzreticis  proferuntur,  evangelia  conC 
temnimus  . Marci  evangclium  venera- 
mur. Ac  nos  quidem  harum  rerum  cau« 
fam  reddimus  : illi  vero  ejus  , quod 
univerfa  tenet,  tenuitque  femper  Eccle- 
fia,  rationem  reddere  nullo  pafto  que- 
unt. Imo,  vivorum  judicum  auflori- 
tare  lublata,  nihil  tllis  fupered  , nill 
ut  totum  facrorum  Biblioruui  codicem 
de  medio  tollant . Adde , quod  feriptu- 
ra  Judex  ed  mortuus,  qui  nec  litigan- 
tium utrinque  rationes  audire , nec  fen- 
tentiam  iple  eloqui  valet . Accedit  , 
quod,  fi  in  humana  aliqua  repubL  ta. 
lis  judiciorum  edet  forma  przfcripta, 
ut- nulli  edent  judices  vivi  , fed  folis 
exaratis  literis  controverfia  quzeunque 
de  illius  reip  fcripturis  exorta  finire- 
tur , praeterquamquod  forma  judicandi 
dultidima  ellct  , nullus  etiam  edet  li- 
tigandi finis.  Ei  enim , qui  neget  indru- 
meotum,  nulla  vis  inferii  queat,  fi  vi- 
vi judices  nulli  habeantur.  Ita  Deut. 

17.  non  ad  feripturam  diflidentes  homi- 
nes referuntur,  fed  ad  vivorum  examen 
judiciumque.  Et  Malach.  2.  cap.  La- 
bia , inquit , facerdotis  cudoduint  feien- 
tiam,  & legem  requirent  de  ore  ejus: 
de  ore  ejus,  ait,  non  de  lege  ipfi.  Et 
A£lor.  i {.  non  ad  feripturam  appella- 
verunt Antiocheni,  ut  intelligerent  aa 
verba  Pauli  divina  edent  , fed  ad  Apo- 
dolos  & feniores  , qui  erant  Hierofo- 
lymis.  Nec  Apodoli  8c  feniores  feri- 
pturam judicem,  fed  femetipios  & Spi- 
ritum iandlum  poiuerunt  . Vifum  ed  , 
inquiunt  , non  feripturz  , fed  fpiri- 
tui  faii£lo  , Sc  nobis . Sanflus  quip- 
pe fpiritus  non  habitat  in  litcra  , fed 
m fpiruu : non  in  fyllabis , fed  in  cot- 
-dibus  . Quod  fi  ii  qui  Paulo  adveria- 
bantur,  feripturz  in  caufa  illa  judicium 
peterent,  quzdu)  hodie  maneret  ambi- 
Sua. 

Secanda  propofitio.  Judicium  de  fcrl- z.  Gmx2. 
pturts  canonicis  ad  privatas  reipulx 
Cbridianz  cives  non  pertinet-  Primo  , 
quia  in  humana  repub.  ejuftnodi  judi- 
cia non  permitterentur  privatis  homi- 
nibus , nrfi  legislatores  deCpoiflent.  U- 
xerque  enim  eorum , qui  difTidium  ha- 
bent, hanc  fibi  judicandi  pari  ratione 
vindicarex  auftorrtatem  e Ccque  nul- 
lus edet  Adidiomm  finis.  ZVivaus  er- 
go cnjufque  vel  revelatioiies , vel  ou 
pinationes  velle  fcqui  , idque  in  quz- 
ftione  fidei  neceflaria  , dulram  enx . 

Pro  fua  etenim  fa&iooe  quifque  dif- 
finiet , & quz  ipfe  exidimaverit,  cs 

S A 


/ 


iSd  De  Lotit  TheoUgich. 


Cbi  afleret  a Deo  revelata. 

Quid  quod  nullut  homo  privatus  cer- 
tam habet  in  Ecclefia  auftoriutem , 
tiullus  apud  reliquos  hdeles  exploratam 
& folidam  veritatem  i ita  judicium  quod- 
cunque ab  ejufdem  privato  cive  pro- 
feAum  infirmum  erit  & feriptura- 
rum  proinde  fides  incerto  & imbecil- 
lo fundamento  nitetur  . Quid  quod 
Deuter.  17.  quarlliones  graves  non  ad 
privatos  jubentur  deferri , fed  ad  eos  , 
ui  habent  publicam  in  Ecclefia  pote- 
atem  t Quid  f Num  Antiocheni  pri- 
vati hoimites  judicium  fibi  aflumple- 
K in  illa  controverfia , qua  dubium 
erat  , Pauline  verba  Dei  effent  , an 
non  ? Minime  vero  ; Icd  miferunt  ad 
Apollolos  8e  feniores , qui  erant  in 
Hieruialcm  . Aftor.  i;.  Adde  huc  , 
quod,  cum  quidam  viri  do£fiifimi  ne- 
garint  epidolam  ad  Hebraeos  efie  cano- 
nicam , alii  audtores  quoque  ipfi  non 
ignobiles  Apocalypfim  Joannis  exclu- 
lerint  , non  poflet  ex  cujufque  priva- 
ti hominis  fenfu  ea  dodfifiimorum  vi- 
rorum controverfia  componi . Vide  Ori- 
genem  , homil.  7.  in  Ezech.  Gregor. 
Naiianxenum  in  Apolog.  Hieron.  in 
EzeA.  cap.  ij,  & in  Hiere.  cap.  tj-, 
vt  intelligas  , quam  parum  fit  deferen- 
tlura  in  hujufmodi  rebus  privatorum 
hominum  przjudiciis.  Sed  de  his  mul- 
ta pofterius . Nunc  reliqua  perfequa- 
mur. 

Tertia  ptopofitio.  Ab  Ecclefia  eft  de- 
|.  Conci,  terminanaum , quifnam  liber  fit  canoni- 
cus,  & illius  audoritas  certa  regula  eft 
ad  libros  vel  in  facrorum  numerum  re- 
cipiendos , vel  etiam  ex  eo  numero 
rejiciendos.  Hano  tenuit  Irenacus,  lib. 
5.  adverfus  Haerefes  , cap.  1.  j.  & 4. 
& Auguft.  lib.  contra  Fauftum  i^. 
cap.  4.  & lib.  s8.  cap.  a.  8c  4.  & 
fecundo  libro  de  doftrina  Chriftiana  , 
> cap.  8.  denique  in  libro  contra  epifto- 

lam  Manich»! , cap.  s.uWi  illa  eft  omnium 
fermone  trita  lententia , Evangelio  non 
crederem , nifi  me  Ecclefiat  moveret  au- 
ctoritas. 

Hac  eadenp-Afioitur  a Concilio  To- 
letano primo  in  hac  verba:  Si  quis  di- 
xerit, vel  crediderit  alias  Icripturas  effe 
canonicas,  prartereas,  quas  Ecclefia  ca- 
tholica recipit,  anathema  fit.  Ecclefia 
igitur  catholica  aufloritas  certum  ar- 
gumentum exhibet  ad  libros  facros  vel 
■recipiendos  , vel  rejiciendos  , id  quod 
multis  roagnifque  rationibus  comproba- 
tur. 


Primum  eiiim  , fi  hujufmodi  res  in 
contentionem  veniat  , cum  nec  ex 
feripturis  ipfis  , aee  ex  privata  cujul- 
vis  opinatione  fit  ceofura  ferenda  , ex  ' 
aliquo  hanc  loco  petere  neceffe  eft . 

Non  eft  autem  , unde  commodius  at- 
que conftantiiis  ejufmodi  judicium  cen- 
luramque  petere  debeamus  , quam  ab 
Eccle/ia  , qua  eft  columna  & firma- 
mentum veritatis.  Ad  Ecclefia  igitur 
tribunal  eft  hac  quaftio  referenda  i & 
ejus  decretum  Lydius  lapis  erit  ad 
explorandum  , qui  liber  canonicus  *•  1* 

fit. 

Item , ut  D.  Auguftinus  contra  Pan-  ^ 
ftum  Manichaum  argumentatur,  in  i;. 
bris  Ethnicorum  non  alia  ratione  ma- 
gis veros  andores  eiqaloramus,  quam 
ex  communi  confenUi  & teftimonio 
eorum  , qui  fuerunt  ante  nos.  Unde 
enim  Platonis  , Arift.  Ciceronis  li- 
bros novimus  , nifi  ex  eorum  , qui 
nos  atate  antecefferunt  , continuis  te- 
ftimoniis  f Si  ergo  in  cateris  omnibus 
hac  via  tutiftima  , 6c  certifiima  eft 
ad  cognofeetidum  cujufque  libri  au£lo- 
rem  , cur  harc  eadem  non  erit  certa  , 

& explorau  viro  catholico  ad  in- 
telligendum  hunc  librum  cfTe  Mat- 
thai , illum  non  efte  Thoma  , hanc 
epiftolam  efie  feriptam  a Paulo  , il- 
lam a Paulo  feriptam  non  fuifie?  Ec- 
clefia itaque  teftificatione  libri  facri 
fiint  admittendi.  Quod  videtur  Joan-^M». 
nes  Evangelifta  fignificafie  , cum  ait  , 

Hic  eft  difcipulus  ille  , qui  teftimo- 
nium  perhibet  de  his  j 8c  icimus  quia 
verum  eft  teftimonium  ejus  . Joannes 
ergo  teftimonium  perhibet  Evangelii  , 

& Ecclefia  probat  , inquient , Et  Ici- 
mus , &c.  Alioqui , quorfum  illa  nu- 
meri tam  fnbi»  & inopinata  mutatio  t 
Apoftolus  quoque  Paulus  id  manifefte 
docet  in  epiftola  ad  Galat.  cap.  e. 

Nam  cum  accepifiet  Eyangelium  per 
revelationem  Jefu  Chrifti  , & manfif- 
let  cum  Petro  & Jacobo  diebus  quin- 
decim , afeendit  rarius  Hierofolymam 
fecundum  revelationem  , & contulit 

cum  Apoftobs  & fidelibus  Evange- 
lium  , quod  praedicabat  in  gentibus; 
ieorfum  autem  lis  , qui  videbantur  ali- 
quid effe  ; ne  forte  in  vanum  curreret 
aut  cucurriffet . Quod  fi  Ecclefix  pro- 
batio non  efiet  neceffaria  , certe  non 
fuiffet  follicitus  Paulus , ut  afeenderet 
ad  conferendum  Evangelium  , ne  for- 
te , &c.  Atque  ( ut  Auguftinus  con- zdLij.p.*. 
ira  Pauftum  ait ) fi  Apoftolus  Paulus 

noa 


Digitized  by  Googlc 


I 


tJl^  SecinJut.  Cap.  Vlh 


non  inveniret  in  eaftie  Apoilolos,  cum 
quibus  conterret  Evangelium  , Ecclefia 
illi  omnino  non  crederet.- Et  Hieronym. 
»in  Epift.  ad  Auguftinum,  h*c  Apdllo- 
li  verba  'pertradans , Ex  his,  inquit,  o- 
ilendit,  fe  non  habiiifle  (ecuritarem  E- 
vangclii  praedicandi,  nifi  Petri,  &,qui 
cum  eo  erant , -fuiflet,  lententia  robora- 
tum. -Eli  autem  ha;c  ecifl'.  etiam  in 
tomo  opevum  Augudini  fecundo , num. 
II.  Et  Tertull.  l:b.  4.  adverfus  Marcio- 
nem , Propterea , inquit , Paulus  Hiero- 
folymara  alcendit  ad  Apoftolos  conful- 
tandos , ne  forte  in  vacuum  cucurrif- 
fet.  Non  enim  fufficeret  ad  fidem  fin- 
gularitas  indrumenti  deftituta  patroci- 
nio antcceflbrum . £>enique , ut  cum  an- 
cioribus contulit , & convenit  de  re- 
gula fidei,  dexteras  mifcuere  . Igitur, 
£ ipfe  illuminator  Lucae  audoritatem 
antecedbrum  & fidei , & prirdiracionis 
fuae  optavit , quanto  magis  eam  Evan- 
gelio  Lucae  expodulem , quae  Evange- 
lio  magiftri  ejus  itiit  neccflaria?  Ha^. 
nus  ille. 

Idem  quoque  habetur  Aft.  if.  Cum 
enim  apud  Antiochiam  dubitaretur,  an 
Paulus  , & Barnabas  vere  fentirent  , 
& docerent  de  cedatione  legalium , da- 
tuerunt  fideles,  ut  afcenderent  Paulus, 
& Barnabas  , & quidam  alii  ad  Apo- 
llolos , & presbyteros  in  Hierufalem. 
Non  ergo  unufquifque  per  fe  cognofcit, 
an  doClrina  ex  Deo  fit , necne  , aut 
ipfa  datim  doClrina  cuivis  fefe  eise  di- 
vinam manifcdat fed  Ecclefix  opus 
ed  approbatione.  Quod  Lutherani  tan- 
dem in  comitiis  Augudanis  confefli 
fuQt,  habere  fcilicet  Ecclefiam  auClo- 
eitatem  ad  difcernendum  verba  Dei  a 
verbis  hominum  . Atque  Lutherus  in 
libro  de  captivit.  Babylonica  , ubi  de 
Ordinis  Sacramento  agit  , confitetur 
quidem  , Ecclefiam  habere  oocedatem 
diiamendi  verbum  Dei  a verbis  homi- 
num, fed  non  proinde  tamen  judicem 
efse  verbi  Dei  . Quemadmodum  Au- 
gudinus  ait,  quod  veritate  ipfa  fic  ca- 
pitur anima  , ut  per  eam  de  omni- 
bus certifISme  judicare  poflit,  fed  veri- 
tatem judicare  non  poflit  j dicere  au- 
tem cogatur  iofitliibili  certitudine , hanc 
elise  veritatem  judicata  majgis , quam 
judicans:  ita  & in  Ecclefia  talis,  in- 
duit , e(l  feofus  , illuftrante  fpiritu  , 
in  judicandis  , Sc  approbandis  do£lri- 
nit , quem  demondrare  non  poied  , ' 
9c  umen  certiflimum  habet . &cut  e- 
oim  a{«d  Pbilofophds  de  comtuuAtb 


bus  conceptionibus  nemo  judicat,  fed 
omnes  per  eas  judicantur ; ita  apud 
nos  de  fenfu  fpiritus , qui  judicat  o- 
mnes,  & a nemine  judicatur.  Sed  nos 
hoc  fane  loco  de  verbis  ceitate  nolu- 
mus. 

Tantum  definimus , id  quod  jam  Lu.' 
therani  vel  inviti  concedunt,  ex  Eccle- 
fix  audloriuie  certum  argumentum  fu: 
mi  vel  ad  libros  facros  admittendos, 
vel  ad  eos  repellendos , -qui  Lacri  non 
funt. 

Ac  vero  non  parva  quxdio  fe  of- 
fert , an  nomine  Ecclefix  fignificemus 
hoc  loco  Ecclefiam,  qux  fuiit  ceinpO- 
re  Apodolorum  ; an  fidelium  congre- 
gationem , qui  modo  funt  s an  potius 
univerfam  colledlionem  Chridianorum 
a Bapcifmo  Chridi  per  Apodolos  8e 
exteros  fuecelsores  eorum  ufque  ad 
faxe  tempora  propagatam  . Durandus 
enhn  in  j.-  Senten.  didmA.  14.  quxll. 
I.  & Gerfon  de  vita  fpiricaali  animx, 
ledi.  t.  coroll.  7.  hujufmodi  au&ort- 
tacem  facros  libros  approbandi  , vel 
etiam  non  facros  repro^ndi,  ad  Eceje- 
fiam  referunt  fidelium  , qui  cura  Apo- 
dolis  ezticerunt . At  Toannes  Driedo- 
nis  lib.  t-  de  Ecclefiaflicis  Scripturis  , 
& dogmatib.  cap.  i.  & Thomas  Vval- 
denfis  lib.  z.  oodlrinal.  fid.  antiqux 
cap.  if.  & ao.  hanc  auAoritatem  exi- 
dimant  referendam  ad  feriem  Patrum 
omnium,  & fidelium  ab  Apodolis  fuc- 
cedentinm;  qux  eadem  profcdlo  vide- 
tur fuifse  fencentia  Irenxi  lib.  3,  ap.j. 
& libro  4.  cap.  6j.  adverfus  bxrefes  j 
& Tertulliani  lib.  4.  adverfus  Marcio- 
nemi  &Augudinilib.  5}.  contra  Faudum 
Manichxum,'&  in  lib.  z.  cap.  6.  con- 
tra Julianum  Pelagianum,  & lib.  z,  de 
dqfirina  Chridi , cap.  8.  & Epid.  '6j. 
Sed  Sc.alii  tamen  hanc  audloricatem  hu- 
jus etiam  temporis  Ecclefix  tribuunt : 
qux  videlicet  eadem  cd  cum  antiqua, 
habecque  eundem  veritatis  fpiritum  alli- 
llentem . 

Ego  vero  primum  fentio,  ad  Apofto- 
los pertinuifse  libros  facros  probare,  non 
faaos  rejicere.  Nec  enim  alios  libros 
canonicos  habemus  five  veteris,  iive 
novi  teftamenti  , quam  quos  Apofto- 
li  probaverunt,  atque  Ecclefix  tradide- 
runt. , ■ 

JBx^imo  deinde,  hujufmodi  traditio- 
ifnft.J|poftolicam  non  alia  ratione  me- 
lius mnotefeen , quam  per  Patres  , Sc 
Do&ores  Ecclefix  pofi  Apoftolos  fuc- 
cedentes  s quemadmodum  non  alia  via 
B s cet- 


21  He  Ltcit  Theciogtctr. 


«rtior , atque  expeditior  eft  ad  Uitifti 
Sl  Apofloloiuni  reliquas  traditiones  co- 
gnolcendss:  quod  fuo  poAea  loco  de- 
monllrabiiuus . Atque  horum  quidem 
neutrum  opus  ed  exquiHtis  ratioai- 
bus  confirmare.-  tantum  latis  ell  admo- 
nere. 

Illud  vero  demonftrandum  eft  , Ec- 
cleliam  fidelium  nunc  viventium  nen 
quidem  fca-ibere  canonicum  librum  pof- 
fe,  ied  'definire,  an  liber,  de  quo  dil'- 
putaciocft,  canonicus  fit,  an  non.  Qtiia 
definitio  dubiornm  , quae  circa  fiuem 
modo  exoriuntur,  ad  praifentem  tcclc- 
ilam  pertinet.  Oportet  emra  judiccm  vi- 
• vum  in  Ecelefia  ef"se , qui  fidei  contro- 
verfias  decidere  poflit : fiquidem  De- 
us  in  ncccrsariis  Ecclefiae  iuac  non  de- 
fuit . At  librum  efse  canonicum,  nec- 
ne , fidem  maxime  tangit  . Aa  Ec- 
clefiam  igitur  hujus  temporis  hujus 
. rei  judicium  pertinebit  . Nam  fi  erro- 
res , qui  lanae  dodlrinae  adveifantur , 
Ecclefia  , qui  runc  eft  , condemnare 
nequit  i profedlo  , judicibus  de  medio 
fublatis  , hujus  Ixculi  hxretici  im- 
pune vivere,  atque  adeo  regnare  pof- 
lunt. 

Rurfum  , tempore  Hieronymi  dubi- 
tare catholico  licuit  , an  Apocalypfis 
Joannis  facra  & canonica  clTet . Nunc 
autem  , ut  fuo  loco  oftendemus  , id 
non  licet  in  dubium  vertere.  Ergo  poft 
tempora  Hieronymi  Ecclefia  audforica- 
tem  habuit  illam  quzfiionem  profli- 
gandi . 

Quamobitm  cum  noftro  tempore  qui- 
dam in  dub  um  vocent , an  Baruch , & 
Macha1>seorum  libri,. ac  cacteri,  de  qui- 
bus quzftio  in  manibus  eft  , canonici 
fine,  necne  ; hanc  certe  ambiguitatem 
przfentis  Ecclefo  judicium  explanate  pot- 
erit . 

Prztcrea . Ecclefia  , quz  nunc  eft , 
in  fide  errare  non  poteft  . Ergo  , fi 
crediderit  , aliquem  librum  elTe  cano- 
nicum , ex  ejus  teftimonio  idoneum 
lirmumqne  fumetur  a Theologis  argu- 
mentum. Nam  & Ecclefia  przfens  do- 
cere eos  , qui  fidem  fufee^rint  , luo 
jure  poteft,  quzeunque  fidei  funt  , & 
facros  libros  , quos  per  traditionem 
veterum  accepit,  pofteris  fuis  ipfa  tra- 
dere. Qui  quidem  pofteri  fidem  pro- 
xime  habeant  Ecclefiz  przfentt  necef- 
fc  eft  i ut  przfentes  credidimus  proxi- 
me antececfeiuibus  , & illi  fuwriori- 
bus,  ferie  quadam  & ordine  ulque  ad 
Apoftolos  , quibus  fideles  tunc  vivi 


proximius  crediderunt. 

Sicut  enim  'ii  dilciplinis  duo  princi- 
piorum genera  cernimus  , unum  remo- 
tum , alterum  Proximum  , hoc  polire* 
mum , illuii  primum,  t.cc  eolidufiones 
ad  primi  io. tia,  nili  per  pcllrema,  re- 
ferumur  : fic  ne  hdes  fuccedentium  ad 
eos  , qui  nos  ztate  antccefifruiit , ni- 
li per  nos  referri  poteft,  do.icc  ad  Apo- 
ftolos, & inde  ad  Clirilium  f-irvt.oitur, 
ubi  taiiquam  in  primo  fundamento  ca- 
tholica fides  corillft.t.  Quemadmodum 
etiam  utraque  d'(ciplinanim  principia 
firma  funt  , utraque  item  conchifio- 
r.es  certo  probant  , ' licet  altera  me- 
diata , altera  immediata  fint  .-  ita  & 
Ecclefia,  quz  nunc  eft,  ctrium  argu- 
mentuni  dogmatis  Chriftiai  i exhibet  , 
uamvis  ipfius  demum  fides  ad  Chri. 
i & Apoftolcrum  fit  dcdlrinam  refe- 
renda. 

Qua  in  re  videtur  mihi  fatfus  Tho- 
mas  VvaldcnCs.  Etenim  , ut  paulo  an- 
te indicavimus,  aliud  eftquzrere,  quid 
Ecclefia  przfens  definire  poflit  , & 
quotifqiie  habeat  controverfias  decer- 
nendi audloritaccm  , aliud  vero  invefti- 
gare , quanam  via  & ratione  ad  redlam 
& firmam  harum  rerum  definitionem 
valeat  wrvenire  , Ac  nos  quidem  in- 
genue fatemur  , non  effe  nunc  novas 
revelationes  expedlandas  , live  a fum- 
mo  Pontifice,  uve  a Concilio,  live  et- 
iam ab  Ecclefia  tota  j fed  inquirendi 
potius  majorum  documenta  , ac  San- 
dlorum  feripta,  Apoftolicas  rurfum  tra- 
ditiones, facras  etiam  literas  confulen- 
das  , atque  per  bujofmodi  conquilica 
media  quzftioncm  de  fide  propofitam 
decernendam.  Nam  & Apoftoli  & ft- 
niores  congregati  in  Concilium  Hiero- 
iolymitanum,  magna  fadla  conquifitio- 
ne,  tum  exrebus-ante  a&is,  lumexfcri- 
pturis  Prophetarum , fentenciam  de  re 
propoliu  atque  in  qupftionem  vocata  tu- 
lerunt. 

Fallitur  & in  alia  re,  nili  fallor  ego, 
Thomas  Vvaldenfis  , cum  afferit  tcfti- 
monium  laicorum  fidelium  etiam  huc 
pertinere  ; fcd  ideo  ad  eos  non  effe  o- 
tu  recurrere , quia  nefeierunt , inquit , 
cem  fuam  congruis  vocatmlis,  atque 
ab  omni  intricatione  liberis  fuccefforum 
confignare  memoriis.  Nam,  quz  ad  fi- 
dem fpe&ant , funt  in  duplici  differen- 
tia. Altera  , quz  omnes  fideles  expli- 
eite  credunt ; ut  Filium  Dei  humanam 
naturam  fufcepiffe  : altera  vero  funt  , 
quae  videlicet  Ibli  majores  credere  te- 
neatur 


I 


Lfhey  Secundus.  Cap.  VII.  2t 


neatur  explicite  , populus  sutim  im- 
plicit;  in  majorum  fiJc  ; ut  Patrem  & 

• Filium  efle  unura  principium  Spir.tus 
Sandli.  A populo  igitur  rudi  in  rebus 
. fidei , qjar  fab  priori  ger.rre  continen- 
tur, jure  foifiun  tcllmuimum  pol^uU- 
veris  , quod  tarUm  rtrum  ri  ks  arque 
ad  majores  ac  nimor.-s  temnet.  At  m 
his  quae  ad  alterum  penus  lj>cctant,  (i 
.qua  quaclho  exoriatur  f incpuflimum 
erit,  ut  imperitum  vulgus,  delirus  le- 
nex,  garrula  anus,  lutor  mJodus  cori- 
fularur  i idqu;  maxime  , li  non  ad  ec- 
dedam  praefeiitcmj  fcd  ad  eam  , qu* 
fupttjorum  (uit  temporum  , liujufmoJi 
quxitioues  dnt  referendx . Quod  deri 
oportere,  Thomas  ipfe  Vvaldenfis  alFe- 
ruit.  cum  Igitur  fides  de  numero  ca- 
nonicorum librorum  explicita  non  .po- 
pularium dt , led  majorum  , ad  quos 
utique  Ipedbac , quinam  dnt  iacri  libri, 
cogiiolcere,  fateamur  necefle  eft , in  hu- 
julmodi  quzlbone,  quam  modo  verfa- 
mus,  teftimonium  a plebe  non  efle  re- 
quirendum-, fed  a docforibus  Eccledx. 
quibus  & plebs  rudis  debet  credere , ad 
quofque  dmilium  rerum  judicium  perti- 
nere, ut  jullum  , ita  quoque  certum  eft. 
Quo  fll , ut,  fi  omnes  fandi  & dodo- 
res  Eccledx  afteruerinc  aliquem  librum- 
e(T:  canonicum , id  pro  certo  habendum 
fit , perinde  ac  fi  tota  Ecclefia  afteruif- 
fet.  Quod  ubertus  alio  loco  explican- 
dum eft.  De  tertia  igitur  propofitione 
latis  eft  didum. 

Coacl.  Q^urta  propofilio.  Ad  Concilium  u- 
niverfal:  prxcipue  pertinet  definire  , qui 
liber  fit  canonicus.  Quam  quidem  pro. 
pofitionem  xquo  animo  paterer  ab  hxre- 
«cisnon  admitti.  Sed  illud  tamen  doleo 
vehemenur,  quod  eam  nonnulli  fideles 
inficiantur,  in  quibus  Thomas  Vvalden- 
fis cfte  videtur,  lib.  a.  dodrinalis  fidei 
antiq.  cap.  jp. 

Probatur  tamen  illa  manifefte,  quia 
proponere  fidelibus  ea,  qux  fune  divi- 
nitus levelau,  ad  Ecclefix  paftores  ma- 
xime Ipe^t;  lum  quia  tou  Ecclefia  hu- 
jufmoai  reselata  proponere  & docere  noit 
valeat  tuim  quoniam  , ut  poflet,  non 
deceret  tamen  , 'at  tou  Ecclefia  docen- 
di o£Scium  alTu.mereti  tum  quia  pafce- 
re  oves  in  fcientia  &dodrina,  proprium 
munus  pallorum  eft,  ac  Hieremi*  j.di 
xitur;  tum  quoniam  aliquando  inter  ipfos 
catholicos  concertatio  eft,  an  hic,  aut 
ille  liber  canonicus  fit.  Ad  dirimendam 
igitur  hujufmodi  difcepucionem  , opor- 
aei  ia  cccle^  Judices  efie.,  quorum  Xen- 


centiam  tideks  debeant  fequt . Judicts 
autem  in  dodlrina  fidei  non  alios  con- 
venientius accipimus,  aeque  Epilcopos 
& Doiftores  , quibus  fidelium  inftru- 
dlio  demahdata  eft,  quofque  fi  de  me- 
dio tollas,  Ecclefix  univerlalis  judicia  ' 

protinus  aufers  ; cum  cora  ipla  Hc- 
clefia , hoc  eft , fideles  omnes  , conve- 
nire ad  judicandum  de  propofica  qux- 
ftione  nec  debeant  , nec  vero  pof- 
fint. 

Prxterea  Concilium  eft  certa  regula 
in  his,  qux  fidei funt , utpofteriusoften- 
demus.  Cuin  igitur  hxc  quxft.  de  libris 
faens  atque  canonicis  ad  hdem  atcmeai. 

Concilii  ceftimonio  abunde  potent  defi- 
o'ri.  Id  quod  Antiochenos  intdkxifte 
conftac.  Non  enim  quxlltoncm  dc  le- 
galibus ad  fidelium  plebem',  fed  ad 
Apoftolorum  & feiiiorum  fynodum  re- 
tulere . Nec  poft  Concilii  leiitentiam 
ullus  reli^luscft  dubitandi  locus.  Alio- 
rum ij. 

Quinta  propoficio.  Ad  fummumPon-  _ 
tifitem  pertinet  definire,  quiiiam  liber 
fit  canonicus.  Primo,  quia  majores  Ec- 
clefix cauix  ad  Summum  Pontificem  re- 
ferendx  funt , ut  Innocentius  probat  de 
baptifmo  cap,  majores;  nofque  idem  et- 
iam fumus  demonftraturi . At  haec  de 
libris  canonicis  caufa  maxima  eft  ; ad 
lumraum  itaque  Pontificem  eft  referen- 
da . Deinde  quia  contingit  cfte  dif- 
lidium  inter  Patres  in  concilio  coogre- 
gatos.  Quod  fi  non  eflet  judex  in  Ec- 
clefia , qui  hanc  contentionem  litem- 

ue  dirimeret,  cerie  non  eftet  Eccle- 

X a Deo  provilum  in  rebus  necefiX- 
riis . 

Prxterea  quia  Summus  Pontifex , quo- 
ties de  fide  proauotiat,  errare  iwqiiit.* 
quod  fuo  poftea  loco  etiam  coramon-  . ■ 
ftrandum  elK  Ipfius  ergo  Pontificis  tefti- 
monio  tanquam  certo  judice  probare  po- 
terimus, quis  libtr  fit  canonicus,  qui^ 
contra  oon  fit- 

Pollrerao  id  oftenditur  argumento  Ni-  /utmA 
colai  Papx.  Nam  quod  vere  (edes  Apo- 
ftolica  probavit , hodie  tenetur  acce-  iif. 
ptum.  Se  quod  illa  repulit , nadli-mis 
incffi.-ax  prprfus  habetur  . Ita  opufcu- 
Ia  doiSorum , qux  approbavit  , Ecdi- 
fia  probat  i qux  contra  mprobavit,  Ec- 
clefia reprobat.  Su.nnioruin  eigo  Pon- 
tificum de  hifce  rebus  teftimnniura  , 
iplo  etiati»  perpetuo  rerum  expenmcn- 
to , firmum  ac  certum  .'labere  compel- 
limur. Nam  & Evangelmm , quod  Pau- 
lus prasdicabat  in  eeniibus,  ut  ante  ex 
i + Tcr- 


Di^,:kcd  )y  ’ 


«4  De  Loiit  "TheoUgictf . 


Tertulliano , Hieronymo , & Auguftino 
monil ravimus  , non  fiiiflet  ab  Eccicfia 
receptum,  nifi  Petri  audoritate  fuilTet 
roboratura  s & , ut  idem  Hieron.  in  lib. 
de  viris  illuftribus  ex  demente  in  6, 
» Utm  iittTViKinm  fcribit , Marci  Evangelium , 
cum  Petrus  audilTet , probavit , & Ec- 
I clefia:  legendum  lua  audloriute  edidit . 

Idem  vero  Eulebius  libro  a.  Ecclelialli- 
ex  hillorix , cap.  i non  folum  Clemen- 
tis, fed  & Papix  teftimonio  confirmat. 
Conflat  autem , qui  Petro  fuccedit , hunc 
eandem  poteflatem  habere  in  illis  fane , 
qux  funt  Ecclefix  neceflaria.  Ad  fum- 
nium  ergo  Pontificem  hujufmodi  de  li- 
bris canonicis  judicium  pertinet.  Nam 
& fi  qua  fimilis  quxflio  in  veteri  lege 
exoriretur  , ad  Pontificem  ejus  definitio 
pertineret,* ut  Deuu  17.  legimus.  Ha- 
dlenus  quanta  fieri  potuit  brevitate  a no- 
bis ea  dida  funt , qux  prxfcnti  loco  fa- 
tis erant,  ut  piusleaor  intelligeret,  qui- 
bus audloribus , in  libris  canonicis  con- 
ilituendis,  fidem  habere  oporteret.  Nam 
£ qua  horum  majori  vi  Se  argumentis 
indigent,  ut  in  univerfum  probentur  o- 
itinibus,  eafuis  pqflea  locis' confirmabun- 
tur . Nunc  vero  illud  agendum  efTe  pu- 
to , ut  argumentationes  hoflium  verx 
religionis , quam  breviflime  etiam  polTu- 
tous,  refellamus. 


CAPUT  VIIL 


VU  epnfuuntuT  atgumtma 
tsfitii  ftxii. 


Refpon.  A ^ primum  igttur  argumemum  fic 
«d  I.  reipondeo  : Si  Chrillus  ab  homi- 

ue  tellimonium  non  accipit ubmam 
illud  efl , Fuit  homo  millus  a Deo , 
Jm».S.  Ut  tellimonium  perhberet  de  lumine  t 
ubi  rurfus  illud.  Vos  tcflimonium  per- 
hibebitis de  me , quia  ab  initio  mecum 
eflis  f ubi  denique  illud  ( ne  omnia 
jepetamus)  Eritis  mihi  tefles  in  Hieru 
falem  Sec.  Seiifus  'gitur  efl : Ego  homi- 
nis teflirnonio  non  egeo  quidem  , fed 
affero  tamen  teliimomum  joannis  pro- 
pter vos.  ideoque  fubiungit  , Sed  hxc 
dico,  ut  vos  iilvi  (itis.  Quod  aucem 
ipfe  humanum  tellimonium  non  quxrat, 
quo  videlicet  ipfe  mimme  egere  cre- 
dendus cft  , probat  fubjungens , Ego  ha-, 
beo  tellimonium  majus  Joannis  , &c. 
£t  revera  FgaviaFic^  ut^  qui  divinuia 


teftimonium  habet,  ipfe  quidem  pfopter 
fe  non  accipiat  ab  homine  tellimonium , 
fed  oblatum  tamen  propter  aliorum  uti- 
litatem non  repudiet . In  eundem  quoqife 
fenfum  deinde  fubinfert,  dariuiem  ab  * . , 

hominibus  non  accipio  j cum  tamen  Pe-/“**  •*“>  ' 
trus  diclus  fit  fua  morte  Deum  glori- 
ficaffe.  Ac  de  primo  quidem  argumen- 
to fatis. 

Ad  fecundum  vero  facile  rtfponde-- 
tur,  Apoftolum  ibi  non  cum  imperitis,  . ^ 
fed  cum  do£lis  habete  fermonem.  Ait"^ 
enim  , Non  fcripfi  vobis  quafi  igno- 
rantibus veritatem , fed  quafi  fcientibut 
eam.  Sapientibus  ergo  Ecclefix  magi- 
firis  ur.Aio  interior  fufficit  ad  ea,  qux 
fidei  adverfantur,  refinandaj  atignoran. 
tibiis  opus  efl  etiam  externa  dodhi- 
na  eorum  maxime  , quos  Deus  con- 
flicuit  in  Eccicfia  pallores  & do£l<v 
res,  Intelligendum  efl  etiam  , doctri- 
nam fidei  fingulis  hominibus  necefifariam 
unicuique  per  fe  forte  innotefcere  , fi 
fpiricum  manentem 'in  fe  habet.  At  ve- 
ro , qux  funt  in  fide  non  fingulis 
quidem  neceflaria  , fed  ad . Ecclefix 
communem  utilitatem  pertinentia,  noa 
ea  llatim  a bonis  viris  cognofeuntur  , 
quamlibet  fpiritum  Dei  & iinClionera 
habentibus  . Si  enim  fimplici  mulier- 
culx  proponatur  , an  accidentia  in  Sa- 
cramento altaris  fine  fubjeClo  fint 
quamvis  fanda  fit  & jufla , non  efl  0- 
pus  ea  de  re  ab  undione  doceatur . 

Sed  fi  illud  ab  et  inquiras  , nura 
Chriflus  pro  peccatis  noftris  fanguinem 
fuderit  , id  profedo  ab  undione  do- 
cebitur , quoniam  prxflanti  , quod  in 
k «11 , Deus  fidem  ad  falutem  necef- 
fariam  non  negat . Porro  autem  , cum 
quxflio  hxc  de  numero  librorum  Ca- 
nonicorum non  fpedet  ad  fingulos  , 
fed  ad  dodos  in  Eccicfia  viros  re- 
ferenda fic  , fic  confequens  , ut  ad  co- 
gnofeendum,  an  hic  liber  , an  ille  fic 
Canonicus  , non  fic  fatis  undionem  ha- 
bere . Non  enim  undio  quemcumque 
fimplicicer  <^ec  de  omnibus  , icd 
quemque  de  his,  qux  funt  et  propria 
Sc  necelTaria.  Atque  hxc  fatis  aRinde 
erant , ut  fecundum  argumentum  clude- 
refur  - Sed  , ut  iis  morem  geramus  , 
qui  aliud  prxterea  quicqiiam  in  illius 
tellinionii  explicatione  defiderant  , ter- 
tia adhuc  rcfponfio  adjicienda  ell . 

Non , fi  qui-iatn  in  Ecclefia  J>riiTiitiva 
tantos  habuere  8c  i»  virtute  8f  m Jo- 
drint  progrelfus  , ut  nullo  dodore 
M^erao  iudigutiu  quippe,  qui  fpiri- 


Llier  Secumlus.  Cap.  VIII.  25 

tu  docente  nolTcnt  oronij.  Idcirco  gra-  fcrucabancur  fcripturas , (1  hxc  ita  Ce 
nam  illam  Spiritus  Sanai  nos  & ad  haberent:  £ A&or.  17.)  & cum  qui- 
omnes,  & ad  hoc  etiam  tempus  rciere-  dara  document,  fine  cirumciflone  nemi- 
mus.  Alloqui  quis  aut  linguarum  do-  nem  pofTe  falvari,  non  protinus  cuilibet 
num,  aut  alia  multa  , que  /pineus  a exploratum  fiut,  num  ea  vox  ac  do- 
principio  fidelibus  impertiebatur,  modo  ^ina  ex  Deo  elTet,  an  non;  fed  re- 
non  habeat,  non  fe  arbitretur  fpirftum  lata  efl  potius  ad  Apoflolos  & fenio- 
accepilT: , nec  undlum  fef:  exillimet , ni-  r:s  quzflio  , & , adhibito  concilio  , 
fi  cum  Antonio  Monacho  Egyptiq  fine  magnaqu:  prius  fa£/a  difquifitione  , fi- 
Wt  ulla  {cientia  literarum  divinas  fcripturas  nita,  a£I.  i^.  Quod  fi,  quz  in  hujus 
mtellexerit.  Quod  fi  etiamnutn  undlio  argumenti  refutatione  difla  funt  , cui- 
externo  dodlore  de  omnibus , piam  adhuc  non  effe  illa  fatis  videan- 
' non'doceaiK  parentes  parvulos  fuos  do-  tur  , habeat  8c  hoc  refponfum  , Chri- 
£lrinam  Chrillii  fed  ne  ad  ipfum  qui-  Ilum  non  dixifTe  quidem',  qui  fecerit 
dem  Evangelium  audiendum  atque  di-  voluntatem  Dei  , hunc  per  (e  & fine 
Icendum  eat  populus  in  EcclefiaS;  quin  magiflro  veram  omnem  Prophetarum  , 
etiam  codices  nullos,  legat , nec  legen-  Evangeliflarum  , Apoflolorumque  do- 
tem explicantemque  hominem  audiat  > irinam  poffe  a falfa  dileernere , aut 
expeAet  vero  rapi  fe  ufque  ad  tertium  oves  fine  dodiore  externo  vocem  Chri- 
coelura  , & ibi  omnia  Chriflianz  do-  ili  internefeere  , contrariamque  alieni 
dlrina;  myfieria  percipere  . Caveamus  , refutare  : fed  id  docuit  , cum  adcfl  fi- 
Auguflinus  ait  , tales  tenutiones  fu-  det  magifler  idoneus , qui  rem  creden- 
perbiflimss  , magtfque  cogitemus  t$c  i-  dam  aptis  loco  & tempore,  (olido  pon- 
pfiim  Apollolum  Paulum  , licet  divi-  dere  ac  certa  audloriute  proponat  , 
nis  & voce  & fpiritu  inflrudlum,  ad  tunc  auditorem,  fi  bonus  e fl.  Dei  Do- 
hoiTiinem  tamen  miffum  efle  , ut  ab  irinam  accepturum,  fin  malus,  repd- 
eo  difceret  , quid  fe  oporteret  facere:  diaturum.  De  fe  quippe  ChrdluS  lua- 
Adtor.  Et  9.  Cornelium’  cogitemus  , que  dodlrina  peculiariter  loqnebatur  : 
quamvis  & exauditas  orationes  ejus  , quem  quoniam  Pater  (igniverat  Deus, 
«Icemorynafquc  refpedlas  ei  Angelus  ducem  ac' przceptorem  miindo  dederat, 
nunciarit  , Petro  tamen  traditum  im-  omnique  teflimoniorum  genere  comprO- 
buendum  , a quo  , quid  credendum  , barat,  ei  tot,  tantifqut  argumentis  B- 
quidfperandum , quid^ligendum  , audi-  vingelium  annuncianti  , ei  vitz  , do- 
ret.  Adi.  10,  Ac  de  fecundo  argumento  dlrinz,  miraculorum  gloria' przflanti, 
hadlenus-  ei  humana  at^e  adeo  divina  audlori- 

Refpon.  ^^ftium  vero  eludi  primum  poterat  tate  pollenti,  ndem  non  habere  nemo 
^ 'eo  rerum  difcriminc  repetito,  quod  m fine  peccato  poterat.  Abeat  nuncLuthe- 

fiiperioris  argumenti  confutatione  pofui-  rus,  & quafi  Ecclefiz  fidem  validilll- 
mus.  Concedimus  enim  liberaliter,  do  mis  arietibus  concufierit  , vanifsima 
dltinam  cuique  in  fua  vita  & flaiu  ne  exulutione  bacchetur  : nos  vero  imel- 
cefrariam,  illi  fore  perfpedlam  dc  co-  ligamus  potius  illum  , quem  diximns, 
gnitam  , qui  fecerit  volunutem  Dei : effe  verborum  ChiifH  fenfuqi  , cum 
ficut  enim  gitllus  bene  atfidlus  ddfe-  ex  aliis  Evangeliflz  teflimomis  , tum 
rentias  faporum  facile  difeemit : fic  ani-  vero  przcipue  ex  ipfo  eodem  , quod 
tni  optima  affedlio  facit,  ut  homo  do-  ex  cap.  10.  Lutherus  adverfus  nos  ci- 
dlrinam  Dei  ad  falutem  neceffariam  dii-  ut.  Opera,  inquit  Dominus,  quz  ego 
cernat  ab  errore^  contrario , qui  ex  Deo  facio  in  nomine  Patris  mei.  Iuk  tefti- 
non  efl:  quz  vero  Ecclefiz  funt  conu  monium  perhibent  de  mej  fed  vos  no« 
munia  , nec  ad  judicium  8e  fidem  fpe-  creditis,  quia  non  ellis  ex  ovibusmeis,- 
dlant  fiogulorum,  ea  non  a quovis  dif-  & flatim,  Ovss  mez  vocem  meam  au- 
cerni  8c  judiuri  pofTunt  , quantum  diunt.  Nara  certe  fi  non  audirent , ez 
cunque  is  Dei  faciat  volunutem.  Kii-  oves  Chnfli  non  efient,  ut  quz  ad  vo- 
Mfmodi  autem  funt,  quZ  verfantur  in  cem  proprii  pafloris  tam  exploratam 
hac  controvcrfia  de  librorum  divinorum  & cernm  claufis  auribus  «bfurdefee- 
luimero.  Nec  illarunf  «tiara  rerum  ju  rent.  Qua  ez  re  patet,  quam  inepte  a 
diciura  adeo  perfpicuum  .efl  cuivis , ut  Luthero  illa  Domini  teflimonia  in  hae 
fiatiit^,  ac  fine  dodlore  in  promptu  fit.  caufa,  de  qua  ounc  diflerimut , refe- 
Erant  enim  quidam  verbum  Pauli  cum  rantur.  De  unio  igitur  argumento  taiu 
■widiuie  XuCcipifotes^  Sc  quotidie  tamta  tum. 


Quar- 


Rerpon. 
kd  4. 
nonnullit 
przmiflu . 


4« 

p/4r<t  %lt, 
jut,  t. 

/ 

7*«- 


vlA«r.  V> 
*Aff0r»  It» 


36 


De  L$th  Theologicis. 


Quarto  prius  quam  rcfpondco,  ope> 
r*  pretium  trihi  laduius  video,  fi  llri- 
dtim  quardam  attijieio,  quo  facilius  non 
hoc  foluni irgumeiitum  diluatur,  verum 
etiam  ea,  -quae  deinceps  dillcrenda  funt, 
explicari  queant. 

Primum  ergo  id  flatuo  , juxta  com- 
munem  legem  , aliqua  exteriora  & hu- 
mana incitamenta  ncccnaria  cfTe  , quibus 
adHvangelii  fidem  inducamur.  Quomo- 
do enim  credent  ei  , quem  non  audie- 
runt? Quomodo  autem  audient  finepr*- 
dicante?  Item,  fi  iion  venifTem,  & lo- . 
cutus  eis  non  luiflem  , peccatum  non  ha- 
berent: &,  Si  opera  non  fecifsem,  quae 
nemo  alius  fecit,  cxcufationem  haberent 
de  peccato  fuo . Non  igitur  folum  necet- 
farium  efi,  ut  credituro  ea,  qux  fune 
fidei  ,fimpliciter  ab  homine  proponantur  , 
quafi  prima  principia  difcipuloi  verum 
etiam  opus  eft  exteriorem  aliquam  per- 
fuafionem,  & humanum  incitamentum 
adhiberi : quomodo  principia  Geome- 
trix  nonnulla  a magiiho  explicantur  , 
&fuadentur.  Hinc  illud  efl,  quodeum 
dixilTet  Moyfes  Domino  , Non  cre- 
dunt mihi , Dominus  ei  dedit  potefla- 
tem  figna  faciendi j hinc  rurfum  illud, 
Prxdicaverunt  ubique  , Domino  coope- 
rante , & fermonera  confirmante  fequen- 
tibus  fignis.  Huc  illa  pertinent , Hic 
venit  m teflimonium  , &c.  ut  omnes 
crederent  per_,  illum  . Et  Sergius  Pau- 
lus vir  prudens  cum  vidifTet  fa^um  , 
credidit,  admirans  fuper  dodfrma  Do- 
mini , A£for.  ij.  Et  Centurio  videns 
quod  fadlum  fuerat , glorificavit  Deum , 
dicens.  Vere  filius  .Dei  erat  ifie  , Lu- 
cx  1}.  Et  cognovit  pater  , quod  illa 
hora  eiTet , in  qua  dixit  ei  Jefus  , Fi. 
lius  tuus  vivit,  & credidit  ipfe,  & do- 
mus ejus  tota.  Et  paullo  ante,  Ex  ci- 
vitate autem  illa  multi  crediderunt  iu 
eum  Samaritanorum  , propter  verbum 
mulieris  teflimonium  perhibentis,  quia 
dixit  mihi  omnia  quxeunque  feci: 
multi  venerunt  ad  Jefum  , & dice- 
bant , Quia  Joannes  quidem  fignum 
fiesit  nullum  . Omnia  autem  , qux- 
eunque dixit  Joannes  de  hoc  , vera 
erant . Et  Joan.  xo.  Introivit  ille  di- 
fcipulus,  qui  venerat  primus  ad  mo- 
numentum : & vidit , & credidit , Non- 
dum enim  fciebant  fcnpruram,  quia  o- 
portuiteum  a mortuis  refurgere.  Philip- 
pus denique  & Petrus  non  utcumque  fi- 
dem. Euiiucho  , . Cornelioque  propofue- 
rei  fed  8e  eaufu  etiaaa  adhibuerunt, 
«e  8*'- 


Deinde,  id  quoque  ftatuendum  efl , 
audloricatem  humanam  & incicamenta 
omnia  illa  prxdufla  , five  alia  quxeun- 
que adhibita  ab  eo  , qui  proponit  fi- 
dem , non  efle  lufficientes  caulas  ad  cre- 
dendum , ut  credere  reneamur:  fedprx- 
terea  opus  efse  interiori  caula  efficien- 
te, id  cll.  Dei  Ipeciali  auxilio  moven- 
tis ad  credendum  . Docet  id  Divus 
Thomas,  ad  Roman.  lo.  Ledlion.  x.  ac  MOatMt 
Divus  Augtdtinus  lib.  i.  retrac.  cap. 

XI.  & ahas  fxpe  . Quin  facrx  Iiteix 
id  quoque  docent.  Qgam  Ipeciofi,  in- 
quit , pedes  evangelizantium  pacem  , 
evangelizanlium  bona!  fed  non  omnes 
obediunt  Evangelio.  Elaias  enim  dicit. 

Domine,  quis  credidit  auditui  noltro, 

& brachium  Domini  ctii  revelatum  eft? 

Item , Nolite  murmumre  invicem  : ne-  . ^ 

mo  potell  venire  ad  me,  nifi  Pater, * 
qui  mifit  me,  traxerit  eum.  Eft  feri- ’ 
ptum  in  Prophetis,  Ht  erunt  omnes  do- 
cibiles Dei.  Omnis,  qui  audivit  a Pa- 
tre, & didicit,  venit  ad  me.  Et  infe- 
rius, quibufdam  difcipulis  dicentibus. 

Durus  eft  hic  fermo  , 8e  quis  poteft 
eum  audire  ? Propterea  ( inqu't  Do- 
minus  ) dixi  vobis , quod  nemo  poteft 
venire  ad  me,  nifi  fuerit  ei  d.itum  a- 
Patre  meo.  Et  alio  loco,  Cum  autem'' 
unu  figna  feciflet  coram  eis,  non  cre- 
debant m eum  , ut  fermo  Eiaix  implere- 
tur , Domine  quis  credidit  auditui  no- 
ftro  ? & brachium  Dommi  cui  revelatum 
eft?  &c.  Externx  igitur  omnes  Sc  hum2- 
nx  perluafiones  non  lunt  fatis  ad  creden- 
dum, quantumcumque  ab  hominibus 
competenter  ea,  qux  funt  fidei,  propo- 
nantur? fed  necelJaria  eft  infuper  caufa 
interior , hoc  eft , divinum  quoddam  lu- 
men inciuns  ad  credendum  , & oculi 
quidam  interni  Dei  beneficio  ad  viden- 
dum dati.  'Viderunt  (inquit  Moyfes  ) B.nr.y. 
oculi  tui  figna  illa  portentaque  ingentia  , 

& non  dedit  tibi  Dominus  cor  ad  intel- 
ligendum , & aures  ad  audiendum  , nee 
oculos  ad  videndum.  Hoc  quoque  lua 
voce  dilucide  confirmavit  Chriftus  Petro 
inquiens.  Beatus cs  Simon  Bar)ona,  quia 
caro  & fanguis  non  revelavit  tibi,  fed 
Pater  meus  qui  in  coelis  eft.  Certe  Pe- 
trus audierat  Joannis  Baptiftx  teftimo- 
nium  , quo  aperta  voce  clamaverat  , 

Chriftum  effe  filipm  Dei;  multa  infu- 
p:r  Chrifti  miracula  viderat:  & iimea 
poft  harc  omiua  non  aut  tcftimomo  , 
aut  au^ontati  Joannis  , non  miraculis 
vifis  , fidei  confeflioneoi  Chriftus  alD- 
gnat , ied  diviax  revelationi  . Et  ad 


Liler  Secundut.  Caput  Vlll.  27 

Tkei&looiotaitS,  Grattu  agimus  Deo,  pofle  vcl  filli , vel  fa11ef'e.  Quapro* 
quoDiam  cum  accef^lTetis  a nobis  ver-  pter,  (t  aflrnfas  catholica;  hiici  ex  ac- 
bum  auditus  fidei,  accepifiis  iliud  non  quiuta  fide  peudertt,  firmus  ommno ef- 
ut  verbum  homirura,  led  ficut  eft  ve-  le  non  pofset. 

re  , verbum  Dei,  qui  operatur  in  vo-  Ad  ha;c,  fi  omnes  hi,  qui  me  docue- 
his,  qui  crediodlis.  Sunt  & alia  ple-  runt,  imo  adeo  angeli  eeeloriim  m>ht 
raqueUcrarum  bterarumtedimoRiainhu-  adruerent  oppofitum  ejus,  qm  d fi  lw  te- 
jus  rei  coiifiroutsonem,  ut  ad  Corinth,  neo,  nonexeo  fides  mea  laL-radiaretur, 

Nemo  poted  dicere,  Dominusjefus,  ni-  juxta  Pauli  Apoftoli  prselcriptum  ill  a,C*^r.  i. 
»4ic$r. tj.  ^ Spiritu  Sandio,  & caiera  quae  le-  Licet  nos,  aut  Angelus  de  cctio  c-iv 
quuntur.  Et  rurfum  inter  fpiritus  eha-  gelizet  vobis,  8fc.  Nodrae  igitur  h iet 
Ctr.  t.  rifmata  Paulus  enumerat  fidem : et  ali-  afsenfio  humanis  caiifis  , & ^'''tsnien- 


bi , Non  fumus  fudicientes,  8fc.£tapud 
Lucam,  Quatdam  mulier  colens  Deum 
vKfer.is.  judivit  Paulum  j cujus  Dominus  Ipe- 
ruic  cor  intendere  his,  qua:  dicebantur 
E/k.  * Paulo.  Et  illud.  Erigit  mane,  ma- 
>“•  pj  jngi,  njihi  auf-m , ut  audiam  qua- 
fi  magidrum  ; Dominus  Deus  aperuit 
mihi  aurem  . Dies  me  deficiet  , fi 
omifia  velim  commemorare  , quibus 
fecundum  hoc  fundamentum  Itabili- 
tur. 

Cui  & tertium  fiibjiciendum  eft  . 
rationem  formalem  nodrae  fidei  non  eU 
fe  Ecclefiar  audloritatem  , hoc  ed , fidei 
ultimam  refolutionem  non  fieri  in  Ec- 
clefiae  tedimonium.  Ipl*  fcholadicae  res 
formas  dicendi  fcholadicas  rapiunt , Sc , 
qux  vocabula  Icholarum  confuetudo  diu- 
turna trivit,  ea  Latini  nobis  condona- 
re debent.  Nec  enim  tam  fermonis  or- 
natum , quam  difputationis  lucem  fe- 
quimur.  &d  ad  rem.  Eorum  hic  erro- 
vUtSn.j.  rem  diflimulare  non  pofliim , qui  affe- 
runt , fidem  nodram  eo,  tanquam  in 
? “dimam  credendi  caulant , reducendam 

credamus  , ecclefiam  ede  ve- 
racem  , cui  prius  ( inquiunt  ) alTenti> 
mur  per  fidem  acquifitam  , quam  per 
j«i  infiijani.  Quod  fi  veram  edet  , prima 
IniMtntft,  formalis  in^fz  fidei  non  edet  ve- 

* ritjs  increata,  fed  creata.  Quare  fides 
nedra  non  inniteretur  unquam  fuo  fun- 
damento  divinz  veritati  , led  jhuma- 
nz  . Deinde , cum  adenlus  conclufio- 
nis  noa.  fit  certior  principiorum  aden- 
fu,  ut  Ariftoteles  1.  Pod.  lib.  demon- 

. drat , fi  fides  infofa  fide  acquifita  ni- 
teretur, tum  Deum  eOe  trinum  , cui 
adentimur  per  infiifiim  fidem , non  tiset 
nobis  aut  firmius,  a'uc  certius  , quam 
Ecclefiam  ede  veracem , cui  iuxu  horum 

• feufuni  adentimur  per  fidem  acquifi- 
um , & per  humanarum  caui&rum  inci- 
umenu . 

Przterea  nunquam  hominem  quemvis 
iu  per  fidem  acquifitam  exidimamus 
efle  veracem  , quin  formidemus  , eum 


tis  non  innititur,  qux  fcilicct  hd:s  ac- 
uifita  fedfatur . Quare  , nc  mens  no'- 
ra  vacillet,  altius  petenda,  quam  ab 
hominis  vel  ratione  , vel  andoritate  , 
feripeurx  divinz  auftoritas  ed . 

Przterea  Apodoli,  &Prophetz  refol- 
vebant  ultimo  fidem  fuam  in  divinam 
& audloritatem  & veritatem . Ergo  nos 
in  humanam  Ecclefiz  audloritacem  fidem 
nodram  non  refolvimus . Eadem  enim  fi- 
des ed,  idemque  proinde  habet  obje- 
dium , rationemque  formalem . 

Confirmat  autem  hoc  vef  maxime  , 
quod  ea , qux  per  accidens  contingunt 
objedto  alicuius  habitus , non  variant  il- 
lius objedli  formalem  rationem ; Sed  ar- 
ticulos credendos  proponi  per  hos , auc 
illos  homines,  per  accidens  omnino  con- 
tingit. Cum  ergo  Prophetz,  & Apodo- 
li afsentirentur  articulis  ndei .,  quia 
Deus  revelavit:  eandem  quoque  ros  cre- 
dendi rationem  habebimus.  Nili  forte  fi- 
des nodra  non  ed  virtus  Theologica , 
cujus  videlicet  prima  & formalis  ratio, 
fi  his  credimus,  non  divina,  fed  huma- 
na veritas  ed. 

Nec  defunt  factarum  tedimonia  litera- 
rum  in  hujus  rei  confirmationem  , ut  - ^ 
illud.  Crediderunt  Domino,  & Moy- 
fi  fervo  ejus.  Non  dixit,  Moyfi  & Do- 
mino, fed.  Domino  & Moyfi,  Item,^,„,,i.. 
qui  credit  in  me,  non  credit  in  me, 
fed  in  eum  qui  mifit  me  ; & exterar.  Thffi» 
qux  fequuntur:  & ad  Thefsalon.  Gra- 
lias  agimus  Deo,  quoniam  cum  acce- 
pifsetis  a nobis  verbum  auditus  fidei , 
accepidis  illud  , non  ut  verbum  horni- 
num  , fed  , ficut  ed  vere  , verbum 
Dei. 

His  vero  tribus  certis  ftabilibufquc 
fententiis  illa  etiam  conjundla  ed,  ul- 
timam fidei  nodrz  refolutionem  fieri 
in  caufam  interiorem  efficientem  , hoc 
ed , in  Deum  moventem  ad  creden- 
dum . Verbi  gratia  , huic  articulo  , 

Deus  eft  trinus  , & huic,  Ecclefia  non 
potefV  errare , $(  casteris  univerfis  do- 

£lrinc 


iS  Be  Lcctr 

' Arinx  Cbriftiatix  principiis  aflcntio 
per  infufam  fidem,  non  quod  joannes 
dixerit,. aut  quivis  alius  homo,  fed 
quod  ^us  revelaverit  : huic  autem 
Deus  revelavit , immediate  credo  , a 
• Deo  mdtns  per  infiindlum  fpecialem  . 
Itaque  ex  parte  objcdli  ratio  formalis 
movens  eft  divina  veritas  revelans  : 
fed  illa  tamen  non  fufficit  ad  moven- 
dum, nifi  adfit  caufa  interior,  hoc  eft. 
Dens  etiam  movens  per  gratuitum  fpe- 
cialemque  concurfumi  Divus  Thomas, 
1.  1.  quxfiion,  a.  art.  9.  ad  3,  Au- 
.gufiin.  II.  confeiT.  cap.  5.  Et  licet  fun- 
damento in  hoc  fecundo  jam  jaAo  fir- 
miter hxreat,  fubfifiit  umen  eo  etiam 
itellimonio , quod  in  argumento  refer- 
tur. Huno  enim  fenfum  habet  , quod 
Joannes  Apoflolus  dicit  : Si  teftimo- 
' nium  hominum  accipimus,  tefiimonium 
Dei  majus  eft  i Atqui  , unde  cre- 
demus, Apoftole,  id  elf;  Dei  tcftimo 
nium  r Qui  credit,  inquit,  in  filium 
Dei  , habet  teftimonium  Dei  in  fc  . 
Quod  fi  rem  hanc  a capite  arceflere  , 
& unde  omnia  manant , videre  vo- 
lumus; illud  tandem  intelligamus  opor- 
tet f habitum  fidei  in  ordine  ad  Theo- 
logix  difciplinam  fe  habere  , uc  ha- 
bitus intelledhis  fe  habet  ad  humanas 
fcientias  , S;  facultates . Quemadmo- 
dum itaque  intelledfus  nofter  in  dilcur- 
*fu  difciplinarum  naturalium  , primd 
cum  principiis  congreditur , deinde  ad 
reliqua  cognofeenda  proficifeitur  , qux 
videlicet  a principiis  politis  derivan- 
tur : fic  in  cognitione  fupernatura- 
lium  rerum  quxdam  funt  principia 
fupematuralia  , ex  quorum  fide  fide- 
/Mr.ii.  Ii*  animus  ad  extera  inveftiganda 
procedit  . Accedentem  ( inquit  ) ad 
Deum  oportet  credere  quia  eft  , & 
quod  inquirentibus  fe  remunerator  fit; 

^ «•  r.  j.  ^ iterum  , 'Cum  deberetis  mcgiftri  ef- 
fe  propter  tempus , rurfum  indigetis , 
ut  doceamini,  qux  fint  elementa  exor- 
dii fermonum  Dei  ; & ftatim  docet  , 
quxnam  fint  ejufmodi  elementa  , in- 
'•/U  HAr, «.  quiens  ; Intermittentes  inchoationis  Chri- 
' Iti  fermonem  ad  perfeAiora  feramur , 
non  rurfum  jacientes  fundamentum 
poenitentix , fidei  ad  Deum  , bapti- 
fmatum  doArinx  , impofitionis  quoque 
manuum , refurreAionis  mortuorum  , & 
judicii  xterni  . Quibus  rebus  expoli- 
tis, facile  ( uc  opinor  ) incelligi  pot- 
eft  , vera  efle,  qux  paullo  ance  funt 
diAa  , hoc  eft,  oportere  humana  qux- 
dam & exteriora  adminicula  ineprve- 


‘Thtclogictsl 

nire  ad  credendum ; nec  tamen  ea  tlk 
idonea  per  fe , nSc  fidei  noftrx  refo- 
lutionem  in  ejufmodi  fieri,  fi:d  in  in- 
teriorem caufam  divinam  , qux  exci- 
tet , & moveat  , uc  credamus . In 
aflenfum  fiquidem  principiorum  Gao- 
metrix , vel  Arithmeticx  multa  ve- 
niunt quali  prxambula  & antecedentia , 
uc  cognitio  lenfiiiva , 'explicatio , &foa- 
fio  prxeeptoris  , qui  eadem  principia 
non  utcumque  proponit  , fed  explicat 
etiam  vel  per  exempla  fenfibus  manifc- 
fta,  vel  per  eficAa  notilliroa.  At  ratio 
aflcntiendi  formalis  non  eft  quicquim 
illorqm , fed  funt  illx  qaali  determi- 
nationes , & veluci  condiciones  , fine 
quibus  ejufmodi  principia  a dilcipulo 
non  intelligercntiir  . Ratio  autem  for- 
malis lumen' naturale  eft  inexiftens,  quo 
videlicet,  evidens  ille  alTenlus  efficitur, 
ut  & lumen  hoc  exterius  ratio  forma- 
lis eft  , qux  colores  efficit  evidencet. 

In  hunc  ergo  modum , proponere  cre- 
denda , fuadere,  miracula  facere  , de- 
terminant quidem  intellcAum,  ut  cre- 
dat , quafi  condiciones  , fine  quibus 
vix  unquam  incelleAus  determinaturi 
at  ratio  formalis  aflentiendi  lumen 
fidei  eft  , quod  Deus  infundit  creden- 
ti. 

Jam  fi  hxc,  qux  diximus,  facris  li- 
teris accommodaveris  , invenies  profe- 
£to  , ea  effe  ufqiie  adeo  confencanea, 
uc  obtinere  a quovis  adverfario  debea- 
mus. Huc  emm  pertinet  illud  Joan- 
nis  4.  Jam  non  propter  niam  loque- 
lam credimus  : ipli  enim  audivimus  , 

8f  fcimus , qufa  hic  eft  vere  Salvator 
mundi  : ut  illa  alta  prxtereainus,  qux 
retro  funt  nobis  commemorau  . Nim 
quarto  argumento  refellendo  fatis  ’ fu- 
perque  dittum  eft  : unde  tamen  tria  _ ^ . 

poftrema  argumenta  facillime  diluan- 
tiir,  Qjiamvis  enim,  rcfpeau  unius  ant 
alterius  hommis  facras  videlicet  ‘‘'erasp^jj^  ^ 
rejicientis  , prior  fic  Ecclefix  auAori-  ' 
tas  , quoniam  jure  probamus  illi  hanc 
elTe  epiftolam  Pauli  , illam  Jaeobi , 
per  Ecclefix  auAoricacera  ; non  tamen 
inde  colligitur  , quod  abfoluce  Eccle- 
fix auAoticas  fit  ratio  credendi  forma- 
lis: quomodo  fi  neganti  principia  phi- 
lofophix  naturalis  ex  efledfis  notilst- 
mis  nitamur  ea  fuadere  ; non  quxri- 
mus  caufam  , a qua  principia  philofo- 
phix  pendeant , fed  argumentum  ali- 
quod vel  indicium  certum  ejus  rei  , 
qux  in  controverfiam  venit . Ac  fere 
io  omnibus  difciplmis  contingit  , ut 


Diqitizcc  l;y  f ,oo^Ic 


a.  rt.  u 


%iler  Secundut,  Cap.  Vtll.  20 


advtrfut  ignoranum  caulam  utamur  ef- 
feftu  I 8c  adverfus  negantem  efle^um 
utamur  caufa  , propter  uiriufque  mu- 
tuam connexionem.  Atque  id  quidem 
copiofc  variis  multarum  difciplinarum 
exemplis  monllrare  polTem  , ied , quae 
perfpicua  funt,  longa  elle  non  debent  . 
Adhibebimus  ergo  exemplum  unicum 
eneris  ejus  , quod  & facile  intellcAu 
t , & politum  in  una  re  transferri  per 
inultas  polTii . Terram  interjici  inter 
Solem  & Lunam  , ex  Lun*  defcftu 
fiudee  Allrologus  , nec  affert  tamen 
genus  argumeuiationis  ineptum  . Prae- 
clare enim  e(l  hoc  ulurpatum  a dodlif- 
llmis , quorum  audoritate  non  uterer  , 
fi  mihi  apud  aliquot  agrelles  habenda 
ellct  oratio.  Cum  vero  ad  eosfcribam, 
uibus  hxc  inaudita  non  funt,  cur  ego 
mulem,  me,  fi  quid  in  his  Ifudiis  o- 
perx  pofuerira,  perdidilTe  f Ufurpatum 
ell  igitur  ab  eruditifiimis  viris  quod- 
dam argumentandi  genus  , quod  a po- 
ileriori  juniores  vocant , Ariltotcles  jux- 
ta veterem  interpretum  demonftratio- 
nem  quia  eft,  nos  ab  effeftis  vocamus. 
Qux  quoniam  luis  fxpe  caulis  notiora 
funt  , ad  eas  commonllrandas  identi- 
dem inferuntur  s nec  illico  tamen  efie- 
4fa  hxc  caularum  fuarum  formales  ra- 
tiones cruiit . Non  enim  , nt  in  eodem 
verfemur,  fi  terram  interjici  ex  Lunx 
defcdfu  fuademus,  idcirco  defe£lus  ipfe 
ratio  ell  interjedionis  formalis:  quin  e 
contrario,  fi  rerum  natura  fpeaetur  , 
ipfa  terrx  interjedlio  ratio  eli  forma- 
lis, cur  Luna  defeftum  patiatur.  Quod 
igitur  in  exteris  artibus,  idem  quoque 
in  Theologia  contingit,  ut  rerum  or- 
do interdum  humani  ingenii  caufa  per- 
mutetur : ita  Iit  , ut  contra  negantes 
novum  Tellamentum  aptilTime  areumen- 
temur  ex  veteri , atque  e diverlb  con- 
tra negantes  vetus  ex  novo.  Etenim  ab 
his,  qux  notiora  funt  nobis  , ad  ea  , 
qux  minus  nota  fune , quodam  quau 
naturx  du&u  homines  ferri  non  folum 
Philolophus  auftor  eft,  fed  nullo  etiam 
philofopho  auftore  experimur  . Quam- 
obrem  Judxo  , cui  vetus  Tellamentum 
certius  eft,  novum  ex  veteri  fuademus. 
'Habemus,  inquit,  firmiorem  propheti- 
cum ferraonem:  cui  bene  facitis  atten- 
dentes quali  liicemx  lucenti  in  cali- 
ginofo  loco,  donec  dies  illucefcat , 8c 
lucifer  oriatur  in  cordibus  veftris . Ec 
Adlor.  17.  Ii  qui  cum  aviditate  ver- 
bum Pauli  fufeeperant  , Icrutabantur 
-quotidie  feripturas  , an  hxc  ita  fe  ha- 


berent. Contra  vero  oportet  , ut  ad- 
verfus  eum  , qui  novum  Teftameiltum 
recipit,  ac  rejicit  vetus  , ex  novo  vt- 
leris  audloritatcm  colligamus . Ad  eun- 
dem quoque  modum  aiidloritas  Ec- 
dellx  cum  lacrarum  literarum  au£lo- 
ritate  connexa  eft  , & per  legem  con- 
nexorum utramque  in  alterius  proba- 
tionem fumimus.  Aeli  generaliter  qux- 
raiur  , unde  fideli  conftet  , ea  , qux 
fide  tenet  , elle  a Deo  revelata,  noii 
poterii  Ecclelix  audloriutem  inducere, 
quia  unum  de  revelatis  eft  , Ecdefiam 
errare  non  poiTe , ut  i.  ad  Tim.  j.  cap. 
habetur.  Nec  verus  catholicus , quod 
nonnulli  fingunt,  alfentitur  huic  , Ec- 
clelia  eft  verax  , folum  per  conjeduras 
humanas,  quibus  acquilita  fides  inniti- 
tur: ad  quem  modum  & Saraceni  fuis 
prxeeptoribus,  & Judxi  fuis  Rabbinis, 
& Gentes  fuis  Philofophis  , & omnes 
denique  luis  majoribus  inhxrent . Non 
fic  ( inquam  ) Chriftiaoi  ; led  per  in- 
terius lumen  infufum  a Spiritu  &n£lo: 
quo  firmiftime  atque  certilUme  moven- 
tur ad  credendum , Ecclcllam  Chriftia. 
nam  errare  non  polTe  j Saraceoorum  , 
Judxorum,  Paganorum,  errare  polTc  . 
Deinde relponderi  poteft,  quod,  etiimfi 
in  imiverlum  opus  eflet  , ut  Ecdella 
ea  , qux  fiint  credenda  , proponeret  , 
non  tamen  proinde  colligeretur  , ulti- 
mam fidei  refolutioncm  in  Eccleu  au- 
£loritatem  fieri.  Non  eft  enim  Ecclcfie 
audloritas  ratio  per  fe  movens  ad  cre» 
dendum , fed  caufa  fine  qua  non  cre- 
deremns.  Quippe  ut  nos  credamus  jux- 
ta pixlcriptam  a Paulo  legem  , opor- 
tet , ut  illa  , qux  credere  debemus, 
nobis  per  hominem  proponantur.  Pro- 
vidit autem  Deus  , ut  Ecclefia  ef- 
fet  , qux  certo  ac  firmo  judicio  ea , 
qux  vere  nobis  funt  credenda  , pro- 
poneret . Propionit  enim  Ecclefia  ( ut 
rem  exempli  caufa  illuftremus  ) Euan- 
gelium Matthxi  eft:  a Deo  revelatum  ; 
nec  mihi  proponere  nili  verum  poteft. 
Ego  igitur  Don  credo , Euangeliftanx 
dicere  verum  , quia  Ecclefia  eum  di- 
cat verum  dicere , fed  quia  Deus  re- 
velavit . Et  tamen  Ecclefia  proponent 
eft  caufa  , line  qua  ego  non  admitte- 
rem illud  Evangelium  effe  Matthxi  . 
Spiritu  itaque  fan^lo  Ecdefiam  afSa- 
tam  certo  credo , non  ut  veritatem  ., 
audoritatemve  libris  canonicis  tribuat  , 
fed  ut  doceat , illos  , non  alios  ef- 
le  canonicos  . Nec  fi  nobis  aditum 
prxbtt  ad  hujufmodt  facros  lib/os  co- 

gno- 


Df  Ltcit  Thtologmt. 


Ignolcendos , protinus  ibi  acquiefcendum 
eft  s ied  ultra  oportet  progredi  , & fo- 
lida  Det  veritate  niti . Qua  ez  re  in- 
lelligiiur,  quid  /ibi  voluerit  Augufti- 
mts , cum  ait , Evangelio  non  crederem , 
ni/i  me  Eccleflx  moveret  aoAoritas ; Sc 
rur/iim , Per  catholicos  Evangelio  credi- 
deram . Videlicet  negotium  Auguft.  erat 
cum  Manichaeis , qui  abfque  controver- 
/ia  fuo  cuidam  Evangelio  credi  volebant , 
& Manichzo  fidem  allruere.  Rogat  igi- 
tur Augu/l.  ecquid  fa£iuri  fint,  fi  in 
hominem  incidant , qui  ne  Evangelio 
quidem  credat } quoque  genere  perfua- 
/lonis  Cnt  eum  in  /uam  fentenciam  addu- 
dluri . Certe  fe  affirmat  non  aliter  oo- 
tuifle  adduci , ut  Evangelium  ampleae- 
retur , quam  Ecclefiz  audloritate  vi- 
^m.  Non  itaque  docet  fundatam  efle 
Evangelii  fidem  in  Ecclefiz  audloritate , 
verum  /impliciter  nullam  e/Te  certam 
viam,  qua,  five  infideles,  live  in  fide 
novitii,  ad  /aeros  libros  ingrediantur, 
nifi  Ecclefiz  catholicz  unum  eundem- 
que  confenfum . Id  quod  ejufdem  epifto- 
Iz  cap.  4.  8r  in  libro  de  utilit.  cred. 
ad  Honorat,  /atis  ipfe  explicavit.  Cer. 
tum  itaque  argumentum  in  controverfia 
de  unoquolibet  libro  facro  ex  Ecclefiz 
au^oritate  fumitur,  idque  Augull.  tra- 
dit; fed  non  ad  hanc,  fed  ad  divinam 
au^oriutem  fides  librorum  divinorum  re- 
ferenda e/1. 

Nec  po/1  hzc  in  pollremis  illis  cri- 
Re/pond.  bus  argumentis  eluendis  ledlorem  am- 
«d  1.  piius  morari  volumus , fed  ad  ea  , qiiz 
in  medio  reli&a  funt , explicanda  pro- 
perare. Teflimonium  igitur  ex  Deuie- 
lon.  illud,  quo  deinceps  adverfarii  u- 
tuntur  , pro  eis  nihil  omnino  facit  . 
Quemadmodum  enim  , cum  Dominus 
fideles  monuit,  ut  a lupis  attenderent, 
colque  ceu  arbores  non  ex  foliis  , fed 
frunibus  internofeerent  > non  Aatim  ex- 
cluditur nec  canum  fida  cuAodia  , & 
ad  difcemenJum  lupos  naturz  mira 
fagacitas,  nec  pallorum  vigilans  cura , 
& diligens  omnium  providentia  : nam 
fi  ifihzc  de/unt,  iplz  per  fe  oves  /ibi 
civere  non  pollent  , quamlibet  lignum 
a ChriAo  habeant  , unde  lupi  interno- 
fcantur  fi:  Mofes  ddeernendis  prophe- 
tis falfis  per  rerum  qu'dem  evenu  po- 
pulum in/liiuit  , fed  non  proinde  ta- 
men facerdotura  in  his  judicium  negli- 
git,  ad  quos  fcilicet  caufas  omnes  du- 
bias ipfe  idem  paullo  ante  referri  juC 
Ierat  . Szpe  autem  ufuvenire  poie- 
xat , ut  difficile  efict  ambiguum 


de  propheta  quopiam  judicium , 8t 
variz , ut  fit , difcrepantefque  fenten- 
tiz. 

Te/limonium  vero,  quod  affertur  ex  Refpaa. 
Joanoe , quoniam  fimile  cA , fimili  quo-  «d  0. 
que  ratione  convellitur.  Aliud  vero  ex 
prima  ad  Corinthios  epiA.  non  ita  fa- 
cile refelli  pote  A;  fed  id  conAat , ver- 
ba Pauli  mirifice  a Lutheranis  torque- 
ri. Nara  fi  fpiricualis  homo  , id  cA  , 
in  quo  eA  fpiritus  Dei  ( fic  enim  illi 
interpretantur  ) judicat  in  untverluni 
omnia;  quomodo  Elifzus,  Anima,  in- 
quit, ejus  in  amaritudine  cA  , & Do- 
minus celavit  a me  r 4.  Reg.  4.  Quo- 
modo Job,  cum  multa  fe  ignorare  ar- 
gumentis cenis  cognoviAet  , ignora- 
tionem fuam  fatetur,  inquiens,  Infi« 
pienter  locutus  fum , & quz  ultra  mo- 
dum excedunt  icientiam  meam  ? Job 
j8.  j9.  40.  41.  41.  Quomodo  ApoAo- 
li  non  intelligebant , quz  dicebantur  ? 

Lucz  18.  Quomodo  Petrus  & Joannes 
nondum  fciebant  feripturamT  Joan.  so. 
Quomodo  aperuit  feripturas  difcipulis 
fuisChriAus,  quz  illis  antea  erant  clau- 
fz?  Luc.  »4.  Quomodo  Petrus  non  ju. 
dicavit  fimulationem  fuam  elTe  Evan- 
gelio  contrariam  ? Quomodo  rurfus  i- 
dem , Ab/ii  , Domine  , inquit  , quii 
nunquam  manducavi  omne  commune 
& tmmuodum  ? Hzficavit  enim  intra 
fe,  quidnara  cfTet  vifio,  quam  vidiAet. 

Ait,  10.  Expediant  mini  fi  poffunt 
Lutherani,  cur  Eunuchus  , in  quo  fi- 
ne dubio  fpiritus  Dei  erat  , locum 
E/aiz  fine  externo  doilore  expedire 
non  poterat,  A&or.  8.  Explicent  & id 
quoque , quaroobrem  fideles  , qui  erant 
ex  arcumci/ione  , difeeptabant  adverfus 
Petrum  , quod  ad  Cornelium  accel- 
fifiet,  fi  omnia  viri  juAi  dijudicare  pof- 
fimt.  Exponant  item  , id  quod  pau- 
lo ante  in  hac  caufa  retulimus,  quid- 
nam Antiochenis  impedimento  fuit,  ut 
non  difcernerent  dot^rinara  Pauli  ve- 
ram efse , aliorum  vero  falfam  ; fed  in 
fenatum  Hietofolymitanum  retulerunt» 
ut  fenioruro,  ApoAolorumque  concilio 
ilia  quzAio  dijudicaretur . Adderem, 
e (acris  libris  huju/cemodi  non  pauca, 
nifi  in  promptu  efsent  ; & ea  etiam, 
uz  pofuimu*  , fatis  fuot  ad  evincen- 
am  caufam.  Paulus  itaque  non  vult 
quemvis  hominem  ®* 

mntbus  judicare.  Erant  cnmt  inter  Co- 
rinthios ipfos  parvuli  quidam  & im- 
perhfti  , quibus  eifi  fpiritus  ad  juAi- 
tiara  non  deerat  , deerat  tamen  ad  ea 

ddixe- 


3* 


Uhn  Secundus , Cap.  IX. 


difcernenda  myfteria , qu*  Apollolus  per- 
feris communicabat.  Non  potui , inquit , 
vobis  loqui  quali  rptriiualibusi  tanquam 
parvulis  in  Chriflo  lac  potum  vobis  «le- 
di, &c.  Per  viros  igitur  fpiritualcs,  per- 
feaos  iDtelligit,  inter  quos  rapientiam 
ipfe  loquebatur,  qui  llmiles  Paulo  fpi- 
ritum  Apollolicuin  acceperant , ut  Ici- 
rent , quae  iplis  donata  elTcnt , qua;  lo- 
quebantur non  in  do^is  humanx  fapien- 
tiz  verbis,  qui  breviter  fenfum  ChriHi 
peculiari  Ipiritus  dono  poHidebant.  Sed 
ne  ii  quidem  iimpliciter  omnia  dijudica- 
bant, nili  velimus  eos  per  fpiritum  tc 
Geometras,  & Phylicos,  & Aftrologos 
fuilTe.  Atque  neclpiritualia  univerfa  co- 
gnolcebant . Nam  quxdam  libi  Ipiritus  re- 
lervavit,  quxdam  privatim  uni , alia  alii 
revelavit.  ergo  dillributio  accommo- 
dis, ut  ibi,  IlleOMcbit  vos  omnem  verita- 
tem : & ibi  etiam  , Unftio  docet  vos  de 
omnibus.  Spirituales  igitur  & Apoltoli- 
ci  viri  omnia  dilicernunt,  hoc  ell,  fu- 
pematuralia  & naturalia,  fpiritualia  & 
corporalia , non  lingula , feJ  ea  omnia , 
qqz  ad  lalutem  fuerint  necelsaria . Qui- 
bus rebus  intelledlis,  nihil  ell  opus  re- 
fpondere  ad  alterum  ejufdem  epillolx  te- 
ftimonium  . At  vero  prima  ratio  hoc  mo- 
do eluditur.  Non  dccct  veros  gravelque 
Theologos  verborum  ambiguitate  ludere. 
Non  iuque  hoc  loco  Judicium  ulurpa- 
mus  pro  ejus  fententia  , qui  re  ipla  , 
quam  judicat,  luperior  ell.  Alioqui,  h 
ea  femper  elTet  vocis  hujus  hgnincatio, 
cum  juxta  Paulum  prophetx  duoaut  tres 
loquuntur,  & exteri  dijucicant,  opor- 
teret hos,  qui  judicium  ferunt,  Sc  pro- 
phetis, & prophetia  elTe  fuperiores.  Af- 
lerimus  ergo  Ecclefiam  de  IcripfUris  ea- 
rumque  fenfu  judicare,  id  ell,  difeerne- 
re  humanam  a divina,  verum  a fallo. 
Atque  Ecclelia  line  ufurpau  au£loiita- 
te,  quemadmodum  ante  conllituimus  , 
Jianc  habet  a Chriflo  facultatem.  Spiri- 
tus , inquit,  meus,  qui  ell  in  te,  & 
verba  rata,  qux  pofui  in  ore  tuo,  non 
recedent  de  ore  feminis  tui  ufque  in 
fempitemum . De  qua  re  quoniam  alio 
loco  fumus  fufe  difputaturi  , nihil  ell 
nunc  prxttrea  dicendum.  Rationes  au- 
tem  , qux  fcquuntur,  omnes  jam  lunt 
iu  quarti  argumenti  refponlione  confu- 
tatx . Pergamus  itaque  ad  reliquas  con- 
iroverlias,  & inllitutura  crdiuein  perfe- 
qiiamur . 


CAPUT  XI. 

OjfltiiJit  , ilht  lihrot , dt  qulbuf  trut  cm- 
trovtrfi»,  huiendti  tfft  fim  dubie  fre 
CAHenUh . 

IN  fecunda  hujus  controverlix  parte 
polliciti  fumus,  nos  quidem  ollenfu- 
ros,  quatuordecim  illos  libros,  qui  in  i 

dubium  funt  vocati , canonicos  elle  . Id  I 

ut  hat  quam  brevil&me,  llt  prima  coa- 
clulio, 

Baruch  a canone  fandlarum  feriptuta-  ••Conci, 
rum  eximere , non  folum  temerarium , fed 
etiam  erroneum  ell . Erroneum  vero  hic 
appello  ( quoniam  varia  & ambigua  ell 
hujus  nominis  fignilicatio  ) id  , quod 
hereli  proximum  , hxrelim  noo  audeo 
vocare. 

Hxc  primum  patet  ex  concilio  Floren- 
tino fub  Eugenio  IV.  in  ',Decreto  fuper 
unione  Jacobinorum  & Armeniorum  , 
ubi  Baruch  inter  Prophetas  & lacros  au- 
flores  annumeratur. 

Deinde  Synodus  Tridentina  fub  Paulo 
III.  aperte  librum  Baruch  in  canonicis 
cenfet.  Erroneum  igitur  ell , illum  a 
canonicis  excludere:  nam  & Eufebius  li- 
bro de  demon.  Evangel.cap.  19. Prophe- 
tiam Baruch  divinam  elfe  non  dubiuc 
affirmare  i afiirmat  quoque  idem  Clemens 
Alexand.  lib.  a.  pxdag.  cap.  a. 

Denique  in  vigilia  PenKColtes , nomi- 
ne prophetx,  toti  populo  Chrilliaooper 
omnes  ecclelias  legitur.  Qua  in  re  li  ec- 
clefixChrilli  falleremur,  pemicioliiTime 
fallerentur  . Quid  ita^-f  Nempe  fimul 
atque  populus  intelligeret , fe  in  re  ejuf- 
modi  a facerdotibus  ludificari,  nullam 
deinceps  certam  fidem  haberet  aut  pro- 
phetias , aut  etiam  evangelia  propo- 
nentibus , ut  qui  in  limili  caufa  atque 
negotio  jam  & efsent  lalli,  & fefellif- 
fenc.  Quod  li  hic  plebis  Chrillianx  fi- 
des vacillat  8e  claudicat;  certe  ego  non 
video,  quo  alio  in  loco  polfit  firma con- 
lillere . Eorum  autem , qui  volunt  ple- 
bem rudem  non  a Sacerdotum  auflorita- 
te  pendere,  fed  per  feipfam  exquirere, 
an  liber , qui  legitur  , canonicus  fit  , 
jampridem  explola  fententia  eft. 

Fateamur  ergo  , ne  in  ecclclix  do- 
flrina graviter  erremus,  librum  Baruch, 
quem  illa  nomine  prophetx  a multis 
annorum  centuriis  legir  , inter  cano- 
nicos elTe  cenfendum.  Nec  enim  viro 
cuiquam  pio  perfuaderi  potcll , Deum 


'32  Locit  ThetUgtclr: 


patTuTuin  fuiffe,  ut  populus  Chrillunus 
tot  ftcutis  in  re  adeo  gravi  deludere- 
tur. 

1.  Cor.cl.  Secunda  conelufio.  Tobiam,  }udith. 
Sapientia,  Eccleliallicum , duolque  Kla- 
chabarorum  libros  a canone  rcjieere  , 
roulto  magis  erroneum  eft  , ne  dicam 
haereticum.  Auguftinus  in  primis  hos 
etiam  fex  inter  alios  canoaieos  enu- 
merat, iib.  i.  de  do^r.  Chriftiail.  c. 
ubi  divinarum  fcripturarum  catalogum 
intexuit,  ex  communi  Ecclcfiae  prociil 
dubio  fententia. 

Ifidorus  quoque  «.  ecjrmolog.  cap.  i. 
de  his  libris  loquens  ait  , quod  ^ licet 
Hebraei  iaira  fuum  canonem  non  reci- 
piant, fed  ecclefia  Chrifliana  inter  di- 
vinos honorat  & praedicat  libros. 

Hanc  praeterea  conclufioaem  definit 
Innocentius  I.  in  epifl.  ad  Exuperium 
Tolofanum  Epifcop.  cap.  ultimo  , quo 
loco  fanilarura  Scripturarum  libros  in- 
feruit. 

Gelafius  etiam  Papa  cum  concilio  7*. 
Epifcoporura  id  decrevit  , afTeruicaue  , 
hos  quoque  libros  fan£Um  & cacholi- 
cam  Romanam  ecclefiam  in  ordine  ve- 
teris tellamenci  fufcipere  ac  venerari . 

Hanc  eandem  conclufionem  docet 
Concilium  tertium  Carthagincnfe.  Quod 
tametfi  provinciale  fuit  , confirmatum 
eft  tamen  & a Leone  IV.  10.  diftin. 
cap.  de  libellis,  & a Synodo  in  Trul- 
lo  celebrata  . Nec  morere  nos  debet  , 
quod  Trullaaa  illa  fynodus  concilium 
Carthagincnfe  probalTe  legitur  , non 
concilia  ; quoniam  apud  Grxeos  Car- 
thagincnfe unicum  eft  , quod  Grx- 
cum  vocatur , in  cujus  14.  e.  hxc 
habetur  facrorum  librorum  annumera- 
tio . Tametfi  Paxres  Trullan*  fynodi 
non  Concilium  Carthagincnfe  probent 
numero  lingulari  , ut  Gratianus  acce- 
pit, fed  canones  editos  in  nova  Cartha- 
gine. 

PoftrOno  . Hanc  eandem  concludo- 
nem  habes  apud  duo  Concilia  jam  ci- 
tata , & Florentinum  fub  Eugenio  IV. 
& Tridentinum  fub  Paulo  III. 

5'  Conci-  Tertia  conclufio  . Hxreticum  eft  , 
epiftolam  ad  Hebrxos  inter  canonicas 
non  reponere.  Primo,  quoniam  adver- 
fatur  definitioni  omnium  Pontificum  & 
Conciliorum  factos  libros  annumeran- 
tium , ut  Innocentii  I.  atque  Gelafii , 
1*1«  Concilii  tertii  Carthaginenfis  , Florenti- 
'c.  ’ •*!  Trideutini  , denique  Lao 

diccnlis;  quod  utique  Concilium  manife- 
fte  confirmatum  eft  a fynodo  TruUana . 


Deinde  probatur  harcconcJufid,  qiioa 
niam  epiftola  ad  Hebrxos  recepta  eft 
in  concilio  Niceno  , ut  au£Ior  eft  D. 

Thom.  in  commenuriis  fuper  eandem  . 

Rem  vero  adeo  gravem  vir  S.  non  a- 
ftrueret , nili  compertum  habuiffet. 

Prxterea  raanifefte  id  oftenditur  ex  '•* 
Concilio  Ephefiao  , cujus  verba  funt 
Pontificera  & Apoftolum  confeHionis 
noftrx  fa&um  effe  Chriftum  divina 
feriptuni  commemorat  . Si  quis  ergo 
Pontificem  & Apoftolum  noftrum  ne- 
gat efte  fadiuin  ipfum  Dei  verbum  . 
anathema  fit.  Hadlenus  concilium  . Ia 
autem  non  alio  loto  , nifi  in  epiftola 
ad  Hebraeos  Apoftohis  dixit . Divina 
igitur  feriptura  eft;  cx  cujus  etiam  fo- 
lius  auctoritate  efficax  argumentum  tra- 
hitur ad  hxrefim  revincendam. 

Quod  fi  poft  tam  prxclara  & fum- 
morum  Pontificum  & Conciliorum  te- 
ftimonia  fanCtos  au&oies  in  hujus  fen- 
tentix  confirmationem  citare  voluero  , 
vereor,  ne  mihi  illud  objiciatur,  quod 
afferam  in  re  non  dubia  tcftes  minime 
nectffarios  . Atqui  non  eft  leve  argu- 
mentum , quod  ex  communi  omnium 
fandorum  confenfione  ducitur . Atque 
ut  Grxeos  Icrimorcs  prxteream  , quo- 
rum omnium  (ut  Hieronymus  ad  Dar- 
danum ait  ) manet  ad  unum  firma  con- 
fenfio;  ucque  Latinosomittam reliquos, 
prxter  unum  Hieronymum  ( de  quo  , 
quid  feniiat  , poftea  diflercmtis  ) D. 
Auguftinus  conllamifrime  ubique  te- 
net , hanc  epiftolam  effe  canonicam  . - 
Nara  in  llb.  a.  de  doCtrina  Chrifliana  ' 
in  canonem  fandarum  fcripturarum  re-  ,,, 
fert  i & tertio  de  Trinit.  ita  folidam 
credit  hujus  epiftolx  atidoritatem  , ut 
ab  ea  ( ficut  ne  ab  aliis  quidem  divi- 
nis feripturis  ) aberrare  non  liceat  . 

Cumque  poft  Auguftini  tempora  o-  vu,  w.  r. 
mnes  fandi , omnes  Theologi  , ^mnes  * 
catholici  pro  canonica  eam  epiftolam  f"-  '• 
habuerint,  quid  ell,  quod  Juniores  ifti 
in  meridianam  lucem  tenebras  inferre 
conentur  ? Nifi  volunt  univerfam  Eccle- 
fijm  abhinc  mille  annos  in  lummo  er- 
rore , inque  magna  hujus  quxftioms 
ignoratione  verfatam  ; cujus  videlicet 
iriu  cund's  gentibus  nomine  Apoftoli 
hxc  epiftola  legitur.  _ . 

Qiurta  conclufio  . Hxrcticiim  eft  , 
epiftolam  Jacobi  in  c.monicas  non  re- 
ferre . Primo  , quoniam  Hieronymfj 
in  lib.  de  viris  illuftribus  aflerit  , 
hanc  ( licet  aliquando  fuerit  dubita- 
tum ) paulatim  tamen  protedente  tem- 
pore 


by  Go-  gli 


Uier  SecuHctuf.  Cdp.  IX.  33 


menilfle  auaoJititcm  . Jam  ergo 
D.  Hieronymi  *ute  hanc  epiftolam 
Eccleiia  receperat. 

Itena  quoniam  Innocentius , & Ge. 
-■  '•  lafins  , Conciliaque  omnia  , Carthagi- 
nenfc  , Laodicenfe  , Florentinum  , Tri. 
dentinum  eam  inter  (Mras  repofucrunt. 
His  adde  Sandos  antiquos,  quos  nomi- 
natrm  etiam  poftei  commemorabimus  , 
omnefque  juniores  cum  vetenbus  Theo- 
logis icholallieis  , breviter  omnes  Ca- 
tholicos . Ufu  quippe  Ecclefiae  legitur 
ubique  gentitim  pro  facra  & Apoltoli- 
ca.  Abeat  igitur  Luiherus,  & , reli£lis 
graviiTimis  teftirooniis  , iibi  loli  fidem 
habeat,  tefti  fcilicet  integro  atque  in- 
corrupto.  Nos  autem  folido  fundamen- 
to innixi  teneamus  , illam  cfie  eanoni- 
eam.  , ^ , 

Atque,  fi  fuper  hoc  Ecclefiae  hinda- 
* mentum  fane  «dificare  volumus,  fecun- 
dam Epiftolam  Petri  , duas  pcAeriores 
Joannis,  & illam  aliam  Jud*  in  cano- 
nicis numeremus,  hujufque  contrarium 
dogma  hsertti^m  cenfcamus  . Caufx 
enim  omnino  lubfuni  exdem  , quas  di- 
xi paulo  ante. 

■ Prima  , quod  hujus  fententix  fuit 
Hieronymus  m Epiftola  ad  Paulinums 
Aueuftinus  s.  de  Do€lr.  Chrift.  cap.  S. 
Udorus  6.  lib.  Etymologiarum  cap.  i. 
oamafeenus  ^ lib.  cap.  18.  ne  omnes 
commemorem  antiquos  : e quibus  nul- 
lus ex  his  epiftolis  tanquam  divinis  te- 
ftimonia  non  rtfert. 

Altera,  quod  Innocentius,  Gelafius, 
Concilium  Laodicenirm  , Carthaginen- 
fe  , Florentinum  , Tridentinum  , illas 
communi  coiifenfu  in  Canonicis  fuppu- 
tant.  Id  quoniam  conftat  inter  omnes, 
fateamur  opus  eft  , has  ede  Canoni- 
cas. 

Poftrema  , quod  diverfis  anni  tem- 
poribus has  Ecclefia  univerlalis  nomi- 
ne Apoftolorum  proponit  & legit.  Qua 
in  re  ( ut  eundem  locum  frequentius 
' urgeam  ) fi  populus  a Sacerdotibus  lu- 
dincaimr , nulla  poftea  ratione  pofTet 
adduci  , ut  luis  palloribus  etiam  in 
eandem  fententism  coacurrentibus  fidem 
indubitatam  haberet  , quo  malo  non 
aliud  gravius  in  Eccleliam  pofTet  inva- 
dere. 

Conci.  Quinta  conclufio  . Librum  Apocaly- 
pfis  a canonicis  excipere  , hxreticum 
dt.  Patet  in  primis,  quoniam,  D- Hie- 
ronymo auAore  in  lib.  de  Viris  Illu- 
flribus,  8e  in  epiftola  ad  Dardanum  , 
8e  in  epiftola  ad  Paulioum  , & aliis 


quoque  locis  , D.  quoque  Augaftin» 
referente  x.  de  Do^.  Chrifti,  Eccle- 
fia librum  Apocalypfis  pro  canonico 
habet . 

Item  Epiphanius  hzrefi  51.  quz  fuit 
Alogorum  , tanquam  Hanvicos  eos  re- 
fellit, qui  Joannis  live  Euangelium  , fi- 
vc  Apo«lypfim  feripturam  faoram  cf- 
le  negant . Et  Clemens  Alexandsmus 
lib.  X.  pzdag.  c IX.  inter  fcripiuras  A- 
pocalypfim  cenfet . Et  Dionyfius  libro 
Ecclef.  Hierarch.  cap.  3.  Euangeliftx 
Joannis  eJ:  comprobat.  Et  Orig.  apud 
Eufebium  6,  Lb.  Eccl.  hiftor.  cap.  18. 

Ipfe  quoque  idem  Eufeb.  io  Chroaicis. 

Ac  Dionyf.  Alex,  per  Dei  fpiritum  fi- 
ne dubio  Apocalypfim  ede  feriptam 
affirmat,  Eufebto  auflore  7.  lib.  EccL 
hiftor.  cap.  13,  8i  Jiiftin.  matt.  apud 
Eufeb.  libl  4.  Eccl.  hiftor^  cap.  il.  ex- 
tat  Iccus  in  dialog.  cum  Tryphon.  Et  • 

Irerxus  lih.  4.  adverfum  Iwrcles . Et 
Chryioft.  Suida  leferentc  . £t  Damaf.  ^ 

4.  lib.  cap.  1 1.  Nam  receniiores  prxut-  f 
eo  , qui  hunc  etiam  librum  luis  con^  ' , 

meniariis  illuftraruut , Bedam , CadidK 
Rabaoum,  Rupertum,  Richard.  a lan-  _ ‘ 
dio  Vidlore  , & alios  bene  mulcfli. 

Quamobrem  veriflime  Tertullianus  lib.  . ’ 

4.  adverlus  Marciooem  aflru't , ordinem 
Epifeoperum  ab  Apoftolis  luccedentium 
hunc  tundem  librum  Joanni  Euangdi- 
ftx  tnbuere.  Scriptura  igitur  (i At  eft, 
fi  ordini  Epifeoporum  ab  ApofloUs  (uc- 
cedentium  credimus. 

Przterea  Innocentius  , Gelafius  , 

Concilium  Canhaginenfe  , Florenti- 
num , Tridentinum  , inter  libros  cano- 
nicos habendam  ede  Apocalypfim  de- 
fioieruot. 

.Prxterea  Concilium  Toletanum  quar- 
tum , Apocalypfim  , inquit  , multo-  ^ 

rum  Conciliorum  audloritas , 8c  prx- 
fulum  Romanorum  fynodica  decre- 
ta inter  divinos  libros  recipiendam  ef- 
fe  conftinieruflt  : & quia  pluri- 

mi fune , qui  ejus  audloritatem  non 
recipiunt  , fi  quis  deinceps  non  re- 
ceperit , excommunicationis  fententiam 
huebit,  Ha&enus  Concilium. 

fwndem  , cum  ufu  Ecclefiadico  no- 
mine  Joannis  Euangeliftx  , hoc  eft  , 
tanquam  facra  populo  legenda  propo- 
natur s dubitare  non  Iwei , quin  fit  ca- 
nonica.  Quibns  rebus  & apert4>me  ex- 
pofit'S  , & firmiftjme  corroboratis  fa- 
tis docuide  videor  ,•*  id  .quod  fecunda 
quxftionis  hujus  parte  promileram  , 
quatuordecim  ilh>s  libros  veteris  ao  no- 
C vi 


Digitized-by  Google 


• 

'34  Thttlogteis',  ' 

«i  ^nenct  honore  divino  cum  itcrii  etiam  cauCun  i (ttffl  HiertermUi  telw' 
reliquis  afficiendos,  habeadofque  poft-  quos  omnes  Prophetas  luis  comroenta- 
hac  dira  cootroverfiam  pro  canoni*  nis  illuftrailet , in  hunc  nihil  prorius 
cis.  oommenutus  efi. 

Secundum  vero  a^umenmm  iecuo^  a. 
CAPUT  3C.  dam  oooclufioaera  i^rmare  nititur , 

quod  D.  Hieronymus  in  prologo  Ga* 
CrsrtMr  mrgum€ntMti*nn  lUv^faritnum  leaio  , qui  pnemtttitur  libris  Regum  , 
emur»  $M,  ftM  fHfnmi  iifmit»  & in  epiftolaad  Chromatium  & Helio- 
fmnt.  dorum,  quse  ProvetlMorum -procemiun» 

eft,  kx  illos  libros  veteris  uftamenti 


NUne  tertia  pars  argimenta  fubji* 
cin,  quibus  permoti  efle  viden- 
tur, qui  adverla  dogmau  temere  & in- 
condite tenuermit . Nam , quod  Luthe- 
rus  argumentatur,  nullum  lib.  veteris 
tcftamenti  a Chriftiano  recipiendum  , 
quia,  li  accipimus  Moyfen  in  unorean- 
oato  , oportet  Moyfen  totum  accipere  , 
circumcidi,  gc  Sabbatum  obfervare,  ni. 
* hil  eft  cur  loliciuri  debeamus  i cum 
& Temilljpnus  libris  quinque  edverfus 
'X  Marcionem,  Sc  Auguftinus  triginu  tri- 
t bus  libris  contra  Fauftum  Manidutum 
, non  hoc  folum  Lutheri  argumentum  , 
M ic  multa  alia  copiofe,  dodleque  se. 
Huverint..  Praeterquam  <)uod  mulcas 
torum  obje^nes  dediu  edam  ope- 
ra in  hoc  libro  diffimulamus  , partim , 
quod  frivolae  fint  & nugatoriae , ( do. 
euit  autem  prudenter  Ariltoceles,  quo- 
libet Oulco  proferente  contraria,  non 
deoeit*iolicitum  efle  fapientem  / par- 
tim, quod  £nt  aut  curiolar,  aut  inuti- 
les i nec  in  opere,  quod  ego  & gravif- 
fimnm  8e  utiliffimum  fore  cupio,  ex- 
pedbmdam  eft,  dum  de‘retno  ioflczo  , 
& de  collo  columbae  refpondearo . 

. Argu.  Primum  iuque  argumentum  primam 
concluConem  praefinitam  labefadart  co- 
natur , quod  Baruch  libellum  illum 
nec  Auguftinus,  nec  Damafeenus  , ncc 
Innocentius  , nec  Gelaiius , nec  Con- 
cilium Laodicenum  , neo  Carthagtneo- 
fe  in  numero  librorum  canonicorum 
fhpputarunt . Imo  Auguftinus,  cum  to- 
tum canonem  Icripturarum  divinarum 
texere  k profiteretur  , libellum  Baruch 
in  numeratione  pnetennifit  t & Inno- 
centius,  caneris  {mKr  hunc  unum  fup- 
mutis,  reliquos  afteruit  efle  dam4k- 
dos. 

Confirmat  autem  hujus  argumenti 
vim  proomiolum  in  hunc  librum,  u- 
bi , quapiam  in  Hebraeo  omone  non  ha- 
betur {,  propm  nodtiam  folum  legen- 
dum adkribi  .dicitur  . Eft  autem  de- 
fumptum  ex  prooemio  D.  Hieronymi 
io  commtnuria  Hiertaiae.  Ob  quam 


exdpit  3 canone . Quos  autem  libros 
rejicit  Hieronymus , Ecclefia  rejidt , ut 
e.  fanda  Romana  i ).  dift.  Gelaiius  ttau 
dii.  Nt»  igitur  iuot  canonici . Confir- 
matur quoque  idem  alia  argumenudo- 
ne  non  levi,  (iam  Cyprianus  in  Expo- 
litione Symboli  eofd^  fex  librds  Pa- 
trum auaoriute  , a quibus  fe  accepit, 
le  ait  , a numero  &cronun  eximit . 

Quod  idem  fecit  Melito  .•  qui  quidem 
ad  OrieuKm  hujus  rei  fdfcicandx  au-  * 
fa  perrexit , ub«  fdlicet  pnedicacioni* 

Boftrae  coepit  exordium  s cumque  dili- 
genter de  omnibus  e^liRaverit  , omni 
inveftigKione  eomperii,  hos  libros  ef* 
fe  a vetens  inftrumenti  canone  reji. 
ciendos  , ut  audor  eft  Eufebius  4. 
Eoclefialticar  hiftodar  libro  , cap,  %6. 

Origenes  edam  in  Pfalroum  primum 
bes  kx  libros  cum  Hebetris  a canone 
rejicit  , quod  Eufebius  refert  lib.  S. 
cap.  18.  ^d  & idem  Eufebius  lib.  d. 
cap.  11.  hos  libros  a lacns  videtur 
eximere  . Neo  ab  hac  feoteotia  alienus 
eft  Damafeenus  4.  lib.  cap.  18.  nec  D. 

Thomas  de  EccLefuftico  certus  eft;  kd t». 
ne  D.  quidem  Auguftinus  in  libro 
cura  pro  mortuis  gerenda  . Epiphan. 
quoque  in  libello  ds  ponderibus  Sc 
memuris  , libros  Sapicotiae  Se  Ecclefta- 
ftici  a canone  rejidt . Eadem  autem  eft 
ratio  de  aliis  quinque . Non  eft  igitur 
tam  explorau  ifta  conclufio,  quam  vo- 
lumus . 

Confitmaiur  deinde  hujus  argumen- 
ti robur,  quoniam  in  Concilio  Laodi-^^' 
ceno  ex  veteri  teftamento  ii  folum  enu- 
merantur, quos  Hieronymus  numerat, 
ncc  ulla  prorfus  mentio  de  fex  illis  ha- 
betur, ' , 

Confirmatur  pratieiea  idem  , quo- 
niam a Trullana  Synodo  probantur  o- 
di^inta.  quinque  capita  unonum  A- 
pottolorum  : at  capite  84.  non  nume- 
rantur inter  canonicos  nec  Tobtas  , 
ncc  Judith  , nec  Ecclefiafticus  1 non 
ergo  funt  canonici  . Nam  bujufmodt 
libros  Apoftoli  EcclcCx  tradiderunt  j 

nec 


' Uhtr  Secundus^  Cap.  X. 
DK  alioi  faaos  habemus,  quam  quos 


ab  ipfis  accepimus . 

Coofirmat  autem  id  poftremo,  quod 
fynagoga  in  fide  errare  noti  poterat  , 
( erat  fiquidem  eadem  tunc  Eccleua  , 
quae  in  gentes  deinceps  propagata  eft  i 
quocirca  eodem  Divmo  Spiritu  conu- 
■ nebatur,  cundemque  Deum  aflifteo^tem 
jtfrfiJU.  I.  gubernatorem  habebat  ) fed  Hebrzi 
oji^nes  fex  illos  libros  a canone  reje- 
u'  conftaiitiflime  ncn  Hierony- 
mus  modo  , 8e  Jolephus,  verum  etiam 
imMutk9rits~  OrigCHCS  ID  pritnuxn  Pulmum  , & au- 
It  bthdn.  reliqui  perhibent:  non  igitur  lUi 

frx  1'bri  funt  canonici . 

nm  trUi.  Tcrtium  autem  areumentum  contn 
ttnimjKii,  ambas  eonclufiones  inliflit.  Si  enim  ef- 
■r  smibn-rjt  crronciim  libros  illos  veteris  mftru- 
/;s. jj  rejicere  , proiedo  vi- 

pii  juxta  ac  do^i  , poft  Pontificum 
Argu.*  Concilioruraque  definitiones,  in  damna- 
tum errorem  neutiquam  incidiflent  . 
Nec  enim  verifimile  eft  , ejufmodi  vi- 
ros iatuifle  , quid  de  hac  re  Summi 
Pontifices  , & Conolia  praefcriplennt  . 
Conflat  autem  plurimos  eofdemque  do- 
Ai£Braos  in  contrariam  fententiam  iu- 
le>  qui  tamen  Icmper  in  Ecclcfia  ca- 
tholici funt  habiti . Nam  glolTa  in  pr<«- 
tnium  Hieronymi  fuper  omnes  Divinx 
Scnpturae  libros,  Joannes  lum  Driedo- 
nis  primo  lib.  de  Ecclefiaftkit  dogma- 
tibus negant , Baruch  effe  canonicum. 
At  Nicolaus  Lhranos  fuper  Efdram  , 
cap.  I.  8c  fuper  Tobiam  , Abulenfis 
fuper  Matthaeum  cap.  i.  D.  Antoninus 
a.  part.  lit.  iS.  Cajetanus  cum  aliis 
locis  , tum  maxime  in  fine  commen- 
tariorum fuper  libros  hilloricos  Veteris 
Teflamenti , alios  etiam  fex  lacros  elle 
inficiantur . Quos  omnes  fi  daremus  a 
fidei  definitione  exorbiufie,  non  in  ipfos 
modo,  verum  in  reliquos  etiam  fideles 
•effemus  contumeliofis  ut  in  quibus  ae- 
lus  Chnfli  ita  obdormierit,  ut  nullus 
* contra  pneferiptos  audlores  proclama- 
verit . Quod  certe  , ut  nullum  cflet 
aliud,  fatis  magnum  argumentum  eft, 
cur  eos  libros  non  efte  canonicos  confi- 
teamur. 

^ Argo,  Pwro  quartum  argumentum  peculia- 
re «eft  , ut  Machabmrum  hbri  e nu- 
mero canonicorum  expungantur  . Nam 
Getafius  Papa  rejecit  Inundum  librum  , 
nbi  fapra  commemoravimus;  D.  autem 
(tf,  17.  Grtg.  iib.  moial.  19.  rejiat  ambos;  te- 
#cit  Eufcbiusmn  lib.^de  Temporibus: 
de  Rtcardus  lib.  s.  exceptionum,  cap. 
9.  & Ocham.  4.  pan<  duiogorum , tra- 


35 

datu  primo  lib.  j.  cap.  iS.  ac  D.  Au- 
gull.  contra  fecundam  wudentii  cpifti^ 
um  , c.  X}.  docet , ab  Ecclcfia  qui- 
dem effe  receptos  , fed  non  ceru  fi- 
de. 

Nec  deeft  hoc  loco  copta  rationum  , Rstion.  i 
quibus  idem  fuaderi  poflit . confimist 

Prima  eft,  quod  priou  libro  dicitur 4-  «gu. 
Antiochus  illuftris  regnaffe  anno  cen-^^‘  *' 
tefimo  trigefimo  feptimo  regni  Grzco- 
rum  ; quem  tamen  anno  ceniefimo 
quinquagefimo  tertio  regnum  tenuilfe  , 
compertum  Cft  tum  ex  annalibus  Grz- 
corum  , tum  ex  Eufebio  in  lua  Chio- 
nographia . Item  eodem  libro  & capi- 
u abominationem  dcfolacionis,  qiue  pnr- 
diifta  eft  a Daniele , ad  idolum  Antiochi 
deiotfit  au&or  Lbri  ejus;  qua  in  re  fal- 
fus  eft  , ut  Cajetanus  ih  cap.  Macthxi 
14.  oftendic. 

Secunda  ratio  eft  , quod  in  u l'b-f^ 
auflor  culpam  a leaoribus  deprecatur;  ^ 
quod  alienum  eft  a divina  au^ricate.* 

Certe  qui  feripta  fua  indigere  venia 
latetur  , is  Spiritus  fan&i  oracula  non 
efie  clamat^,  ut  etiam  Calvinus  cap.  9. 
iofticutionis  argumentatur. 

Tertia  rat  q eft  , quod  eodem  libro 
flatiro  a principio  in  epiftola,  quz  prio- 
ri loco  ponitur , fit  mentio  de  altera' , 
quz  e ycftigio  iubditur  ; dicitur  au- 
um  feripta  anno  centefimo  fexagefi- 
mo  nono  ; cum  tamen  feripta  fuerit 
anno  centefimo  oAogefimo  o&avo , quem- 
admodum in  cjufdem  eptflolz  initio  vi. 
dere  licet. 

Quaiu  ratio , quod  in  ea , quz  fe- 
cundo loco  ponitur , cujus  videlicet  in 
fupenori  commemoratio  fit  , Judas  re- 
ftreur  efle  vivus;  qui  tamen  non  Mum 
anno  centefimo  o&ogcfimo  o^vo,  ve- 
rum etiam  anno  cenufimo  fexagefimoc^,  ,, 
nono  jam  erat  viu  fiindus,  ut  ptimo 
Machabzorum  libro  cernere  eft. 

Quinta  ratio  , quod  eodem  libro  fe-  C<^  «. 
cunno  dicitur  Antiochus  membratim  di- 
vifus ; at  poftea  mors  ejus  longe  diverfa 
defcribitur . 

Sexu  ratio  , quod  eodem  libro  fe-  Of-  t' 
eundo  quzdam  apocrypha  referimtur 
de  Arca  Domini  , probanturque  A ex 
defcnpuonibus  Hieremiz  ; quz  umen 
ne  per  fomnium  quidem  Hieremias  ad- 
uml^avit  , quin  etiam  contraria  fert- 
pfiftc  videtur,  cap.  j.  fuz  PrpplKtiz, 
uiquieos : . Non  dtcent  ukra  arcam  Oo- 
inini , &C. 

Poltrema  ratio  , quod  afroque  libro 
rcfciuntut  Magliabzi  duces  luifle  fu- 
• C s per 


Di:. 


J bv  Goov 


V 


36 


De  Locit  yheologlci/. 


v4a  fhiUt^ 
l$lf.  hie  fit  , 

^ . tuftk. 
rtrtt  /iK 
£c*Ji/,  kijt. 
«•  r.il.tttm 
indtctm  tu 
hT»T%m  PbU 
Yfai/  d>lU 

ftnfjent  • 
hufut  tiiftU 
/i  $t«m  mt^ 
mUit  : itm 
s ^UnffMg 
rtjieitnr  . 
Crw.  tf. 


5.  Arga. 


t.  Arga. 


per  Judam,  8e  Hienifalem  j quos  u- 
men  dc  tribu  fuda  non  fuilTe,  £ed  de 
tribu  Levi  notius  eft,  quam  ut  a me 
fit  in  pratfencia  confirmandum  . Pbilo 
fiquidem  libro  a.  dc  temporibus  , ob 
cam  caulam,  inquit,  inimicitias,  Sc  fi. 
muUates  orus  id  temporis  fili  Ile  , quod 
Machabati  ducatum  a Domo  David  iur- 
ripuerint : id  autem  mamfefie  pugnat 
cum  illa  Jacob  Prophetia  , Non  aufe- 
retur fixptrum  de  Juda,  nee  dux  dc 
femore  ejus  , donec  veniat  qui  mit- 
tendus cli  . Qua;  fingula;  rationes  fi 
non  movent , at  fimul  omnes  movere 
poliunt  , non  folum  indodfos , fed  et- 
iam dodos  , ut  libros  Machabxorum 
non  elie  arbitrentur  in  canoac.  Atque 
hae  rationes  uqjverfz  quarti  argumenti 
appendices  funt , ut  fecunda  conclufio 
labefadletur . 

Nam  quintum  praecipuum  argumen- 
tum cum  conclunonibus  quidem  non 
pugnat  ; rationem  tamen  eam , quae  a 
nobis  alfirtur  , non  fatis  firmam  elie 
contendit . Nam  Concilium  Carthagi- 
nenfe  & Innocentius  numerant  quin- 
que libros  Salomonis  , Proverbia,  Gc- 
clefiaften  , Cantica  , Sapientiam  , Ec- 
cleltafticum  . At  hos  duos  pofieriores 
non  elTc  Salomonis  , inter  do£filfimos 
quofque  fere  convenit  j ut  Augullinus 
etiam  tradit  de  civitate  Dei  i7.1ib.  cap. 
ae.  Erravit  igitur  Innocentius , erravit 
quoque  Concilium  . Quocirca  nolebant 
quicquam  de  fide  prpiiuntiare  , fed  ex 
opinione  loqtiebJuitur . Ita  nullum  aut 
ex  Pontificibus,  aut  cx  Conciliis  cer- 
tum argumentum  fiimitur  ad  id,  quod 
Volumus,  confirmandum. 

Se9tum  etiam  argumentum  invehi- 
tur in  eas  rationes  , quz  duabus  iliis 
conchsfionibus  confirmandis  conftitune 
funt.  Nam  canonicus  bber  Latine  di- 
citur regularis . Id  vero  bifariam  elTe 
poteli  . Ve)  enim  regularis  intelligi- 
lur  ad  firmandam  fidem , vel  ad 
Aruendoc  mores . Ergo  licet  illi  libri 
a Pontificibus  & Conciliis  definiantur 
elTe  canoaiei  , non  cogimur  protinus 
caedere  , canonicos  elfe  ad  fidei  deg- 
mit/  confirmanda , fed  fat  eft  , fi  ca- 
nonicos polleriori  fignificationc  fatea- 
mur . Saii£h  quoque  audlores  eadem 
religione  teifimonia  cx  quarto  libro 
Efdrc  referunt  , qua  ex  his  feptem  , 
qui  a nobis  approbantur  , lu  patet  a- 
pud  Ambrofium , libro  de  bono  mor- 
tis, c.  lo. 8f  fuper  Lucam,  cap.  i.  At 
tjiurtam  Efdr*  librum , -certum  eft  non 


eOe  canonicum.  Non  igiwfdco;  qiod  S 
fandi  ex  hujufmodi  libris  teftimonia 
unquam  facta  referant , fatis  oftendiuir , 
cos  elfe  divinos. 

Septidium'  argumentum  eootra  ter>  7.  Argu, 
liam  conclufionem  eft  , quod  D.  Hie- 
ronymus ambigit  , an  epiftola  illa  ad 
Hebrxos  fit  canonica]  imo  alle.ic,  La- 
tirfbs  eam  non  recipere  , ut  patet  ex 
lib.  de  viris  illullr.  in  Cajo  , & ex  Cs^s.ers- 
commenuriis  fuper  Efaiam  . Eufebius 
ium  libro  6.  cap.  id.  Cajus , inquit  , 
vir  difertiflimus  Pauli  Apoftoli  trede- 
dm  elfe  epillolas  aiferit , eam  , quar 
ad  Hebreos  feripu  eft , non  comme- 
morans , quae  8e  nunc  apud  Latinos  pu- 
utut  non  cfte  Pauli  Apoftoli  . Nun  i- 
gitur  certum  eft  , eam  elfe  canonicam. 

Oubiut  etiam  idem  Hieronymus  de  au- 
doriuie  hujus  epiftola*  io  lib.  de  ^ , 

ris  illuftribus  in  Paulo , 6e  in  epiftola  *** 
ad  Paulinum,  Se  in  commenuriis  Uie- 
remi*. 

Ac  ne  omnia  ad  Divi  Hieronynu 
aitdoriutem  revocentur  ratio  hoc  i-  coaHrniat. 
dem  ipia  luada  . Prima  Luiheri  eft  , oega. 
in  prologis  dicentis  .-  Ad  Hebraeos  e- 
mftola  nec  Pauli  eft , nec  ullius  Apo- 
ftoli . Nam  durum  habet  nodum , quod 
in  d,  dc  in  10.  capite  fimplictter  de- 
negat poenitentiam  peccatoribus  poft 
baptilmum;  Sc  duodecimo  cap.  ait,  B- 
fau  non  invenilTe  poMiteatiz  locum  , 
qiunquam  cum  lacrymis  inquifivetit 
eam  . Quod  eft  contra  omnia  Euan, 
gelia,  Sc  epiftelas  Pauli.  Hcc  Luthe- 
rus. 

Alteram  quoque  rationem  adjietunc 
viri  quidam  haud  mediocriter  in  Ec- 
•kfia  catholica  celebres  , quod  fi  Pai^ 

Ii  hzc  epift.  fuiftec  , procul  dubio 
ad  Hebraeos  ab  Hebraeo , fermon:  fuif- 
fct  Hebraico  conferipta  . At  non  effe , 
mulus  argumentis  fuadent  j tum-  qi^ 
niam  audior  bujiu  epifioin  , Melcbi- 
fedecb  , inquit , interpretatur  rex  |U-  " 

ftitiz  : quod  fi  Hebraica  liqgua  di- 
ceret , abfurdnm  ellet , non  aliter  ac 
fi  .dixiflet  , Melcbiledech  interpre- 
tatur Melehifedech : tum  quoniam  idem  ^ ^ 

audior  Hebraica  teftimooia  eiut  »,o7 
non  juxu  veritatem  Hebraicam  ,«fed 
juxta  translationem  fepinaginu  j non 
erat  igitur  Hebraeus  Hebraea  lingua 
feribens  ad  Hebraeos  ; tum  *.qno-  * 

niam  epiftola  Hebraica  uatquam  gen- 
tium eeperitur  s nim  eft  auces 
probabile  , ex  omnibus  ep'ftolis  A- 
poftolicis  hanc  Unam  penifle  j nam 

, «- 


Uher  Secuniut.  Ca^.  X, 


reliqui!  in  Idiomate,  quo  ab  Apollolo 
fune  feripex , apud  nos  lervaniur . 

Teriia  inruper  ratione  fuadene  , au> 
fiorem  hujus  epiftolx  non  fiiilTe  Pau- 
lum, quoniam  ad  probandum  Hebrxis , 
Chriftum  efle  filium  Det,  illo  cefhmo- 
nio  utitur,  I^e  erit  mihi  in  filium  , 
Ce  ego  ero  illi  in  patrem  . Quod  ta- 
men in  germano  literx  fenlu  de  Salo- 
mone intelligitur  : ut  patet  in  lib.  a. 
Reg.  Ce  in  I.  lib.  Paralipomenon . De- 
decet autem  tantum  Apottolum  in  tan- 
ta re,  idque  in  principio epilhalx , He- 
brxis pertinacibus  loqiientem  , argu- 
mento imbecillo  mi. 

Quartam  adhuc  rationem  addunt  , 
q^uomam  au£lor  hujus  epiftolx  alTe- 
nt , (e  in  doftrina  Euangelica  ab  his, 
qui  Dominum  audiere  , confirmatum  . 
At  Paulus  ad  Galaus  clamat  , fe  non 
didicilTe  Euangelium  ab  homine  , fed 
fine  homine  per  revelationem  Jelu 
Chriili. 

Quinum  rurfum  apponunt  , quod 
hujus  epiftolx  au£lor  loquens  pro- 
prie de  leftamento,  qua  ratione  a pa- 
dlo  diftinguitur , probat  vetus  quoque 
Teftamentum  morte  ac  fanguine  con- 
firmatum , probatque  Exodi  teftimo- 
nio,  ubi  tamen  Moyfes  non  de  tefta- 
mento  proprie  , lied  de  pa£lo  loqueba- 
tur. Non  eft  igitur  ille  Paulus,  ut  qui 
minus  apte  reterat  (aerarum  teftimo- 
nia  literarum. 

Poftrema  ratio  eft  , quoniam  ejuf- 
dem  epiftolx  audior  adruit , in  arca 
fuKTe  urnam  mannx  , virgam  Aaron  , 
& tabulas  > cum  tamen  tenio  libro 
Reg.  expreHe  dicatur  , in  arca  non  ni- 
fi  tabulas  fuiflfe.  Nec  igitur  Pauli  eft, 
nec  epiftola  canonica , utpote  qux  cum 
libro  canonico  evidentiflime  pugnet  . 
Ecce  quibus  rationibus  Uralmus  Ro- 
terodamus,  & hunc  fecutus  Cajetanus 
tertiam  conclufionem  moliuntur  everte- 
re. 

Quartam  vero  conclufionem  infirma- 
re conantur  argumentis  ejufmodi. 

Salutatio  epiftolx  , qux  Jacobi  in- 
feribitur  , nihil  Dei,  nihil  Jefu  Chri- 
fti,  nihil  gratix  pacifve  (onat  , fed 
profano  more  falutem  dicit  . Non  er- 
go fapit  Apoftolicum  ufum  &:  audlo- 
ritatem  . Quare  non  videtur  Jacobus 
audior  ejus  epiftolx  , atque  adeo  ne 
alius  quidem  Apoftolus . Cujus  rei  alia 
conjedlura  eft  apud  Eufeb.  lib.  i.  hili. 
Ecclef.  cap.  ij.  de  hac  epiftola  difte- 
xentem  his  verbis  , Stiendum  tamen 


eft,  quod  a nonnullis  non  recipiatur  , 
nes  facile  quis  antiquorum  meminerit 
ejus  . Nam  quod  Lutnerus  pi,n;ui  Mi- 


nerva argumentatur  , hanc  cpillolam 
nullius  Apoftoli  efte,  qui  conira  Pau- 
Ium  tribuit  operibus  juftificationem  , 

8c  a viris  doais  prorlus  contemnen- 
dum eft  , & a nobis  diflimulandum  , 
ne  de  fide,  Sc  operibus  wafffyctf  difle-  j 

ramus . 

Nonum  argumentum  adverfus  ean-p.  Argu, 
dem  conclufionem  intenditur  j quod 
ftylus  epiftolx  fecundx  , qux  Petro 
tribuitur , longe  alius  fit  ab  ftylo  pri- 
mx  , ac  proinde  non  fint  ab  eodem 
au^re  conferiptx  . Certum  eft  au- 
tem , audlorem  primx  fuiffe  Petrum 
Apoftolum.  Non  igitur  fecunda  a Pe- 
tro Apoftolo  feripta  fuit.  Ob  hoc  e- 
nim  argumentum  de  illa  fecunda  epi- 
ftola in  epiftola  ad  Cyprianum  Hie- 
ronymus dubiut  i atque  Eufebius  li- 
bro tertio  , cap.  j.  de  fecunda  Pe- 
tri multis  , inquit  , incertum  eft  , 

&c. 

Decimum  arjmmentiim  in  eandem  to.  Arg. 
conclufionem  elt  , quod  Eufebius  li-^'A  **• 
bro  tertio  Ecclef.'  hillor.  eorum  fen- 
tentixfublcribit,  qui  afferunt,  duaspo- 
Aeriores  Joannis  epjftolas  noii  efte 
Euangeliftx,  fed  cujufdam  foannis  co- 
gnomento presbyteri  i undede  falutatio 
narum  epiltolarum  hujufmodi  eft : Se- 
nior Cajo  , Senior  Eledlx  . Elt  autem 
idem  fenior , qui  presbyter . Sed  etiam 


Hieronymum  in  hanc  Eufebii  opinio- 
nem liquet  delcendiffe , in  libro  de  vi- 
ris illullribus,  cum  & Joannis  Euan- 


geliftx,  Sc  Papix  vitam  operaque  te- 
xeret . 

Undecimum  eandem  item  conclu- 1*- Arg. 
fionem  labefadlare  contendit  s quod 
epiftola  Judx  teftimonium  refert  ex  -- 

libro  Enoch  apocrypho  . Quamobrem 
multi  eam  merito  rejecerunt  . Nam 
plerofque  rejecifle  Hieronymus  audior 
eft;  Eufebius  item  j,  Ecclefiaft.  hift. 
lib. 

Poftremurn  argumentum  contra  quin- 
tam conclufionem  multis  conjecturis 
nititur , quas  omnes  congeflit  tralmus  — 
in  annotationibus  in  Apocalypfim  . . 

Igitur  quantum  compledlor  animo  , 
novem  caulas  reperit , cur  Apocalypfis 
non  efte  Joannis  Apoftoli  & Euange- 
lillx  videatur ; unam  , quod  Eufebius  _ 
libro  }.  hift.  Ecclef.  afferit  , Apoca- 
lypfim  non  eff:  Joannis  Einngeliftx  ; C“f.  i|. 
alteram  , quod  Dionyfiiis  "Alexan- 
C J cri- 


Digitized  by  Google 


38  De  Ltcif  ThefU^ici/.  ' 


drinus  , gravis  imprimis  sU^or  , &t 
qui  candidiiTim:  de  hoc  libro  judicivic, 
lufpicatur  opus  ab  alio  quopiam  Joan- 
ne  ccnfcriptum  : tertiam,  quod  Doro- 
theus  Tyri  Epilcopus  ac  martyr  pro- 
didit , Joannem  Euangelium  1'uum  Icri- 
plilTe  in  infula  Paihmo  , dc  Apocalypfi 
autem  millam  omnino  facit  mentionem : 
quartam , quod  Cajus , vir  fane  ortho- 
vUttii/on  aperte  negat  , Apccalypfira  ef- 

••Wc»/,  fe  Joannis  Euange lilia- , apud  Eufe- 
t.  if,  '■‘"bium  libro  fiptimo  , capite  vigefimo 
primo  : quintam  , quod  Anallalius  in 
fuo  catalogo,  ubi  fine  controverfia  dc 
iwjufcemodi  rebus  accuratifiime  difpu- 
tavit  j non  audet  affirmare  , hoc  opus 
cfle  Joannis  Euangebll*:  fextam,  quod 
Joannes  Eiiangclilla  nomen  1'uutn  per 
modclliam  in  Euangelio  tacet,  audior 
vero  Apocalypleos  luum  contra  nomen 
frequenter  inculcat  : ftptimam  , quod 
Grzci  hunc  librum  non  receperunt  , 
ut  audior  cft  Hicron.  ad  Dardanum  i 
imo  multi  eruditiffimi  viri  totum  li- 
brum ceu  fidium  inlldlati  lunt,  quali 
nihil  haberet  Apollolicz  gravitatis  , 
nec  in  fententiis  qtiicquam  eflet  , quod 
Apollolica  majellate  clignum  videretur : 
oaavam , quod  llylus  Euangelii  & hu- 
jus libri  magnopere  dilcrepant  : no- 
nam , quod  in  Grzcis  codicibus  non 
' erat  titulus  Joannis  Euangclill*  , fed 
Joannis  Theologi , qui  alias  Presbyter 
cognominatus  cll . His  coniedluris  Era- 
fmus  utitur,  ut  hunc  librum  Joanni 
Euanstelill*  adimat . At  Lutherus  nec 
Apolfolicum,  nec  Propheticum  exilli- 
mat , quod  beatos  dicat  eos , qui  fer- 
vant , qu*  in  ea  feripta  lunt , cum  ta- 
men nemo  fciat  , an  felix  fit  an  non 
Iit  j & przterea  cum  humana  intelli- 
gentia  fcriptiiram  illam  penitus  nonaf- 
lequatur  , tantnmdem  ( inqiiit  ) ell  , 
ac  fi  eam  non  haberemus  . C^ippe 
divini  libri , quoniam  ad  populi  utili- 
tatem accommodantur,  ab  hunana  in- 
telligcntia  non  liint  prorfus  remoti  . 
En  argumenta  , quibus  fidei  veritas 
impugnari  quideijt  ab  hominibus  potell , 
vinci  certe  , aut  fuperari  non  potefl. 
Quod  parte  huius  quzflionis  ultima 
palam  fiet  ubi  eorum  argumentorum 
quantum  quodque  valeat,  quantumque 
idoneum  nt  unumquodque  , videbi- 
mus. 


CAPUT  X L 

Vti  cmfutAntur  tirfumints  cnfit» 
nunc  freximt  fefim, 

NOii  ego  catholica  dogmata  craf- 
fis  ijtorum  circumfunderem  tene- 
bris , nili  lumen  polTem  accendere  , 
quo  quali  fok  ex  oriente  fugarentur. 

Alloqui  in  hzreticorum  argumenta- 
tionibus recitandis  digitos  ad  fontes  ' 

lolum  intendere,  ne  videlicet  lutulen- 
ta illorum  aquz  in  nollra  feripta  de- 
riventur, conlilium  cll  amicorum  qui- 
dem , led  ( nili  me  fallit  amor  ) ti-  ^ 

mentium  , ubi  non  ell  timor.  Exilli- 
martnt  namque  imperiti,  argumenta ef- 
fe  majora  , quam  ut  a nobis  refelli 
polient  , fi  aut  fummatim  & breviter 
perllringeremus , aut  certe  omnino  dif- 
liirularemus  . Mucronem  itaque  adver- 
fanorum  ipfi , qui  acuimus , retunde- 
mus. , 

INam  ad  primum  argumentum  ta-  Refpond. 
metii  refpondcrc  poflumus,  non  omnes  ad  i. 
libros  canonicos  elT:  firaul  ab  luiiver- 
fa  Ecclefia  receptos,  quo  fieri  potuif- 
le  , ut  quem  priora  Concilia  minime 
recepilTent  , eum  poftenora  confirma- 
rent i refpondemus  tamen  ( idque  ve- 
rius ) Baruch  prophetiam  tanquain 
partem  quandam  Hieremi*  fuillc  a ve- 
teribus computatam  . Quod  ( ne  110- 
llrum  videatur  efle  commentum  ) te-  . 

(limoniis  antiquitatis  roborandum  cll  . 

AugiiUiniis  in  primis  tradit  hoc  tS. 
de  civit.  Dei  lib.  hzc  in  verba  : Pro-  p- 
phetans  autem  de  Chrillo  Hiereraias  , J* 

Hic  Deus  meus  ( inquit  ) & non  *lli- 
mabitur  alter  ad  cum : Pollhac  in  cer- 
ris vifus  ell,  &cum  hominibus  conver- 
facus  ell.  Atque  e velligio Augullinus, 
hoc  tellimonium  , ait  , quidam  non 
Hieremiz  , fed  Baruch  feriDz  ejus  at- 
tribuunt:  fed  Hiercmi*  celebratius  ha- 
betur. Et  audor  lib.  qu.  vec.  & nov.  ' t 

tdlam.  qu.  101.  live  Augullinus,  live 
quicunque  tandem  alius  isfucrit,  Caf- 
fiod.  etiam  m Pfalm.  Si.Chryfollomus 
qnoque  idem  tellimonium  nomine  H.e- 
remiz  citat  , in  homil.  quadam  de 
Trinitate  . Sexta  etiam  Synodus  felf. 

S.  refert  ex  ejufdcm  Chryfoll.  altera 
homilia  , cujus  initium  cil  , Profun- 
dam fcdlionrm  , nomine  Hiercmiz  il- 
lud idem  tellimonium  . Clemens  iterri 
Alex.  lib.  J.  pzdag.cap.  10. illud,  Au- 
ei  Iiracl  mandata  vitx  , &c.  quod 

Ba- 


I 


Digitized  by  Googie 


Ltbtr  Secundus.  Cap.  XI.  3^ 


Baruch  j.  nos  habemus  , Hieremi*  af- 
fignavit:  & l.x.c.j.  referens  illud  3 Ubi 
fune,  &c.  divinam  fcripcuram  vocat  . 
Et  Bafil.  4.  lib.  contra  Eunomium  fu- 
per  illud , Ut  cognoKant  te  iolum  ve- 
rum Deum.  Ambrolius  itein  lib.  i.  de 
pernitentia , cap.  8.  & lib.  j.  Exame- 
lon,  cap,  14.  & lib.  i.  de  hde  cap.  i. 
ex  eodem  lib.  lub  nomine  Hieremi*  te- 
. ftimena  referunt.  His  adde  Sixtum  Pa- 

pam in  epi.Mua  prima  ad  omnes  Chri- 
fti  fideles  i Felicem  in  cpill.  ad  Petrum 
Epilcopuin  Antiochenum  in  j.  Synodo 
condemnatum  > Pelagium  denique  in 
epillola  ad  Vigilium  . Ecce  qui  libel- 
lus Baruch  nomine  nunc  legitur  , cum 
olim  antiqui  Hieremix  tribuebant  : ef- 
fctqiic  difficile  credere,  nifi  teftes  hu- 
jus rei  ceniflimos  haberemus  , quorum 
auftoritate  primum  illud  argumentum 
difficulter  quidem  , fcd  abunde  tamen 
clufimus . 

Ad  confirmationem  autem  facilius 
refponderi  poteft  . Fateor  enim  tem- 
pore D.  Hieronymi  , quod  nunc  te- 
nemus , id  non  fuilFe  adeo  certum  . 
Sed  quemadmodum  ante  tempora  Hie- 
ronymi , licet  quidam  alferuerint  epill. 
Jacobi  ab  alio  lub  nomine  ejus  edi- 
tam > tamen  paulatim  ( ut  idem  ait  ) 
procedente  tempore , obtinuit  audlori- 
tatem : & epillola  Jud,e  , quam  a ple- 
rilque  Hieronymus  allruit  lutlTe  reje- 
dtam , audloritatem  ulu  meruit:  ita  & 
liber  ille  Baruch  , quamquam  olim  a 
quibiildam  non  fuerit  receptus  , modo 
tamen  uignus  elt  habitus  , qui  ab  Ec- 
clefia  & Conciliis  univerfalibus  reci- 
peretur . 

Ktfnond.  Secundum  quoque  argumentum  fa- 
ad  i.  ' diluitur  . Nec  enim  verum  eft  , 
in  libris  canonicis  decernendis  Eccle- 
h frine.ff.  lix  regulam  elTe  Hieronymum,  quod 
^ Hri.  & Cajetamis  perperam  , ne  dicam  per- 
i»  rr/f.  u niciole  exilliroavit  . Hieron.  quippe 
,i$is  dd-  i Joan.  CochUus  vere  dixic  ) m 
vuM.i , -tr.  enumeratione  canonicorum  librorum  vc- 
4,  rr*/»- teris  Teftamemi  Jofephum  fecutus  eftj 

•A-  Ctt  tf.  fuoruna  traditione  , iit  inquit , 

Ii.  libros  enumerat  . AuCtor  ell  Eu- 
feb.  lib.  3.  c.  9.  & 10.  At  Anguli, 
non  Judxos,  fed  thrillianos  in  ea  re 
' feqiiitur  , Sc  r.-fte  hic  quidem.  N.im 
Eccicfia  gentium  columna  ell , & fir- 
mamentum vsi  itatis  . Probatur  vero  a 
Gclafio  fentemia  Hieronymi  non  in 
canone  fandlarum  feripturarum  conlli- 
uieudo  3 fed  in  his  aufioribus  con- 


damnandis,  quos  Hieronymus  zelo  Dei 
& fidei  religione  reprenendit . Atque 
ad  fecundum  argumenrum  hxc  latis  di- 
dla  fint. 

Nam  ad  primam  ejus  confirmatio- 
nem’ refpondeo  { id  quod  dodliores 
fere  credunt  ) librum  illum  non  elTe 
Cypriani  , fed  Ruffini  . Certe  D. 

Cyprianus  in  epillola  ad  Rogatianum , 
Ecdeliallicum , & in  libro  de  habiti 
virginum  , Sapientiam  , ut  divinos  li- 
bros citat:  quod  vero  Ruffinus  alTe 
rit  3 ex  patrum  traditione  eos  libros 
a canone  rejiciendos  ( pace  ledoris  di- 
dltim  Iit  ) patrum  traditiones  ignt-- 
ravit  . Tertium  namque  Carthaginen- 
le  concilium  , quod  hos  inter  cano- 
nicos numeravit  , dicit  le  a pacr.'- 
bus  accepill'e  ; & Augull.  lib.  i.  d- 
prxdell.  Sanclorum  , proximos  Apo- 
llelorum  affirmat  librum  Sapientix  4.  s. 
tanquam  divinum  citavilTe  i atque 
Dionyfius  ex  eodem  libro  magno  prx- 
faiionis  honore  teftimonium  allegat  , 
inquiens  : In  Primis  feripturarum  in- 
ftitutionibus  quendam  de  divina  fa- 
piemia  dixillc  comperies,  Amator  fa- 
ilus  fum  formx  illius  . Quid  omnes 
commemorem  f Hieronymus  in  pri- 
mum caput  Hieremix  , ut  librum  pro- 
pbttx  citati  Ambrolius  autem  i.  lib. 
de  fide  3 Gregor.  i8.  moralium  , & 
concil.  &irdicenle  in  epdtola  ad  omnes 
Epifeopos  3 ut  divinum  librum  Sapien- 
tix referunt  ; Concilium  demum  To-^'1'*  '' 
Ictanum  unieeimum  in  confeffione  fi- 
dei fandam  elie  fcnpturam  affeve- 
rat.  

Qjiid  Ecclefiafttcum  ? Ut  divinum 
citat  Clemens  Alexand.  7.  lib.  Strom. 

Ambrol.  lerrtt.  31.  & lib.  4.  de  fide; 

Evarillus  Papa  in  epillola  prima  ad 
Epifeopos  Africanos  i Sixtus  fecundus 
in  epillola  ad  Gratum  Epifeopum  . 

Vtrumque  autem  lib.  divinam  feripta- 
ram  elle , tanquam  rem  certam  m fide 
tradit  Epiphanius  hxrefi  y6.  Anomxo- 
rum  . Non  igitur  patrum  traditione 
eos  libros  Ruifimis  , fcd  luo  potius 
feniu  rehitavii . At  eo  tempore , quo 
res  nondum  erat  definita  . <^ta  etiam 
ratione  & reliquos  excufamus  . Nam 
quoi  D.  Tho.  in  eam  ftmentiam  ad- 
vocatur, id  ferendum  nullo  modo  ell, 
ut  ex  1.  parte,  q.  1.  art.  3.  colligere 
licet  3 & ex  commentariis  m quartum 
caput  de  divinis  nominibus  . Sed  in 
illa  quill.  89.  nihil  de  fuo  dixit  ; 
quin  ad  verbiira  retulit  Aiiaullinam  i 
C 4 qui 


Diyitizet:  by  Googie 


48 


iJe  Ltfit  TheoUgiclf. 


qui  umen  quam  haberet  conflantem 
flrnumque  fenccntiam , lib.  t.  de  doA. 
Chnfliana  cap.  8.  & L 17.  de  Ciwita- 
te  Dei  , c.  8.  & ad  Horo/uim  contra 
Prifcillianiflas  , cap.  Ji.  imo  to  ipib 
libro  de  cura  pro  mortuis  gerendo , 
c.  17.  mantiefte  declaravit. 

Secunda  autem  conhrmatio,  que  ab 
dudloricace  concilii  Laodiceni  lumicur  , 
imbecilla  eft.  Non  enim  concilium  ne- 
gat e(Te  canonicos,  licet  inter  canoni- 
cos noluerit  annumerare  ; quod  non- 
dum ea  res  latis  erat  explorata . Vi- 
delicet ( quod  fzpe  jam  diximus)  non 
omnes  umul  libri  canonici  ab  Ecciclla 
/unt  communi  confenfu  recepti. 

Ad  tertiam  vero  confirmationem 
( quoniam  nihil  in  przfentia  de  audto- 
ritate  canonum , qui  dicuntur  Apollo- 
lorum  , dilputare  volumus  i nam  hzc 
quxllio  ab  ea  , quz  nunc  in  manibus 
cll  , feparatur  ) dupliciter  refponde- 
mus . I^ius  , ne  quis  ejufmodi  argu- 
mento nos  velit  urgere  , intelligat  eo- 
dem cap.  84.  tres  Machabatorum  libros 
inter  canonicos  fupputari.  Quod  li  A- 
poflolorum  hos  oCioginta  quinque  ca- 
nones recipere  cogimur  i refpondeant 
hic  ipli  nobis , qut  Machabxorum  lib, 
rejiciunt:  lin  auum  , ne  confiteantur, 
hos  cfTe  canonicos  , teflimonium  hujus 
capituli  contemnunt , jam  profecto  non 
ell,  cur  pondere  illius  nos  velint  obrue- 
re. Sed  hanc  difputationcm  ( ut  dixi- 
mus) in  aliud  tempus  refervaiites,  quod 
ad  przfentem  locum  fatis  efl , alte- 
ram refponlionem  fubjicirous  : Clemen- 
tem , qui  eos  canones  difperfos  m 
unum  volumen  congregafTe  dicitur , non 
omnes  libros  canonicos  collegiffe  , quos 
Apolloli  verbo  tenus  Ecclen*  tradide- 
runt. Nom  enim  aliunde  vcl  Concilia, 
vel  Patres  Apoftolorum  proximi,  hos 
e£fe  facros,  quam  ab  Apollolis  didice- 
runt. Ait  tamen  Iren.  lib.  3.  c-  3.  re- 
ferturque  ab  Euleb.  lib.  f.cap.  6.  Cle- 
mentem , quoniam  cum  Apollolis  vi- 
tam femper  egerit , atque  ab  Apoilobs 
inllitutus  fuerit,  recentem  gefllllb  tta- 
ditionis  eorum  memoriam  , & eorum 
formam  femper  in  oculis  habuill:.  Ita 
fi  hzc  nfpoiiSo  non  placet,  d:turalia: 
non  omnes  illos  canones  a demente 
editos  i f'ed  nonnullos  a Crztis  adje- 
dlos  efle. 

Ad  poftremam  denique  conlumatio- 
nem , hujulmodi  habeto  refponium . Ut 
cum  iis  liberaliter  agamus  , donemuf- 
^ue  eis , Synagogam  w fide  Crror;  uqa 


poffe  (quod  tamen  non  perinde,  ut  de 
hcclefia  catholica  certum  efl  ) nega- 
mus, bos  libros  a Synagoga  efie  reje- 
Aos.  Aliud  eil  enim  non  recipere,  aliud 
vero  rejicere.  Judai  ergo  mtta  fuum 
canoncia  bos  quidem  libros  publica  au- 
(loriute  minime  receperunt  : tametii 
nonnulli  etiam  ei  eis  divinos  , & la- 
cros  efle  crediderunt.  Qua  de  re  vide 
Cochlzum  in  libello  de  canonicz  feri-  Cdf.  jt. 
pturz  & catholicx  ecclefix  audlorita- 
te.  De  fecundo  igitur  argumento  ha- 
dtenus. 

Ad  tertium  autem  przcipuum  argu-  Refpoi»; 
mentum  refpondetur , ante  id  temporis  td  3. 
nec  rem  futile  tam  expeditam  , nec  Con- 
ciliorum ledtionem  tam  afTiduam  , nec 
hzreticorum  impudentiam  tam  proca- 
cem in  libris  canonicis  vcl  infirman- 
dis , vel  etiam  rejiciendis  . Quocirca 
non  fuerunt  perinde  loliciti  fiddes  de 
hujulmodi  quzllione  , cujus  definitio- 
nem fine  jadlura  pietatis  poterant  igno- 
rare. Quod  fi  argumentum  idem  con- 
torquere in  adveriarios  volamus  , nihil 
efl  , quod  facilius  efficere  pofTimus  . 

Nam  ( ut  ex  concilio  primo  Toletano 
didicimus  ) fi  quis  dixerit  , vel  credi- 
derit , alias  fcripturas  przter  eas , quas 
ecclefia  catholica  recipit  , in  auflori- 
tate  habendas  effe  , vcl  venerandas  , 
anathema  ell . Cum  ergo  plenque  ( quod 
retro  nos  offendimus  ) hos  libros  tan- 
quam  divinos  venerentur,  certe,  fi  ec- 
clcfia  non  reciperet , in  anathema  con- 
cilii Toletani  pariter  omnes  incurre- 
rent. Ne  igitur  hos  audaciz  8c  teme- 
ritatis condemnemus,  illos  potius  igno- 
rantia laboraffe  concedamus.  Imo  cqm 
perniciofius  ecclellz  fit  libros  recipe- 
re pro  iacris  , qui  revera  non  funt  > 
quam  librum  rejicere  , qui  alias  vere 
lacer  eft  (ut  D.  Thom.  prima  parte 
quzff.  dS.  artic.  i.&  de  potentia  quzll. 

4.  articul.  I.  latius  explicat)  cum  con- 
cilium Carthaginenfe  , Florentinum  , 
Tridentinum  , Innocentius  , Gelafius  , ^ 

ac  fere  fandi  omnes  hos  libros  tan- 
quam  facros  Ecckfiz  tradiderint  , pro- 
fedo  fi  li  non  eflent  , perniciofilfime 
falleremur.  De  tertio  igitur  argumento 
fatis  didum  ell . 

Ad  quartum  vero  argumentum  pri-  Refpon. 
mO  dicitur  , quod  Gelafius  forii-  4- 
tan  unius  libri  nomine  ambos  comple- 
ditur  i quod  etiam  in  Efdra  non 
iple  modo  fecit , fed  & Ilidorus  , & 
Hieronymus  , qui  EiJram  interpreta-  ^ . 

tus  unicu.i)  edidit , fequens  Heorxo-  i. 


JJher  Secundut.  Cap.  "Kl.  At 


hnn  confuetudintm , qua  EAira:  primus 
& fecundus  liber  in  uno  cll , uc  Ori- 
gen.  in  primum  Pfalmum  docet  , & 
fufebius  lib.  6.  capitulo  i8.  Hanc  au- 
tem mentem  fuifle  Gelaiii  vel  illud  a- 
bunde  magnum  argumentum  ell,  quod 
idem  ipfe  probat  Icdiionem  fcriptura- 
rum , quae  per  anni  circulum  diitribu- 
untur  , librum  autem  Machabzorum 
pro  Dominicis  Odlobris , in  quibus 
ambos  ecclelia  legit  . Deinde  rcfpon- 
detur,  Gelaiium  de  fecundo  libro  am- 
biguam forte  lentemiam  tenuille,  eo- 
que  conlllio  in  enumeratione  eum  li- 
brum  pratermifiUe . At  Augull.  i8.  de 
civitate  Dei,  & iHdorus  6.  Etymolo- 
giarum , utrumque  Machabaeorum  ab 
ecclelia  recipi  afleverant  : quod  8c  in 
prooemio  horum  librorum  alTeritur  . 
Nec  id  modo  in  dubium  vocare  licet , 
quod  D.  Gregorio,  Eufeb.  atque  reli- 
quis licuit  aLquando  dubitare , 

Refpon.  ^ primam  rationem , quz  in 

kd  Rjiion.  hujus  quarti  argumenti  confirmationem 
4- Argum,  kffertur,  Joannes  Annius  in  commea- 
^nniKi  a#,  tariis  fuper  fecundum  librum  Philonis 
temporibus  tradit  , libros  Macha- 
•t  dlSi  «’  1’Jtoru'n » qu'  abfque  temporibus  Unpti 
I4ut.  ' erant , Jofcphum  adjeflione  temporum 
apocryphos  reddidifle . Oftendit  vero 
id  argumento,  quo  nos  ufi  fumus  j quo 
eodem  Joannes  quoque  Lucidus  permo- 
^ tus  ell4.fuz  chronographiz  libro.  Un- 
de autem  Annius  noder  acceperit , aut  fi- 
ne temporibus  Machabzorum  olim  li- 
bros haberi,  autjolcplium  adjeciffe tem- 
ora  (ingenue  fateor)  me  przterii.  Sed 
id  verum  ed,  quemadmodum  men- 
dum , quod  tn  numeris  facillimum  cd , 
non  ausioribus  , fed  librarus  impuu- 
tur,  ita  menda,  qux  Jolephi  per  incu- 
riam induSla  funt  , non  auStori  libri 
Machabzorum,  fed  Joftpho tribuemus j 
ncc  ob  id  libros  bos  apocryphos  exi- 
ftimabimus . Tametli  Jofephum  germa- 
nam veramque  catholicorum  kdtionem 
viiiafTe , vitisecclefiadicis  omnibus  dif- 
fimulantibus  , atque  adeo  connivemibus , 
tuihiquid^  non  fit  verifimilc . Nifi  vo- 
lumus, mille  quingentos  annos,  & eo  am- 
plius, ccclefia  in  utramque  aurem  dormi- 
tante , inimicum  hominem  zizania  fuper- 
feminaffe  . Quamobrera  multo  melius 
£ufeb.  Czfarienfis,  licet  hos  librosnon 
Crediderit  in  facrorum  numerum  re- 
ferendos , aderit  tamen  auftorem  illo- 
rura  non  fupputare  Grzcorum  regnum 
ab  Alexandro , fed  a Seleuce  Nicano- 
qui  regnavit  in  Syria  anno  a mor- 


te Alexandri  exaSlo  undecimo  . Cui 
numero  fi  addas  quinque  anuos , qui- 
bus  Alexander  tanquam  Monarcha  ira- 
peravic  Grzcis  , conficitur  numerus 
annorum  cxadlus  fexdecim  i quibus  mi- 
nor,  erat  fupputaiio  Monarchiz  Grz- ■*»/»'• 
eorum  juxu  rationem  Hebraicam . Nam 
Grcci  ab  Alexandro  fupputabant.  Igi- 
tur quod  juxta  annalia  Grzca  Antio- 
chus regnade  dicitur  anno  centellmo 
quinquagefimo  tertio,  &:  juxta  primum 
Maciubzorura  anno  ceiucfimo  trigefi- 
mo  feptimo  , verborum  , non  rerum 
didendo  cd.  Quippe,  d centefiino  tri- 
gedmo  ieptimo  fexdecim  adjicias  , nu- 
merus ceiicednius  quinquagedmus  ter- 
tius conficietur.  Toannes  vero  Lucidus 
in  eo  dilcrcpat  ab  Eufcbio,  quod  feri-"* 
bit , Alexandrum  pod  adeptam  Monar- 
chiam annos  feptem  regnalfe,  Seleucum 
vero  anno  odlavo  pod  mortem  Ale- 
xandri jam  cxaSlo.  Sed  quod  ad  prz- 
feniem  attinet  quzdionem,  non  aumo- 
dum  refert , utrum  ex  his  ,veram  fii  , 
cum  lupputatio  przcipua,  dc  qua  hic 
agimus,  minime  varietur. 

In  hujus  vero  confirmatione  argu- 
menti Ambrodus  Caibarinus  Cajetanum 
aidrmat  tot  peccata  admidife , quot  ver- 
ba pene  eftudit.  Sic  enim  ille  loquitur. 

Nec  advenit  homoad  carpendum  prom- 
ptulus , fe  quoque  ni  reprehendendo  Ca- 
jetano  fzpe  ac  multum  errade.  Hoc 
certe  loco  ter  erravit.  Sed  illius  erro- 
res coarguere  nec  meum  ed , uec  hujus 
temporis  . Qnid  ergo?  Nonne  hic  pec- 
cavit CajitaiHjs  ? Peccavit  lane  . Pri- 
mum in  co,  quod  temere  & incoufi- 
derate , ne  fupcrl>e  dicam  & arrogan- 
ter, audlorem  libri  Machabzorum  ~ ait 
in  intelligenua  Danielis  ede  deceptura, 
quem  coudat  Spiritus  landli  afflatu  eum 
librum  fcripCdc  . Deinde  falfo  exillj- 
mat  Cajetanus , fi  audior  libri  Macha- 
bzorum verba  Danielis  ufurpat , id- 
circo Danidem  uterpretari  . Quafi 
non  licuerit  Bernardo  verbis  feripeun- 
rum  padim  uu' : quas  d arguat  ab  ipfo 
male  iniclUgi , quod  verba  non  in  eum 
aflbrat  fenium  , qui  faipturarum  erae 
germanus  & proprius , is  dultus  ef- 
fe  videatur  . Certe  Poetz  recemio- 
res  veterum  verfus  etiam  integros  u- 
furparunt  elegantidlinc : uec  tamen 
priorum  illi  verfus  a poflerioribus  in 
eandem  fenterxiam  captuntur.  Fallitur 
przterca  Cajetanus  in  e«  , quod  putat 
Danielis  prophetiam  non  ^tuide  ad 
Idolum  Antiochi  referri , quia  Pomi-. 


42  De  L$css  Theelogicti  .' 


nus  ad  futura  tempora  referendam  de- 
claravit. Eadem  quippe  faiptura  & ad 
Luciferum  pertinet , & ad  Nabuchodo- 
nofor  , & ad  Antichriftum  . VanilH- 
roiim  ergo  fuit , auftorem  hbri  Macha- 
• bxorum  reprehendere  , quod  in  idolo  , 

abominatione,  & deiolatione  Antiochi 
ad  verba  Dmiebs  allulerit,  v;l  ea  cer- 
te in  fiinili  cjufa  ulurparit  . N.im  etli 
in  illum  fenfiim  Danielem  adduxiflet  , 
id  Iceiffet  egregie,  quod  & Paulus,  & 
Apolloli  citeri  faepe  fecerunt. 

At  fecunda  ratio  duobus  modis  refel- 
litur . Prius  enim  nihil  impedit  , ut 
Spiritus  S.  feriptori  afliftat , qui  in  qui- 
biifeiam  tamen  humano  more  ex  mo- 
deltia  loquitur . Sic  enim  Paulus  ait  , 
ctr.  11.  F.tfi  imperitus  fermone  , non  tamen 
fcieiitiaj  8f  rurfum , Ut  minus  fapiens 
Ctr.  la.  dico  plus  egoj  & itcrum.  Donate  mi- 
hi hanc  injuriam. 

Pollerius  , aliud  eft  loqui  de  ipfius 
hillorif  veritate , aliud  de  interpreta- 
tione in  aliam  linguam  . Interpres  er- 
go veniam  petit  , non  falfitatis,  quae 
nulla  erat , fed  elocutionis,  quae  ab  ho- 
mine erat  . Secunda  igitur  illa  ratio 
hac  duplici  refponfione  convellitur. 

Sed  & tertia  bis  quoque  confutari 
poteftj  & quia  non  eltopus  confiteri, 
epiftolam,  CUJUS  in  priori  fit  mentio, 
eam  effe,  quae  c veiligio  fubditur;  & 
quod  fi  ede  quis  contendat  , habet  in 
promptu  quid  dicat  , punfta  librario- 
rum incuria  efle  male  difeindfa  . Illa 
enim  verba  , Anno  eemefimo  oftoge- 
fimoo^avo,  non  funt  initium  epilu>- 
lae  fequentis  , fed  finis  antecedentis  i 
ut  fubiequens  epillola  hoc  principium 
habeat , Populus  qui  efl  Hierofolymis . 
.Cujus  rei  illud  efe  argumentum  , quod 
diem  , annumve  , quo  Icribitur  epillola  , 
non  ab  initio  llatim  , fed ' a fine  po- 
nere folemus  : falutationem  vero  lla- 
tim a principio.  Taraetfi  utrumque  Con- 
flantinusSc  in  epill. ad  Donum  Papam, 
& in  epillola  ad  Georgium  ConiLnt  . 
Patriarcham , conjunxerit  . Qux  igitur 
fecundo  loco  ponitur  , h*c  Icripta  efl 
anno  centefimo  lexagrfimo  nono,  ut  in 
priori  epillola  dicitur : qux  vero  ordi- 
ne quidem  feripturx  antecedit , fed  re- 
ipfa  tamen  pollerius  milia  ell , ca  fcri- 
pta  fuit  anno  centefimo  oAogefimo  o- 
mvo. 

Ita  ad  quartam  rationem  facile  dici 
poterat  (quod  ante  monuimus  ) illam  E- 
pilloUm  nonelTe,  cujus  prior  meminit, 
-^are  nec  necelle  ell  fateri,  eam  efle 


feriptam  anno  centefimo  fexagefimo  no- 
no. Quin  compilator  illius  fecundi  li- 
bri, live  is  feirrit  Jofephus  , ut  Annio 
placet,  live  quilquam  alius  , quafcun- 
que  cpillolas  invenire  potuit  a Judxis 
Icriptas , nullo  fervato  ordine  , in  ini- 
tio libri  forfitan  collocavit. 

Quod  fi  fecundam  illam  elfe  admit- 
timus , quam  commemorat  prima  , di- 
cere oportet , numerum  non  fecundum 
Hebraicam  computationem  haberi  , fed 
lecunuum  Grxeam . Potuit  enim  ( nec 
id  incommode  ) fieri  , ut  qui  oas  li- 
teras  deuerint,  ii  Grxeam  monarchix 
fupputatioiicra  fuerint  lecuti  , quam 
umen  is,  qui  librum  illum  dicitur  in 
compendium  redegifle,  noluit  immuta- 
re , fed  exlcnbere  numerum  , ut  Icrt- 
ptum  reperit.  In  aliis  vero  fecutus  ell 
1‘emper  lupputationem  Hebraicam  . Ju- 
das  itaque  mortuus  ell  , juxta  He- 
brxorum  rationem  , anno  centefimo 
quiiiquagefimo  fecundo  expleto  , hoc 
ell , anno  centefimo  qninquagefimo  ter- 
tio . Quibus  fi  apponas  fexdecim  an- 
nos Grxcx  feipputationis  , conllat  nu- 
merus centefimus  fexagefimus  nonus  , qui 
idem  ell  cum  priori . Nam  , quo  anno 
Judas  mortuus  ell  , fcripfit  epillolam. 

Ita  non  ell  necefle  cum  Ruperto  , 1 i-  Vi.  io.  i* 
bro  de  vidloria  verbi , alium  a Macha- 
bxo  Judam  divinare,  qui  eam  epillo- 
lam  dederit. 

Ad  quintam  , non  defeint  , qui  exi- 
lliment  non  Antiochum  membratim  di- 
vifum,  fed  ducem  ab  eo  miflum;  lic 
enim  videtur  i.  capite  fignificari : il- 
lum vero  fuga  elapfum  morbo  pellilen- 
ti  interiifle  , ut  capitulo  9.  dicitur  . 

Sunt  etiam  , qui  contendunt , in  cap. 
illo  I.  particulam  , Et  , adjedlam  elfe 
librariorum  vitio , ledtionem  autem  ve- 
ram hanc  efle  , Percuflerunt  ducem  , 

& eos  , qui  cum  ipfo  erant , divilerunt 
membratim,  &c . .Scio  autem,  verbum 
percutere  interdum  fignificare  idem  ,quod 
occidere  , ut  eo  loco  , Perciifllt  Phi- 
lillhium  , &c.  & ibi  , Percudit  Saul 
mille  , Scc.  Sed  non  cogimur  hic  , vo- 
cabuli propria  ligni ficat  one  deferta,  ad 
diClionem  confugere  figuratam:  prxfer- 
tim  cum  Danielis  1 i.  cap.  de  Antiocho 
feriptum  fit , Et  venient  luper  tum  Ro- 
mam , & percutietur  i quo  loco  Hie- 
ronymus, Percitflus,  ait  , dicitur  efle, 
non  quod  interierit  , &c.  & ».  Reg. 

1.  lervi  David  pernilTcruni  de  Benia- 
min  360.  qui  & mortui  funt  . Sed  ne 
illud  qumem  huic  expolitioni  repu- 

gnat. 


Digitized  by  Google 


Ubet  Secunant . Cap.  XI.  43 


gnat,  quod  Ltranns  objicit , Antiochum 
J.fni  7.  7 ut  hic  dicitur  ) cecidiffe  . Non  enira 

femper  eo  verbo  mors  (Ignihcatur  i fed , 
qui  viftus  cii , cecidiffe  vere  affentur . 
Ceciderunt,  inquit,  per  prona  fugien- 
tes. Sed  ne  illud  quidem  obftat , quod 
ibi  legitur  , Cum  ingreffus  effet  inua 
ambitum  fani,  cbuferunt  templum  , cum 
autem  intraffet  Antiochus  , ffcc.  ubi  vi- 
detur defi°nari  , Antiocho  conclufo 
nullum  foilii:  locum  fugiendi  reliftum. 
Non  enim  intelligendum  efl  templum 
ciaufum  pqft  ingreffum  ducis , fed  cum 
milites  eHent  intra  fani  ambitum:  ut  , 

11  exempli  caufa  dicamus,  in  atriis  fa- 
cerdotes  claufcrunt  januas  templi . At 
contra,  cum  milites  Antiochi  aditum 
templi  occlufum  aperuiffent , ut  cogni- 
ta res  eff,  lapidibus  fuot  a Judzis  ob- 
ruti. Potuit  ergo  dux  ipfe  percuffus  , 
fi  ducis  nomine  Antiochus  intelligitur , 
quo  aditu  aperto  intraverat,  exire  ae- 
que fugere : ob  quam  fugam  cap.  9.  di- 
citur, inhonefte  ac  turpiter  de  Perfide 
rediiffe.  Sed  ne  rimulas  quzrere  idela- 
bendum  videamur , illa  relponfio  Se  pla- 
nior verior  elt  ( cui  hifloricorum 
gra/ium  confentit  audforitas  ) noneun- 
deiv  effe  Antiochum  , de  quo  pri- 
mo capite  , & de  quo  capite  nono 
perhibetur  > fed  ibi  Antiochi  Magni 
mortem  feribi , hic  vero  Antiochi  Epi- 
phanis , CUJUS  etiam  finis  primi  libri 
capite  fexto  texitur.  Nam  illum  Stra- 
bo libro  id.  ait  templum  Beli  expo- 
liare conatum  , finitimos  Barbaros  in- 
teremiffe . 

Ad  fextam , licet  Rupertus  omnia  ea 
figurate  velit  intelligi  de  arca  novi  te- 
llamenti,  id  eft,  humanitate  Tefu  Chri- 
flii  ad  literam  tamen  miraculum  illud 
vel  jam  faSum  efi , cum  expulfis  gen- 
tibus a Judara  Hebrzi  ex  diverfis  lo- 
cis , ubi  erant  difperfi  , convenerunt  : 
v;l  foite  etiam  in  converfione  Judzo- 
rum  ante  diem  judicii  futura , fiet . 

Nec  noflris  conjedluris  divina  pro- 
inilfio  debilitanda  efl  . Eli  enim  Deus 
v:rax  , omnis  autem  homo  mendax . 

Poflrema  demum  ratione  folvenda 
varie  torquentur  auftores.  Alii  namque 
fingunt , Maehabzos  per  matrem  a tri- 
bu Tuda  originem  duceres  eaque  ratio- 
ne defendunt,  fceptrum  dejuda  non  ef- 
le  translatum  . Alii , fequentes  traditio- 
ncsThalmud,  affruunt,  Machabzis quo- 
que exiflentibus  ducibus  fuiffc  judices 
quofdam  ex  tribu  J uda , penes  quos  fum- 
nia  decernendi  atque  imperandi  ptneftas 


relideret , qui  Hebraice  Zmidrin , Lati*- 
ne  fenatus , ut  apud  Romanos , appel- 
labatur . Unde  illud  eff  , Populus  qui 
efl  Hierololymis , fenatufque  &:  Judas, 

&C.  Hos  itaque  cum  Herodes , qui  pri- 
mus ex  alienigenarum  genere  ortus  re- 
num Judaicz  gentis  obtinuit  , in  o- 
ium  Davidici  regni  dc  medio  luflulit, 
tunc  vere  fc^trum  de  tribu  Juda  di- 
citur abflulifle . Alii  hunc  nodum  fol- 
vunt,  affirmantes  illam  Jacob  Prophe- 
tiam , promiffionem  fuiffe  ad  legem 
comminationum  intclligeiidam  s qux 
(cilicct  mutatis  moribus  commutetur  : 

Se  quemadmodum  lententia  adverfus 
Ninivitas  pofl  poemttntiam  translata 
efl  , ita  quoque  hzc  divina  promiifio 
filiis  Juda  peccantibus  fuerit  commuta- 
ta. Qqam  quidem  normam  in  explican- 
dis tum  comminationibus  , tum  promff- 
fionibus  ex  Ezechiele  defumunt,  apud 
quem  Dei  Se  comminatio  Se  pollicita- 
tio pro  converfis , aut  averfis  hominum 
moribus  transferuntur . Nos  vero  , qui  ^ 

bus  cqnfilium  efl  alienas  expolitiones  i 'l 
non  inimice  aut  infedlari  , aut  r^pd-  jr.-iat.i» 
Iere,  facilius  hunc  locum  expeuiemus. 
fi  ex  primo  Machabzorum  libro  intcl- 
ligamus,  populum  Judzorum  ducatum 
Machabzis  cradidiffc  , non  tanquam 
proprium  Se  hzreditarium  , fed  ad  le- 
gem depoliti  confarvandam ; ut  videli- 
cet Ifraeliticam  plebem  interea  tueren- 
tur, donec  lurgrret  Propheta  fidelis  , 
vel  qui  eos  iullrueret  , vel  quem  de 
tribu  Juda  venturum  cxpcHabant . Qua 
ex  re  lecptrum  de  tribu  Juda  non  au- 
ferebatur i eo  przfertim  , quod  ipfa 
quoque  tribus  in.ioc  populi  conditlum 
fententiamque  a principio  faltem  cre- 
ditur confenfiffe . Quartum  ergo  argu- 
mentum cum  luis  confirmationi ous  hoc  / ' 

modo  fuerit  confutatum  . Nam  quod 
argumentum  Cajetanus  iu  Mettlizi  14. 
cap.  ponit , audlorem  libri  Michabzo- 
rum  erraffc  in  interpretatione  Prophe- 
tiz  Danielis,  quam  ad  Antiochum  ille 
refert , cum  Liicas  ad  exercimm  Roma- 
norum per^icue  retulerit  , id  nullius 
momenti  elt  . Eadem  quippe  litera 
& ad  Nabuchodonoforem  Se  ad  Anti- 
chrillum  Ipedlare  potell  . Sic  eadem 
& ad  Antiochum  , Se  ad  Idolum  Ro- 
manorum , Se  ad  Antichrillum  perti- 
net . Qux  omnino  res  , quoniam  ni- 
hil oblcura  cll  , nollra  explicatione 
non  eget. 

At  quintum  argumentum  refellamus  . Refpoa. 
Non  modo  concilium  CArchagiaenle  -y*d  ;. 


44  I/tfc/x 

& Innocentius,  fed  plerique  alii  Sapien- 
tiam & Eccleliafticum  Salomoni  alTi- 
gnaverunt . Nam  librum  quidem  Sapien- 
HlUr.  in  pf.tix  nomine  Salomonis  citat  Tertullianus 
*-**-^^*^-de  prarfcriptiombus  harreticorum  > Ori- 
& ti’  S''’"  Romanos  lib.  8. 

j:,  5. Cyprianus  lermone  quarto  de  immorta- 
£rtU,c,  ii,' litate;  Bafiliuslib.  j. contra Eunomium ; 

Ambrolius  fermone  8.  in  pfalmum  , 
Beati  immaculati,  & lib.  j.  Exameron 
cap.  15.  & 4.  lib.  de  Ed.  cap.  6.  & 
Eufeb.  ii.lib.  pratparationis , Euangeli- 
ca?, cap.  s-  Quu>  Hulebius  ipfc  lib.  4. 
Eccl.  hill.  cap.  11.  aflerit,  E^fippum , 
Irenaum  , & omnes  antiquos  librum 
Sapientia:  Salomoni  tribuifle  . Tribue- 
runt certe  Evarillus  in  epitlola  ad  E- 
pifcopos  Africanos ; Felix  primus  ad 
omnes  Epifcopos  Galliae ; Felix  fecun- 
dus ad  AihanaEum  & exteros  Epifeo- 
ii,  pos  Egypti  i Kpiphanius  harcu  76. 
Anemaorum  ; Damafeenus  quarto  ius 
Theologia  libro,  ubi  JodocusClichto- 
vaus  multis  argumentis  contendit  , li- 
brum illum  non  fuiffe  Philonis , fed  Salo- 
monis: in  quibus  illud  maximum  eft, 
quod  verba , qua  audor  up.  9-  ejuf- 
dem  libri  de  fe  dicit  > non  alii , quam 
Salomoni  congruere  polTunt  . 

EccleEafticum  quoque  audlores  no- 
biliflimi  Salomonis  nomine  retulerunt» 
Clemens  Alexand.  lib.  7.  ftrom.  Gre- 
gorius  Nazianienus  oratione  odlava  > 
Bafilius  quarto  libro  contra  Hunomium  > 
Chryfoftomus,  five  quis  alius  fuerit, 
homil,  tertia  imperfefti  operis  in  Mat- 
thaum»  Ambrof.  fuper  7.  caput  prioris 
r<^.  if.  3d  Corinth.  Hieronymus  in  cap.  10. 

EccleEaftis ; Cyprianus  ad  Rogatia- 
num,  & 5.  lib.  ad  Quirinum  , 8c  i. 
lerm.  de  eleemofyna  > Cafliodor.  in  Pfal. 

14.  s;.  & 66.  Be  93.  Gregoiius  10.  libr. 

Moralium,  & 1.  quali.  i.cap.Nonefi 
putanda;  Sixtus  primus  iit  epilt.  ad  o- 
mnes  fratres ; Marccllinus  ad  Salomo- 
nem Epilcopum;  Fabianus  in  epifi.  ad  o- 
mnes  Orientales  Epifcopos  ; Sixtus  fe- 
cundus ad  Gratum;  Damafusad  Epifeo* 
pos  Italia;  JoannesPapa  ad  Valerium 
Epifeopum . Quod  E pofl  tot , tamqiie 
graves  aiidiores  libros  illos  Salomonis 
effe  aireveremus,  nihil  erit  profedlocur 
timere  debeamus. 

rUtu.fus  Deinde  librum  elTe  hujus  aut  illius 
;•  feriptoris  non  admodum  interefl  catho- 

<[?*'**“•'*  lica  fidei,  dummodo  Spiritus  fandius 
audior  elTe credatur.  Quod  Gregoriusin 
prooemio  fuper  jobe.  1.  erudite  & tradit 
^explicat,  Nec  enim  refert,  quapeiioa 


Theebgtctt. 

rex  epifiolam  fcripferit , fi  vere  fcrf-' 
pfit.  Unde  nihil  obliaret,  ut  in  ea  re, 
qua  ad  fidem  non  pertinet , Innocen- 
tius, 6c  concilium  Carthaginenfe  com- 
munem antiquorum  opinionem  feque- 
rentur  . Nec  proinde  tamen  in  libris 
canonicis  enumerandis  errare  potuere  , 
quippe  quod  ad  fidem  attinere  cer- 
tum fit. 

Deinde  , ut  has  duas  refponfioiies 
pratermitteremus , habemus  aliam  mul- 
to potiorem , quam  ex  Eufeb.  lib.  1 1, 
praparaiionis  Euangelica  Joannes  Drie- 
donis  expreflit . Cum  enim  Salomon  , 
juxta  feripturam  , locutus  fuerit  tria 
millia  parabolarum,  8f  carminumquin-  g 
que  millia,  qua  non  funt  in  unum  ali-*'  ** 
quod  volumen  a Salomone  coadla , fue- 
runt alii  atque  alii , qui  fententias  Sa- 
lomonis fpirfas  collegerunt , ut  patet 
Proverbiorum  c.  15.  Ita  Augultinus  imnmmnt, 
Eugubinus , fecutus  Rabbi  Moyfen , & /•fer  c*». 
Thalmudiifas , credidit  Eiaiam  libros 
Salomonis  fcripfifle  : quod  equidem 
incertum  habeo  5 illud  vero  exploratum , 
fententias  librorum  , qui  Sapientiales 
vulgo  nuncupantur,  a Salomone  quidem 
fuifle  primum  excerptas,  fed  non  ab  eo- 
dem audore  colledtas.  Unde  & jefus  s». 
Syrach  in  Ecclefiallico  non  ait  , fe 
protulifle,  fed  renovalTe  fapientiam  de 
corde  fuo.  Hujus  ergo  rei  Innocentius 
& concilium  Carthaginenfe  non  ignari , 
optima  ratione  hos  omnes  libros  Sa- 
lomoni dederunt  . Ac  de  quinto  ar- 
gumento hzc  dixerimus. 

Sextum  vero  argumentum  Cajetani  Refpond. 
eft  in  fine  commentariorum  fuper  li-*“ 
bros  hiftoricos  veteris  Tcftamemi  . 

Pudet  autem  virum  alioqui  ingeniolum 
Sc  doifum , virum  pium,  ac  noftrz  fa- 
milix  columen , vano  diftindiionis  no- 
V*  commento  argumentum  firmiffimum 
eludere  voluifle  , atque  , ut  leviorem 
plagam  reptlltrct , graviorem  accepifle . 

Cum  enim  nomen  libri  canonici  apud 
Icriptores  omnes,  uno  excepto  Gajeta- 
no,  pro  facr®  atque  divino  fumatur  , 
non  modo  comprehendi  animo,  fed  ne 
fufpicione  quidem  poteft  attingi , Pon- 
tifices 6c  Concilia  omnia  aliter' vocabu- 
lum ufurpafle,  qu.nm  erat  in  ufu  uni- 
verforum  . Deinde  concilium  Cartha- 
giitenfe,  ne  quis  aliter  inverteret,  qu  d 
nomine  icriptr.rarun  canonicarum  in- 
telligcret , declaravit  inquiens  .-  Prxter 
fcriptiiras  canonicas  , nihil  in  ccclefia 
legatur  fub  nomine  divinarum  feriptu- 
rarum  . Sunt  autem  canonicx  feriptu- 

rx. 


LihiV  Sccundhs . C*p.  Xl. 


45 


rx,  tce.  Et  Innocentius,  Hi  libri,  ait, 
recipiuntur  in  canonem  fandlaruin  1’cri- 
peurarum.  Ecm  concilio  Florentino  eo- 
liem  fniritu  infpiraote  illi  omnes  libri  , 
i]uos  lufcipit , & veneratur  cccieiia,  & 
6e  quibus  prxfens  dilputatio  inAituitur, 
feripti  a iaens  audtoribus  aAeruntur . 
Prxterea , cum  fub  eodem  contextu  o> 
mnes  illi  libri  nullo  fa^o  difcnminc  de- 
limamur elTc  canonici , ridiculum  cA  , 
ut  pariim  in  una  figniAcatiooe  , par- 
tim  io  alia  libros  canonicos  haMa- 
mus  . Ac  £ hanc  Icmel  diAindioncm 
admitt  iims  , au^oritate  conciliornm 
atque  pontificum  nuiius  liber  lacer  con- 
Aare  ^lerit . Nam  uri  caulatione , £ 
id  quidem  lubitum  cllec,  hxrecici  dice- 
rent , unumquemlibet  d;  exteris  non  ef- 
le  canonicum  ad  firmandam  fidtm,  led 
ad  inAruendos  mores.  Id  quoniam  ab- 
furdum  omnino  cA  , retineamus  potius 
eam  rationem  oportet,  quam  Cajetanus 
voluit  evertere,  vir  (ut  fxpe  jam  dixi) 
cum  primis  eruditus  & pius , led  qui  in 
libris  iacris  conAituendts  Erafmi  novita- 
tes, ingeniumque  fecutus,  dura  alienis 
veAigiis  voluit  infiAere , propriam  glo 
riam  maculavit.  Ac  dc  fexto  argumen- 
to hadleuus. 

Ad  confirmationem  autem  facilius  re- 
foonderi  poteA  , non  Ambrofium  mo- 
. oo  , led  & Cvprianum  ad  Pompeja- 
num , & Augullinum  i8.  de  Civ.  Dei , 
referre  ex  j.  & 4.  libro  Efdrx  tcAimo- 
nia,  fed  non  tanquain  ex  fpiritu  divi- 
no edita  , quibus  Icilicet  nefas  fit  rtfra- 
gari. 

In  leptimo  principali  argumento  mo- 
leAe  fero,  non  alienos  modo  , verum 
etiam  noArates  ( bona  venia  legetur  ) 
in  ura  novam  j ne  dicam  levem,  fen- 
tentiam  incidilTe,  ut  epiAolam  ad  He- 
brxos  ApoAoli  Pauli  eAe  negaverint, 
«r-  Scd  id  multo  molcAius , Ut,  £ Pauli 
> non  fit , protinus  non  fit  canonica . Nam , 
incerto  , poterit  epiAola  certo 
^ - ’ efie  canonica  . Sive  jpiim  Liicas,  feu 

Barnabas  ( quod  quioLn  fuiit  opinati  ) 
eam  epiAoIam  fcriplerint,  canonica  erit . 
Nam  St  per  Lucam,  & per  Oarnabara 
Spiritus  fandus  loquebatur.- Sed  ad  rem. 
Cum  hzreticum  fit  , hanc  epiAolam  a 
facris  feripturis  excludere , certe  teme- 
rarium elt  ( nequid  amplius  dicam  ) de 
hujus  epiAolx  audlore  dubitare,  quem 
Paulum  fuiAe  certiffirois  teAimoniis 
confirmatur  . Oripnes  in  primis  libro 
I.  commentariorum  luper  Matthxum  , & 
refertur  ab  Eiifcbio  lib.  6,  cccKfialticx 


Relpond. 
ad  f. 


Mt  ttnd$r 


hdlorix.  Ego  dico  (ait)  quod  iplama-cv  >*• 
nilcAiAime  eA  Pauli  AfmAoli  j & fem- 
per  omnes  antiqui  majores  noAri  eam  ut 
Pauli  ApoAoli  lufccperunt:  Sc  opinio  uf- 
que  ad  cos  pervcint,  quod  lermo  ejus 
eA  Grarro  fermone  compofitus,  vel  per 
Clementem  Romanx  urbis  Epilcopum, 
vel  per  Lucam  .* 

Clemens  item  Alexandrinus  apud  Eu- 
febium  6.  Ecclefialiicx  hiAorix  libro, cv- 
ManifcAe  ( inquit ) eA  Pauli , feripu 
quidem  Hwraeo  fermone  tanquara  He- 
brxis,  led  a Luca  in  Grxeum  interpic- 
uta. 

Eufebius  quoque  in  eandem  lentet^ 
tiam  ivit,  5.  lib.  hifiorix  EcclefiaAi- 
cx  . Ubi  cum  dixiAet,  Clementem  Ro- 
manum Epilcopum  in  cpillola  ad  Co- 
rinthios nomine  Pauli  teAimoniis  hu- 
jus epiAolx  ufum  , continuo  fubjicit; 

Und:  conAat , quod  Apotlolus  hanc 
epiAolam  tanquam  Uebrxis  mitten- 
dam , patrio  eam  feriuone  confcriple- 
rit:  Sc  ( ut  quidam  tradunt  ) Lucam 
EvangeliAam  , alii  autem  Clenientera 
interpretatum  effe;  quod  Sc  magis  vCr 
rum  elt  , quia  & Itylus  ipfe  cpiAo- 
ix  Clemcnt  s cum  hac  concordat  , 

& fciilus  nimirum  utriufque  Icriptu- 
rx  plurimam  limilitudmem  ferunt  , 

Hadtenus  Eulebuis.  Et  cap.  j.  ejufdcm 
libri , Pauli  manifeAe  14.  funt  epiAo- 
lx . Dies  me  deficiet , fi  velim  enu- 
merare audtores  Grxeos  , qui  hanc^^-  *• 
epiAolam  Paulo  tribuerunt.  Nec  mi- 
nus fi  commemorem  etiam  Latinos . 

Quid  enim  referam  Athanafium 
epiAola  ad  Kpilcopos  Africanos  , Sc  <r<- 

lib.  II.  de  fide  Trinitatis?  Quid  Cy- 
rillum  11.  lib.  Thelauri  ? Quid  Chty-"/^*»'* 
foAomum  infinitis  prope  locis?  Qii'd 
Ignatium  f Quid  Ireiixum  f Quid  Da-  /a. 

mafeenum  ? Qtjid  Anacletu-n  in  epi- 
Aola  de  ordinatione  Epifeoporum 
Quid  Higinium  in  epiAola  ad 
mnes  ChriAi  fideles  t Quid  con* . 
cilium  Laodicenum  r Quid  tandem 
concilium  Ephtfinum  ? cum  omnes 


Grxei  feriptores  ( ut  au£tot  eA  Hie- 
rooyrous  ad  Dardanum)  hanc  ’ 

lam  ApoAoli  Pauli  cAc  una  voce  fa- ,r,.„ 


teantur  . Theophyladlus  certe  uvratar<^«,  & 
«orum  impudentiira  , qui  hanc  epilto- 
lam  Pauli  f Ae  inficiantur  j affirmatque  * 
eos  non  lecus  peccare  , quam  fi  a I’a“- ,,  *! 

lo  abcAe  CbriAum  negarent  . Quid 
Latim  r Nempe  fatentur  etiam.  Face'> r/>A 
tur  Arabrofitis  fuper  .Pfalmum , Deais^'"'^-  ^ ^ 
immaculad:  &e  libsio  .dp  his,  qut  my. 

Ac. 


46 


fV  Ltcu  7het/ogictt, 


lleriis  initiumir  , eap.  >.  Augafttmis  r»  cam  Eedefiaftici  vtri  £t 
infuper  *.  lib.  de  dodhi  Chriftiaa.  capi 
8.  sc  fxpe  alias . Item  Gregor,  j.  lio. 

Moralium  eap.  j.Gelafiuscum  eoocilio 


quotidk  Ecciefianun  leiilione  aiel>re- 
ttir  . Quod  fi  eam  Latinorum  «m- 
luetudo  non  redpit  inter  fcripturas  ca- 


fepiuaginta  Epifcoporum  : Innocentius  nonicat,  nec  Graecorum  Eccleflae  AptK 


Papai Condlium  Carthagibenfe , Flo> 
rentinum  , Tridentinum.  Quid  moror  f 


calypfim  Joannis  eadem  libertate  Mci- 
piuntj  Sc  tamen  nos  ueramque  fufdpi- 


mille  quingentos  abhinc  annos  Eccle-  nus , nequaquam  hujus  temporis  con- 
fis legit  hanc  noraige  Pauli  Apoftoli  , ^tudinera . fed  veterum  Icriptorum  au- 
& audemus  nos  in  dubium  vertere  , dmiutem  nequenter , qui  utriuique  te- 
quod  omnes  catholid  tot  retro  faeculis  nimoniis  utuntur  , non  ut  interdum  de 


fine  ambiguiute  tenuerunt  a Omitto 
quod  Petrus  , nifi  me  valde  opinio 
nllit  , teftatur  Paulum  Hebraeis  epi- 


apocryphis  facere  folent , fed  quafi  ca- 
nonicis & Ecclefiafticis . Ha^enus  Hie- 
ronymus  . Et  in  epiftolam  ad  Ti- 

• T ; • % ~ J ■ _ _ _ • 


fiolam  fcripfifle  . Nam  primam  Petri  tum.  Lege  ( inquit  ) ad  Hebraeos  epi- 
Hebneis  fcriptam  efle  , (alutatia  ipla  fiolam  Pauli  Apomli  , five  cujuf. 
adeo  aperte  docet  , ut  ne  Cajetimu  cunque  alterius  eam  eife  putas , quia 


ipfe  quidem  negare  potuerit  . At  fe- 
cunda Petri  eifdem  quoque  fcripta  cft. 
Ait  enim:  Ecce  jam  vobis  hanc  fecun- 
dam fcribo  epiftolam  . In  hujus  vero 
fine  fie  Petrus  inquit : Sicut  & cbarif- 
fimus  iirater  noft»  Paulus  fcripfit  vo- 
bis, ficuc  & in  omnibus  epiftolM,  ficc. 


jam  inter  Ecclefiafticas  eft  recepu . 

Ad  primam  igitur  rationem  , quo- Rdpon.  ad 
niam  in  relcAione  de  poenitentia  ac-r«iona  r. 
curaK  fute  ac  diligenter  illa  Apoftoli  "6"™““* 
loa  expliau  funt , n<m  eft  neceffc 
modo  tefpondete .. 

Ad  fecundam  refpondere  necefle  eft. 


Vobis  , fcilicet  Hebraeis  , ad  quos  fctt~  & quidem  eo  ordine  , quo  adverfum 
bebat  Pnnis  , I7nde  £a&a  diftinftiooe  fionfatatam  veiitatem  o^ftionis  fin- 


fubjungit  , Sicut  8e  io  omnibus  epifto- 
lis:  ut  non  obfcure  intelligeres , quod 
Paulus  Hebraeis  de  longanimitate  & la 


gul*  paniculx  fuere  propofitae.  Nam, 
•1“®“  prima  particula  objiciebatur,  £i^ 
cilc  diluitur  , cum  contingere  potue- 


luie  Chrifti , idem  & in  aliis  epiftoiis  nt , ut  imerpit^  reliquerit  quidm  ia 


ftripfifte . Non  eft  ergo , cur  de  a«- 
dlore  hujus  epiftolat  quifquam  dubi- 
tet. 

At  Hieronymn  dubitat . Certe , ut 
dubitafiec  , non  proinde  noftram  hanc 
ceram  indubiiatamqne  fidem  ambi- 
guam effioere  potuiftei  . Sed  negamus. 


textu  v^a  Hebraica  , fed  in  margine  , 
quod  fieri  lolet , addita  fuerit  inter- 
pretatio , quam  librarius  ttxtni  dein- 
ceps inferuerit  . Quod  etiam  idem  in 
^ttheo  ufu  fortaOe  venit  io  verbis 
illis , Eli , 8«.  Qmd  autem  , qux  ex-  *7» 
ptuiu  «mvete  • atu.  *K|^«u(ua^ . politor  forufle  quifpiatn  in  margine 

Hieronymum  ancipitem  hoc  loca  ( quod  appofueric  , ea  fcciptorum  «itio  textui 
illi  fidfilEme  impingitur  ‘)  habere  fen-  nonnunquam  inferantur , Nicolaus  Lira- 
tengam.  Nam,  ut  innumera  loca  filen-  nus  re^e  a.  Reg.  8.  animadvertit:  illa 
tio  prastertsmus  , quibus  refert  Hiero-  verba  , De  qub  fecit  Salomon 

oymus  ex  hae  epifiola  nomine  Pauli  te-  omnia  vafa  aurea  in  templa  , Se  mare 
ftimonia,*  ut  illud  etiam  diftjmulemut,  aeneum , & columnas  , Se  altare,  m 
quod  de  viris  illuftribus  in  Paulo,  cum  hunc  modum  8f  adjeda.  Se  inferta  efle 
quorandam  contrarium  fenfiim  expref-  conftat. 

fiflec  , eorum  argumenu  refellit  r ille  Potuit  &alia  excaufa  proficifci,ut  A-/**,  c. 
profero  locus  Hieronymianat  fententiae  poftolus  vel  Euaogelifta  Hebraice  feri-  «<4»» 
dariflimiis  leftis  eft , qui  habetur  ia  oens  , quorundam  vocabulorum  inisr- 
epiftola  ad  Dardanum  de  terra  wo-  preudonem  adjecerit,  quod  apud 
miflioais , io  hcc  verba : Vas  eleaio-  «eos  erant  verba  quad^  v4  Chal- 
nis  loquitor  ad  Hebraeos  , fide  qui  vo-  daica  , vet  Syriaca  , quae  potuerunt  >. 

canir  Abraham  , &c.:  Nec  me  sugit  , commode  in  linguam  Hebraicam  ver-  T"* 


quod  perfidia  Judaeorum  haec  teftimo- 
ota  non  Aiicepit.  Illud  noftris  dicendimi 


tij  ut  Golgotha,  Sc  E{*ea. 

Ecce  duas  caulas  , quibus  interimxMwri.yt* 
eft  , hanc  epiftolam , quae  inferibitur  argumentum  illud  Cajetani  polfet  elu-  Hw. 
ad  Hebraeos  , non  folunv  ab  Ecclefiis  di  . Quo  ne-  librum  quidem  Genefeos 
Cantis  , fed  ab  omoibus  retro  Grae-  Hebraico  ferraone  flUptum  libi  Cajera-  ‘ 
« fermaois  icriptoribas  . qoafi  Pauli  nus  fuaderet . Nam  ibi  legitor , Ra- 
Apoftoli,  feifcipij  ge  nihil  iotetefte  cu-  chel  vocafic  filu  fui  nomtn  Benoni , v<.aot, 

id 


SecHudu/,  Caput  Xt. 


id  ellt  filiiim  doloris  mei : nomen  ve- 
mrt*f*  ^ ro  ei  « p«re  inditum  Beniimiu  , id 
filium  deune  j & in  Exodo  , ^ 
enim  phafe,  id  efi,  uaniicus  Domini. 
€trtmm  r/  Rcipondcant  nobis  tfii  , qui  fimili  ar- 
^ ”'Soo»m  nobis  exhibere  volunt: 
® '*®**  valuerint , eertiam  cauTam 
r^.  }5. ' SOS  reddemus , Videlicet » funt  nomi, 
c^.  !<.  IU  compofita  ex  mulrs  firoplicibtu  , 
^lue  noonunquam  integra  in  compofi- 
tione  manent , interdum  corrupu  > ea 
^ fi  aliis  verbis  eadem  etiam  lingua  ex- 
plicare voluero  . nihil  ablurdim  ex-ie- 
- tur : ut  fi  verbi  cauia  dicam  Deico- 
la , interpretatur  Dei  cultor  > pater- 
familias  , hoc  efi  , domus  gubernator 
& pateiH . Quod  idem  in  nominibus 
Benoni  & Melchifedcch  evenire  po. 
tuit. 

Sed  ne  ad  hare  tanquam  io  aram  con- 
fugiamus  , illa  caufa  8e  prarftantiflima 
& veriflima  eft , interpretem  id  ju- 
re fuo  facere  potnifie  , cum  videlicet 
seceflum  fait  Hebraica  verba  mane- 
re. Si  enim  interpres  tranfiulifiet,  Deus 
meus,  Deus  meus  , ut  quid  dereliqui- 
Ai  me  t non  fuifiet  a Latinis  perce- 
ptum , quorfuro  aAantes  dixerint  , He- 
liam  vocat  lAe . Quare  verba  Hebrai- 
ca retinere  coadlus  , eorum  interpreta- 
tionem appqiuft  , quod  facere  aeque 
poterat  verbis  Hebraicis  non  retentis. 
Certe  Geneleos  Ji.  8e  Exodi  la.  in 
Hebrzo  nominum  interpretatio  non 
habetur .•  fed  interpres  adjecit  de  fuo. 

Quod  fi  objicias  , illam  particu- 
lam non  efie  liacram  feripturam  , fi 
hoc  verum  cA , ut  que  ab  officina 
interpretis  prodierit  ; primum  conce- 
ditur conclufio  i nec  ego  video  cur 
perhorrefeere  debeamus . Deinde  , ne- 
gatur illa  colledlio  , Si  ab  interpre- 
te proficifeitur  , extra  facras  literas 
cA  . Nam  particula  que  ad  fervan- 
dam  vel  congruiutem,  vel  intelligen- 
tiam  in  factarum  literarum  interpre- 
tatione additur  , non  cenfetur  a la- 
4.  ;■  literis  aliena  . Unde  Hieronymus 
iUii , ili  commentariis  epiAole  ad  Calatas  , 
/«<r.  Hanc  confuetudinem  , inquit  , in  plu- 
ribus locis  feriptura  conurvat , ut  He- 
braicum verbum  _ cum  interpreutmne 
fua  ponat  i Bariimeus  filius  Timei  , 
Afer,  divitie,  Tabita,  Dorcas^  & Mc- 
lech,  vernaculus.  Ecce  feripturam  Hie- 
conymus  vocat  etiam  eam  tarticulam , 
quam  interpretem  addidinie  comper- 
tum eA . Atque  id  in  cpiAola  ad  He- 
breos  vel  maxime  locum  habet  i cu- 


47 

jus  interpres  fuit  vel  Lueas  , vel  Cle^ 
mens  $ quod  ApoAolo  & vivente  8e 
vidente  faAum  efie  , ad  veriutis  fi. 
militudioem  videtur  cAc  pr^nfius  . 

Verum  efie  aAeverarero , mfi  Acade- 
mia; temueraroentum  in  canfa  conje. 
diurali  placeret.  Nihil  ergo  prima  tl- 
la  cauia  movere  nos  debet  , ut  cre- 
damus hanc  epifiolam  Hebraice  iert- 
piam  non  fuiAe.  Sed  ne  fecunda  qui-uff^.  ij. 
dem  cauli  movet  < eadem  enim  in  Apo- 
Aolum  torqueretur  , qui  in  A/£lorum 
lib.  Juda;is  loquens  citat  feripturam  ve- 
urem  juxu  translationem  Septuaginta  . 

Itaque  interpres  aut  Lucas,  aut  Cle- 
mens , liat  Hebraros  Hebraire  Paulus 
fuerit  allocutus  , verfionera  tamen  le- 
ptuaginu  interpretam  magis  reddere 
voluit,  ne  Grarei  litera;  novitate  tur- 
barentur . Qpam  etiam  06  rem  Apo-  »• 
Aolus  Roroatus  feribens  abutitur  tcAi- 
monio  Abacuch  juxta  translationem 
feptuaginu  ; ne  Romanis  auribus  infue- 
tam  orationem  afierret:  ut  Hieronymus 
auflor  cA  in  commentariis  fuper  Aba- 
cuch. 

Jam  vero  wrtia  illa  cauia,  qu»  in 
poArema  hujus  rationis  parte  nobis 
opponitur,  nulla  eA  . Audivi  equidem  'ff** 
ab  Hebraro  , cui  Hebr»i  Carpentora- 
teofes  primas  ex  fiiis  bomin.bus  deA-A»< 
rebaot,  epiAoIam  hanc  Hebraicam  ho- 
die  etiam  , Mattl>«ique  Euangelium 
extare  . Sed.  ut  Jud*us  ille  nos  irridere 
voluerit,  aut  etiam  ex  alicujus  Hebrari 
verfione  illi  lubcant  nunc  Hebraicam  •^rfinum , 
epiAolam  Pauli , Euangeliumque  Mat- 
ihaei , perierint  vero  legitimum  Mit- 
thxi  ad  Hebrxos  Euangeiiam  , & epi- 
Aola  Pauli  ad  Hebraros  , Judxorum 
cura  id  vcrifimillimum  eA  aeddif- 
k. 

Ad  tertiam  rationem  , qua  etiam  id 
agitur , ut  PjuIus  au£lor  hujus  cpiAo- 
Ix  non  credatur  . prius  relpondetur. , 
tcAimonium  illud  in  fenfu  hterali  ad 
ChriAuni  relerri  . Nec  obAat  , fenfum 
etiam  literalcm  ad  Salomonem  etiam 
pertinere  i cum  eadem  litera  plura 
fimul  literalia  Anla  contineat  { ut  D. 

Thqm.  & ante  bunc*  D.  AuguAinus f-'* 
tradidere  . Quemadmodum  igitur  no- 
mine  David  ChriAus  interdum  ad  li-  ch,/.  r.  " 
teram  fignificatiir  , ut  Eaech.  54.  Su-  a».  & i*. 
fcitabo  luper  ea  paAorem  unum  , fer-  "*/•  '• 
viun  meum  David  : & Hicretnix  jo.  ^ J* 
Servient  Domino  Deo  luo  , &:  David 
regi  fuo  , &c.  fic  & per  nomen  Sa- 
lomonis  CbtiAum  Dominum  eo  loco 

feri- 


■Digitized  by  Googie 


t 


' ZV  httii  Tltttltgici*.' 

fcripcura  fignavit . Id  ne  los  praceeri-  fone  in  vanum  cotrerec,  tu. 
let , adjecic , Stabiliam  thronum  ejus  Ad  quintam  vero  reipondm  oponec 
ufque  in  fempitemum  . Quod  apud  Lu-  in  hiin«  modum  r nomen  Teftameo* 
cam  Angelum  ad  Chrillum  retuIifTe,  no-  li  «apud  Laiinoi  interdum  figniiieare 
'■‘t-  '•  tius  eft , quam  ut  explicandum  iit : Fi-  pa£Ium , & promiflionem  , nt  Hieron. 

lius,  inquit,  altillimi  vocabitur,  & fu-  in  Hierem.  ji.  cap.  & in  Malae,  i. 
per  domum  David  fedebit.  Auguftinui  Cap,  icripfit,  tc  Innocentius  in  capite, 

Dt  unUMt.  poffo  » Pfalm. 71.  licet  in  Sa-  Cum  Marthae,  de  celebradone  milDe  , 

Ztti.f,  t'  lomonem  infcribatur  , Judaeos  tamen  de  erudite  poftea  docuit»  In  quam  figni^ 

■i  Chrifto  efle  prophetiam  invi^iHime  dc-  ficationem  illud  tradidit  accipiendum  , 

fendere  , quia  nonnulla  ibi  ita  di£la  quod  io  canone  dicitur  , Hic  eft  ca- 
iunt,  ut  in  Salomonem  convenire  non  lix  novi  &. aeterni  Teftamenti , - id  eft,f^.  ^ 
poflint  . Qux  eadem  profe£lo  caufa  , nove  ae  xternx  promiflionis ; & il- 
ut  de  Pialmo  44.  idem  feiitiamus , «0-  lud  etiam  ad  Hebraeos  Novi  Telia-  €tf.  *. 
V git.  menti  mediator  eft,  ut  repromiflionem 

Pofter'us , ut  in  renfu  allegorico  hoc  accipiant  qui  vocati  funt , hereditatis 
teftimonio  Paulus  abuteretur  , nihil  a cternx  . Illud  etiam  exploratum  eft , 
fuo  more  faceret  alienum;  qui  cum  ix-  apud  Grxeoc  nomen  /McAitim,  interdum 
pe  alias,  tum  maxime  in  priori  ad  Co-  propde  teftamentum , nonnunquam  pa. 

*•  rinth.  epiftola , ex  fenfu  allegorico  ar-  ftum  , foedus  , & polliciutionem  li- 
Dt-  gu^^entatur  . Aliud  eft  enim  ex  fenfu  gnificare  , ut  ex  A&orum  Apoftolico- 
nMifitm,  fpirituali  certum  tc  efficax  argumen-  rum  chpite  tertio  fiudarus  in  commea^ 

»/-i/t.  ,a.  tum  trahi,  quod  Auguftinus,  Dionjr-  tariis  probat.  In  qua  etiam  pofterio- 
**  Hieronymufqiie  negarunt;  aliud  ri  lignificatione  fte  Genefeos  nono,  8e 
argumentum  inde  probabile  du-  Pfalm.  54.  & 8*.  & loj.  nomen  Jiadiiaa 
nemo  fane  doftus  negare  legitur. 

■ poteft . ^od  enim  Rhetores  argumenta  Vocabulum  quoque  Hebraicum  A».  , . 

verolimilia  certis  te  exploratis  adjun-  rith,  quod  Exodi  14.  & Hierem  ji. 
gunt,  id  Apoftolns  quoque  facit.  Po-  habetur,  licet  frequenter  pa&um  me- 
tuit autem  hoc  loco  multo  & com.  dufque  ftgnifieet  , quandoque  tamen 
modius  & vehementius  facere  , ubi  ad  teftamenti  fignificationem  fleflitnr. 

Hebrxi  intelligebant  ea  , qux  David  Nam  & Hieron.  Zacharix  nono  , SC 
in  Salomone  Deus  promiferat  , in  Pfalmorum  interpres  Pfil.  44.  nome» 

Chrifto  efle  complenda . Intelligebant  Bnith  in  teftamentum  vertit  . Imo 
autem  eifdem  faeris  literis  Ixpius  liret  Aquila  nomen  illud  femper  pa- 
t admoniti  , nt  Mich.  4.  Din.  7.  pa-  dium  interpretetur  , at  70.  tamen  fere 

tet.  . leftamentum , ut  Hieron. 'in  s.  capi. 

Ad  quartam  rationem  non  oporteret  Malach.  teftatnr  . In  nomine  igitur 
refpondere , fi  oratio  Pauli  colo  & com-  Hebraico  Paulus  ludere  potuit  Rhe- 
mate  aptius  diftineucretur . Itaque  le-  torum  more,  te  vocem  a proprio  ad 
dlid  in  hunc  modum  habere  debet  : improprium  fignificatum  fleacro:  quod 
Qlix  cum  initium  accepiflet  enarrari  idem  , fi  aut  Graece,  aut  Latine  Jo- 
per  Dominum  ab  eis  qui  audierunt , quereiur  , facere  potuiflet  . Idque  eo 
III  qos  confirmata  eft  ; ut  illa  verba  , magis,  quod  infirumentum , a fanis  ob- 
Ab  eis  qui  audierunt,  non  ad  partici-  fignatum , teftamentum  dicitur;  quam- 
pium  fequens  , fed  ad  infinitivum  an.  vis  codicillo  poftea  vel  mutentur  ali- 
tecedens  referantur.  Sed  cui  hxc  dif-  qua,  & aliqua  inducantur  , vel  etiam 
plicent  , is  tale  habeat  refponfum  . totum  omnino,  quod  leflamenio  femel 
Ouod  Paul,  ait.  In  nos  confirmata  cautum  erat , antiquetur.  Quocirca  te 
eft,  non  ad  fe  peculiariter  refert,  fed  vCtus  illud  legatum,  teftamentum  qui- 
ad  Jtidxos  generaliter,  ut  Glofla  inter-  dem  erat  fignatum  a vivo  : fed  a- 
linearis  admonuit  . Prxterquamquod  pertiim  monente  Chrifto  , ut  velum. 

Paulus  non  ait  fe  iccepifse  dodlrinam  Iciffum  oflendit  , ae  per  evangelicam 
ab  eis,-  qui  audierunt,  led  fallitis  con-  legem  velut  per  codicillum  abolitum  . 
firmationem  : accepit  enim  & Sacra-  Id  quod  Lauancius  de  vera  fapientia 
menta  'ab  illis  , & dodlrinx  confirma-  videtur  mihi  intcllexifle  . Nihil  igi-  C47.  ae. 
tionem,  tum  quia  Ananias  dixit  illi,  tur  obftat  , quominus  Exodum  10. 
quid  oporteret  eum  facere  , tum  quia  queniem  de  veteri  foedere  , loquens 
afcendit  ad  anteceflbrts  apoflolot  ^ ne  etiam  proprie  dc  tclUmento  Paulus 

ad- 


^ecHtidus  Cad.  X?.  '49 


addiltlfr  Qufniind  Conlentaneum  argu- 
mencam  cll  , ut  perfcdtum  teftamea- 
tam  , Icilicet  novum  , fanguine  con- 
firmatum fit  & morte  teftatoris:  quan- 
doquidem imperfedlum  illud  vetus  non 
fine  Unguine  firmatum  efi  ; ut  figura 
figurato  congrueret . Atque  hxc  quidem 
relponfio  argumento  Cajetani  fatis  ia- 
cit  i etiam  fi  nomen  Hebraicum  non  te- 
fiamentum  proprie  , fed  foedus  folum 
fignificet  i quod  & Hieronym.  in  ji. 
cap.  Hiereni.  dc  Hebrxi  dodli  conten- 
dunt. 

Ad  poftremam  vero  rationem  it  ipfe , 
qui  pefuit  , refpoodei  ; illa  tria  qui- 
dem in  arca  fuifis  omnia  , ut  Paul, 
dicit , fed  urnam  & virgam  foris  pen- 
dentes a latere  j tabulas  vero  intus  , 
ut  j,  lib.  Rej^m  habetur.  Rurfum  et- 
‘"V-**  iam  forte  poft  illa  Salomonis  tempora 
facerdotes  cupientes,  virgam  , & man- 
na in  lecretiori  tutiorique  elTe  cuflo- 
dia  , intra  arcam  cum  tabulis  pofue- 
runt . Cujus  rei  Paulus  non  erat  in- 
feius;  nos  fumus,  qui  Hebtzorum  tra- 
ditiones ignoramus . Theoph.  in  epillol. 
ad  Hebrares  , cap.  9.  aflerit  Paulum 
optime  inditurum  in  rebus  Judaicis  a 
Gamaliele  ex  traditione  hoc  habuilTe , 
hodieque  Pharilxorum  fedlam  afienti- 
ri,  rem  ita  fe  habere.  Admonuerit  fe- 
re idem  prior  Chryfoftom.  hom.  18. 
De  feptimo  itaque  argumento,  & huic 
adjungis  rationibus  fatis  efi  didlum  . 
Nam  quod  ex  illis  verbis , Celerius  au. 
tem  videbo  vos  , Cajetanus  argumen- 
tatur , alienum  a ratione  videri  , ut , 
poflquam  appellaverit  Cxfarem,  ffoa- 
deat  fe  Paulus  daturum  Jiidx.s  j adeo 
leve  ell , ut  referre  pigeat , nedum  refel- 
lere. 

Refpon.  oftavo  vero  prioeipali  ^argumen- 

ad  8.  tu>  quo  quarta  conclufio  coarguitur  , 
Caietanus  quidem  non  negat,  epiftolam 
Jaeobi  effe  canonicam  , fed  auflorem 
alTerit  incertum  efle  . Erafmus  addit  , 
eam  non  fapere  apofiolicam  auflorita- 
»rij.  t.  b.  tem.  At  cum  Hieronym.de  viris illuftr. 
i»  Lev.  Urbanus  Papa  in  Epillol.  de  communi 
vita,  Alexand.  quintus  a Petro  in  epill. 
ad  omnes  Epifeopos , Anacletus  io  epill. 
de  opprefllone_  Epifcoporutfi , Marcellus 
Papa  ad  Epilcopos  Antiochenx  provin- 
04C,  Gelafius  cum  CoociUo  fepeuagin- 
ta.  Innocentius  I.  Concil.  Milevitanum 
cap.  7.  Coucil.  Laodicen.  Carthagin. 
Florent.  Trid.  hanc  epill.  Jacobi  Apo- 
ftoli,  Jacobi,  inquam,  Apoll.  efle  af- 
firmaverint, idque  Ecclefix  univerfalis 


ufu  confirmante ; temdfilrian  e(l , ne  di- 
cam erroneam,  hujus  epillolx certitudi- 
nem velle  aut  ex  incerto  auflore  , aut 
ex  lylo  faluutionis  infirmare  s idque 
argumento  leviori,  quam  cui  refponde- 
re  debeamus. 

Ad  nonam  argumentum  fic  refpondeo . Rcfpwi. 
Erroneum  ell , ne  dicam  hxreticum , fe-  ad  9. 
cundim  illam  epillolam  Petri  Apolloli  — 

effe,  negare.  Adverfatur  enim  in  primis 
omnibus  landlis;  deinde  Innocentio  8C 
Gelalio;  prxterea  conciliis  Laodiomo, 
Carthagjnenfi , Florentino,  Tridentinot 
denique  ufui  catholicx  Ecclefix  , qux 
legit  eam  in  ieito  transfigurationis  nomi- 
ne Petri  Apolloli. 

Contineret  etiam  aliquid  falli , fi  Pe- 
trus Apoflolus  ejus  auaor  non  fuiflet. 

Nam  licet  argumentum  ex  falutatione 
ipfius  epillolx  forfitan  eluderetur , quod 
a falfario quopiam efletadj;6la;  at,  quod 
capite  primo illus  epillolx  legitur,  elu- 
di nulla  ratione  potell  . Hanc  vocem 
( ait)  nos  audivimus  de  coelo  allatam  , 
cum  eflemus  in  monte  fanfto  cum  ipfo. 

Quod  fi  Petrus  non  fcriplit  epillolam  , 

( Joanni  autem  Jacobove  tributre,  ftul- 
titix  manifcllarix  ell  ) falfum  epillola 
continet:  Quod  ell  Hxreticum.  Ar- 
gumentum vero  illud , quod  Erafmum 
movit , imo  plerofque  olim  ante  Hiero- 
nymum ( ut  refert  idem  de  viris  illu- 
llribus  in  Petro  ) infirmum  ell  1 cum 
eundem  audlorem  fxpe  contingat  non 
aliam  modo  , verum  eandem  quoque 
lententiam  llylofcribere  diflereuti.  Quod 
( ut  reliquos  prxtereamus  ) in  D.  Ore- 
gorio  videre  licet:  cujus  epi dolas  ficum 
aliis  ejufdem  operibus  conferas  , judi- 
ciumque feras  ex  diverfo  dicendi  chara- 
£lere,  ab  alio  auiflore  feriptas  efse  judi- 
caveris . Hieronymus  tamen  ad  Hedi- 
biam  , quxll.  ii.  aliter  refpondet,  in- 
quiens:  Dux  epillolx  , qux  feruntur 
Petri,  ftylo  inter  fe  & charafleredifcre- 
pant , llrudluraque  verborum  : ex  quo 
intelligimus,  Petrum  pro  necellliate  rerum 
diverfis  fuifse  ufum  interpretibus  . En  7.  i;’.  Stn. 
Hieronymus  ex  diflimili  llylcnon  diver-  aiMUm 
fos  au^res  colligit , fed  interpretes  dif- 
ferentes.  Apolloli  enim  in  aliena  lingua 
malebant  per  interpretem  feribere,  quam  f,r 
dono  linguarum  abuti ; quod  nonadele-  cjfr.&f,. 
gantiam  & luxum,  fed  ad  ufus  necelsi- 11' 
rios  accedant.  Nec  me  fugit,  quod™*'*' 
Erafmus  nans  loCum  Hieronymi  detor- 
quet: fed  more  luo  facit,  ut  pro  fua 
bbidine  interturbet  omnia. 

Propter  decttnura  aigumentum  Eraf- 
D mus 


50  '••De  Lectf  Theo/tgtcu, 


Rerpon.  mus  & Csj(Canut  'duas  illas  pofteriorcs 
ad  10.  epiftolas  negant  efle  Joan.  Evangdifix. 

Quam  ego  lenceniiam  non  temerariam 
modo,  led  etiam  erroneam  elTe  credide- 
rim. Quoniam  fi  Joannis,  cognomento 
Senioris  , alTeruntur , non  /unt  proft&o 
canonicae.  Nec  enim  quifquam  Joannem 
presbyterum  auftorem  facrum  eaiftima- 
vit.  ^nt  autem  fine  dubio,  ut  ante  a 
nobis  demonfiraturo  efi,  epillolz  cano, 
nicae : non  ergo  funt  Joannis  presbyteri , 
fed  Evangeliflse . Quod  Origenes  in  i. 
Pfalro.  apud  Eufebium  6,  bb.  Eccle- 
ctf.  i*.  fiaft.  hift.  cap.  i8.  Clemens  lib. ».  firom. 

>•  Damalcen.  4.  libro,  Ifidorus  fexto  ety- 
,^■4,^.1  ,,moIog.  Augull.  1.  de  dcdlrina  Chriflia- 
lixmnt,  'na,  Hieronymus  adEvagrium,  Innocen- 
tius primus,  Gelafius,  Concilium  Lao- 
dicenum , Carthaginenle , Florentinum  , 
Tridentinumque  tdlantur.  Sed  tempore 
Fafehali  univerfalis  Ecclefia  duas  has 
epillolas  nomine  Joannis  Apofioli  popu- 
lo legit.  Ecclefiz  autem,  conciliis,  & 
fandlis  antiquis  tutius  nos  committemus , 
quam  novitiis  illis  audloribus  ; quorum 
argumentum  cum  imbecillum  fit , alia 
confutatione  non  eget. 

Undecimum  vero  argumentum  indi- 
Reipon.  gnum  elTet,  <mod  in  aliorum  numero 
*dti'  cenferetur,  niu  ob  illud  Cajetanus  affe- 
ruilTet,  hanc  epiftolam  minoris  effe  au- 
dloritatis,  quam  alias,  quz  funt  certo 
feriptur*  faciz.  Nam  hujus  epillol*  au- 
^oritatem  expreffe  negare  non  audet  , 
ne  quid  invidiz  fubeat  , aut  criminis. 
Cum  autem  Hieronymus  aderat,  audlo- 
ritatem  jam  vetudate  & ulu  meruide  , 
& inter  canonicas  computari;  miror  equi- 
dem , cur  Cajetanus  aliorum  opinionem 
fub  Hieronymi  cenfuram  non  redegerit, 
quem  pro  certa  regula  facrorum  librorum 
habendum  exidimavit  . Cajetani  igitur 
adertio  hoc  loco  periculofa  ed  , n vis 
comparativi  teneatur:  Minoris  ( inqultj 
audlnritatis  ed  iis,  quz  funt  certo  fcii- 
pturzlacrz.  Non  ell  igitur  certo  fcri- 
pturafjcra:  quod  ed  erroneum.  At  qui- 
dam ante  Hieronymum  hanc  epidolam 
non  probarunt.  Fateor  a fed  fuerunt  non- 
nulla ante  Hieronymum  in  controver- 
fia,  quz  modo  in  dubium  vertere  hzre- 
ticumed.  Ac  citat  librum  apocryphum. 
Forfitan  apocryphus  apud  Hebrzos,  non 
erat.  Quod  fi  edet,  ut  & Hieronymo, 
& plerilque  aliis  placet,  nihil  mirum, 
fi  ab  Apodolo  Jiida  referatura  cnm  te- 
dimonia  referat  Paulus  ex  Arato,  Me- 
nandro, Epimenide,  ethnicis  prophanifque 
poetis.  Vide  Hieronymum  in  cpid.  ad 


Epiph.  c.  & ad  Tit.  I.  At  eoargmi  ir.  *. 
hoc  refponfuin  Cajeun.  Non  abs  re  , ^ Q'*  '*• 
inquiens,  hzc  epidola  a tnultis  refuu-  '' 

ta  ed;  quoniam,  etfi  citare  apocrypha 
multo  magis  licet,  quam  poetas;  au- 
dloritati  tamen  facrz  icripturz  derogat, 
ut  apocrypha  Prophetia,  ut  fimpliciter 
& abfolute  Prophetia,  inducatur.  Hzc 
ille.  Verum  aliud  ed  , totum  librum 
apocryphum  efle  , quod  Hieronymum 
ait,  quia  fcilicet  quzdam  in  eo  libro 
continerentur  , quz  edent  ambigua  ; 
abud,  particulam  illam,  quam  Tudas  -> 

cxciuvit,  apocrypham  ede,  quod  nec 
Hieronymus  , nec  alius  ex  citholicis  di- 
xit . Nam  licet  ex  alio  loco  non  habe- 
remus eam  ede  Prophetiam;  at  audlori- 
tas  Judz  fatis  cd,  ut  illam  venflime  a 
Spiritu  fandlo  extitide  Icntiamus;  ficut 
credimus  illa  verba.  Beatius  ed  magis  ^ 

dare,  quam  accipere,  Jefu  Chridi  ef- 
fe, quia  Paulus  dixit.  Sed  dultus  egO 
fum,  qui  hujufmodi  argumenta  conor 
refellere. 

Ali  podremum  argumentum  , ubi  E-  Reffon. 
rafmi  Lutherique  conj:£lurz  ponuntur,  adia. 
ut  Apocalypfcos  audloritas  infirmetur  , 
pod  ea , quz  diximus , non  fuerit  opus 
refponderei  untum  fatis  fuerit  idmo- 
nere  dilcipulos  . Manifeda  enim  per- 
currimus , ut  in  obfcurioribus  immore- 
mur  ; atque  Francifeus  Titelmannus  in 
hac  caufa  accuraulTime  laboravit , edi- 
ditque  peculiarem  controverfiam  , un- 
de Icflor  petere  ea  poterit  , quz  huic 
relponfioni  nodrz  dcede  videbuntur  . 

Nam  ratio  podulat , ut  fecundz  hu- 
jus  controverfiz  finem  aliquando  facia- 
mus. 


CAPUT  XII. 


Vli  ttrum  argumintM  fenuntuf  , qui 
[uadtrt  valunt  , ia  (mcTArum  inlfl- 
ligentiA  fcnftmrnTHm  , »d  fenm 
HtirMuum  , Gruum  uturun- 

ium . 


IN  tertia  vero  quzdione  magna  dif- 
fenfio  ed  , eaqne.nifi  diju^cctur  , 
in  fummo  errore  neceffe  ed  nos,  atque 
in  maximarum  rerum  ignoratione  vcrla- 
ri:  An  in  facrarum  literarum  intelli- 
gentia  ad  Hebraicum  Graecumque  fon- 
tem fit  recurrendum  : an  potius  edi- 
tio ipfa  Latioa  tam  magnz  fit  au£lo- 


Digi* 


Liher  Seeundui.  -Caput  Xll.  <l 


ritJtis  & ponderis , Ql  nec  ab  originali 
feriptura  pendeat , nec  per  eam  auc  cor- 
rigi oporteat,  auc  limari. 

1.  Arg.  Prior  autem  hujus  coniroverliz  pars 
fuadecur  ante  omnia  D.  Hieronymi  te- 
Aimonio,  qui  in  libro  adverfus  Helvi- 
dium hujus  aflertionis  primus  auilor 
ede  creditur,  ea  ratione  vel  maxime, 
quod  multo  purior  credenda  fit  mana- 
re  fontis  unda,  quam  rivi.  Idem  etiam 
in  epillolaad  Marcellam,  cujus  mitium, 

» priorem , cum  fateretur , aliqua  fe- 
' fe  in  vulgata  editione  Evangeliorum  La- 
tinorum emendade,  atque  ad  Graecam 
' originem  revocafle  Latina  , obtreftato- 
res  fuos  contemnens  : 6 difplicet  ( m 
quit  ) fontis  unda  purifTimi  , exnofos 
rivulos  bibant  , & diligentiam  , qua 
avium  lylvas  , & concharum  gurgites 
j.  Ttmt.  norunt,  in  fcriptuns  legendis  abjiciant. 

Idem  confirmat  in  epillola  ad  Dama- 
fum  de  verbo  Ofanna  , cujus  initium 
».  ert , Multi  ; & io  commentariis  fuper 
2achariam  , dicens  , Cogimur  ad  He- 
brxos  recurrere , 8e  fcientii  veritatem 
de  fonte  magis,  quam  de  rivulis  quz- 
rere,-  nempe,  ut  Cicero  de  oratore  et- 
iam ait,  tardi  ingenii  e(l,  rivulos  con- 
fedfari,  fontes  rerum  non  videre.  Et 
in  epiftola  ad  Vitalem  docet  , fe  ad 
Hebraicam  veritatem , tanquam  in  prx- 
£dium  8c  arcem,  folitum  efle  confu- 
gere . 

Huc  adde  Auguftini  teftimonium  ex 
Arg-  1.  de  doft.  Chnfti  cap.  if.  & i*.  de 
civit.  Dei , quibus  locis  Hieronymi  fen- 
tentix  fiibfcribit. 

Prxterea  Damafus  coegit  Hieronymum, 
tit  novum  Teftamentum  ad  Grxeam  re- 
dneeret  veriutem,  quemadmodum  Hie- 
ronymus idem  in  prxfatione  fuper  qua- 
tuor  Evangelia  teftatur.  Id  vero  Dama- 
fus non  jufnffet,  nifi  imellexifrcc  novi 
Teftamenti  veritatem  a Grxeo  fonte  pe- 
tendam. 

3,  Arg.  Hieronymus  quoque  ipfe  in  commen- 
tariis veterem  interpretem  fxpc  velli- 
cat , ut  qui  interpretando  frequenter 
errarit.  Non  igitur  veteri  editioni  La- 
tini fidem  habere  neceffum  eft  ; nifi 
Hieronymum  aut  malevolentix  velimus 
arguere  , fi  dedita  opera  , aut  imperi- 
tix,  fi  Ignorans  ea,  qux  bene  conver- 
fa  erant,  reprehendit-  Aliunde  igitur  , 
quam  ab  editione  Latina,  quxrenda  eft 
iaerarum  literarum  firma  intelligentia . 
Quid  quod  Laurentias  , Faber  , Era- 
fmus,  Eugubinus,  aliique  nonnulli  ju- 
■aorts  veteris  inierpreiw  nunc  ofeitan- 


tiam,  nunc  negligentiara , nunc  impe- 
ritiam , nunc  fuperftitionem  coarguere 
idoneis  caulis  rationibulque  videntur ! 

Nec  animus  eft  tamen  omnia  eorum  argiw 
menta  referre  , qui  Latinam  editionem  , 
qua  Eeclefia  utitur , folent  reprehendere  . . ; . , 

His  enim  argumentis  refutandis  aliud 
& temporis  , & operis  dandum  eft. 
illas  folum  reprehenfiones  afleremus , 
quibus  veterem  editionem  falfitatis  ac- 
cufant . Primum  autem  Num.  ultinu 
cap.  J.atinum  ajunt  interpretem  fenium 
reddidilTe  non  Hebraici  modo  verita- 
ti, verum  etiam  facris  omnino  literis 
repugnantem  . Illius  enim  editio  prx- 
ceptum  non  obfcurum  habet , ut  nul- 
lus vir  foeminam  ducat,  nifi  de  tribu  * 

Se  familia  fua nec  ulU  fcimina  viro 
nubat  alterius  tribus  & familix.  Id  au- 
tem tantum  abeft  a fcripturx  fide  , ut 
nihil  illi  magis  poSit  effe  contrarium. 

Moyfes  quippe  primus  hoc  neglexit  , 
nec  ufque  de  fua  ille  tribu  duxit 
uxorem  s Aaron  uxorem  accepit  Eli- 
fabeth  de  tribu  Tuda.  Exod.  0.  Soror 
regis  Judx  nupht  Jojadx  Pontifici  . 

I.  Paralip.  zz.  & 4.  Reg.  ii.  Elifa- 
beth  , cum  efiet  de  filabus  Aaron  , 
cognata  erat  Beatx  Marix  , qux  fine 
dubio  erat  e tribu  Judaj  David  Mi- 
chol  duxit  filiam  Saulis  de  tribu  Be- 
niamin . Undecim  tribus  non  legem  , 
fed  juramentum  prxtexunt  , quominus 
filias  luas  Beniamuiitis  collocent , cura 
interim  tamen  eos , qui  non  jurarant  , 
nulla  lege  prohiberi  apertifllme  prx  fe 
ferant.  Judi.  ti.  Subdititium  ergo  eft, 
adulterinum  , & falfum , quod  in- 
terpretis folum  audloritate  redditura 
eft.  Deinde  Mich^x  j.  Latina  vetus 
edifio  hunc  in  modum  habet  : Et 
tu  Bethlehem  Ephrati  parvulus  es  in 
tnillibus  Judx  , ex  te  mihi  egredie- 
tur , &C.  At  Matihxus  contrario  pe- 
nitus fcnfu  verba  eadem  allegavit  , in- 
quiens.  Et  tu  Bethlehem  nequaquam  mi- 
nima es.  Prxterea  Pfalm.  7.  verf-  ri. 
noftra  editio  habet  , Nunquid  irafei-  ' 

tur  per  fingulos  dies  f ubi  Hebraica 
veritas  contrarium  ienfura  habet , cai 
Hieronymus  omnino  confcntit . Con- 
tendit etiam  Calvinns , locum  illuia 
Ecclefiaftes  9.  Nemo  Icit  , utrum  o- 
dio  vel  amore  dignus  fit,  mmdofe  ef- 
fe ab  interprete  redditum  , faUaraque 
efle  fententiam  interpretis  , cum  ple- 
tique  fciant , fe  odio  dignos  efle  , & 
nonnulli  Icierint,  fe  fuiffe  amore  dignos, 

Aefunt,  qui  credant  interpretem  Mauh.  a»*!*. ' . 

Da  14.  ' 


De  Iacu  Theologicis . 

xt.  falfitn  reddidiiTe  Ic&ioncm  , dum  pru  non  erat  Froph:»,  sudlorve  faccr « 
pro,  Fulgore,  reddidit.  Fulgar  : quod  led  humano  Cpiritu , 8f  intelligentia  fa- 
ucique  non  pertingit  ab  oriente  in  oc-  cras  Iiteras  ex  aliena  lingna  in  propriam 
cidentem,  (ed  folts  fulgor  cfl,  qni  per.  transferebat.  Errare  igitur  fallique  in- 
tingit.  Atque  illud  quoque  urgent,  quod  terpretando  potuit.  Quimobrero  inter- 
fuftr  Dm,  Jonae  4.  vertit  interpres  , Dominnm  precis  fenfum  non  cenemur  ampledli  , 
hedemra  prarparalTe  , ut  effet  umbra  led  ipfum  tcxcunv , quemadmodum  ab 
fupra  caput  Joix,  &c.cum,  ipfo  quo-  audlore  facro  vel  Hebraice  , vel  Grxee 
que  Hieronymo  auflore,  KiMcn  nec  traditus  efl.  Aliud  quippe  fuerit  ( ut 
hedera  fic , 'nec  cucurbita  , led  quod.  Hieronymus  ait  ) vatem  efse,  aliud  in-  7« 
dam  genus  fruticis,  Latinis  & Grxeii  terpretem:  ibi  enim  (piritus  ventura  prf- /«7«t  f»». 
incognitum,  quod  Syris  familiare  eft  . dicit;  hic  eruditio  Be  verborum  copia, 

Kon  ergo  Dominus  hederam  prxpara-  qux  intelligit,  transfert, 
vit  , nec  Jonas  fub  umbra  hederx  re-  Prxeerea,  fi  non  licet  ab  interpre- , 
quievit,  quod  interpres  falfo  tranllu-  tis  Latini  translatione  difcedete  , da-°‘*'^ 
lit.  mnamus  juniorum  omnium  in  verten. 

;|.  A»g.  Ad  hxc  , fi  veteris  latini  interpre-  dis  facris  literis  diligentiam  , lingua- 
tis editioni  addifli  effe  debemus  , com-  rumque  peritiam  , tanquam  videlicet 
pellemur  adeo  hilloriam  Sufannx  recU  otiolam  ad  lacras  Iiteras  intelligendai  . 
pere,  atque  etiam  Bel  draconis  narra-  Nimirum  , etiamfi  alium  fenliim  ha- 
tionem  ; quam  quoniam  Hebraica  ve-  beant  verba  vel  Hebraica , vel  Grxea , 
mas  non  nabtt,  Hieronymus  fabulant  hic  fcilicet  contemnendus  eft  : ille  ve- 
vocat  , non  eam  facris  libris  additu-  ro  omni  ratione  tenendus,  qnem  La- 
rus, nifi  apud  imperitos  ( ut  ipfe  ait  ) tina  vetus  liiera  prxferat.  Nec  his  ar- 
viderctur  magnam  partem  voluminis  gumentis  fatislieri  ea  relponfione  pot- 
dtiruneaffe  : item  cogemur  etiam  Mar-  eft,  quod  Hieronym.  hujus  editionis  au-  '* 

ci  poftremum  caput  accipere,  quod  ftor  multo  fuerit  linguarum  peritior  , 

Hierony.  ad  Hedib.  quxft.  J.  non  ere-  quam  alius  quilqoam  , tc  proinde  il- 
dit  elle  neceffarium , cum  in  raris  fera-  lius  aufloritas  , ingenium  , & eruditio  r«< 
tur  Evangeliis  , & omnibus  pene  Grx-  majora  fint  , quam  cujufquam  alterius*  * 
cix  libris  hoc  capitulum  non  habeatur:  interpretis  junioris.  Hxc  ( inquam^  r«- 

neceffarium  quoque  erit  hiftoriam  adul-  fponfio  non  facit  fatis.  Primum,  quo- 
lerx  mulieris  venerari  , qui  Joannis  niam  prxftat  oculis  tuis  videre , quam 
8,  cap.  nunc  habetur,  cum  eam  tamen  alienis:  latius  igitur  erit  , ut  quifque 
nec  Eufebius  cognofeat,  nili  in  Evan-  linguas  iplas  calleat,  & videat  ipfe  po-"”'"* 
gelio  fecundum  Hebrxos  ; nec  Hiero-  tius  , quam  credat  interpreti . Deinde 
nymus  eam  prorfus  agnofeat  ; fed  ne  etiam,  quoniam  cum  feptuaginta  inter- 
Chryfoftomus  quidem  eam  interpretatio-  pretes,  viri  dodliffimi  , atque  Hebrai- 
ne  fua  dignatus  fit , quamvis  illius  alias  cx  , Grxcxque  lingux  peritiffimi  inie». 
fccerit  mentionem.  Atque  Euthymius,  dum  lapfi  interpretando  fuerint  , non 
liceat  eandem  enarret,  paulo  tamen  fu-  eft,  cur  exiftimemus,  unum  Hierony- 
perius  ait,  in  exadlioribus  exemplaribus  mum  nufquam  a vero,  dum  interpreta- 
non  haberi,  eo  quod  illegitima  videa-  retur , errafse . Ut  illud  prxtereamus, 
ujr.  quod  editio  hxc  vetus  an  Hieronymi 

Arm.  'Rurfum,  fi  Latini  interpretis  fequen-  fit,  an  alterius,  fumma  virorum  dodtifi. 

jjpjt  editio , fateri  oporteret , omnes  fimorum  dilxnfione  cenatur  ; novum  ^ 

efte  relurrefturos,  ac  proinde  moritu-  certe  ttftamentBm(ut  de  veteri  taceam) 

M «».  Hieronymus  non  vertit,  aut  fi  ver- 

rinthios  epiftola  dicitur.  Omnes  qui-  tit,  ejus  verfio  non  extat.  Quod  fi  ex- 
dem  refurgerous  , fed  non  omnes  im-  «r*t , manet  femper  integrum  argumeii- 
snutabimur.  At  huic  fententix  ftare  tum , quod  modo  pofuimus  , Hierony- 
non  cogimur , ut  D.  etiam  Thom.  in  mi  utiqiw  fenfum , ut  qui  facer  ludtor 
commenuriis  fuper  eundem  locum  a-  nen  fuent , non  o]ortere  femper  am- 
ftruit:  quin  ptobabilifiima  opinio  eft,  pledli. 

homines  , qUi  reperientur  in  die  judi-  Prxterca,  in  Clementina  prima , ti- 
cii  vivi  nulla  interveniente  morte  vi-  tulo  de  magiftns,  Viemienfe  concilium 
vos  else’  judicandos  . Quod  Apoftolus  llatuit , in  Univerfiutibus  Bononienfi  , 

<erte  videtur  afierere  in  priore  a diTheC-  Parifienfi  , Salmaticenfi  parandos  elss 
falon.  epiUoIa.  linguarum  d«aprcs , qut  earum 


33 


Uher  SetHuJus.  Cap.  XlH. 


(hidiofa  inAru£bone  in  alios 
crantfiindanc  j quod  nifi  eflsc  ad  (aeras 
Itteras  intelligendas  niaMopere  necef- 
(ariam,  nulla  ratione  (ynodus  (lacuU- 

. r ■ 

Inruper  non  videtur  hoc  divine  fcri- 
pturx  negandum,  quod  humanis  feri- 
peuris  omnibus  concedere  necelTe  eft  , 
ut , ciffi  de  aliqua  (criptura  fcilicet  am- 
bigitur, ad  archetypum,  unde  translata 
eft,  recurratur. 

His  argumentis,  & iis  quidem  non 
levibus,  Ted  ( ut  plerique  iudicant)  (a 
ne  firmis  novarum  rerum  (ludiofi  libi 
primum  perfuaferunt , ad  veritatem  no 
vi  ac  veteris  tefiamenti  cognofeendam 
duarum  liMuarum  Graxx  & Hebraicae 
peritiam  elte  neceflariam:  inde  rurfum 
in  eam  opinionem  defeenderunt , ut  non 
fe  exiftiment  (aeras  literas  exponere , (i 
interpretationem  Latinam  vulgarem  fe- 
quantur;  id  enim  ( inquiunt  ) eft  non 
audlorem  feripture  (acre , (ed  ejus  in- 
terpretem explicare:  denique  & eo  pro- 
gredi funt,  ut  aderant  , non  oportere 
Latini  interpretis  audoritatem  ampledli , 
led  ipfius  textus  Hebrei  in  veteri  tefia- 
mento,  Greci  autem  in  novoj  quo  fie- 
ri , ut  Latina  editio  nofira  per  exempla- 
ria Hebraica  & Graeca  fit  omnino  li- 
manda ac  corrigenda. 

Hanc  vero  perfuafionem  , Le&or  o- 
ptime,  fi  forfitan induifii , exue,  rogo, 
tantiiper,  dum  cibi , que  funt  verio- 
ra certioraque,  proponimus.  Nosfiqui- 
dem  hanc  lentenciam  a plerifquc  rece- 
pum  refellere  tentabimus-  Refellemus 
autem  ( ut  fpero  ) illo  fireente  opem, 
cuius  tueri  caufam  cupimus  adv^um 
impugnatores  veriutis.  Ego  enim  fi  aut 
ofientatione  aliqua  adduaus,  aut  (lu- 
dio cerundi  ad  hanc  potidimum  difpu- 
tationem  me  applicui,  non  modo  (lul- 
titiam  meam , fed  etiam  moret  8c  inge- 
nium condemnandum  puto.  Nam  fi  in 
minimis  rebus  pertinacia  reprehenditur, 
calumnia  coercetur  i ego  ne  de  maxi- 
mis ,&  que  ad  Ecclefie  unitatem  conti- 
nendam magnopere  pertineant,  aut  certa- 
re cum  aliis  pugnaciter,  aut  frufirari  cum 
alios,  tum  etiam  me  ip(um  velim f Cau- 
fa  Igitur  veri  reperiendi  dilatare  cu- 
pientes , controverfiam  hanc  quatuor 
conclufionibus  brevilSime  definiemus. 


CAPUT  XIII. 

tt  qn»  «vr«ru  *dkit»is  umOtri- 

tM  dtmtnfiriUtir , qutd  mtn  tfl  mmu 
mA  HitrMt  Grtetfin  ruummimm, 

PRima  cooclufio,  que  maxime  rem, 
caufamque  continet  , nam  cetere 
funt  quafi  confedarie;  editionem  hanc 
veterem  atque  vulgatam  , quam  poft 
tempora  D.  Hieronymi  Latina  Ecclefia 
ufurpavit,  fidelibus  ede  retinendam  in 
his  omnibiu,  que  ad  fidem  & mores  fpe- 
ftabunt. 

Secunda.  Si  qua  morum  &fide!  que- 
(lio  inter  catholicos  exoriatur,  eam  de- 
finiri oportere  per  lacinam  hanc  vete- 
rem editionem  i cujus  videlicet  fi  ali- 
quod teftimonium  alteram  quefeionis 
partem  confirmaverit,  ea  fit  catholicis 
ampledlenda : fin  contra  reprobaverit , 
rejicienda. 

Tertia.  In  fidet  ac  morum  difputatio- 
ne  non  ede  nunc  temporis  ad  Hebraica 
Grxeave  exemplaria  provocandum , nec 
ex  iis  certam  controverfiarum  fidem  ef- 
(e  faciendam. 

Quarta . In  his  , que  ad  fidem  Sc 
mores  pertinem,  non  ede  Latina  exem- 
plaria ^r  Hebraica,  vel  Greca  corn- 
genda. 

Primum,  five  axioma  , five  pronun- 
ciatum,  five  propofitionem  fcholadico 
more  vocare  velis,  Concilium  Triden- 
tinum  fedione  4.  m hare  verba  definit : 
Sacra  (ynodus  confiderans  non  parum 
utiliutis  accedere  pode  Ecclefie  Dei, 
fi  ex  multis  Latinis  editionibus , quai 
circumferuntur  , facrorum  librorum  , 
quenam  pro  authentica  habenda  fit,  in- 
notefeat,  (latuit  & decrevit,  ut  hecipfa 
vetus  & vulgata  editio,  que  longo  tot 
feculorum  ulu  in  Ecclefia  probau  eft, 
in  publicis  kdionibus  , difpuiationi- 
bus , predicationibus  , aut  expolitio- 
nibus pro  authentica  habeatur,  &quod 
eam  nemo  rejicere  quovis  pretextu  • 
audeat  vel  prefumat.  Hadenus  Conci- 
lium. 

Ne  autem  Concilii  folum  ludloriuce 
adverfarios  obruamus , caulas  cur  id  de- 
finierit , fubjiciemus  { nec  enim  fynodo 
rationes  dcede  potuerunt , quibus  iu 
ludicaverit. 

Primum  enim,  vel  in  hac  feriptura 
Latina  aliquod  falfum  continetur,  quod 
ad  fidem  raorelque  pertineat;  vclecoo. 

D 3 tra- 


di Ot)Oi 


u 


trano  verum  eft  . . 
tradit.  Si  vtHini  eft,  id  coofirmare  ni- 
timurr  fin  falfum , iam  Ecclefia  Roma, 
na  atque  Latina  , in  qua  vel  fbla  nunc 
«caiforis  (Ides  catholiea  perCcverat , cir- 
ci ea  , («dei  &>nt , graviter  a^r- 
nreii  ktfam  enim  aliquam  (crigturam , 
tanquam  ab  Spiritu  SanAo  revelatam 
nomine  vel  Pfophet»  , vel  Apoftoli , 
uel  Evangeliftar  proponeret . C^a  una 
re  auAoriutem  fibi  adimeret  in  reli. 
quis  proponendis  ; quo  nihil  aut  ab- 
nirdiua,  aut  incommodius  poflfet  acci- 
dere. 

Deinde  ( ut  exempli  cauTa  ponatur 
aliquid,  quod  latius  pateat  ) (!  ferte 
modo  vocetur  io  dubium , An  biftoria 
mulieris  adultrrz  vera  fit , neget  au- 
tetn  quibam  veram  efie  i tunc  aut  hie 
enor  lat»  exploditur  ex  codicum  Lati- 
norum  unanimi  confeniione , 8e  id  pro. 
k£to  eft,  quod  quzrimus:  aut  non  la- 
tis exploditur , impuneque  lieet  eam  hi. 
ftor'am  contemnere , quae  Latinorum  o- 
mnium  confenfu  celebratur,  quaeque  no- 
mine Tonn.  Evnngeliftse  quotannis  in  Eo- 
•kfia  ic|«<ort  8e  jam  Romansr , Latinae- 
m ac  «MhotlM  Eeelefic  lides  8e  au- 
ftoritas  infringitur  , violatur  , enerva- 
wr , dum  errare  in  eaeteris  pefse  fimili 
rtrione  exiftimabtnir . Quod  quoniam 
abfurdum  penitus  erat , fere  idem  Con- 
cilium Tndentinum  eadem  felfione  de- 


cemii,  dt,  fiquis  libros  ipfos  canonicos 
iacegroi  eum  omnibus  futs  partilnis  , 
prout  in  Ecclefia  Catholiea  legi  ihhi- 
iueve^i,  Se  in  veteri  vulgau  Latina 
editione  habentur , pro  facris  non  (ufoe- 
perit,  anathema  fit.  Conficitur  itaque, 
cditicmem  Latinam  tot  annorum  centena- 
rias ufu  Ecelefiar  comprcrfMtam  in  his, 
qux  ad  fidem  Se  mores  attineat , efti 
ineonculTe  tenendam . 

PraKerea  , cum  rcholaftici  luSores 
ibhinc  (ere  quadringentos  annos  in  dog- 
matis theologicis  confirmandis,  aut  etiam 
in  hzre(ibus  refellendis  folum  Latinam 
editionem  tenuerint  j id  pm,  aa  qnie- 
quam  in  Aiis  di fpu titionibus  eonmc- 
rint,  necne?  Quod  fi  nihil  certi  con- 
feAum  eft , o miferos  homines  , qui 
terccntum  annos,  atque  eo  amplius,  8c 
oleum  & operam  perdiderunt  ! Quippe 
lingue  Grxee  atque  Hebraicae  non  ha- 
buerunt peritiam  ; fed  , folo  interpnte 
Latino  contenti , icholz  quidem  dogma- 
u confirmabant , rejiciebant  autem  uni- 
vetfa , quz  illis  adverfarennir  , Roma- 
na atque  adeo  Latii»  Ecclefia  uctme , 


He  'L»iis  ThttUgicit. 

quod  nobis  ubique  vidente,  probante.  Sia  fCtO  oonteduO 
' eft  a Theoltnis  ftholafticis  quippiam  , 
credendum  eft  eerte , iiiis  Mabiliendis 
conctufieoibus  tuio  kSa  Latinat  editioat 
commifille.  Ea  igitur  editia  eft  a fideli* 
bus  retinenda. 

Poftremo  Haereticae  pravitatis  ihqui- 
fitores  io  refutandis  hemicis  atqae  pis* 
niendis,  rogo,  an  haac  editiones  Latt- 
aam  fedalo  tenere  debeant  ? an  potius  ne- 
cefteeft  illis,  ad  Graecam  SrHebraicam, 
quam  mmime  noverunt , recurrere  veri, 
tacera  ? Qwd  & indignum  eft,  arepror- 
fus  inct^iu  graviifimi  tribunalis  p» 
dere  judicium , (i  abfiirdum , e noura- 
tibus  ad  alienos , id  eft  , Hebraeos  Se 
Gracos  appellare  , fi  impium , ad  Ju- 
daeorum K (chilmaticorum  fenatum  re- 
ferre catholicae  fidei  confultationem  i 
haud  equidem  iarelligo,  quorfumTheo. 
logus  huie  errori  conlnciat , ut  non 
exiftimec , ediaoni  Latinae  certam  fi- 
dem habeam.  Intelligo  autem,  no- £ut<rsdi 
ftra  haec  dilemmata  verfutos  homines  <?> 

& impudenres  cum  plaufu  etiam  elu- ''•«“'r'**' 
Airos . Nam  & irrident  Ichol*  univer 
fes  auftotes  ,<  Se  toeum  negotiuiR  cogni. 
tionis  fidei  cavillantur.  M nos  his  ar-  cwtmtfin. 
gumcniis  (am  nolumus  haereticos  petu-  8^ fi  f»'< 
lantei  unquam  adverferios  convincere,*"""'^* 
fed  Theologis  modeftis  veritatem  {ui-"ZTct"r, 
dere . frftwietditt 

Enim  vero,  qui  hano  noftram  editio  Mu- 


nem infirmare  cupiunt , videntur  mihi 
nihil  aliud  moliet,  nifi  quoddam  occul- 
tum  haereticorum  ratrocinium  . Nem  ^ /Mtm». 
pe  inquificores  delpicient , qui  fcriptn-  rwm  Uur^ 
ram  Latinam  tanquam  cerum  regulam  "" 'J**”*. 
teneant , eum  veritatis  Graecae  atque 
Hebraicae  ignorantia  teneamur:  Schola 
fticos  audores  delpicient , qui  vulga-  tmnr . c«- 
ri  Latino  interpreti  fidem  fiiara  alliga- 
rini  , cujus  tamen  ( ut  afent  ) intel- 
ligeatiatn  fequi  non  cogimur  i defpi- 
cient  (imdos  etiam  prifeos , qui  Hebrai- 
cae lingux  peritia  caruere . Nara  ex 
Graecis  Dorocheum,  Origenem , Sr  Eu- 
febium  Hebraicas  literas  luimus  cal- 
liiiife,  ex  Latinis  autem,  pnrter  Cle- 
mentem , & Hieronymum  , via  tlius 
quilpiara  Hebrxas  literas  novit.  Quo- 
circa fere  fanSos  in  veteri  teftamen- 
to  hallucinari  necefte  erat , imo  adea 
ejuldein  inftnimentt  fecramenca  omnia 
excis  oculis  atircdlare.  Ea  fi  Chriftia- 
nx  aures  merito  perhorrefeunt  , con- 
fentiamus  , prorfut  Latinam  vulgaum 
editionem  a fidelibus  efte  tenendam  . 

Sane  ( quod  Fratec  Francifeus  Titel- 

man- 


Liber  Sttundut.  Cap.  "XVlll.  55 

minus , vir  literis  & eruditione  prc.  pbribus  aon  leguntur;  ut  hiAoria  pue- 
rorum & SuCuinz  apud  Danielem 


cipuus,  moribus  & pietate  infignis  , pre- 
clari  (lime  dixit  ) dum  providam  Dei 
djfpen£iuonem  advertimus , facile  vi- 
demus , quemadmodum  cum  fidei  re- 
£fitudine  coanexa  femper  fuerit  fcriptu- 
rz  verius  , & cum  illa  lolita  fuerit 
emigrare  . Donec  enim  apud  Judzos 
(olos  firmitas  perAitit  redlz  fidei , arad 
eos  quoque  lolos  fcripturarum  (olidiu- 
tem  cognofeimus  latiufie.  PoAea  vero 
quam  verius  a Tudzis  repuifa  a gen- 
tibus fufccpu  eli , digna  Hcclelia  gen- 
tibus clt  habiu  j quz  proprio  fuo  idio- 
inate  , id  eft , Gizeo  , quod  8c  vul- 
gatiflimum  ent  inter  eos,  qui  ex  genti- 
bus crediderant,  & latifiime  cognitura, 
icripturaro  rravi  telfamenti  acciperet  in 
flabilunemum  fidei  ialuiaris.  Porro  au- 
tem , cum  ad  Latinos  devolvi  jam  fidei 
veritas  coepit,  Crzcis  maxima  ex  par- 
te vel  ob  innaum  levitatem  , vel  ob 
contentionis  Andium  ab  Ecclefiz  corpo- 
re disjungis,  certe  dignam  aliquam, 
divino  munere  , feripturz  Aabiliuiem 
Latinos  accepifle  conlequens  fuit.  Nec 
quoquam  padfo  illud  fieri  verifiitiile  pot- 
m,  Latinam  Ecclefiam , apud  quam  ;am 
inde  a multis  annis  Chrifiianz  fidei  ve- 
ritas fiiit , nullam  adhuc  feripturam  La- 
tinam habuifle , cui  fuit  Aabiliendis  dog- 
matis tuto  inniti , fuzque  fidei  adver- 
larios  condigna  pofiet  audoritate  revin- 
cere. 

Aliud  quoque  gravifiittium  incommo- 
dum in  Ecclefiam  mihi  videatur  infer- 
re, qui  , Latina  editione  poftpofiu  , 
aliunde  cenfent  puram  firmamque  veri- 
utem  hauriendam;  Quod  Latini  fideles, 
Grzoas  videlicet  Hebraicafque  literas 
ignormtes , cum  ficripeuram  facram  in 
luo  idiomate  Latino  legerint , feroper 
anctpiti  fententia  pendebtint.  Siquidem 
nefeiunt,  num,  quz  Latine  legunt , fic, 
an  aliter  apud  Grzcos  & Hebrzos  ha- 
beantur . Vacillabit  itaque  omni  loco 
legentium  fides,  nec  poterit  alicubi  fir- 
ma confiftere.  Quo  quid  perniciofius  ef- 
fe  poteA?  Latinam  igitur  vulgatam  edi- 
tionem tutam  efle  luentium  fidelium  an- 
choram,  fine  dubio  teneamus  ; eifdem- 

2ue  argumentis  etiam  fecundam  conclu- 
onem , quz  ( ut  ante  diximus  ) hujus 
primz,  quam  modo  confirmavimus , co- 
rollaria eft.  ’ 

Tertiam  vero  primum  oftendimus  ex 
, quod  plures  fcrtpturz  particulz 
nobis  fubtrah^tur , quz  fcihcet  in  Orz- 
cs  aut  Hebraicis  hojos  temporia  exem- 


& 

hiAoria  mulieris  adiilterz  apud  }oao- 1><<.  i.  ^ 
nem.  Imo  & illud  egregium  deTnnitl- *J- 
te  uAimonium,  Tres  funi  qui  leAimo- 
nium  dant  in  coelo,  Pater,  Verbum 
8e  Spiritus  finflus,  &c,  ex  Grzcorum  ^ 
mendis  ante  aliquos  annos  nobis  fuerat 
detradium.-  ut  & Marci  extremam  co- 
ronidem,  atque  alia  item  mulu  ex  La- 
tino  exemplari  novi  iAi  interpretes  ex-  j- 
punierunt.  Noo  igitur  in  Grzca,  vt!*^’'* 
Hebraica  exemplaria  fidei  controverfia  ' 

relolvenda  cA  : aliequi  eas  feripturz 
partes  rejiciamus  oportet,  quas  Concil. 

Trident.  atque  adeo  ecclefia  ooa  voce 
& confenfu  recipit. 

Deinde  tertia  illa  conchifio  hoc  etiam 
argumento  monAraiur,  quod,  fi  cA  ad 
Grzca  exemplaria  ventas  ex^ndenda  , 
in  Pfal.  13.  odo  terfus  aos  habemus  , 
quos  Hcbnicus  textus  miniioe  habet . 

Ia  merito  a nobis  expungerentur,  cutn cu»nln/. 
eos  tamen  audorititc  ApoAoli  nos  ha  /•;»'  ‘(‘fi- 
beamus.  *»• 

Huic  vero  argumento  nec  Origeneln, 
nec  Hieronvmum  feciAe  fatis,  Ecclefia 
demonAravit,  quz  ufque  ad  hoc  tem- 
poris odo  illos  verfus  in  Pfal.  i^.  fer- 
vandos  credidit , non  fervatura , fi  ( quod  ‘,1, 

illi  aAeruni)  errore  ignorantium  nuifent  Ef„um.'cA. 
inferti.  ;<>m.  in 

Itera  Hebrzorum  dodores,  noAri  vi 
deliett  inimici , multo  Audio  coatende- 
runt  textum  Hebraicum  corruinpere  , UnuUm  L 
wt  vetus  tcAamentum  noAris  exempla- 
ribus  facerent  effe  contrarium  ,ut  Eufeb.  f- 

hb.  4.  EceleC  hiA.  cap.  18.  refert  ,Grz- * 
ei  quoque  e^m  contentione  multis  ‘ 
locis  , ut  feripturam  ad  fiium  fenfdm 
traherent,  novum  tcAam  violarunt,  ut 
Tertul.  5.  lib.  adverfus  Marcionem  »e- 
Aatur,  & Eufeb.  lib.  j.  eccl.  hiA.  cap. 
ult.  & iren.  aJverf.  haer,  lib.  1.  cap. 

19.  & Bafil.  i.  X.  contra  Eunom.  D.qno- 
que  Arabrol.  in  commeot.  fuper  epiA. 
ad  Roman.  Se  in  prooemio  primi  libri 
fuper  Lucam,  fie  Hieron.  in  procemio 
fuper  epiA.  ad  Philemonem,  & Orige- 
nes  in  commenuriis  fupev  epiAolam 
ad  Romanos . Nam  in  plerifque  Grae- 
cis exemplaribus  deeA  tota  illa  clau- 
fula , Ei  autem  qui  potens  eA , Sec. 
quam  ne  Theophpladus  quidem  ha- 
twit.  Nec  in  facris  literis  lolum,  fed 
in  fandorum  codicibus  facere  idem  . 

Nam  Se  in  fbxto  Concilio  ConAanti- 
nopolitano  Macarius  , ejufque  difeipu- 
li  coovidi  funi  , quod  in  confirma» 

D 4 lionem 


5« 


De  Licis  'theiiogich. 


ttoaem  fui  erroris  fandorum  leftimo- 
nia  auc  truncannt , aut  depravarinc . 
& in  7.  Syn.  A&ion.  4.  ollendiiur  , 
looooauchos  ex  teftimonio  beati  Nili 
depravato  nonnullis  impofuifle  , & 
ofteofi  funt  iynodo  libri  qui- 
dam ab  Haneticis  depravati.  Quin  lub 
nomine  Vigilii  Romani  Pontilicis  duos 
likllos  produOos  , & epiftolam  no- 
mine Menz  ad  eundem  Vigilium  Icri- 
ptam  , titulos  ementitos  & fuppofiti- 
lios  habuifle  , eodem  Concilio  palam 
fad^m  ed . Et  Leo  in  epiftola  qua- 
dam ad  Palaillinos  queritur  epillolam, 
quam  ad  Flavianum  fcriplcrat,  a Grc- 
cis_  depravaum  . Atque  hunc  Grae- 
eorum  morem  fuifle , Nicolaus  in  E- 
piftola  ad  Micha.  Imperatorem  tefta- 
lur . Exiftimat  Gregoriuf  epiftola  de- 
cima quarta  t.lib,  Calcedonenfem  Syn- 
odum , ficut  & Ephefinain « efte  a 
Graecis  depravatam.  Unde  monet  Nar- 
tim . ut  non  novis  codicibus  pallim 
credat.  Romanos  autem  codices  verio- 
res efle  affirmat  , quam  Graecos.  Dio- 
ayfius  quoque  Corinthienf.  epifeop.  apud 
Euleb.  lib.  4.  cap.  tj.  Quid  autem 
mirum,  inquit,  fi  dominica  verba  fan- 
Use  feripturae  falfare  conati  fiint , qui 
«ilia  haec , quae  nos  fcripfimus  , cor- 
ruperunt ^ Haio  Dionyf.  cum  quere- 
retur, fuas  epiftolas  efte  ab  haereticis 
adulterinisdetraAionibus  additioni  bulque 
corruptas.  Exut  epift.  Cyrilli  ad  Siic- 
ceftiim  Diorarfarienf.  Epilcopum  , ubi 
refert  fe  falcitatum  a Budo,  Eraefenae 
civiutis  Epiicopo  , an  confentiret  ept- 
ftolx  Athanafii  ad  Epi^etum  Corm- 
thiorum  Epilcopum  , refpondiftie , Si 
baec  apud  vos  Icripta  non  funt  adul- 
terata. nam  plura  ex  his  ab  hoftibus 
Ecclenx  deprehenduntur  efte  deprava- 
u.  Et  cum.  cootuliftent  epiftolam  cum 
antiquis  exemplaribus  , depravatam  iia- 
veneruna  &c.  Quo  loco  admonendi 
Itint  omnes  boni , ut  a Calvini , Phi- 
lippi , ac  exterorum  limilium  fraude 
pavendum  tntelligant  ,.  quoties  faodo- 
fum  veterum  fenttntias  ad  caulam  (uam 
accommodabunt.  Id  «ero  tum  magis, 
sum  nec  librum , nec  lorum  anno- 
uverintj  ibi  enim  eorum  fides  iu  vete- 
rum fenceatiis proferendis iufpe^or  ei. 
Profitrtem  auiem  multa  hujufmodi  lo- 
ca , nili  eflet  leAori  moleftum  , nec 
■une  alias  res  nos  ageremus.  Non  igi- 
tur ad  Hebraica  & Grxea  exemplaria, 
NC  qux  depravata  fint  , eft  recurren- 
dum-  At  Hieronyra.  in  Eia.  & cap. 


non  credit  efte  verofimile  , ut  Hebrxi 
Icnpturam  fuam  depravarint.  Quid  Hie- 
ronymi xute  fuerit , ego  non  dilpuio : 
quamvis  Juftinus  Triphonem  evicerit, 
qdod  a Judxis  multa  Prophetarum  lo- 
ca detruncata  fuiffent  i illudque  Inter 
cactera  refert.  Dicite  in  nationibus,  quia 
Dominus  regnavit  a ligno.  E quo  ver- 
fu  illa  verba,  A ligno,  deira&a  faif- 
fe  contendit.  Poft  ea  certe  tempora  a 
Judxis  feripeuras  contaminatas  Hie- 
ron)imus  , fi  viveret  , non  negaret  . 
Praeterea  , qui  Hebraicis  exemplari- 
bus adhxrdcunt , necefle  eft  eos  fe- 
qui  Rabbinorum  expofitiones  , & non 
catholicorum . Nam  catholici  vel  fe- 
ptuaginia  interpretum  , vel  Latinam 
editionem  expofuere . Indignum  au- 
tem eft  , ut  nunc  denuo  ab  Hebrxis 
noftrx  fidei  oracula  petantur . Chri- 
fiiana  quippe  veritas  ab  Ecclefix  viris 
quxrenda  eft  , non  a Rabbinis  Syni- 
gogx. 

Ad  haro  , ut  ex  multis  unum  aut 
alterum  exemplum  in  medium  profe- 
ratur, Geneleos  odbvo  capite,  noftra 
editio  Latina  habet  , quod  corvus  a 
Noe  dimifliis  egrediebatur  , & non 
revenebacur  . Sic  Hieronymus  habec 
in  dialogo  contra  Luciferianos  , & in 
Epiftola  ad  Oceanum  s Hc  Cyprianus 
in  epiftola  ad  Novatianum  hxreticum , 
quod  lapfis  non  eft  fpes  venix  dene- 
ganda i fic  Ambrofius  de  Noe  & Ar- 
ca ,'  cap.  P7.  ftc  Anguftmus  tra^tia 
lexto  in  Joannem  ,■  fic  Ifidorus  Sc  Chry- 
foftomus  in  coramenuriis  {aoer  Gene- 
fim  i fic  Eufeb.  in  chron.  & breviur 
omnes  dolores  catholici  tam  Gr«ci  , 
quam  Latini  , tum  vetufti  , tam  ju- 
niores ex  70.  interpretibus  habuere . 
Contra  nunc  Judaei  legunt  , Corvum 
egredi  8e  reveni:  quos  fequuntur  novi 
interpreKS  Luthcrini  , - Pelicanus  & 
Munfterus  . C^ibus  ergo  putas,  potitu 
credendum  eue  t Nura  Judxis  hofti- 
btu  Chrifti  > Num  hantticis  mimicis 
Ecclefix  r Nonne  magis  feptuaginu  in- 
terpretibus t Nonne  magis  Hierony- 
mo > Nonne  magis  fan&is  antiquis  vi- 
sis Ecelefiafticis  r Qui  omnes  inter  fe 
eoneinenies  cadens  aflerere  nullo  mo- 
do polfent  , nifi  uno  divino,  (niritu 
continerentur  . Symmachi , Theooodo- 
nis  , Aquilx  translationes  , quod  «ei 
Judaiftno  infe&  , vel  hxreieos 
u effent  infames  , parum  audoritatjs 
habere  Hieronym.  non  femel  teftatur . ^ i. 
Irenxus  etiam  apud  Eufeb.  lib-  ec- 

«Icl. 


Liher  Secundus.  Ca^.  XlII. 


57 


ckL  hift.  cap.  8.  hoc  argumento  Theo-  catholicos  ciTe,  nos  vero  hxreticos  etiam 
docionis  & Aquila  translationem  infir-  dicito  : corvum  namque  ad  arcam  re- 
mat,  quod  Judai  edent  ambo,  &Pro-  yerlum inficiamur . Hoc  dicere  quoniam 
felyti,  eoique  Hebionitz  fequerencur  . infolentiflima  vefaniz  ed,  illud  dica- 
£t  nos  Judzos  atque  hzreticos  Judao-  mus  potius  , Hebraorum  nova  ida 
rum  interpretes  , 6c  in  errore  focios  eaempuria  in  Theologia  quadionibus 
admittemus  t ita  ne  omnia  exempla-  nihil  virium  habere  ad  faciendam  fi- 
ria  nodra  tam  Graea,  quam  Latina  , dem. 

tam  antiqua  , quam  nova  a libranis  Praterea  magna  cd  didenfio  fape 
corrupta  lunt,  neque  mille  annis  per-  numero  Gracorum  codicum,  qui  nunc 
manferunt?  minime  vero  gentium.  Quod  habentur  in  manibus:  unde  &c  qui  no- 
li recentiores  aliud  fentiunt , quam  ve-  dris  temporibus  ad  Graea  dicunt  fe 
reres  Hebrai  , quis  non  malit  vete-  expendere  Latina  , haud  raro  inter  le 
rum  lententia  fublcnbere  , quam  ho-  dioident , non  in  verbis  modo  , ied  in 
rum  magis  adharere  i praleriim  cum  fententiis  quoque  . Quid  , quod  inte- 
tot  exiliis  wtati , tantaque  cacita-  rim  eadem  exemplaria  novi  ilti  il\ter- 
te  lint  percudi , ut , amida  Aia  lingua  pretes  non  eodem  lenAi  interpretantur  t 
& omnium  bonarum  difciplinarum  co-  Nam  verfum  quartum  Pfalm.  109.  ali- 
gnitione , nullam  in  Deum  ddem , ho-  ter  Luthertis  , aliter  Pomeranus  , ali- 
minum  vero  vix  communem  lenfum  ter  Pelicanus  , aliter  Bucerus  ^ aliter 


rtfUmi  obtineant . Quo  loco  mirari  latis  non  Munderus , aliter  Zuinglius , aliter  Fe- 
7*-  poffum , Augudinum  Eugubinum  , vi-  lix  , aliter  Pagninus  traduxerunt  , ut 


Kholicis  conlciuire.  N^m  Cajeunus  cii-  leptima  edmo,  ac  vulgata  quoque  fe- 
dem  femper  vedisiis  inharendo  ^ per  Ptuaginta  numero  paucidima  , li  ad 
omnia  in  veteri  teuamento  Hebraicos  , norum  innumeras  conferamus  . Quid  , 
in  novo  Gracos  codices  prorlus  am-  quod  Erafmo  cum  feipfo  non  conve- 
pledlitur , vix  ulla  Latini  interpretis  nit  r Extat  enim  quinta , ext.iret  & lex- 
fiabita  ratione  . Non  ed  autem  vel  a ta  editio,  niA  vel  incondantia  notam 
fe  iplo  admonitus  , qui  cum  in  Luc.  inurendam  libi  metuilTet  , vel  morte 
3.  cy>.  Icriberet , confentaneum  ratio-  fuidet  interceptus  . At  certe  hac  va- 
ni eue  dixit,  ut  potius  novi  textus  He-  rictas  >ar  Aonum  femper  fuit  hareticis 
brai  manci  & corrupti  Ant,  quam  ut  qua  A gentilis  & propria.  IJ  enim  Ar- 
70.  Interpretes,  viri  boTii  fie  inAgnes,  temonitis  olim  a viris  EccleAadicis 
duduerint  commento  8e  mendacio  An-  objedtum  ed  , quod  ne  ipla  quidem  '* 
geiido . Hac  nimirum  apud  viros  do-  exemplaria  Abi  ipAs  concordarent  , A 
«os  vehemens  idoneaque  ratio  ed  . priora  cum  pqderioribus  conferrent  : 

Nam  quas  illi  ratiunculas  addunt  ad  bemper  , uiquit  , emendant  , quibus 
compurgandam  incredibilem  novitatem , fero^r  difplicet  quod  emendant  , Sc 
non  ed  quidem  diei  locique  hujus  re-  nova  quaque  perquirunt,  cumeis,  qua 
Altare . Satis  enim  modo  ed  , adveria-  in  ufu  lunt , vuiebuntur  adverla  . £1 
rios  Alis  quoque  argumentis  refellere  : Lutherus  primum  quidem  novi  Teda- 
quoniam  his  de  gradu  dejedfis  , abun-  menti  veterem  editionem  Germanica 
de  lenteBiia  noltra  veritas  cortmroba-  fua  verAone  mutavit , quo  perluaderec 
cur.  Ut  igitur  eo,  unde  digrella  ed,  populo  fcilicet , majores  nodros  uique 
recurrat  oratio , A vocetur  in  quadio-  ad  id  temporis  verum  Euangelii  tex* 
nem,  an  corvus  reverfus  luerit  ad  Ar-  tum  non  habuifle  . Ipfe  tamen  idem 
cam  , rogo  , an  iit^ne  libereque  a non  pod  multos  annos  luam  editionem 
cathol^  negvi  polfit  , etiam  A in  «a  correxit , ut  ex  folo  Matthai  Eu- 
^braicis  omnibus  exemplaribus  (quod  angebo  annotaverint  viri  dodli  trigin- 
idi  dicunt  ) coiitrariuro  habeatur  .Si  ta  , & eo  amplius  locos  immutatos, 
aegari  poted , profedo  evicimus , He-  Itaque  homines  leves  non  tam  ex  fon> 
braica  exempltuia  nec  Arma  , nec  apta  tibus  lacras  literas  vertunt , quam  cir- 
afle  ad  catholicas  controverAas  Amen-  ca  fontes  ipA  vertuntur,  doannifquc 
das . Si  non  poted,  jam  dicito,  A ita  varii»  8c  peregrinis  addudfi  , parvuli 
libet  , nec  Hieronym.  nec  Ambrof.  Au£iuaiic , & circumferuntur  omni  ven- 
aec  Cyprian.  nec  Augud.  nec  Chry-  to  dodrina.  Et  re  vera  , cum  novitas 
A>1L  ncc  cdiq^ios  hujus  ordinis  viros  qualibet  quaA  novus  ventus  ebullit. 


ftatiia 


L' 

3iL  ogk 


firet,  s* 


58  De  Ltcit  Tkeehg  id/. 


ihcin  «emitur  {mmtntorwn  gnrritu  , 
& letritis  paletfum , mnc  £ne  magno 
molimine  id  cxcoacur  ab  area  , quod 
nollo  pondere  intra  aream  tenebatur  . 
Qwrfim  haec  ( inquies  ) tam  longo  re- 
|wtiu  principio  t Nem^,  ut  inmliga- 
mus  , novitios  iftos  interpretes  , vel 
CKinplarium,  vel  interpreutionum  dtkre- 
paittia,  varietatem  in  Ecclefiam  indu- 
cere magnopere  fufpeAam,  &piis  emni- 
M mentibus  formidandam.  Ac  novius 
iyCk  quidem  primum  timenda  eft , que 
nie  Reipubl.  perturbatione  effe  non 
poteft;  OD  eam  caulam  Hebrana  regem 
petentibus  , £ Gregorio  credimus.  Do- 
minus rucratTuit,  quod  omnem  mRe- 
publ.  noviutem  habeat  txoiam  . Me- 
tuenda quoque  rerum  rouutio  eft  . 
nam  & parva  momenu  tantum  va- 
lent ad  communem  ftatus  civium  per- 
turbandum , ut  mutatis  ( quod  Pla- 
”to  ait  ) muficar  modis  Se  Reipubl. 
monimque  neceffe  fit  rauutionem  fie- 
ri. Quamobrem  qui  gnviffimos  legis 
divinae  modos  novis  altis , acuus  illis 
fbrulle  quidem  , fed  levibus  tamen 
commutare  pergunt,  videant  ilb , ue 
seHgionis  carremoniu , lactamenu,  (a- 
cerdotium , verfienum  praetextu  , fimul 
invertaot . Adeo  hco  enim  inter  k 
connexa  copulauque  funt , ut  ex  hi$ 
nullum  a exteris  nec  divelli , nec  dif^- 
trahi  poQit.  Ita  qui  unum  horum  quod- 
libet  «erfaric , reliqua  etiam  verlet  o- 
petteij  id  quod  Lutheranorum  exem- 
pto didicimus^  qui  novis  inventis  uni- 
oerla  illa  pinter  mutaverunt . Porro 
autem  varietatem  , ut  ante  dixi , ac 
multo  euan  magis  refptKre  sc  formi- 
dare debemus  , qux  nimirum  conftan- 
tiz  atque  uniutis  inimica  eft.  C^as 
Ecclcfia  virtutes  habere  nequit,  fi  feri- 
pturx  non  eft  unitas  eadCm  & confen- 
nu.  Qua  in  parte  feliciora  noftra  fe- 
cula funt , quara  antiqua.  Nam  olim 
tot  pene  vulgabantur  exemplaria,  quot 
codices  . At  vero  nunc  fandi  Spinnis 
fine  dubio  peoiliari  providentia  , Da- 
mafi  foliettudine,  Hieronymi  fummis 
laboribus , Ecclcfia  fanda  concordem 
Seripturamm  unitatem  accepit,  omnif- 
que  Inblata  de  medio  varietaa  eft  , u- 
aica  Latina  editione  omnium  confen- 
fione  , recepta  . Quapropter  , qui  ad 
Grcca  exemplaria  nos  revocam , ean- 
dem varieiaum  inferre  volunt , a qua 
olim  Hieronymus  libros  noftros  afseruit, 
hno  ondem  dlfiutem,  a qua  ille  co- 
dices Qolbos  Mpurgavit.  Nam  varic- 


us «^tram  facilis  depnMUoois  «ed- 
fio  ew  folet.  Atque  ut  nulla  deptava- 
tio  fit,  «pfa  uinen  wieus  noxia  eft. 
Nec  enim  poieft  unquam  vtrum  afferi , 
quod  diverfum  eft  , ut  Hieronymus 
sd  Ocmemonem  , & Rogttianum  feri- 
, pat , & ad  IMmafum  » Verum  , in- 
quit , non  efle  quod  variat,  etiam  roa- 
lemcorum  teftimonio  comprobatur . Si 
. ait , exemplaribus  fides 
ett  adhibenda,  refpoodeaat  ii,  quibus 
tot  funt  exemplaria  pene , quot  codi- 
ces . Varietas  igitut  exemplarium  La- 
unofum,  qi»  tunc  ewt , fidem  ejuf- 
mt^i  exrapUribus  der^abat.  Atque 
Aupit  quidem  argumenti  tanta  vis  Bc 
efficacia  fiiii , «t  vel  refradariam  il- 
um  Latberi  nrocaciutem  retuderit.  Is 
fiquidem  ( reterepR  CocMco  in  libro , 
de  Canouicae  Scripnine  audcriuie  ) fic 
ait;  Si  diutiw  ftmrit  mundus,  iterum 
erit  necefiarium  , ut  propter  dtverfks 
toiptune  interpretationes  , que  nunc 
fnnt,  ad  conlervandam  fidei  unitatem 
Concilii  decreta  recipiamus.  Proiriden- 
«ffime  igitur  a facra  Synodo  Triden. 
«oa  «oaftiautim  cd  , ut  ex  nmltis 
Latinis  editionibus  facranuu  Nbrotum, 
una  vetus  8e  vnlgita  editio,  longo  tot 
feculonim  afu  recepa,  in  publicis  dif- 
piuarienibsu  pro  authentica  habeatur . 
Non  eft  itaqw  minc  temporis  io  fidei 
ac  morum  ajfieeptadaae  ad  Hebraica 
Grxeave  exemplaria  provocandum : quip- 
pe cum  fidei  ckigmata  per  diferepantes 
aut  Hebrxomm,  aut  Graecorum  codiaea 
male  confirmari  poffiot , aut  Eeclefix 
unius  comineri . 

Atque  eifdem  fiere  argumentis  quarta 
illa  tioflrernaque  concinfio  permaderi 
poteft.  Nec  enim  funt  Hebrxorum  aut 
Graecorum  codioes  modo  emendatiores 
qnam  Latini ; imo  plerumque  alitet 
habent,  quam  ratio  ipfa  Se  verkaa  po- 
ftulant  i qiiemadmoduui  Frater  Fran- 
cilims  Titelmanniis  Se  in  Collationibus 
fuper  Epifiolam  ad  Romanos  , Se  in 
Apologia  pro  veteri  interprete  doSiffi- 
me  copioft^ffimeque  difseruit.  Unde  duo 
fblum  ex  innumeris  loca  defumerc  pla- 
cuit , ut  in  his  Theologi  difiuut , quam 
parum  novis  iftis  mterpretibat  fit  ndea- 
dtnn. 

Unus  locua  eft  ad  RoUb  la.  Ubi  e- 
nim  noftra  editio  habet , Domino  Icr- 
vtentts , novi  here  inierpRies  reddunt. 
Tempori  fervieniei  t Se  tamen  ntffim 
litera  prsfeieadn  eft , quam  Se  olim 
Cneci  cDKodati  codicta  habuere.  Chir- 

fofto- 


>.  11. 


U6rr  Secundus.  Ctput  XIII.  5« 


(bftomut  liqui(l«n  j St  Tl^phyhfliu 
aon  legunt  y inXtCemt , (ed  ry 

nvfut . Quam  etism  ledionem  habuit 
Ongent».  Atque  ad*o  Hieronymus  ia 
epiif(ja  ad  MarceUam  , cu)us  initium 
(ll,  PoH  priorem  epilcolam,  cum  le- 
ctionem aliam  rcprehcndi/Tet , afleruit , 
litcuadum  Graeam  veriucem  legendum 
clTc , Domino  fervientes . 

Alter  habetur  prioris  ad  Corinthios 
feptimo.  Nam,  ubi  nos  legimus.  Qui 
cum  uxore  ell,  folicuus  elt  qua  funt 
mundi,  quomodo  placeat  uxori,  &di- 
vifus  eft  i illi  (X  Graco  ( ut  ajunt  ) 
• fonte  fic  «ertunt , Qri  cum  uxora  e(l , 
cogitat  quas  luat  mundi,  quomodo  pla- 
ceat uxori,  divila  ed  uxor  6c  virgo  . 
Quam  pofteriorem  leClionem  D.  Hie- 
ron.  in  priori  adverfus  Jovinianum  li- 
bro docet , nun  (Ile  Apodcdica  veri- 
tatis. Quamquam  fatetur  k aliquando 
iUum  locum  in  eum  lenium  ediireruil- 
{(,  Scc,  Sic  igitur  quadam  (aemplaria, 
tum  Hebraica,  tum  Ciaca  , olim  Hie- 
■'  ron.  naClus  ed  , multo  emendatiora  , 
quam  ea  , quibus  juniores  kuerpretea 
& expolitores  fidem  fuam  alligarunt. 
Cumque  nobis  opponunt  codices  quof- 
dam  ance  annos  fexcencos  aureis  lite- 
ris deferiptos  ( hos  enim  fontes  appel- 
lant ) Hieronym.  pro  nobis  illis  re- 
is |r(/Sr.  fpondet  > inquiens:  Habeant  qui^  volunt 
frftrjtt.  veteres  libros,  vel  in  membranis  pur- 
pureis aur»  argentoque  deCcriptos  , vel 
uncialibus  ( ut  vulgo  a)unt  ) literis  , 
onera  magis  exarata  , quam  codices  : 
dummodo  raihimeifque^riiiittaat  pau- 
peres habere  fchcdulas  ,'  & non  tam 
fulcbros  codices  , quam  emendatos  . 
Quamobrero  hominibus  his , qui  no- 
vandis rtbus  dudent , illud  Izpe  acci- 
dit , ut ,’  dum  codicum  vel  Hebraico- 
rum , vel  Grarcorura  , quos  penes  le 
habent,  exempla  fequuntur,  nihil  aliud 
agant,  quam  ex  non  coricdlis  emrn- 
dau  corrigere. 

’ Quo  quidem  in  loco  Hidorus  Cla- 

rius ferendus  non  ed  , cujus  emenda- 
tio nibil  ed  aliud , quam  interpretis  ve- 
teris reprehenlio  . Pollicetur  enim  in 
operis  Ironie  veterem  editionem  cor- 
rcdlam  j podea  vero  quam  polliciutio- 
nc  hac  depellit  invtdiam  novitatis  , 
multa  inlsm  , adjicit  quardam , non- 
nulla mutati  ut  ledlornon  altud  podit 
ip  locis  mutatis  intelligere  , quam  aut 
veteris  interpretis  errorem  , aut  vete- 
rum codicum  depravationem  . Quam 
htUum  erat  pouus  novam  ediciwwai 


confiteri , quam  veterem  amendaum  r 
ne  Udiores  fimplices  verbis  ambiguin 
deciperentur.  Nou  lunt  ejufmodi  plu- 
rima loca  apud  Ifidorum  Clarium  8£ 
in  veteri  8c  in  novo  Tedaniento  i pro- 
ferretoque  illa,  nifi  ad  alia  properaret 
oratio.  Illud  untum  admoneo  , hujuf^ 
modi  vel  muutiones,  vel  detra^ones, 
vel  additiones  , quae  euriofos  homiues 
f*pe  deledlant,  parentibus  noftris  , fi 
nunc  viverent  , futuras  ede  moledifli-  ^ 
mas.  Id  qjiod  ex  primo  Lbro  Hidoria, 
quam  vocant  Tripartium , colligere  !i. 

Gct . Cum  enim  ( ut  ibi  dicitur } mul- 
ti Epilcopi  convenirent , & quidm  eo. 
rum  rogatus  effet  , ut  faceret  fcrmo- 
nem  populo , vir  Icilicet  eloquio  Se  fa- 
pisntia  praditus  , ille  locus  venit  io 
medium  , Tolle  ledlum  tuum , ft  am- 
bula: ubi  pro  Udlo  , Cubile  dixit. 

Tuiic  Spiridion  Cypriorum  Epilcopun 
vir  landliinmu»  iadignacus  in  cum,  Sc 
exilieos  de  cathedra  faeerdotali  , Tu 
melior  et  ( inquit  ) co  , qui  Icdluim 
dixit  , quia  ens  verbis  uti  oonfundensr 
Hoc  autem  Kcit  populo  confpicienie  , 
mediocritatem  docens  eum  , qui  elo-  ' , 

quii  dipercilio  prattumebac.  Erat  enim 
i^eus  ad  pudorem  incuiieadum,  cum 
eAet  venerandus , & operibus  giorio- 
fut,  fimulque  presbyter  avo  atque  fa- 
eerdotis  o&io.  Quid  hic  faaret  , fi 
llidoti  Clarii,  ^d  Ii  Erafmi , quid  fi 
Cajetani,  quid  u reliquorum  tam  va- 
rias 8e  multas  verliones  Sc  inverfiones 
^itetl  Quo  putas  animo  ferret,  cum 
ia  aliis  libris,  tura  maxime  in  Davidi- 
ets  Pfalmis,  CaKtani  le£lionem  Se  tex- 
tum ufque  adeo  a nodro  difcrepancem  , 
ut  vix  poYIk  agnofceir,  an  idem  lihcr 
facer,  an  alius  ut?  Quid  Hieronymus? 

PlalrnofiK  ad  verbum  translatos  pate- 
retur r Qui  in  libro  de  ratione  interpre- 
tandi  Horatianum  prxcepium  illud  , 

Nec  verbum  verbo  curabit  reddere  fi- 
dus  interpres , etiam  in  ^cris  Lieris 
interpretandis  magnopere  commendat? 

Et  in  epidola  ad  Aiigudinum  aderit 
Hieronymus  fenfiium  potius  veritaum, 
quam  verborum  fe  ordinem  confervaf- 
fe;  Sc  ad  Suniain  Se  Fretellam  boni  in- 
lerpietis  regulam  ponit,  ut  non  verba 
verbis  quafi  paria  Se  demenfa  refpoo- 
deut , fed  fenfus  fenfui . Quid , quod 
Cicero  in  lib.  j.  de  finibus  ait  , ver- 
bum c verbo  exprimere  indifertos  in- 
terpretes folere  t Fallitur  ergo  prx  ca- 
tais  Cajetanus  , qui  hujus  pracepu 
imrocmoi , Plalmotum  verfioaem  dum 

fidam 

jT 

Digivzed  by  Googlc 


4 


6o  - Dt  L$ctf  Thtoiogkif', 


fidam  voluit  reddere  , reddidit  ad  Ec- 
clefiz  quidem  ufum  prorfus  iauiilcm. 


CAPUT  XIV. 


A fM«  Mrfummta  cMfltit  dHtdiiiml 
rifittMiimr. 

t 

ReTpoa.  A C primum  quidem  . cum  Hiero- 

ad  I.  jt\  nyini  audtoricaa  nobis  «bjicicur  , 
>>  haud  diflicile  em  relpondere . Duabus 
enim  ex  caufis  tuno  erat  ad  fontes  re- 
currendum i una  quod  non  tam  turbi- 
di fontes  erant,  nec  primariz  fcripiura- 
xum  fcaturigines  conturbat*  ; altera  , 
quod  tunc  varietas  Latinorum  codicum 
ie  diflbnantia  magna  erat  , nec  tolli 
commode  poterat , nifi  ad  exemplaria 
Grzca  atque  Hebraica  Latina  referren- 
tur. Has  vero  caufas  fuifle  Hieronymo , 
ut  in  eam  fententiam  induceretur,  ma- 
nifefle  patet  ex  prooemio  fuper  quatuor 
Evangelia  ad  Damafum , & ex  epiftola 
ad  Suniam  & Fretellam . At  modo  cum 
exemplarium  Latinorum  una  apud  omnes 
concordia  fit  , potius  Grarca  variantia 
per  noftram  Latinam  editionem  fune  li- 
manda ,, atque  in  pnflmam  unitatem  re- 
ducenda: fanionTque  confilii  efl,  limpi- 
dam aquam  e lacunulis  defxcatis,  quam 
ex  turbato  fonte  liquorem  obfcornum  bi- 
bere. Porro  ( ut  ab  fcholaftica  difputa- 
tione  interim  excurrere  annuente  ledfore 
Iiaat  ) nos  , qui  Abraham  fecundum 
promillionem  filii  fumus  , puteos  fodi- 

Cnt/.  ao.  ,gg,  iq  jjieoa  PaleflinoTum  regione : at 
vero  Paleflini  alienz  felicitati  inviden- 
tes, puteos  inventos  conantur  oblfruere. 
Quos  umen  Ifaac  multa  diligentia  re- 
^it,  ac  repurgavit:  donec  aqua  viva 
fcperta  eft  . Ibi  pallores  Gerarx  cum 
pailoribus  jurgantur  Ifaac  , dicentes  , 
Nollra  efl  aqua  . Quamobrem  nomen 
putei  Ifaac  ex  eo,  quod  acciderat,  vo- 
cavit Calumniam.  Profedlus  inde  fodit 
alium  puteum  , pro  quo  non  contende- 
runt: Itaque  vocavit  nomen  ejus  Lati- 
tudo . Fodit  in  hunc  omnino  modum 
Ecclefia  Romana  atque  Latina  puteos 
aquarum  viventium  , hoc  eft  (aerarum 
literarumj  invenit  autem  aquam  fapien- 
tix  lalutaris : venas  vitz  ( inquam  ) in- 
venit: led  in  aliena  veluti  regione  Ju- 
dsroeum  & Graxorum.  At  illi  puteos 
oblimare , obflruereque  nituntur  i quin 
etiam  jtirgaatur  contra  aos , Sc  iuquis 


unt,  Nollra  efl  iqna;  fons  nofler  eft» 
qui  Hebraicus  Graeculque  non  fuerit , in 
alieno  folo  fodere  non  debet . Nollro 
idiomate,  ajunt  , locutus  eft  Chrillus, 
locuti  Propheiz  , Apoftoli  , & Evan- 
geliftx  . Vos  Latini  hofpites  eftis ; Bc 
has  literas  a nobis  emendicare  debetis; 
noflra  opera , noflraque  caftigatione  re- 
ftitumdi  funt  in  genuinam  veriutem 
vellri  codices.  Sic  puteos  noflros  Ju- 
dxi,  hxretici,  curiofi  novarum  rerum 
amatores  humo  opplere  contendunt  , 
certantque  nob:fcumi  fed  mera  calumnia 
eft.  Qui  enim  funt  alieni  a corpore, 
quo  padlo  illuftrabunt  ipfumr  C^ifen- 
fum  Chrifti  non  habent , quomoim  fen- 
fa  Chrilli  interpretabuntur  r Qui  ad- 
verfum  nos  Mgnant,  num  arma  noflra 
funt  inftru^ri  ? nequaquam  . Fodia- 
mus igitur  alium  puteum,  quem  Lati- 
tudinem nuncupemus  .•  Ecclefiam  Icili- 
cet  longe  lateque  difperlam,  pro  quo 
nulla  controverfia  excitetur . Eft  enim 
Ecclefia  columna  & firmamentum  ve-  , 
matis  t efl  civitas  Dei , quam  fluminis  pj-J, 
impetus  Ixtificat  . Haw  potavit  filios 
fuos  mille  abhinc  annis  hujus  fluminis 
aqua.  Hanc  nos  aquam  & probare  fle 
tenere  debemus,  nec  alios  fontes  veriu- 
tis  exquirere. 

Sed  prima  argumenu  vidimus  i jam 
reliqua  .videamus.  Nam,  quod  Augufli- « 
ni  ac  Oamafi  audoritas  cmKcitur,  poft^**^ 
ea  , qux  dida  funt , nihil  ponderis  “ ** 
habet.  Sive  eninf  Augullioum,  feu  Da- 
mafum nobis  opponas  , de  fuo  tempo- 
re  ambo  loquuntur.  Innoeen.  vero  ao.  ^ 
diftin.  cap.  de  quibus  , quem  nonnulli 
etiam  nobis  adverfum  efle  volunt , quid 
fibi  velit , equidem  non  tnttlligo , ni- 
fi locus  depravatus  fit . Exiftimo  enim 
non  Graeca  , fed  Canonica  efle  legen- 
dum. De  qua  re  alio  libro  fbrufk  la- 
tius. 

Nam  illud  quidem  , quod  Erafmus  Kejbon 
gravilfiroe  urgere  exiftimavit,  leviflimum  f ' 
eft . Multa  fiquidero , qux  Hieronym. 
primum  fle  in  novi  tellamenti  editione 
veteri  fle  translatione  70.  errata  efle 
crediderat  , ea  pqft  majori  diligentia 
perpendens,  aut  etiam  vel  ab  amicit  , 
vel  certe  ab  inimicis  admonitus  . com- 
perit  , non  efle  corrigenda  t ia  quod 
Franoilcus  Titelmannus  in  Apologia  de- 
claravit. Certe  Hieronymus  in  Hebrai- 
cis quxftionibus  70.  interpretes  nout, 
qnod  contra  Hebraicam  veritatem  pro 
Amico  Opilionem  verterint  . Et  ipfe 
tamen  ptmea  7«-  ftcuius  eft.  Nec  me 

prx- 


Lih^  Secundus , Cap.  XJV.  6r 


^zteriT  Aagallini  Eugubiai  feotentia; 
fed  »m  effe  commentitiam  patet.  Quid 
enim  ineptius  dici  poteft,  qnam  70.  In- 
terpretum errorem  vitio  librariorum  in 
Hieronymi  editionem  irrepfilTe  ? Quid 
rurfum  improbabilius,  quam  70.  Inter- 
pretes viros  clariflimos  in  re  apertiHima, 
<)ux  vel  vulgo  facilis  erat,  fuifle  halln- 
cinatost  Jam  vero  ouam  indigne  a Lau- 
rentio , Fabro , Eraimo  vetus  editio  paf- 
£m  reprehendatur , in  una  epiftola  ad 
4t.omanos  Francilcus  Titelmanus  liquido 
oHendk . Ex  qua  re  fatis  intelligitur, 
uantum  fidei  Ariftarchis  iftis  Iit  faaben- 
um. 

At  illud  primum , quo  falfitatis  no- 
Uri  vetus  editio  infimulatur  , Oftaadri 
cft  in  Harmonia  Evang.  argumentum . 
Atque  eandem  ante  netam  veteri  inter- 
preti inuflerant  Nicolaus  Lyranus,  Ju- 
dicum 10.  Se  fiurgen.  Num.  36,  Sed 
Hieronymus  fecutus  ell  70.  Quibus  con- 
dentiunt  Dansafe.  lib.  4.  cap.  15.  Ew- 
deb.  lib.1.  Ecclef.  hift.  cap.d.  Epiphan. 
Haemf.  78.  Ambrof.  lib.  3.  comment. 
in  Lucam,  Nkephor.  lib.  1.  cap.  11. 
Seda  lib.  a.  in  Lucam  cap.  10.  Quorum 
libentius  ego  aemulor  negligentiam.  Igi- 
tur, cum  in  lege  ratio  finis  habeatur, 
lex  intelligeada  eft  de  fceminis  illis  , 
c}uae  ex  defedlu  mafeulorum  paternam 
'haereditaiera  fortiuntur . Qua;  caufa  init 
Divi  Thomae,  i.  1.  quarlt.  io<.  art.  1. 
-ad  lecundum , & 4.  Sencent,  dillin.  30, 
<quacll.  z.  art.  i.  quarfi.  3.  ad  quartam, 
4Jt  filiabus  Aaron  liberum  matrimoni- 
«m  concederet  ; m quibus  fcilicet  ra- 
tio hujus  legis  deerat.  Et  Levitici  zi. 
jubetur  pontifex  ducere  uxorem  virgi- 
nem de  populo  fuo , non  de  familia  aut 
tribu  fua  . Et  Judicum  ro.  conflat, 
Tholaa  & Abimelcch  confanguineos  fu- 
ifTe  , quorum  aher  fuit  ex  trrbu  Ifa- 
-char,  alter  ex  tribu  Manaffes.  Et  vir 
Levites  de  Ibrte  Ephraim  uxorem  du- 
Xit  de  tribu  Jada,  Judic.  ip.  Jofephus 
libro  quinto  annal.  cape  -6.  Non  ergo 
falfa  eft  editio  noftra  , fed  efi  tamen 
litera  fane  interpretanda . Quid  ergo 
{ narn  hoc  dicet  aliquis  ) pertinet  ad 
Dominum  generationis  ordo  deduflus 
«fque  ad  Jofeph?  Ceite  pertinet  mul- 
tum. Nara  quando  Evangelifta  fenbs- 
bat  , Judxis  erat  exploratum  , Joftph 
«x  eadem  tnbu  efle  ; ideo  enim  am- 
bo in  Bethlehem  cenfentur,  ut  de  nna 
ividelicet  ftirpe  generati  . At  Scatam 
Virginem  nullos  fratres  habuiffc  , hi- 
£orje  omnes  cocfuniunc.  Itaque  viio 


contribuli  nupferat.  Quod  ergo  popit- 
Io  tunc  Judaico  notum  erat,  non  erae 
opus , ut  Evangelifta  Icriberet : id  do- 
cuit, Jofeph  a David  defeendifl*.  Qpa 
una  re  & fervavit  conluetudinem  feri- 
pturarum,  qua  mulierum  in  generatio- 
nibus ordo  non  texitur,  & vere  docuit 
id , de  quo  poterat  eUe  controverfia . 
Nam  quod  Maria  ex  eadem  familia  ef- 
fer, ut  quod  eo  tempore  plebi  notifli- 
mum  erat,  non  paravit  Evangelifta  ad-, 
monendum . 

Argumentum  etiam  alterum  ejufdem 
Ofiandri  eft  in  Hannon.  Evangel.  ubi 
tradit  Hebrxos  in  dicionum  infiexio- 
nibus  neutrum  genus  nnn  habere  , ex 
quo  effici,  ut  voce  mafcnlina  vel  fse- 
miniaa  pro  neutra  abutamur.  Ut  ubi 
nos  dicimus.  Non  eft  bonum  homi- 
nem efle  folum  , imperitus  imerpres 
redderet , Non  eft  bonus  efle  Adam 
folus . Ad  eundem  quoque  modum , lo- 
co ejus,  quod  Hieronymus  vertit , Par- 
vulus es  , perfpicue  , 8e  vere  conver- 
tendum eft  , Parum  cft  , ut  fis  inter 
Chiliarchos,  feu  principes  Judx.  Cujus 
axiomatis  caufa  aptiffime  redditur.  Ex 
te  enim,  &:c. Qu»  ratio  ineptiffima  eft, 
fi  ad  prxcedcns  pronunciatum  juxu 
Hieronymi  verfionera  accommodetur . 
Quod  autem  poflerius  membrum  prio- 
ris ratio  fit , fermoRis  natura  prodit , 
fenfus  communis  jndicat  , & Spiritns 
Sanftus  per  os  Evangeliflx  teftatur- 
Haftcmis  Ofiandri  verba  retulimus . 
$ed  miranda  eft  hxretiei  mfolentis  im- 
pudentia . Chaldxa  paraphrafis  , recen- 
tiores  Judxi  omnes  , Septuaginta  In- 
terpretes cum  Hieronymo  confentiunt, 
ge  htc  unus  fibi  felus  fapit.  Sed  cum 
Hebraicus  textus  conjun^ionem  non 
habeat,  poteft  quidem  fic  tota  oratio 
accipi  , ut  fecundum  membrum  caufa 
fit  primi.  Quem  fenfum  pontifices,  & 
fcribx  habuerunt  , quorum  verba  fide 
qua  oportuit  Matthxus  retulit.  Poteft 
aurem  fic  etiam  accipi  , trt  pofteriot 
pars  quafi  adverfative  intelligatur,  quo 
feniu  accepit  Hierot^mus , ut  patet  ex 
commentariis  in  Michxam . Ac  fi  rens 
ipiam  dili.uentius  animadvertas , parum 
certe  intereft , utro  modo  accipiatur  ora- 
tio. Quocirca  ridiculus  eft  Ofiander, 
qui  ia  te  nihili  tantas  tragoedias  exca- 
tet. 

Illud  eft  facite,  quod  tertio  teco ad- 
ditur . Nam  Codices  70.  Interpretum 
interrogaadi  notam  habuere , & ita  con- 
verterunt, NiKiquid  irafeetur  per  fku 


De  Lotis  Theologicis'. 


gulos  dies  ? Et  Augufiinus  (Quidem,  li- 
cet fine  interrogatione  legerit,  noUrum 
tamen  (enfum  exprefiit , inquiens , Lon- 
ganimis, 8e  non  iram  adducens  per  fin- 
^ gulos  dies  Itaque  70.  Interpretes  opti- 
me feiilum  illius  verfieuli  videntur  ex- 
preffiiTe,  fi  antecedentia  confequentibus 
Bcrere  debeant . Qjiod  vero  Calvinus 
cap.  j.  Iiifiitut.  objicit , frigidum  id 
languidumque  efi  , tum  quoniam  , ut 
qumuidam  placet , de  amore  , 8e  odio 
praedefiinationis,  & reprobationis  loqui- 
tur Srlomon,  idque  maderi  putant  ex 
eo,  quod  fubjungitur,  fed  omnia  in  fu- 
turum fervantur  inceru  j tum  quoniam 
fecundum  communem  legem  loquitur  , 
atque  ad  communem,  etiam  loquendi 
fornum  orationem  accommodat  , qua 
cum  ignoret  homo  an  amore  dignus 
fit  , vere  dicit  , Nefeit  homo  , utfum 
odio,  vel  amore  digiius  fiti  tum  quo- 
niam , ut  alias  in  eo  libro  firpe , argu- 
tnentantis  locum  alTumit , atque  pcrio- 
nam  , non  definientis.  Itaque  eo  capite 
argumentatur  a principio  Itatim , mul- 
ca mala  confequi  ex  eo  , quod  omnia 
arque  eveniant  juftis  , & impiis  in  hoc 
mundo.  Unum  autem  ex  ablurdis,  quz 
proponit,  ell,  quod  fint  in  domo  De^ 
mini  fervi  differentes  , alii  boni  , alit 
pravi  , & tamen  Dominus  non  decla- 
ret , quem  amet , quem  odio  profe- 
quatur  : fed  ita  l^n'gne  fe  erga  im- 
pium , ut  erga  pium  gerere  videatur  i 
nec  minus  gravis  & feverus  fit  erga  bo- 
nos fervos,  quam  erga  improbos.  Omnia 
enim  bona  , malaque  hujus  vitae  utrifque 
funi  communia.  Nihil  ergo  falfi  noitra 
editio  continet , five  primum,  five  fecun- 
dum, five  tertium  hunc  fenfum  ample- 
dtamur. 

Nam  quod  fiifpicantur  quidam.  Mal- 
thari 14.  interpretem  falfo  pro  Fulgo- 
re Fulgur  reddidifle  , ideo  quod  non 
fulgur  exit  ab  oriente  , & protenditur 
ufque  in  occidentem  , fed  fulgor , perri- 
diculum argumentum  efl . Primum  e- 
nim  , fi  quis  hoc  in  loco  error  in- 
cft , hunc  non  interpretis,  fed  librario- 
rum fiiifle  , ad  veritatis  fimilitudinem 
videbatur  efle  propenfius.  Voces  quip- 
pe illae.  Fulgur,  & Fulgor,  ufque  adeo 
fimiles  fime , ut  proclive  fit  unam  pro 
altera  fubfluuere.  Quare  parum  xque 
ea  in  inteipretem  culpa  rejicitur,  quam 
• librariis  afiignare  xquius  erat . Deinde 
interpretis  peccatum  hic  nullum  omnino 
elTe  potuit,  ubi  graeca  omnia  exempla- 
vi ^ vetera  , & nova  confentiunt  , 


nec  aliud,  quam  «V/wt»  legunt,  qu**;^, 
utique  vox  non  fulgorem,  fed  fulgur  «.r ...« «» 
fonai.  Sed  ne  de  fulgore  quidem  acci.  ■«. 
pi  poteft,  etiamfi  grarca  vox  utrumque 
fonarec.  ^1  namque  paulatim  oritur, 
ejufque  adventus  diu  prxfentitur  , an- 
tequam  appareat.  Illius  itaque  fulgor  /«L 

non  inexpe^atus  advenit.  Dominus  f*'£^ 

tem  fine  dubio  fignificat,  adventum  fu- 
um  fubitum,  & inopinatum  fore. 
quod  fulguris  fimilitudine  aptif&me  ex- 
primitur  , quod  priufquam  expedies  , vUd.  divtr. 
jam  emicuit  & abiit.  Et  quanquam  fui-  -/*■ 
gur  non  percingit  ab  onence  ufque  in 
occidentem  , fi  ad  Philofophix  ratio* 
nem  expendas  , fed  ad  exprimendum 
fubitum  & inexpediacum  quidem,  fed 
conlpicuum  omnium  oculis  adventum 
Chr  fli,  fatis  ell  accommodare  id,  quod 
oculis  nofiris  apparet  . Alioqui  argua* 
tur  Divus  Thom.  quafi  perlprdlivx  fa- 
cultatis indodlus  , qui  explicaturus  , 
quemadmodum  res  divinz  in  humanis 
eluceant,  exemplum  ponit  fpeculi  , in 
quo,  ut  ait,  imago  confpicicur  ; quod 
licet  revera  iu  non  fit,  nobis  umen  iu 
videtur  t , quinetiam  arguatur  Moyfes 
unquam  Aflronomiz  imperitus  , qui 
duo  luminaria  magna  pofuit,  cum  fint 
alia  multo  majora  , Sed  feiifui  uollro 
illa  duo  maxima  apparent  j nec  alie- 
num ell  a lacrz  Scriptura:  audloribus 
fe  fe  populo  rudi  attemperare  , loqui- 
que  , ut  vulgus  folet.  Hifce  vero  re- 
bus exempla  plura  ego  adjungerem , 
nifi  de  hoc  argumento  fatis  fuperque 
eflet  didium  . Heliu  certe  juxu  hanc 
rationem  illud  dixit  , Ab  interioribus 
egredietur  tem  pellas,  & ab  ardiuro  fri- 
gus: Job  trigefimo  fepiimo . Ad  eun- 
dem modum  Propheta  ait  , Qui  funda- 
vit terram  fuper  aquas:  quafi  aqux  in- 
feriores fint , cum  tamen  emineant , ut 
decimocertio  libro  oftendemus  . Simi- 
li quoque  lege  tres  Angeli  , qui  Pa- 
iriarchz  apparuerunt,  comedifie  dicun- 
tur, non  quod  revera  comederint,  fed 
quod  comedere  vififunt.  Quanquam  }u- 
Itinus  figurate  accipit,  perinde  ut  ignis 
dtvorare  & excedere  dicitur , quia  con- 
fumit  . Efi  autem  locus  m Dialogo 
cum  Triphone.  Jam  vero  illx  non  lon- 
gam orationem  defiderant , quamdsrem 
exilHmarcnc  interpretes  , non  oportere 
femper  cafdcm  omnino  res , quz  in  He- 
brzo  funt  fignificaiz  fermone,  in  Grae- 
cum , Latinumque  transferri  i (ed  fatis 
elTe  quandoque,  fi  proximz,  atque  fi- 
millimz  ponercacur.  Illud  enim  in  fa« 

«rk 


::ir.  ' 


Uheir  St  eundus.  Cup.  XP7.  6^ 

eris  etiim  literis  convertendis  pr*  fe  error  coarguitur , qui , qiloniam  ibi  Hii- 
tulerunt  , quod  de  lege  interpretandi  ronymus  onocrotalum  reddit  , ibi  fere 
elt  a Cicerone  didlum,  verba  non  nu-  Septuaginta  reddunt  pelicanum  , ean- 
meranda  efle,  fed  Mnderanda,  fenfam-  dem  elfe  avem  exillimanint . In  quo^'"*''^* 
que  fenfui  ita  reddendum  , ut  quoad  errore  auflor  etiam  commentariorum  * 

fieri  polTet  & liceret , verborum  quo-  fiiit,  qux  Hieronymi  titulo  inPfalmos  cr,i,‘ tnim 
que  interdum  negledla  cura  , ledioris  circumferuntur.  Ea  vero  Divo  Hiero- 
intelligentia  juvaretur  . Id  vero  tum  nymo  tribuere  , manifeftarix  ignoran- 
vel  maxime  licere  libi  arbitrati  funt  , ti*  elle  vel  ex  hoc  uno  loco 
cnm  Hebrxi  audtores  limilitudine  una-  convincitur.  Ait  enim  hic  aiidor  , pe- " * ’ 

qualibet  aut  animalis  , aut  arboris  , licanum  Latine  dici  onocrotalum  . Ec- 
aut  fruticis , aut  herbx  , aut  rei  deni-  qua  autem  ignoratio  major  elTe  pot- 
que  alius  ufi  ellent , qux  eflet  Grxeis  ell  , quam  vocem  onocrotali  Latinam 
ac  Latinis  incognita  i ut  Elaix  i.  ubi  exiAimare?  Sed  de  his  hadcniis.  Nunc 
Latina  editio  habet.  Cum  fueritis  vel-  illud  etiam  atque  etiam  aiTtrimus,  in 
ut  quercus  defluentibus  foliis  , Hcbraf-  hujufmodi  comparationibus  transferen- 
ce  habetur  £/«  , qux  vox,  fi  70.  In-  dis  nihil  omnino  intertne , an  res  cx- 
lerpretibus,  ac  Hieronymo  etiam  ipft  in  dem  in  ealdem,  an  in  fimilcs  8f  pro- 
commentariis  credimus , Terebinthum  ximas  convertantur.  It  ienfus  non  di- 
magis , quam  quercum  lonat  . Ac  quia  verfus , fed  idem  eit . 

Terebintnus  eft  arbor  peregrina , & in-  Quid  quod  cum  Latinis  res  ipfa  He- 
cognita,  foloque  apud  Latinos  nomine  brxa  & nomenclatura  decA  , n inter- 
celebrata,  non  incongrue  Terebinthi  lo-  pres  ex  re  agnata  Se  vicina  rem  no- 
co  Quercus  polita  eit  , arbor  omnibus  uis  alias  incognitam  nominavit  , nihil 
& linguis  , & gentibus  manifefla  . prorfus  abfiirdi  fecir  ? Quin  rem  ten- 
■pfalmo  Itera  10 1.  pro  pelicano  in  He-  tavit  interpretibus  univerfis  aut  ex  aii- 
brxo  habetur  UK»  , pro  nidlycorace  dloritatc , aut  ex  vicinitate  concelTam , 
autem  KoKtm  . Illud  alii  monedulam  , ut  aut  nomen  I.atinum  ad  figniflean- 
alii  onocrotalum,  alii  pelicanum  : Itoc , dura  imponeret,  aut  certe  ad  rem  limi- 
partim  bubonem , partim  cuculum , par-  Icra  vel  proximam  inCnuandam  trans- 
iira  nodluam  reddiderunt.  Ac  70.  In-  ferret.  Cum  itaque  Jonx  c.  4.  alii  cu- 
terpretes  quidem  vocem  Hebrxam  , curbitam  , alii  hederam  converterunt  , r 
quam  Hieronymus  in  onocrotalum  per-  ufi  funt  illi  quidem  jure  fuo,  nec  ver- 
^tuo  vertit , nunc  in  pelicanum , nunc  borum  religione  aAridli  debuerunt  com- 
in  avem,  nunc  ecam  in  leonem  tranl-  mittere,  ut  illo  in  loco  nullam  omni- 
tnlerunt  . Nec  vero  ita  id  fadliim  eft  no  rem  nec  Grxei  intclligerent,  nec 
ab  illis,  quod  voces  elTent  multiplices  Latini.  Non  eft  autem  huic  illud  difli- 
& ambigux , fed  quod , cum  apud  He-  mile  , quod  Danielis  Prophetix  obje- 
brxos  animantium  prifertim  , planta-  cit  Porpnyrius,  confidfam  ciTe  fcilicet, 
rumque  vocabula  penitus  ignorata  fint,  nec  haberi  apud  Hcbrxos,  fed  Grxei 
nihil  referre  axiftimarunt , unamquim-  fermonis  efle  commentum : quia  in  Su- 
libet  ex  rebus  fimilibus  poni  , fi  idem  fannxhiftoria contineatur,  «V»r«7rp/>v, 
omnino  fenius  remaneret.  Similitudo  e-  Trp.'vaa,  ^ r» , cyiau.  Qiiain 
nim  ibi  quxritur,  in  qua  res  omnes  illx  etymologiam  Orxcu  magis  fermoni  con-i 
conveniunt , non  alia  quxvis  propria  , venire  , quam  Hebrxo . Cui  quoniam  id  , 
fpecialifqtie  natura.  Quemadmodum  et-  quod  Eaiebius,  Apollinaris,  atque  Hie- 
lam  cum  apud  Latinos  proverbialiter  ron.  relponderunt , ab  ecclefia  reproba- 
dicitur.  In  prxfepio  canis;  fi  Hifpane  tum  eft:  multo  nos  venus  refpondemus^ 
quilpiim  verteret,  *l  ferrt  drt  orttUno  , hoc  interpretem  Grxeum  facere  potuil- 
Olitoris  canis  , optime  profedfo  inter,  fe,  aut  jure  potuilie  quidem,  quodLa- 
pretaretur  ; quoniam  fub  re,  & voce  tinus  interpres  reformidavit.  Non  enim 
diverfa  unus  idemque  fenfiis  elTet  le-  necefle  erat  , eafuem  arbores  co  loco 
dlori  infinuatus . Qulniobrem  illa  Ca-  reddi, quas  lingua  haberet  Hebrara,  quo- 
jetani  religio  nimia  fuit  , qui  Efaix  niam  fi  exdem  redderentur,  non  fotum 
1.  vocem  Eia  noluit  in  Latino  exem-  etymologia  lervari  non  poterat , fed  nec 
piari  mutari:  quafi  per. culum  eflet,  fi  prophetix  feftivitas  , nec  ratio  fenten- 
aut  quercum  , aut  terebinthum  , aut  tix . Alias  ergo  vel  fimiles , vel  proxi- 
aliam  quamvis  fimikm  arborem  lege-  mas  vertit,  in  quibus  judicii  propheti- 
remus . Ex  eadem  quoque  re  illorum  ci  ic  acumen  fcrvarctur  Se  caufa . Prx- 

ter- 


Rof^n. 

td  4- 


Loch  'fheolegmtl 


Krc}uainquod  irbofts  illz  a Propheta 
Chaldaro  funt  nomtnatz  fermone.-  nec 
opus  eft,  folicicos  nos-eOc  , fi  in  He> 
braro  nec  iUx,  nec  fimiles  habeantur  . 

Argumentis  igitur,  quibus  editionis 
noArx  verius  impugnari  folet  , abun- 
de, ni  fillor  , refponfum  eft.  Quaa- 
quam  nonnulla  de  induftria  prartermifi, 
quz  (ci  licet  faciliora  vifa  funt,  quam 
quibus  refellendis  deberem  aut  oleum, 
aut  operam  fumere.  Quale  illud  eft, 
quod  Faber  Scabulenfis  ait,  Ecclefiam 
interpretis  errore  verfatam  impie  pro 
Deo  angelos  legere.  Nam  Itftionem  il- 
lam impiam  credit,  Minuifti  eum  paulo 
minus  ab  Angelis . Qua  in  re  quam 
indofte  & inconlulte , quam  temere  & 
infipienter  errarit , non  eflet  difficile 
oftendere,  nili  ante  nos  Erafmiis  magna 
arg^umentorum  vi  eandem  caufam  evi- 
ciffet . 

Certe  interpres  epiftolx  ad  Hebratos 
vel  Clemens,  vel  Lucas  fuit,  qutmad- 
nodum  auflores  graviffimi  prodidere . 
Horum  utrumlibet  inmietatisinfimulare, 
piaculum  erit . Ecclefiam  quoque  accu- 
ure , qux  eam  probarit  epiftqlaia , in 
qua  error  impius  eft,  an  fine  impietate 
neri  poffit,  ignoro.  Sed  de  his  latis. 
Jam  reliqua  perfeqaamur. 

Enimvero  cum  hiftoriam  Sufannx  poft 
ea  tempora  Ecclefiafticus  ufus  appro- 
barit , & Danielis  propheta»  nomine 
populo  legerit , cumque  Tridentinum 
Concilium  fua  quoque  id  definitione 
firmaverit,  ea  certe  hiftoria  nunc  a fi- 
delibus recipienda  eft.  Africanus  qui- 
dem Origeni  objecit , quod  hiftoria  Su- 
fannx  liifta  videatur  , &c.  aliena  a feri- 
ptura  prophetica , ut  Eulebiut  teftis  eft 
lib.  6.  cap,  ij.  At  illi  tamen,  ut  idem 
Eufebius  ait  , Origenes  raanifeftiffime 
relcnbens  alTerit  , nequaquam  Judzo- 
rum  commeatis  , & tabulis  aulcultan- 
dum  , fed  hoc  Iblum  pro  vero  haben- 
dam ia  Scripturis  divinis , quod  70. 
Imerpretes  tranlluliflent;  nam  id  efle 
lolum , quod  auctoritate  Apoftolica  con- 
firmatum fit.  Hxe  Eufebius.  Idem  ve- 
ro refert  Hieroiiym.  in  catalog.  de  Ju- 
lio hoc  Africano  loqutos,  & Hierony- 
mus ipfe  lib.  I.  Apol.  adverfus  Ruffiii. 
qux  in  prxfationibus  dixerat , ea  pur- 
gat , inquiens  : Quod  autem  refero  , 
quid  adverfus  Sulaonx  hiftoriam  , & 
hymnum  trium  puerorum  , & Behs  dra- 
conis fabulas,  qux  in  volumine  Hebrai- 
co non  habentur , Hebrxi  fuleant  di- 
cere i qui  me  criminatur  ftultum  , fe 


fycopbantam  probat  : non  enim  qold 
ipfe  fentirem,  fed  quid  illi  contra  nos 
dicerent,  explicavi.  Ha&enus  Hierony- 
mus. 

Ad  illud  ergo  argumentum  , quo-  Refpoar). 
fliam  nolumus  efie  loagi  in  lingulis  ad  f. 
explicandis  , breviter  refpoodetur , eum 
locum  ex  priori  epiftola  ad  Corinthios 
bifariam  apud  Grareos  legi,  & ut  vul- 
gata habet  editio,  & in  hunc  modum. 

Omnes  quidem  non  dormiemus  , fed 
omnes  immutabimur.  Cujus  rei  auCtor 
eft  Didymus , Si  Hieronymus  in  epi- 
ftola ad  Minerium  , & Alexandrum  . 

Neutra  autem  ledio  a viris  Ecclefix  re.- 
probata  eft.  Quin  admonuere  femper, 

IcCltonem  dubiam  , & variam  effe  t 
aec  alterutram  ex  eis  ut  certam  8e 
exploratam  amplexi  funt.  Neutram  igi- 
tur leClionem  recipere  cogimur , quia 
neutram  partem  Dedores  Ecclefix  tan- 
quam  exploratam  & catholicam  afie- 
ruere . Quod  idem  in  alia  particula 
qualibet  Latinx  editionis  fieret,  fi  idem 
]xnitus  contigifTct . At  ubi  DoClores  ' 
catholici  unam  , & eandem  IcClionera 
fine  varietate  tenuerunt , nec  ancipi- 
tem  aficrcionis  libravere  fententiam  , 
nobis  non  licet  Latinam  editionem  in  '*  ' 
quxftionen  vertere . Sed  ne  in  hoc 
quidem  loco  Erafmi , Fabri  , & Ca- 
jetani  fententia  probari  poceft,  qui  in 
re,  ubi  nihil  intererat,  utro  modo  dice- 
retur, eam  lediionem  deligere  malue- 
runt, quam  novitatis  ratio  redderet 
plaufibiliorem  . Id  quod  gentile  his 
eft,  qui  curiofa  fe£lari  volunt  magis, 
quam  folida  . Nos  autem  Origenem  , 
Didymum,  Athanafiiim  , Auguftinum  , * 

Cyprianum,  Tertullianum  , commu 
nemque  Latinorum  coiifeafuro  (equi  ma- 
lumus.  Nam  & Aeacius  Cxfarex  civi-  ir 
catis  Epifeopus  apud  Hieronymum  in 
pluribus  Grxeis  exemplaribus  Itdbionem 
noftram  haberi  dicit  , aliam  vero  in 
paucioribus.  Nec  me  tamen  illud  prx- 
tcrit , quod  Chryfoftomus  , Si  Theo-  imtium  tft, 
phyla^lus  in  commentariis,  Hierony-'/* 
mus  quoque  iu  epiftola  quadam  »•' rr*«r«. 
Marcellam  ferip/ere.  Sed  , quod  ante 
dixi,  male  habet,  in  rcliis,  qux  in 
utramque  partem  concrovercantur,  no- 
va delectare  Theologos  magis  , quam 
vetera , eaqu:  ufu  parentum  noftrorum 
comprobau.  Ac  de  quinto  argumento 
fatis,  ^ 

Ad  id  vero,  quod  fequitur  , l«oc-^“^‘"' 
habeto  refponfum  . Magnus  error  eo- 
rutn  eft  , qui  fine  Spiritus  lanfli  pe>  dii, jutMm 

culia- 


Digiti^ecl  by  Googie 


Ulfr  SetuHclut.  Cap.  XIV. 


culiari  dono  Scripturim  facram  exifti- 
^"‘tnant  fe  pofle  vel  intelligere  , vcl  m- 
ferpretari . Quod  utic^ue  domim  quan- 
^nrmm  im- 10  iTiagis  facris  literif  incelligendis  ac- 
c^ue  interprecaiidis  opus  eft , tanco  ra- 
rius  diificiliurque  contingit.  Nam  eru- 
ditionem  , verborum  copiam  , multa- 
ri» Drvm  rum  linguarum  peritiam  hominum  di< 
« iifcifHit , ligentia  przftat . Ac  li  Ipiritus  quidem 
nm  Dnrnm  peculiaris,  iion  tam  ob  jplius,  quiper- 
cipic  , quam  ob  Ecclefiac  utilitatem  , 
gratuita  Dei  miferatione  donatus  fa- 
ctorum librorum  interpreti  defit-,  je- 
juna erunt  & frigida  omnia  , quamli- 
* bec  elaborata  , & diu  ante  excogitata 
& inventa  fuerint;  imo  falla  erunt  in 
interpretatione  pleraque  humano  fen- 
fu  intelligenctaque  tri^ufla  . Nam  in- 
terpreracionem  Scripturae  prophetiam  , 
& infpirationem  Dei  credit  Clemens 
Alexandr.  lib.  i.Scromac.  6c  Apoflolus 
tn  priori  ad  Corinthios  epiliola  inter 
reliqua  Spiritus  San&i  dona  commemo- 
rat s nec  philofophiam,  fed  prophetiam 
vocat:  videlicet  quod  facris  litteris  ex- 
plicandis eodem  fpiritu  opus  fit,  quo 
ipfx  funt  conditx  , divino  utique  at- 
*’  que  prophetico.  Id  quod  Petrus  poiler 
nori  lua  epiliola  conhrmac,  inquiens  : 
Habemus  firmiorem  propheticum  fermo- 
nem : cui  bene  facitis  attendentes  un- 
' quam  lucernz  lucenti  in  caliginofo  lo- 

co i hoc  primum  intelligentcs  , quod 
•mnis  prophetia  fcripturz  propria  in- 
terpretatione non  fit.  Non  emm  volun- 
tate humana  allata  efl  aliquando  pro- 
phetia , fed  ^iritu  SanCio  infpirati  lo- 
cuti fune  fanai  Dei  homines.  Hoc  au- 
tem, quemadmodum  ante  nos  viri  cla- 
hflimi  intellexerunt  , eum  habet  fen- 
fum.  Bene  quidem  facitis  prophetis  at- 
tendentes : fed  id  primum  incelligite  , 
divisas  prophetias  humana-  Sc  propria 
inurpretacione  non  imelligi . Spiritu 
enim  fandlo  locuti  fune  lanCli  Dei  ho- 
mines , Sc  animalis  homo  non  percipit 
ea , qux  fune  fpiritus  Dei  . Quis  enim 
cognovit  fenfum  Domini  ? Atque  idi- 
ZA.  so.  pfum  Efaias  fignificavic , inquiens:  Do- 
^ ’ ' minus  dedit  mihi  linguam  eruditam , 
ut  fciam  luflentare  eum  qui  lapfus  cil 
C-Mf.  •!r.  verbo.  Erigit  mane  , mane  erigit  mi- 
hi aurem,  ut  audiam  quafi magiltiumi 
& apud  Lucam,  Aperuit  Dominus  di- 
fcipulis  fenfum  , ut  intelligerent  feri- 
pturas  . Quo  teflimonio  pfobat  Hila- 
rius in  Pfalm.  ii;.  feripturarum  iniel- 
. ligentiam  donum  Dei  eife  . Quod  fi 
feripturarum  intelligeitia  donum  Pei 


^5 

eft,  fcripiuras  autem  interpretari,  ne- 
mo, nili  qui  intelligit  , pote II  i con- 
ficitur utique  , facrarum  literarum  in 
aliam  linguam  verfionem  fine  Dei  pe- 
culiari gratia  nemini  poffe  contingere. 

Alioqui  fi  D.  Hieronym.  lulficere  exi- 
ilimai  verborum  copiam  , eloquentiam 
fecularem,  trium  linguarum  peritiam, 
rerum  multijugam  cognitionem  , cum 
his  omnibus  abunde  fc  noverit  inllru- 
dlum  , cur  in  epiliola  ad  Defiderium 
deprecatur  alienarum  orationum  adju- 
torium, ut  eodem  fpiritu,  quo  feripti 
funt  libri , in  Latinum  eos  ^ffit  trans- 
ferre fennonem  ? Cur  item  in  epiliola 
ad  Paulinum  Scripturas  landas  inter- 
pretaturus , Revela  , inquit  , oculos 
meos  i Sc  conliderabo  mirabilia  de  le- 
ge tua  f Lex  enim  fpiritualis  cll , 8c 
revelatione  opus  ell , ut  inielligatur  : 

Sc  rurfum  , Quanti  , inquit  , hodie 
putano  fc  nolTe  literas  , SC  tenent  li- 
gnatum librum,  nec  aperire’  polTunt , 
nifi  ille  referaverit  , qui  habet  clavim 
David:  & in  illud  ad  Galat.  t.  Sunt 
aliqui , qui  vos  conturbant  , & voltinc 
convertere  Euangelium  Chrilli , Omnis , ; 

ait,  qui  euangelium  alio  interpretatur 
fpiritu,  quam  feriptum  ell  , credentes 
turbat , & convertit  Euangelium  Chri- 
lli i ut  td  , quod  in  facie  ell  , poli 
tergum  faciat , & ea , qux  poli  ter- 
gum funt , vertat  in  faciem  . Si  quis 
tantum  literam  fequitur  , polleriora 
ponit  in  faciem;  fi  quis  Judxorum  in- 
terpretationibus acquiefcit  , poli  ter. 
gum  mittit  ea  , qux  ex  natura  fua  in 
taciem  conllituta  funt : Sc  pollerius 
eodem  quoque  cap.  in  illud,  Notum 
vobis  fiicio  Euangelium  , quia  non  ell 
fecundum  hominem , 8c  extera  , Mar- 
cion  , 8c  Bafilides  , ait , Sc  exterx  i.  ,, 
Hxreticorum  pelles  , non  habent  Det  MtreUm.  ' 
Euangelium  , quia  non  habent  Spiri- 
tum Sandlum,  fine  quo  humanum  Iit 
Euangelium  quod  docetur  . Nec  pute- 
mus in  verbis  feripturarum  elTe  Euan- 
gelium , fed  in  fenfu  ; non  in  fuperfi- 
cie  , fed  in  raei/ulla  ; non  in  fermo- 
num  foliis  , fed  in  radice  rationis  . 

Hadeiius  Hieronymus.  Qui  fi  vera  di- 
cit , cogit  nos  profero  credere , aut 
veterem  interpretem  Spiritus  Sandli 
peculiari  dono  facras  literas  conver- 
tilTe  , aut  Ecclefiam  Latinam  mul- 
tis retro  feculis  non  Dei  habuilTe  Eu- 
angelium , fed  hominis  . Cum  igitur 
objicis  , interpretem  non  fuilTe  Pro- 
phetam i lane  vn9  P^opheu  non  fuit  , 

£ Itt- 


gg  Dt  LtcU  ' 

habuit  timere 


£l:Ta\  ) Spiritum  quendam  prophet.co- 
vicinum  & proximum  J quJem  nectOa- 
riutn  effe  oftendimus  foens  literis  inter- 
preiandis:  imo  qualis  erat  neceflarms  , 

St  Ecclcfia  Latina  editionem  ‘«crofum 
librorum  haberet,  quam  tuto  in  fideSc 
moribus  fequeretur. 

Tam  ad  poftrtmum  arOTinentum  la- 
cile  refponderaus  . Quod  fi  Latinorum 
ad  Graeca  Hcbraicaque  collatio^  a no- 
bis neglistr^t*'’»  P’  Ambro- 

lii  tueri  nos  utcunque  poffemus,  qui 
cum  Grxee  fciret , & C<mraentarto4 
in  facras  literas  ederet  , fxw 
non  eft  dignatus  Grxea.  confuler^  et- 
iara  ubi  diverfitatem  ahquani  lefhonii 
ede  conftabat  . Videre  hoc  elt  ii»  com- 
mentariis luper  caput  '■ 

piftol*  ad  Romanos  . Quod  fi  inter- 
pretum etiam  magis  varietate  tu^a- 
«mur  , quam  juvaremur  , .Sophron  i 
nos  excufarct  exemplum , qui  id  d»  te 
•.  apud  Hieronymum  fatebatur  . Nos  \t- 
!Ii'j#-ro  nec  verfiones  novorum 
»»».  tum  , nec  linguarum  " f 

Gtxu  & Hebraica  exemplaria  Lati- 
arum collationem  damnare  ' 

quin  potius  magnopere 
^m  fi  Auguftinus  de  doihina  Chrift. 
lib.  a.  cap.  II.  vulgarmm  etiam  & pa 
rum  dolorum  inten^retum  verfi^es 
plus  adjuvare  inquit  ’ 

quam  impeuire,  ego 
^ro.  hommum  editiones  ju« 

■ dere  nec  poflum  , nec  debeo . Atque 
ut  invidiam  eorum  aeprecCT,  qui  nos 
aut  miferos  & barbaros  , bonarumque 
literarum  expertes  , aut  etiam  labo- 
rum alienorum  invidos  reprehenlores 
calumniari  pcITuntj  ego  m linguaroin 
' cognitione  plura  etiam 

facras  1’iteras  intelligendas  elle  fateor  , 
quidem  petingenue  . Tantum 
ut  linguarum  penttim  infe- 


& id 
abeft  j 
£lei. 


CAPUT  XV. 


Di  Umutrum  HtlrMtct  ei«  Grut 
uiililMli . 


PRincipio  enim  funt  lingur  milif- 
fim* , ubi  difleritur  cum  inhdeli- 
bus  i vel  etiam  ubi  infideles  ahen* 
hngme  ad  fideo^  inftituunttir  . Qu* 


.4  .f 


Mi*  * it*  iii> 
memioa  i.  de  magiftris,  propter  quam 
lingux  funi  in  academiis  perdilcenai  - 
Alloqui  , quorfunj  attinebat  Arabica 
lingua  , qnx  ibi  doceri  prxcipitur  ? 
Qua  de  te  j leviter  motus  videtur  E- 
r^mus.,  ut  Ckmentinx  hujus  argu 
mento  aflereret  , ad  facras  lucras  m- 
telligenaas  Hebraican>„  GMecam^tv:  ho,- 
guaii  c&  neceffarias . Altera  luigiui- 
rura  commoditas  eA  in.  his.  didlitwit.- 
bus  cxplicaudis,  qux  magnam  empna- 
fim  habent,  aut  aliquam  mnataia  pro- 
prietatem apud  Hebtxos  Sc  Grxeos  , 
quam  Latiouslerrao  exprimere  non  va- 
Ici  , Hujulmodi  didliones  mulcas  cura 
inHebraicisqualfionibus,  tum  m com- 
mentariis adnotavii  Hieronymus  . Nos 
unam  aut  alteram  exempli  cauJa  po- 
nemus . Ut  Mare,  dw  interpres  reddi- 
dit , Et  cun».  dimifilfct^  eos  i ubi 
verbum  tamen  Grxeum 
non  fignilicat  fimplicitcr  omucterc,  fed 
dimittere  bemgne,  ac  gratiolc  , queru- 
admedum  amicis  celebrato  convivio 
benevole  valedicimus . Qua  in  re  Ei^ 
angelifia  Grxee  fcribens  , Jelu  Clvi- 
Ai  etiam  erga  ruAicos  fummam  comita- 
tem & gratiam  commendavit  . Id. 
qui^  Latina  voce  exprimi  vix  poteft . 
Et  in  cpiA.  ad  Eplicl-  pro  eo,  quod, 
nofira  editio  habet  , A confiiiuuonc 
mundi,  Grxcfi  habeiuv  , cu- 

jus vocis  Eraphalim  Hieronymus  m, 
commentariis  «plicare  volens  , Non 
idipfum  (inquit  ) xancjflaXx,  quod  con- 
iHiucio  lonai  J unde  Si  nos  propter 
pauperutem  lingui  fle  rerum  novita- 
tem , fle  ( ficut  quidam  ait  ) quod  hc 
Grxeorum  fermo  Jaiior  , fle  lingua  fe- 
licior , conabimur  non  tam  verbum 
transferre  e verbo  ( quod  inqroflibi- 
Je  eft  ) quam  vim  verl>i  quodam  ex- 
plicare circuitu:  xan«8*Xii  proprie  di- 
citur, cum  quid  oeorlum  jaatur,  vcl 
cum  aliqua  res  fumit  exordium  . Un- 
de & hi , qui  xdium  futurarum  jaci- 
unt fundamenta , )«itt|S,^x»)iwM  dicun- 
tur. Volens  itaque  Paulus  oUendere  , 
quod  Deus  univerfa  fit  machinatus  ex 
nihilo  , non  conditionem  , non  creoi- 
turam  atque  fafturam , fed  ««tk/IvX»»  , 
id  eft,  initium  fundamenti  ad  eum  re- 
tulit. HatlenusHieronymus.  Et  i.  libr. 
adverfus  Jovinian.  tradlans  illum  lo- 
cum i.  Cortnth.  ?•  Non,  ut  laqueum 
vobis  injiciam  , Sed  8t  proprietatem  , 
ait  , Gtxcam  Latinus  fermo  non  ex- 
plicati quibus  enim  verbis,  quis  ^of- 


7« 

^ in  tlhm 
n/rrf.Pf,n9^ 

Ommit  $$n- 
fnmmdt.n. 
mii  vtdt  fi' 
nem » & im 
illnm  , VUm 
m^md^ternm 
twnm  r«-> 
tnrri  , eum 
dilMtMfii  etr 
mfttm  i & 
in  itlmm  ^ 
'Jieduc  n$4 
im  femiteun 
nmndnr*. 
rum  tu^ 
rum  . 


fit  dictre,  Bec,  nnde  & in  Latinis  co- 
dicibus ob  translationis  titfficuluteni 
hoc  penitus  non  m»enitur  . CMjultoo- 
lii  fum  6c  alia  exnnpia  plurima  , qtue 
nos  caufa  brevitatis  omittimus  . Le- 
gar nnilta  qui  voler  apud  Hilarium  in 
cxpofitione  llalmorum , pluribus  in  lo- 
cis ancrentenij  Latinum  fermonem  ple- 
nam Grzcc  IttcrK  inteUigentiam  non 
reddere  . Ambrefius  quoque  in  expla- 
natione P&lm.  118.  Latinos,  ait  , non 
pofle  in  omnibus  vim  Grcci  fennonis 
exprimere  , quod  in  Oratco  ^crumque 
major  fit  vis  & pompa  fermon».  Qua 
-n  re  phirimum  Tlrologos  juvare  pof- 
fcnt  Enrimi  in  novum  Teftamentum 
adnotiriones , ntii  eas  tam  mukis  er- 
roribus aQjerliffet . 

Eli  alia  quoque  utilitas  , ad  acci- 
piendos phires  fenfus  catholicos  ex  ea- 
dem Icnpiura  , prxfcrtim  cum  apsid 
CjTXCOs  & Hebrxos  ell  xqutvoca  . 
Sic  enim  dtdliones  ptdyfemas  & am- 
biguas diahftici  nolrri  vocare  iolent  . 
EJam  interpres-  unam  folatn  vocabuli 
Cmificaiionem  reddere  potuit  . Ut  Bc- 
Crefi  1.  ubi  nollra  editio  habet , Cogi- 
tavi abftrahcre  a vino  carnem  meam, 
alii  vertunt , Trahere  in  vinum  car- 
nem meam  , alii , Attrahere  in  vino 
«arnem  meam.  Cnjus  quidem  contra- 
ri*  omnipo  verfionis  contrarius  verbi 
Hebraici  fignificatns  ctufa  fuit . Quod 
& Hieronym.  ipfe  in  -cotninentariis  ad- 
monuit . Atque  1.  lib.  Apologi*  ad- 
verfus  Rulfinum  j ira&ans  illud  i.Ptalai. 
Apprehendite  diiciplinam , pro  quo  ipfe 
interpretatus  eft  , Adonate  filium  , 
vel  etiam  , Adorate  pure  , Nifi  f Ih- 
«fuit  ) prolixnm  effet  , & redoleret 
•loriofam  , jam  rrnne  tibi  oftenderem  , 
quid  utHitaiis  habeat  «agiftrorum  k- 
mrna  terere  , & artem  ab  ortifictUis 
diluere  : 6c  videres,  quanta  fylva  fit 
apDd  Hcbrxos  ambiguorum  nomitium 
atque  verborum  , qn*  ro  diverl*  ih- 
eerpreuTioni  materiam  prxbuit  , difln 
utiufqmfque  inter  dubia  , quod  ffi>i 
conlequemius  videtur , hoc  tranOferi. 
Haflenus  Hieronym.  Ambrofium  kem 
vide,  in  Efalm.  fecundam  de  vertso  , 
Berefit  . Ambiguitas  etiam  in  alie- 
na lingua  feflivum  quandoque  vocis 
ufum  Tufumque  pr»bet  , qui  in  »0- 
Iha  non  iolum  confervart  nequit  , lld 
ne  fenfus  quidem  germanus  fine  ma- 
gna licentia  reddi.  Ut  Micrtm.  primo  , 
jOTO  eo  , quod  nos  habemus  . Vigi- 
iamem  , io  Hebraeo  eft  vocabulum  , 


Liier  Scatndui,  Qap.  XV.  67 

St€td  , quod  ambiguum  eft,  nucemque 
-&  vigilias  fignificac  s ut  Hieronymus 
ibidem  3c  ia  BcclcfialUs  cap.  ulc.  dif- 
ferte. Dum  iuque  Frophet*  in  vifione 
nrga  nucea  feu  amygdalina  fuiftet  often- 
la,  rogatus  b Dotnioo  quid  videret  , 

Hebrxa  lingua  viijgam  Stetd  k videre 
relpondit.  Tunc  ergo  Dominus  fertno- 
nis  occafione  ludens  , Bene  , inquit , 

«tdifti : quia  vigilabo  ego , &c.  Itaquon- 
quam  Hicremias  in  una  fignificationc 
nomen  accepit , at  Dominus  ad  alteram 
fledtens,  lecit  ea  fermoais  ambiguitate 
concentum  fenKittic  cfegantilTimum  , 
ut  fi  fydus  quoddam  coeieAe  quis  vi- 
deas , canem  fe  videre  diceret , kite  il- 
li diceretur,  bene  vidifti , Canis  eniia 
lacerabit  te , Bec.  Jam  vero  fi  interpres 
Latinus  stetd  in  nUcem  tranlhiliflet  , 
quod  70.  fecerant  , abfurde  fane  fub- 
lungerctur  , Bene  vidifti , quia  vigila- 
bo , Scc,  unde  cooClus  fuit  nova  qua- 
dam , infoUtaque  interpretandi  licentia , 
virgam  vigilantem  Latinis  auribus  red- 
dere . Qnz  ego  ofterere  non  auderem  , 
nifi  auC^or  graviflimus  Hieronymus 
aftruxiftct . 

Quarta  ualitas  tn  linguarum  erudi-  /«  ix.  ttf. 
«onc  eft  ad  cognofeenda  idioraata  , & •• 

phrales , & proverbia  linguc  olien*  : 
ut  liint  illa , Ne  refpicias  pott  tergum , ^ 

&,  neminem  lidutaveritis  in  via;  qui- 
bus maxima  quzdam  itineris  celentos  Hiftmm, 
quafi  proverbialiter  & -figurata  fignifi-  K.fUt  ,j. 
canir.  Ulud  etiam  per  proverbialem  fi- 
guram  apud  Hcbrxos  atque  Hifpancs 
-dicitar,  Omni  habenti  dabitur , ab  eocut.  ^ 
autem,  qui  non  habet,  8c  quod  habet  ./</  rie*.it. 
auferetur  ab  eo.  Sic  apud  Ecclefiafti-^'  ^ 
cum  de  confiliario  -infido  & waditorc 
dicitur  , A confiliario  ferva  animam  "vm  b 

tuam , ne  forte  mittat  fudem  in  ter-  . 
ra , Sc  dicat  cibi  , Bona  eft  via  tiu  : n* 

fic  Hebrra  pkrafi , filii  excuftbmm  ro- 
bulli  & expediti  dicuntur.  Qua  de 
Hicronyun.  I^e  in  epiftola  ad  MarceU{.tM  i«. 
lam,  cujtis  initium  , Beatus  Pamphi- 
lus. Sic  fili*  carminis  , Ecdefiall.  as. 
aures  intelliguntur  . Sic  Saul  filius  u- 
nius  anni  dicRur,  cum  regnare  coepif- 
fin,  id  eft,  mnncens.  Nin  (quod  Eu- 
cherto  vihank  eft  ) tu  inteliigas  , Sou- 
lem  dedhitt  a Samurte  uno  anno  d> 
mi  tacuilib , 8c  expleto  anno  coepiltv 
regnare  . de  hoc  exemplo  alios  . 

Nara  vitio  fcfibentium  ferte  , pro  ai. 
anni , unias  anni  inducitur  . Sic  Nem- 
rot  robuftus  venator  coraoi  Domino, 
id  eft  9 iitb  ccelo,  quafi  xfbalhilimitt 
fe  a e^iuam 

r 

" Digitized  b^CoogU 


( 


61  De. Loci t TTfeo&gici/. 


omnium  hominem , qui  fub  coelo  erane . 
Scio  quofdam  ita  interpretari  , ut  ve- 
nator coram  Domino  didlns  flt  , quali 
Dei  venator  : quod  fignilicaretur  civi- 
lem unius  monarchite  potellacem  vin- 
didlam  ede  a Deo  approbatam,  ut  qu> 
Dei  adminidra  fit.  Sed  id,  quod  prius 
dixi  , Hebraeorum  dodlitlimis  placet  . 
Vel  certe  venator  coram  Deo  vocatur, 
id  ell , fub  dio  . Homines  enim  fera- 
rum more  palantes  in  agris  ad  civilem 
fociciatem  coegit. 

Sic  pluilTe  Dominum  a Domino , He- 
braifmum  ede  quidam  exidimant  , iJ 
ed , defuper : fed  filium  a patre  intel- 
ligunt  Eufeb.  Ub.  i.  Hcclcfiad.  Hidor. 
cap.  I.  Hieronym.  Ofex  i.  Irenxus  lib. 
j.  cap.  6.  Bafilius  lib.  j. contra  Hunom. 
Marcellinus  ad  Salomonem  Epifeopum, 
Concil.  Syrmienf.  canon,  i;.  Ac  certe, 
ut  alios  libros  veteris  Tedamenii  prx- 
tcrmitiamus,  Salomonis  Proverbia  , ni- 
fi  habita  ratione  Hebraicx  confuetu- 
dinis  & fermonis,  vix  ullo  padlo  ex- 
plicari queunt . Nam  quod  apud  He- 
brxos  proverbialk  figura  dicitur , id  a- 
pud  Latinos  nullum  quandoque  prover- 
bium ed;  quod  plerique  ignorantes  , 
in  proverbiorum  expofitione  aut  ad  al- 
legorias confugiunt  , aut  varia  etiam 
deliramenta  confingunt  : multoque  me- 
lius fiierat,  dmpliciter  infciciam  confi- 
teri , quam  impericix  fux  alios  hxre- 
des  facere . Horum  ego  Latinorum  er- 
rata facile  commemorarem  , nifi  aliud 
hujus  temporis  ratio  podulareti  &nos 
aut  revercuiix  , aut  bencvolentix  cau- 
U neminem  hic  certo  nomine  volu- 
mus lacerare  . Illud  condat  , Parabo- 
las aliud  in  medulla , aliud  in  fuperfi- 
cie  polliceri , neque  hoc  fonare  , quod 
icriptum  ed.  Ex  quo  , ut  Hieronym. 
in  Ecclefiad.  cap.  ulc.  ait,  manifedum 
fit , Proverbiorum  libram  non , ut  fim- 
plices arbitranuir  , patentia  habere  prx- 
cepta,  fed  quafi  in  terra  aurum  , in 
nuce  nucleus  , in  hiriutis  cadancorum 
operculis  ahiconditus  frudlus  inquiri- 
tur , ita  in  eis  divinum  fenfum  altius 
perferuundura . Id  quod  fine  Hcbrxx 
lingux  peritia  difficulter,  ne  quid  am- 
plius dicam,  faciemus.  Juvaret  autem 
Hieronimuf  vehementer  Latinam  intel- 
ligentiam , fi  commentarios  in  libros 
l^ovcrbiorum  edidiffet . Nam , qui"  cir- 
cumieriintur , quanquam  Hieronymo  in 
Decretali,  tl^  de  condit,  tribuuntur  , 
Hieronymi  umen  noa  ede  liquido  dc- 
prchcndii^ir . 


Quinta  commoditas  ed  ad  menda  ea 
corrigenda  , qux  ex  incuria  videlicet 
typographorum  , aut  eorum  , qui  ex- 
fcripfcre  , imperitia  obrepfeiunt . Ut 
Joiue  II.  cap.  Non  fuit  civitas  , qux  . 

Ic  non  traderet  i ubi  fecunda  negatio 
fuperilutt  , ut  ex  conrequentibus  ma- 
nilede  colligitur.  Sed  quia  fortade  70. 
interpretes  negationem  illam  in  exem- 
plari habuerunt,  coadli  funt  verbum. 

Tradidit  , ad  fuppoficum  aliud  refer- 
re , & pronomen  , Se  , vel  expunge- 
re , vel  omittere  . Item  Plalm.  ip.  Ut 
videam  voluntaiem  Domini , pro  , Vo- 
luptatem, Grxee  vtpvyvniK  : & in  tit. 

Pialm.  61.  Idumxx,  pro,  Judxx  , ut 
Orxea  omnia  Hebrxaque  exemplaria 
demondrant . Et  Pialm.  £{.  Et  exulcavi 
fub  lingua  mea,  pro  Exaltavi,  id  quod 
um  ex  Grxcis , quam  ex  Hebrxis  ma- 
nitedum  ed.  Sunt  qui  putent  , etiam 
fubefle  mendum  Pfalm.  ip.  Ipli  obli- 
gati funi , & ceciderunt : pro  , Obli- 
quati funt:  fic  enim  Hieronymus  ver- 
tit , Incurvati  funt  i & confentiiint  ex- 
teri interpretes.  Ac  Pfal.  rurfum  114.  . 

Declinantes  autem  in  obligationes , pro. 
Obliquationes  ; Hieronymus  reddidit  , 
pravitates;  Felix,  perverfa;  alii  , ini- 
quitates.. Confemit  hic  Titelmanims  . 

Verum  hxc  duo  loca  incorrupta  funt  . 

In  priore  fiquidem  Grxee  habetur  <nn- 
(oMiv^wav.  autem  ed  , ob- 

ligo , nexus  impedio  , & implico  . In 
poderiore  vero  Grxee  legimus  if»y- 
yteXiat  , qux  vox  Latinis  ed  obliga- 
tio, nodus  ,&  nexus  implicatus ; quem- 
admodum & Nazianzcnus  in  orat,  u- 
furpavic . Ac  Hieronym.  in  Efaix  cap. 

{8.  obligationes  nobilcum  legit  . Un- 
de & nodus  gutturis  , & locus  dran- 
gulationis  , Grxcis  dicitur: 

& IftLfyaxio  , drangulo , fuffoco . Illud 
fane  corruptum  ed  in  Pfalmo  ^o6.  Ef- 
fufa  ed  contentio  luper  principes,  pro. 
Contemptio ; Grxee  , . (^am  ' 

eandem  vocem,  Pfalm.  ni.  in  Defpc- 
£lioncm  vertit  interpres  . Kuifinus  au- 
tem libro  8.  Hido.  Eccle.  cap.  i.  illud 
ita  convertit,  Effufa  ed  contumelia  fu- 
wr  principes  . Et  Job.  ip.  Vel  celtc  VU.J^ 
/culpantur  in  filice  , pro , Certe ; & 

Luex  10.  Sufpiciens,  pro  Sufeipiens  y 
t tametfi  au£lor  libelli  de  ve- 
ra & falla  povniientia , qui  nomine  Au- 
gudini  circumfertur  , communem  er- 
rorem fecutus  cd  ; Et  Luex  decimo 
quinto , Evertit , pro  , Everrit  , <r«p»j ; 
ii  piim^  34  Coniithipr  a.  Spirituali- . - 

«r 


1 


in. 


Digi 


Uler  SecutUHt . Cap.  Xv , og 


wr  examiiiitur  : pro  , Examinantur  , 
dtMiif  tTat  i &;  capitulo  IO.  Oinuet , 
qui  >lc  uno  pane  , pro  , C>mn:s  qui- 
dem; & cap.  ij.  Quotidie  monor  pro- 
pter gloriam  vetlram  , pro  , l*tr  glo- 
riam. Jurae  quippe  lUdcm  Apoilolus, 
& particula  tii  adverbium  jurantis  elt 
apud  Cir»cbs.  Et  ad  Hebrxos  cap.  t. 
interpretabilis  fermo,  pro  , ininterpre- 
tabilis, boe  ell  , ineoabilis  , explica- 
tuque diibcillimui , quenudmodum  ex 
Hieroiiyn)0  in  epill.  ad  Evagrium  li- 
quet, Atque  idem  lii.-ron.  iii  quzllion. 
Hibr.  Gcnek  3.  legendum  ait  , lp(e 
conteret  caput  tuum  , non  ipfa  . Cum 
enim  apud  Hebrxos  neutro  gcnpre  ad 
fnnen  referatur . iiiterprci  rem  ligni- 
ficatam  perpendens  , in  mafculiiio  ge- 
nere tranllulic  , Ipie  . Quod  impciiti 
non  intclligcntes  , viiiunique  feripeo- 
ris  exillimantes  , lubllituerunt  , Ipi'a  . 
JiS.  7.  Ut  illa  piortereamus  , qux  Augultinus 
Eugubiuus  commemorat  . Sicut  cervus 
■0<«.  »».  deliderac  umbram  , pro  , Servus  j &:  , 
ffoi-  fpiis  ardore  , pro  , Salis  ; & , Sitivit 
anima  mea  ad  Deum  fontem  , pro  , 
Vortem ; & , imerledla  ell  terra  a iaii- 
cninibus  , pro,  Infecta . Nam  & Plal. 
'10.  pro  eo , quod  nos  habemus  , Qui 
diligit  iniquitatem,  odit  animam  luam. 
Divus  Hieronymus  legendum  credit  , 
Anima  fua , hoc  eft , iplius  : rclenur 
enim,  anima  fua,  ad  Deum,  non  ad 
peccatorem . Senius  autem  roirihce  con- 
venit , ut  Deus  fcilicet  inielligatur 
utrumque  quidem  intci  rogare  , & ju- 
(lum  & impium  > fcd  impium  tamen 
reprobare  : odium  enim  Dei  reproba- 
tio c(l  . Nos  autem  Grzca  70.  inter- 
pretum exemplaria , qux  nunc  quidem 
exiam , feqiii  polTumus . Non  enim  il- 
Ctf,  II.  ij  habent,  7»;  4’*llcv> 

Atque  foriallis  hinc  illud  apud  To- 
biam  acceptura  eft,  Qui  atitem Jbciunc 
iniquitatem  , hoilcs  iunt  aiiimx  fux  . 
Similiter  & in  epiliola  ad  Suniam  & 
Fretellam,  pro  eo  , quod  in  Pfalm.  {. 
legitur  , Dirige  in  coufpcdu  tuo  viam 
meam  , legendum  contendit  , Dirige 
in  conlpe£tu  meo  vitam  tuam.  Sic  e- 
nim  ipfe  verterat.  Dirige  ante  faciem 
meam  viam  tuam  . At  tu  hoc  etiam 
nos  Grxeorum  exemplaria  icquimur  : 
& vulgatam  le^lionem  , cum  fieri  fane 
poteft,  approbamus.  Simile  illud  eft  ad 
1'hilippen.j.  Qui  fpiritu  Deo  ftrvimus, 
ubi , Ipiritui , legendum  elfe  credit  Am- 
bro/ius  lib.  1.  de  . Spiritu  Sandto,  cap. 
<.  Ncc  folum  in  Latina  lingua  hugii- 


modi  eirores  accidunt  ; fed  eos  eiiam 
ui  Hebraica  Hc  (jrxea  deprehendimus. 
Deprehenoit  Cajcian.  ac  «ere  ille , me» 

)Udicio  quidem  , 1.  Regum  st.  vocem 
Micol  faLb  ab  Hebrxis  pro , Metob  , 
fuifft  fubftitutam  , ut  ^tet  1.  Heg. 
is.  Deprehendit  quoque  Hieron.  in 
Pi^.  131,  lepiuagima  interpretes  noa 
Jtiiiwti,  lU  eft,  viduam,  fed  3tv«>,  id 
tU,  veiutioucm  uanllulille  , icd  pro- 
pter vocum  limibcudinem  pro, 

Id  , venatione  , , id  eft,  vi- 

duaip  , elTe  ftippo/itam  , raaxitoc  quia 
in  fequeiiti  verficulo  Pauperes  fequer 
bautur  . Ntfi  forte  Laiinus  interpres 
ViClum,  aut  Venationem  rsodidu,  Sc 
error  ooimuic  , ut  Vidua  legeretur  . 

Nam  vox  Hebraica  nullo  modo  vi- 
duam , icd  venationem  , \itku  u , via- 
ticumque lignificat  . Hujulmodi  men- 
da gravi  rauone  , prudenuque  conlilio 
corrigi  poliunt . Nara  illos  quis  ferat  , 
qui  bcut  eft  apud  Quiniiiliauura , dum 
librariorum  inlcdlantur  iofciiiam  , pro- 
dunt luam  } & dum  libros  lacroc 
mendis  ( ut  ajuiit  ) fcateiites  purga- 
re volunt  , comamuiam  ? Fateor  Cqui- 
dem  proclive  fuifle  & facile  indodo, 

& ncgligenti librario,  prxfertim  in  ver- 
borum dc  rerum  no.inuUa  finulicudi- 
ne , ea , qux  rcita  erant  , explode- 
re, & qux  erant  depravata , fubllitue- 
re;  fateor  etiam  , tantam  fuifle  olim 
ia  facras  liicras  reverentiam  , ut  , qux 
menda  quamlibet  dilucida  ficmel  ir- 
lepierant , rebgio  fuerit  attingere  : fed 
video  quoque  hujus  temporis  impro- 
bam temetiutem,  qux  adeo  nihil  non 
audet  facris  codicibus  corngendis  , ut 
Manichxt  olim  parum  in' hac  re  immo- 
defti  iuiffe  videantur  , quos  Auguft, 
ad  Hieron.  feribit  , multa  divinarum  «• 

feripturarum  loca  vitiata  elle  conten- 
dtre  folitos,  non  ab  fcribcntibus  Apo- ^ r.jt.t,  12. 
ftolis , fed  a quibufdam  ( nefeio  quos  ) 
codicum  depravatoribus  . Verum  hxc 
hadtenus.  Illud  tamen  non  eft  prxter- 
eundum  , quod  D.  Hieron.  in  40.  c.  uu.  Ut  di,, 
Ezecbielis  feribit , omnia  prope  verba  >‘- 
Hebraica  , & nomina  , qux  111  lati- 
na translatione  funt  pofita  , nimia  effe 
vctuftate  corrupta  , feriptorumque  vi- 
tio depravata.  Ut  igitur  hxc  emenden- 
tur, Hebraice  Iinguz  cognitio  necef- 
faria  eft.  Nam  etfi  nomina  adhuc  in- 
tegra & illibata  manerent  omnia  , 
fed  iplx  tamen  nominum  interpretar 
tioDCS  , quibus  mulla  Scripiurx  la- 
erx  myfteru  aperiuntur , uae  hujus 
E 3 lin- 


Uber  Seeuttduf,  Cap.  XIV.  7I 


mus  , i intri  f rxfcriptos  moio  reli- 
gionis modcilixque  terminos  k oond- 
«cant  i m*c  aot  veras  linguanm  utili- 
tates hllaci  vaMtate  , aut  «ttam  vete- 
rem Latini  inetrwecis  ciktioaeni  no- 
vis aliis  quafi  eiegantioubut  meliori- 
buiquc  perautent.  Sunt  enim  nonnul- 
li, quibus  , quoniam  novi  Tedatsieati 
aadqua  verho  parum  elegans  & culta 
«ft,  placeret  maxime,  ut  , illa  fummo- 
la , in  illius  locum  Latinior  alia  iucoe- 
deret . Sdlieet  artis  coloribus  Dei  vo- 
lunt  Ijqiieniiam  pingere , & quali  puel- 
lam rnetorum  lofculis  exornare  . At 
illa  roodella  cum  iit,  non  ambit  orna- 
tum : cum  fit  gravis  , fiicum  ignorat; 
cum  virilis  , mundo  rauli^i  rmn  ca- 
pitur. Sine  phaleris  eft  , ait  quidam  , 
omne  quod  didlat  aAt&io . Amor  ita- 
que phalem  nekit.  Dtecndi  ornamea- 
ta,  alius  mauic,  nonfuut  negotii,  fcd 
otiti  nec  mtlitix  iime  pida  verba,  led 
quietis  . Igitur  cMX  bellicum  canit , que 
exstat  quaft  nm  vocem  fuam  , qux 
irruentes  holhs  , mortem  pTrfemem 
intonat ; ea  horridum  aefeio  quid  8c 
barbaricum  Ibnat , non  tanquana  lyra 
£uf4t.  d»  citharave  carmen  muficum  luavi  dul- 
Fttftrtt.  cique  fono  canit . Quid  Theopompo 
Switi.  /.  jcciderk  in  Scriptura  Iaera  rhetorum 
'•  more  ludenti,  memori*  proditum  eft  . 
Sed  dimitumus  externa,  ad  noftra  ve- 
c„  , , niamus  . Non  in  perfunfibilibus,  ait, 
humane  fapienti*  verbis,  ftd  in  often- 
lione  (piritus  8f  virtutis.  Bt  rurfum, 
Tim.  f.  O Timothee  , devia  , inquit , propha- 
nas vocum  novitates.  Si  ergo  vitanda 
eft  vocum  edam  novhas  , tenenda  eft 
antiquius  j 8c,  6 prophana  novitas  eft, 
vetnhas  lacrata  ul  i quemadmodum 
Vbieent.  Lirinen.  disie.  Item,  hloquia 
domini  ,-eloquia  cnfta,  argentum  tgne 
examinatum  . Scilicet  ab  Ipintu  puro 
& fimt>lici  pnra  , Amplexque  oratio 
expe£)anda  erat  . Nec  heminam  gra- 
vem , honeftam  , feniorem  decebat  , 
ni(i  caftta  ornatus:  vide  Aug.  lib.  de 
dod.  Chrifti.  4.  cap.  d.  Qiamobrera 
ingenue  dicam  , ne  itlos  quidem  pro- 
bare nnquam  potui  , m paraphafet 
quamlibet  Latinas  le  elegantes  in  fa- 
Cras  Ineras  ediderunt . Cnm  enim  per- 
fenom  Chrifti , rauhve  loquentis  alTu- 
mom,  quo  elegantias  nitidiufque  elo- 
qauniur  , eo  minus  illorum  fpiritum 
Se  majeftatem  fervant , atque  adeo  rei 
quodammodo  fiunt  Ixfi  fpintis , & tna- 
ieftttis  . Certe  , quod  olim  puer  ma- 
gno alknfu  virorum  fapieotium  dizi) 


Si  aut  Chnftus  , aut  Paulus  iftorum 
mihi  lingua  loqueretur  , nec  Chriftus 
mihi,  nec  Paulus  eilent  . Non  eft  ni- 
tidulus  Chriftus , mihi  crede  , non  eft 
comptulus  , noD  elaboraee  ornatus  : 

Paulus  vere  noa  fosentia  ille  quidem  , 
kd  knnone  imperitus  eft  tameo  . Per- 
mitK  Chrifto  i^turlmgusm  fuam,  lin- 
guam fuam  permitte  Paulo  : utraqne 
enim  calamus  eft  loribx  velociter  feri- 
bentis,  non  ad  fingula  verba  & apices 
«laborantis.  Novi  ergo  icftamcnti  ve- 
tus editio,  id  namque  aeebamus,  quam- 
vis fimplex  8c  inculca  ut , non  eft  pro- 
pter hoc  eunoris  iacknda  . De  tertia 
tgituf  quzftione  facis  di£him  eft. 

CAPUT  XVL 

Vbi  pmtmtmr  urgniiuMattrim , qtti  fmitt 
tfMMti  , fatrts  io  liirk  C«- 

nomitm  no  Divim  Sfiritu  feif- 

ft  lecmtt. 

QUaru  confsquensAc,.An  aufloitc  Contro- 
facri  in  libris  Canoaicis  fpiri»  verfia  4. 
tmerduB  humano  line  divina  ie  luper- 
naturali  revelatione  loquantur  . Fue- 
runt enim  viri  Ecclcfiaftici  nonnuDi 
( ut  Hieronymus  in  prooemio  fiiper  e- 
piftolam  ad  Philemonem  teftains  eft  ) 
qui  crederent , non  kmper  audores  fa- 
cros  Spirtenm  in  k loqnenrem  habnil- 
fe  , quia  nec  humana  imbecillitas  n- 1.  Argu, 
num  tenorem  fandi  Spiritus  am  lon- 
go orationis  decuriii  krre  pocuiftec  : 
nec  dignum  eft  ( inqutunt  ) ut  id  hu- 
jus corpufculi  naturales  & evidentes 
neccintacet  .Spiritus  fandi  majeftatem 
Ane  caafa  deducamus.  Adhibent  vero 
hujus  rei  exempla  ex  cpiftola  ad  Ti- 
motheum t.  Penulam  , quam  reliqui 
Troade  apud  Carpum  , veniens  after 
tectim;  & ilhid,  Lucas  eft  mecum  lo- 
lusi  te,  Trophimum  reliqui  infirmum  1 
& alia  hujufmodi,  que  in  epi- 

ftolis  Pauli  humanitus  Icripia  inveni- 
untur. Non  igitur  feriptores  facri  Spi- 
ritum fandum  kmper  manentem,  &in 
ijpAs  loqnentcro  habuere  . Nam  & hoc 
Chrifto  Domino  peculiare  iiiit , ut  fo- 
annis  1.  cap.  diaiur : Super  quem  vi- 
deris ( inquu)  Spiritum  delcendentem , 

& manentem  fu^r  eum,  & cet.  Con- 
firmatur autem  idem  hoc  argume.ito  , 
maxime  quod  Acuc  Deus  non  deficit 
in  neceftariis  , iu  non  redundat  in  fu- 
perfiuis , quemadmodum  Ariftoteks  de>. 
monftravit . Ad  ea  vero , qux  natura- 
E 4 li 


72  De  JjOcit  Thtalogicit . 


li  lumine no?.i  erant,  non  erat  fuperna- 
luralis  reTelatio  necefliHa,  Quar  igitur 
Icriptores  facri  viderant  , & nunibus 
attredjverant,  non  divino  lumine  iii- 
lufo,  led  humano  locuti  fum. 

».  Arg’.i.  Deinde  , Apoftolus  in  priori  ad 
Corinthios  epillola  qiirdam  ^nit,  de 
quibus  afTerit , quod  domini  fune  man- 
data. Przeipio  ( inquit)  non  ego,  led 
Dominus  . Mox  vero  liibdn , C.«eris 
ego  dico  , ron  Dominus . Quod  fi 
Paulus  ex  interna  revelatione  Spiritus 
fan&i  omnia  Icriberet  , profeito  non 
diceret , tgo  dico , non  dominus : quo- 
niam ejufmodi  confilia  , qui  Deo  re- 
velante dantur.  Domini  liint:  quemad- 
modum qu*  a prophetis  per  revelatio- 
nem dicebantur , Dei  verba  erant . Non 
enim  IVoiAeta  allcruiflct , Hoc  ego  di- 
co, non  Dominus. 

Hanc  vero  argumentationem^  non  le- 
viter, led  haud  fcio  an  gravi  flime  Ba- 
filius  confirmat  lib.  5.  contra  Euno- 
mium  capite  penultimo,  in  hic  v-rba: 
tjuicunqiie  fpiritus  loquitur.  Dei  ver- 
ba funtj  & propterea  omnis  Icriptura 
divinitus  inlpirata,  & utilis  eft,  quam 
locutus  eft  Ipiritus.  Nam  vcreid  mon- 
llrat  , fpiritum  non  efle  creaturam  i 
quoniam  omnis  rationabs  creatura  eft, 
quando  el  , qui  Dei  liint,  loquitur: 
ut  cum  dicit  Paulus  , De  virginibus 
autem  priceptum  non  habeo  , confi- 
hura  autem  do,  tanquammilericordiam 
confecutus:  his  autem  , qui  matrimo- 
nio conKinftilunt,  pricipiOj  non  ego, 
led  dominus  . Et  propheta , O domi- 
ne, judicia  loquar  ad  te  . Quid,  quo- 
niam impii  profperamur  i Et  rurius  , 
Heu  me  mater,  ut  quid  me  pcperilti? 
Nonnunquam  autem  dicit  , Hic  dicit 
dominus  . Et  nonnunquam  Moyfes  , 
Ego  liim  tenuis  voce  , & tardi  lin- 
gu.T  . Aliquando  vero  is  ipfc  , Hic 
cicit  Donunus,  emutas  populum  meum, 
ut  mihi  {jcrtficet.  Spiritus  autem  non 
^ fic . Non  enim  aliquando  lua , aliquan- 
tclrTlnt  1“*  funt,  loquitur  ( id  nam- 
j)mt.  $tfi.  que  creaiuri  eft  ) verum  omnia  Ipiri- 
xMni>:  tus  verba  Dei  verba  1'unt  . Hadtenus 

f ■'»  ujjiitus . Sed  8c  Origenes  homilia  id. 
.f*"  luper  Numeros  , Sermo  ( ait  ) qui 
apud  Jonam  Icriptus  eft  , & non  eft 
<fKtm  f„d,-  laftus  , a Jona  potius , quam  a Deo  pro- 
*".r.er»«  litus  efle  videtur.  Non  emm  femper 
quxper  propheum dicuntur,  quali 
»»,  'V  * Deo  lufcipianiur  oportet . Nam 
Iluiu.  per  Moyfen  multa  quidem  locutus  eft 
Deus,  aliquanta  tamen  Sc  Moyfes  pro- 


pria aiirtoritare  mandavit.  Quod  Do- 
minus iii  Euangeliis  evidemiflima  di- 
ftmdtione  Iccernit  , cura  dicit  de  re- 
pudio miili-ris  interrogatus  , Ad  du-  m- 

ritiam  cordis  vcllri  ptrmilit  vobis  Mov- 
fts  dim  ttere  uxores  vtftrasj  ab  initio 
aurem  non  fiiit  Cc  , Scc,  Ofttndit  hie 
& Paulus  in  liiens  luis  , cum  dicit 
de  quibiifdam.  Dominus  dicit,  Sc  non  *' 
ego  i & de  aliis.  Hic  amem  ego  di- 
co, non- Dominus,  Sc  iterum  in  aliis, 
Prarceptiim  Domini  non  habeo  , con- 
lilium  autem  do:  8c  iterum,  Qux  lo- 
quor , non  loquor  fecundum  Deum  . 

Ur-de  fimiliter  etiam  m citeris  Pto- 
phetis  aliqua  qiiidnn  Dominus  locutus 
eft,  & non  Propheta,  alia  vero  Pro- 
phetx  , & non  Dominus  . Hadenus 
Oi  genes  ; qui  eandem  quoque  fenten- 
iiain  in  prooemio  commentariorum  in 
I omnem  amplexus  eft  . Et  Ambrof. 
lib.  8,  in  Lucim  , c.  do.  explicans  lU 
lud  , Ad  dmttiam  cordis  vellri , Scc. 

Oftendii , ait , locus  hic , qux  propicr 
iragtlitaiem  humanam  feripta  funt , non 
a Oco  l(ripta  . Unde  Sc  Apoftolus  , 

Denuntio , inquit , non  ego , fed  Do- 
minus, uxorem  a viro  non  difcederei 
Et  inira.  Citeris,  inquit,  ego  dico  , 
non  Dominus  : Si  quis  , Scc.  Hic  A- 
poftolus  negavit  legis  efle  divini,  ut 
conjugium  qtialecunque  folvatur.  Tan- 
tum Ambroilus.  Cum  igitur  Bafilius  > 
Ambrolius,  & Origenes  vin  clarilTimi, 
non  in  ca  modo  lententia  fuerint , ve- 
rum etiam  ieripeuri  facri  leftimoniis 
confirniaveriut  , nihii  erit  abiurdi  , li 
nos  etiam  alTcramus  , non  omnia  qui 
facri  aiidlores  fcripfere.  Spiritus  fandi 
aiflatu  Icripta  fuille. 

Adde  quod  Apoft.  in  poftetiore  ad  • 
Corin.  epiftola  , aflfeclum  le  pceniten- 
tia  dicit  , quod  lUos  prions  epiftoli 
rcprebenlioiie  vexant  . Rei  autem  fe- 
inel  feripti  non  alium  petnitere  pot- 
cft , nili  eum , qui  fcribeniip  crediderit 
ic  crralle  . Non  igitur  Paulus  , qui- 
cunque  ad  Corinthios  (criplit  , divino 
ea  fpiricu  fe  fcriplilTc  exillimavii.  Ad- 
de rurfum , quod  in  hac  etiam  epifto- 
la polleriore , In  quo  quis  audet , in-  ta. 
quit  , III  inlipienua  dico  , audeo  & 
ego.  Miniftri  Chrifti  funt  ( ut  minus 
fapicns  dico  ) plus  ego  . At  blafpiK- 
itfum  eft , verba  Spiritus  landli  in  in- 
fipientia  didla  affirmare.  Spiritu  igitur 
hominis  Paulus  ibidem  locutus  eft  . 

Adde  etiam  quod  lo  eadem  epiftola  , 
cumdixiffet  Apoftolus , feplus  omnibus 


/ 


Libti  S cundut, 

l;ibora(rc  , eorrcftione  mox  aahib:ta  , 
docet  parvin  fe  cauce  fuifle  locucum  . 
Non  aucem  t;o,  inquit , Icd  grjiia  Dei 
mecum . 

Algu.  4.  Pmerea , fi  qnacc^nque  Apolloli  pr*- 
fcriprcruni  , ex  divina  auCtoricate  ac 
revelatione  exiihint  omnia  , certe  illud 
P»uli  pnrceptum , quo  jubet , ut  Epifco» 
ras  fit  unius  uxoris  vir,  divinum  ef- 
fet , non  humanum . Ita  fiwet , ut  lum- 
mus  poqciflrx  in  eo  dilpeiilare  non  pol- 
Efi/.  iil.  fet.  Nam,  ut  Aug.  ad  Tanuarium  au, 
qux  Chrillus  praticriplillcc  , ea  nem» 
audete'  variare  , At  , ut  qui  bigamus 
hiilfu  , M fieret  cpulcopus  , liimmus 
pontifex,  orbe  etiam  probante,  aliquan- 
do fec.t  . Non  ergo  Apoftoli  decreta 
omni.i  Spiritu  fandto  audtoreprxicripta 
fUnt. 

Matthafus  infuper  memoria  lapfus  eft  i 
jua„. nam  pro  Zacharia  Hieremiam  poiuit  ; 

& Marcus  item  , cum  in  Biaia  icri- 
ptum  affirmet , quod  in  Malacma  icri- 
ptum  tft  5 8e  cum  rurfugi  hora  tert  a 
narret  Dominum  crucifixum  , qui  hora 
fere  lexta  a Pilato  judicatus  ert  , ut 
Joan.  c.  19.  dicitur  . Qua  ex  re  fit  , 
ut  non  femper  in  omnibus  .EuaiigcliUa; 
fcribenn  Spiritus  Sandtus  affuerit. 

*.  Ar^.  Pneterea  I.ucas  capite  Euangelii  j, 
dicit*  Cainam  filium  mitTe  Arphaxad  , 
Salec  autem  filium  Cainam  . Conltac 
vero  Genef.  cap.  ii.  JSalec  non  Ar- 
phaxad  nepotem  fuifle  , led  filium  , 
nullamque  inter  hos  mediam  genera- 
tionem imercefliffe . Superflui  igitur  elt 
in  genealogia  Chrilli  una  generatio  , 
atque  adeo  non  clfinfiinAu  bandfi  Spi- 
ritus  appolita . 

7.  Argu.  Lucas  denique  idem  aft.  7.  multa 
refert,  quz  fpiricu  afflante  referri  noii 

Sierant . Ut  elf  illud  primum  , quod 
Icph  accerfivit  omnem  cognationem 
:m  in  animabits  7;.  At  bene  46.  Sc 
£xod.  I.  repiiMginta  folum  animz  e- 
numerantur . Nec  vero  dici  poteft  , 
Siephanum  Jofephi  eos  etiam  filios  fup- 
putare,  qui  nati  funt  poftea  j 8e  per 
anticrpationem  aut  prolepfim  hos  cum 
illis  fimul  75.  dicere  . Eos  enim  Jo- 
lephus  acccrfire  non  potuit.  Dicit  au- 
tem Lucas,  Jofeph  75.  animas  accer- 
fifle . Illud  gravius  efl  , quod  deinde 
fubjicitur,  Jacob  Se  Patriarchas  iranl- 
latos  fuifle  in  Sichem,  cum  Jolephus 
aniiq.  lib.  c.  8.  fratres  Jofeph  af- 
firmet conditos  efle  in  Hebron  . C^a  lo 
rc  non  aliud  fcribere  credendus  efi  , 
quam  quo4  a majoribus  per  nonus  tra- 


. Cap.  Wi/.  73 

ditum  vulgo  etiam  tenebatur.  Prztcr- 
quamquod  Lucas  hic  aperte  dicit  , 
Pacriarcius  Icpulcos  efle  in  fepulclvo  , 
quod  emit  Abraham  . Atqui  certum 
ell , Abraham  in  Hebroii  emifle  fepul- 
chnim , Gcnel.  is-  fcrtiiira  vero  multo 
ditficilius elf,  quod.rurfum addic,  Abr»- 
ham  fcpulchrum  cmifl;  a filiis  Emor  , 

Hilis  Sichem  . Jacob  fiquidem  a filtis 
Emor  partem  agri  emit,  ut  Gen.  cap. 
tj.  fcribiturj  AbraJiam  autem  non  a fi- 
liis Emor  , 1'cd  ab  Hphron  filio  Sohac 
Ipeluncain  emit  duplicem,  quod  Gan. 
cap.  ij.  non  obfcure  traditum  elf  . 

Qjid,  quod  Emor  Lu;os  dicit  filium 
iuille  Sichem,  cum  Genef.  co.icra 
dicatur.  Emor  patrem  S.chem  fuifle  , 
non  filium  ? Frullra  ergo , ut  videtur , 
aflerimus,  nihil  iii  faens  elTe  libris  , 
quod  iion  idem  fpiritus  afflatu  feripeum 
fle.  Verum  a contraria  parce  illud  la- 
cie , quod  fl  in  libris  Canonicis  aliqua 
buiiuiio  more  & fpiricu  vel  feripta, 
vel  commtmorau  fuiflent,  nihil  oblta- 
re  videretur,  quominus  in  lis  aliquod 
mendacium  efltt.  Jam  fi  errorem  ali- 
quem m fcripturis  lacris  agnofeimus  , 
earum  audlorem  Spiritum  l^dtum  efle 
quis  credet  f 

CAPUT  XVII. 

Vii  »Jt€aJstur,  /uigalai  f articulas  Islror 
rum  cssnonictrusn  Sfirstu  Sasuit  aji- 
fltsttt  fcriftai  fuifft . 

JN  hac  quxflion;  & controve rfla  non  Uajmt.  u 
defuilfe,  qui  priorem  illam  partem 

non  in  eo  folum  loco,  quem  P*uloan- 
te  retulimus , fed  m commentariis  et- 
iam  fuper  qu  ncum  Miche*  caput.  Cu-  cpijt,  ».  ,j. 
jus  erroris  nota  Erafino  quoque,  ut  a-  ij.  lui  Hu. 
lios  difliimilem  , inufta  elt.  Is  autem 
error  quam  fit  impius,  illo  primum  ?* 
argumento  demonftro  , quod  facrarum'^^'^,””’^, 
fcripiurarum  magna  ex  parte  labe la- />/... 
dlaiur  audloritas  , fl  hxc  opinio  vera 
efl . Nam  , ut  Augullinus  ait , fl  in  ta- 
cro  quovis  libro  una  quxlibeclalfltas  re- 
petitur, totius  libri  certitudo  interit  . 

Quo  uno  argumento  Auguflimis  de 
confen.  Euangel.  lib.  1.  cap.  is.  fatis 
oflenfum  ac  pacefadlum  efle  credit  , 
Prophetarum  & Apoflolorum  feripta 
nullam  omnino  habere  ialfltaiem , non  . 
lolum  eam , quz  mentiendo  promitur  , 
icd  nc  eam  quidem  , quz  oblivifceu- 
do.  Levibus,  inquiunt  , in  rebus,  Sc 

nihil 


74  IV  Lodt 

nihil  ad  falutem  noftran  penincnctl>us , 
au^ores  facri  & falluntur  , & fallunt. 
Ea  igitur  m dubium  vocare  pofliunus  , 
qux  maxima,  & graviiTima  funt.  Non 
eadem , ajunt  , caula  ed  j quoniam , & 
ecclefiamS  cujus  erudiendx  gratia  fpi- 
ritum  facri  ausiores  habuere,  fpiritiu 
ipfe  in  parvis  dellituit,  non  mox  defti- 
tnit  in  maenis.  Confentiunt  enim  Theo- 
logi graviffimi , ecclefiam  errare  in  mi- 
nimis pofTe  , in  maximis  o«n  pofTe  . 
Quid  igitur  obftat , inquiunt , cur  non 
ad  eundem  quoque  mcMum  feramus, 
Apoflolos  , & Euangelillas  in  rebus 
farvi  momenti  interdum  lapfos  , cum 
in  rebus  neceflanis  lapfi  non  fuerint  > 
Nam , fi  fuperis  placet , hujufmodi  er- 
rores in  Apoftolis  maxime  SeEuangeli. 
dis  agnofcunc , quod  fi  dKimus , ipiri- 
tus  fuggefiit  Apodolis  & Euangeliflis 
nia  i a|unt  , non  omnia  fii^liciter, 
quacunque  Chriflus  dixifict  illis  . 
Hac  autem  erant  maxima.  Si  addimus, 
docuit  fpiritus  eos  omnem  veriutemi 
rcfpondent,  non  abfolute  omnem  qui- 
dem i led  qua  efiet  ad  falutem  necef- 
iaria.  Sic  elabi  conantur  ilti.  Sed  fru- 
itra  conantur  tamen . Principio  enim 
ecquid , rogo , ifli  fadfuri  fune , fi  cum 
homine  dillerant  , qui  multa  Euange- 
liorum miraculi  commentitia  cfTe  , £- 
vangehflalque  , Herodoti , Xenophon- 
tis , ac  Platonis  exemplo  , confiftis 
narratioaibus  abufot  dicar,  aut  Chrifli 
illuflrandt  gratia , aut  fidelium  m Chri- 
ilum  affeffus  excitandi  } Nempe  hoc 
facere,  ut  homines  , fine  Dei  fpiritu 
potuere . 

Deinde  quam  facile  erit  cuique  rct 
vel  graves  , vel  leves  pro  fuo  arbitra- 
tu ingenioque  xftimare  i Jam  hic  di- 
cet tibi  , tres  unius  fubftaniix  prxui- 
cari  perfonas  leviculum  ede  , nec  ad 
felutem  noflram  pertinere  : jam  con- 
Kndet  alius,  duas  in  Chrifto  8f  ope- 
rationes 8e  voluntates  e rebus  efie  non 
ravibus  . Nam  & fpiritus  a paite  & 
lio  procedentis  unicum  efic  princi- 
pium , tanquam  rem  levem  quidam 
contemnendam  arbitrabitur . (^in , quod 
tertia  die  an  quarta  Chrmus  refur- 
rexerit  , cum  non  valde  ad  falutem 
anmeat , pro  nihilo  quifpiam  habebit . 
In  his  itaque  Euangeiiftas , Apoflolos  , 
Prophetas  errare  , labi  , hallucinari 
petnifTe.  Porro  , ut  reliquat  fcriwurx 
partes  prxeereamus  , in  facris  hinoriis 
diflingui  difeemique  non  poffei , quid 
cx  Dra  , quid  tx  homuie  fit  j qwd 


thfUg  itis . 

auAor  ex  revelatione  divina  , quid 
contra  ex  fpiriiu  humano  & ingenio 
proferat . Quocirca  fludluarct  pafTim 
& legentium  & audientium  fides,  dum 
ignoraret,  quonam  ^ritu,  hominis  , 
an  Pci , unaquxlibct  chronicorum  fan- 
dorum particula  fuiflet  fcripu  . Quis 
cfl  autem  tam  pcrfridx  frontis  ( uc  pro 
Euangeliflis  nonnihil  humano  more  lo- 
quamur ) iK , fi  quid  in  publicum  feri- 
bere  veltc  de  rebus  , quarum  memoria 
fit  recentifTima , quafque  kddres  fere 
futs  non  auribus  audierint  , fed  con- 
fpexcrint  oculis  i ea  fponte  inferat  , 
qux  cum  ad  rem  nihil  faciant  , tum 
narrationem  totam  felfana  & incertam 
efficiant  1 Adcoiie  flulci  erant  Euaoge- 
liflx , ut  ea  , qux  omittere  fiae  peri- 
nlo  poterant,  aut  affingerent,  aut  et- 
iam pro  certis  afTererent  cum  mani- 
feflo  diferimine  caufx  , quam  perfua- 
dendam  acceperant  > Quod  fi  tales  fuif- 
fent,  certe  Judxi,  quibus  tanto  erant 
opere  invifi,  omni  vi  & arte  conten- 
dcreni , atque  adeo  efficerent , uc  hu- 
Jafmodi  vel  figmenta  vel  errau  de- 
prehenderentur . Sed  humana  loqui- 
mur . Nam  C in  Tubitit  conciombus 
Spiritus  Saodus  Apotlolorum  linguas 
attemperabat,  quid  uifaiptis,  qux  fu- 
tura ertac  xiernal  £t  fi  novi  teflain. 
idonei  admintliri  Apoftoli  & Euan- 
geliflx  fedi  fuut  , illorum  profedo  fuf- 
hcieniia  non  ex  illis,  fed  ex  Efeo  efl: 
illorum  proinde  error  Oei  efl , non  il- 
lorum . Nos  enim  ab  Apoflolis  Chri- 
Ih  teflamcnium  accepimus  j dc  cure  il- 
los audimus,  Chnflum  audiamsi  cum 
eorum  Euangelium  legimus  . Chrifli 
legimus  Euaneclium.  Ac  cum  fex  Moy- 
fis,  quod  eft  mtniflerium  mortis,  tam 
ezada  diligentia  Icripta  fit  , sk  jeu 
unum  aut  unus  apex  ex  ea  prxteriri 
non  pofltt  , multo  certe  magis  Euan- 
gelium Chrifli , quod  cfl  muiiflerium 
fpiritus  ac  vitx  , feriptum  erit  taau 
cura  & Dei  affifleatis  afflatu,  ut  non 
modo  verbum  , fed  ne  apex  quideoi 
ullus  fit , qui  noB  fit  a fpiritu  divina 
fuppeditacus  . Quid  , qu^  Apofloliis 
otwiolum  mendacium,  quodqiK  ad  Dei 
laudem  maxime  pertinere  videretur , 
penitus  horret  , mquiens  , Si  autem 
Chriflus  nonrefurrexic,  inanis  eft  prx- 
dicatio  noftra  ; inanu  efl  8e  fides  ve- 
ftra.  Inwnimur  autem  8e  felfi  teflet 
Dei  j quonum  teflimonium  diximus  asU 
veifxs  Deum  , quod  fdfcitavtrit  Chri- 
ftutn  , quem  noa  ftilciMvit^  fi  martni 

soa 


Refpon. 
ad  I. 


Jj«».  14. 


Lthrr  Secundus.  Cap.  XVIIl. 


7^ 


non  refureiMC.  Quod  fi  faifiui  harc  , 
<)ux  cum  Dti  poceucum  commendaret, 
tum  populum  m ofiico  contineret  , t 
lacris  a«£iorifeus  eacluditur , oerte  qiur< 
cunque  alia  ac  nuilto  etiam  naams  r»> 
jkmur . Nulla  enm  in  facris  Utieric 
levit,  fcd  gravis  eflet,  per  quem  fcri> 
pnirx  audorius  elevaretur. 

Jam  fi  in  hujus  rei  ooafirmacioaem 
arcanarum  litcramm  noc  tefiimoaia  re- 
ferre velimus,  verendum  lanc_  efi,  ne, 
qui  oppefiium  errorem  tueri  cupiunt, 
illa  fe  ratione  tueamur  , tmod  au&or 
1'cripturat  facre  eo  etiam  loco , qui  a 
nobis  afferetur,  non  de  fpirita  divmo, 
fcd  de  fuo  fiicrit  locutus.  Ita  fieret  , 
ut  viK  uUum  t facris  litteris  teftimo- 
nium  adverfiim  hrrcticos  firmum  eflet. 
Quamobrem  hos  quidem  ab  hoc  fer* 
mone  removeamtss , qui  errooea  fra- 
aentM  omnem  feripturx  Bt  vim  mi* 
tiuunt  , 8e  elevant  audioritatem . ^fi 
vero  taicamur  , finguJa  qtMrquc  five 
magna  , feu  parva  a lacris  aaflortbus 
Spiritu  fan£lo  diclante  efle  edita.  Id 
a patribus  accepimus , id  fidelium  am- 
mis  inditum  & quafi  infculptum  ett  , 
id  itaque  nos.  Se  ecciefia  prxfertim 
tpfa  magiflra  Se  duce , retinere  debemus. 

CAPUT  XVIII. 

VH  arptmtnt»  tufitit 

dttimi  ftKti. 

COnfirmandz  atque  tuendar  veritati 
ea  rationum  ac  tefiunoniorum 
prefidia  fatis  fine , quz  capite  luperio- 
re  funt  pofica.  Nunc  vevo  artumenta 
ea  confutanda  funt,  quibus  adrerlarii 
contra  pugnarunt.  Atque  a ptimo  qui- 
dem argumento,  quo  veritas  impugna- 
batur, facilis  eft  & expedita  dcienfio. 
Fateor  enim  , non  fiiigulas  feripturx 
particulas,  ut  a facris  audoribus  Icri- 
berencur,  prtmria,  8e  exprefia  revela- 
tione indigutfle  i fcd  fingulas  umen 
fcTiptas  ex  peculiari  Spiritus  fandi  in- 
ftmdu  afflatuque,  vere  & jure  conten- 
do . Ille  , Chrillus  ait  , vos  docebit 
omnia,  St  fuggeret  vobis  omnia,  qux- 
cunque  dixero  vobis.  Alias  etiam  ob 
lita  fuggeret  , alias  etiam  veflris  au- 
ribus audita  fuggeret , qux  alias  natu- 
ra fponteque  fua  in  mentem  venire  po- 
Krant  , ea  quoque  fuggeret , non  fu- 
pematuralia  modo,  fed & naturalia  fug- 
Mrct,  8c  qux  alias  humano  more  fen- 
bcrentur.  Omnia,  inquit  , quxeunque 


dixi  vobis  . Atque  Apoflolus , Noc  , 
nit , non  fpiritum  hujus  mundi  acce- 
pimus , fod  fpiritum  qui  ex  Deo  eft , *•  *• 

ut  fetamus  qu«  t Deo  denata  ftlnt  no- 
bis;  qux  Se  loquimur  , non  in  dodis 
bumanx  fapientix  verbis , fed  in  do- 
drina  fpiritus , fpiritualibtu  fpiritualin 
comparantes . Spiritualis  ciioi  judiene 
omnu  , fioit  feriptum  eft  , Quis  co- 

g novit  lenfum  Domini  f Nos  autem 
mfum  Cbrifti  habemus . Ince  Ap<^ 
fteli,  io  quorum  nomine  Paulus  loqui- 
tur , ad  dodrinam  fpiritus  edend  m 
^tritura  accepere,  per  quem  ki  Chri- 
fti  lenfd  qntoia  jugabant  . Nimirum 
animalia  illa  oculis  undique  plena  ad 
expreflioDem  quatuor  Euangeliftarum 
pofita  , per  feriptores  omnes  fteroi 
transferre  mrito  fc  optimo  jure  pof- 
fumus  . Nihil  ergo  au^res  facri  cx- 
cis  oculis  feribebant  t fed  feribentium 
calamum  fpiritus  iple  attemperabat  , 
ne  feribendo  Uberentur . Inde  enim  , >i. 

cum  in  fecunda  ad  Cor.  cpiftola  qux- 
dam  dixilfct  Apoflolus , qux  humano 
more  ab  e^lefix  prxfedo  dici  pof- 
fient , fubjedt  protmua , an  cxperimeii- 
tum  ejus  wxntie , qui  in  me  loquitur 
Chriftus?  Spiritu  igitur  fando  infpi- 
rati,  quafvis  feripturx  partes  fcripfere 
faniti  Dei  homines  . Nolite,  mquit  , 
cogitare , quor.v>do  , aut  quid  loquarai-  '<»• 

ni  i dabitur  enim  vobis  in  illa  hera  quid 
loquamini . Quod  idem  prefedo  facris 
ai^onbus  prxeeptum  erat , ut  noa  co- 
gitarent fcilicei  , quomodo,  aut  quid 
Icriberenti  dabatur  enim  illis  in  illa 
hora  quid  (criberent  . Hoc  vero  Spi- 
ritus uuidi  donum  toto  viix  decurlu 
aon  habebant  s fed  tantifper  dum  lin- 
gua eorum  calamus  erat  faibx  velo- 
citer Icribentis . At  Chriftus  nullum 
unquam  verbum  locutus  eft,  quodnoii 
idem  ab  Spiritu  fando  extitsrit.  Erat 
enim  , ut  icholx  verbis  utar  , Chriftt 
Jefu  ucratiflima  lingua  perpetuum  di- 
viniutis  inftrumemum  . Et  hinc  appa- 
ret ejus  argumenti  certa  ruina  , quo 
deinde  contrariam  partem  confirmaW 
mus.  Non  enim  afferimus,  per  imme- 
diatam Spiritus  fandi  revelatiooem  , 
qux  quicKin  proprie  reveUiio  dicenda 
fit,  quamlibet  feripturx  faerx  partem 
fuifle  editam  . Qum  Lucas  , qux  ab 
Apoflolis  acerpii  , ea  feripto  ipfe 
mandavit  , ut  in  Euangelii  (tii  proco- 
mio teftatur:  Sc  Marcum,  qux  a Pe- 
tre didicerat  , rogatum  a difcipulis 
fcripfifle,  audores  funt  Clemens  in  i.  ’ 

dif- 


k 


76  Df  Locis  Theoiogicis. 


difpofiiioaum  Ifbro,  apud  Eur^bium  li- 
bro X.  Eccid.  hi(K  cap.  15.  Pipias  apud 
eundem  eodem  lib.  Sce.  & lib.  8.  cap. 
uIl  & Orig.  I,  Iib.  eammenr.  in  Match. 
eodem  Buleb.  referente,  lib.  6.  cap.  18. 
fc  Eufeb.  quoque  ipfe,  lib.  j.  cap.  4. 
& H'Cronymus  de  eiris  illuftnbus  in 
Marco,  Eelrcnarus  lib.  adverfum  hc- 
reicf  , cap.  1.  Sive  ergo  Matthzus  Se 
Jninnes , (ive  Marcus  & I.iicas , 'quam- 
ma  illi  m6 , hi  audiia  referrent  , non 
egebant  qui^m  nova  Spintus  fan^i  re- 
•ilatiore,  egebant  tamen  peculari  Spi- 
ritus (anifb  direftione . Primx  igitur 
argnmentatiooi  hoc  modo  fatisfeceri- 
tnus. 

Eerpon.  Seamd*  vero  fie  rtfponfum  efto  , 
ad  a.  Paulum  Domini  feu  prxeepturo , leu 
coniilium  eo  fane  loco  vocare  , quod 
Chrilhis  Dominus  ore  proprio  vel  piz- 
cepit  in  Evangelio  , vel  confiiluit . 
Nam  , quod  confilium  fiium  Paulus  _ 
i.c«r.  7,  Spiritus  fandli  confilium  eiifhmaret  , 
fatis  ipfe  indicat , dicens  , Beatior  c- 
rit,  fi  fic  pcrmaoicrit  fecundum  memn 
confilium  ; puto  autem  , quod  & ego 
Spintum  Del  habeam.  Hu)us  vero  ar- 
gumenti £onfirmatio  ex  i's  maxime  eli- 
citur , qux  prtmx  funt  argumentatio- 
ni rcfponfa.  Etenim,  qu*  facti  autto. 
res  fcnpfcre , h*e  in  duplici  funt  dif- 
ferentia . QiixJam  , qu*  fupemaiura- 
li  felum  revelatione  cognoicebini  i £e 
ea  Bafilius  tradit  a Spiritu  Sandfo  ef- 
te:  alia  vero  naturali  cognitione  teno. 
bar.t  , qu*  fcilicet  aut  oculis  vide- 
rant , aut  manibus  etiam  anrrdta ve- 
rant. Atque  harc  quidem,  ut  pulo  an- 
te diximus,  fupernaiuralt  lumine  & ex- 
preffa  revelatione,  ut  feriberemur , non 
egebant  , fed  egebant  tamen  Spiritus 
,lan£fi  przfencia  Se  auxilio  peculiari  , 
ut  , licet  humana  efsent  , & naim* 
ratione  cognita  , divinitus  tamen  fine 
ullo  errore  lirriberentur . H*c  vero  il- 
la funt  , quz  juxta  Bafilium  Paulus 
& Propheta;  de  luo  loquebantur  . So- 
knt  etiam  nonnulli  veterum  Origenis 
non  fentemias  modo  , fed  verba  refer- 
re, non  aliter  certe  accipienda  , quam 
Origenes  ipfe  acceperit . At  Origenes 
cam  rem  figoificavit  potius  , quam 
aireruit  . Nec.  enhn  in  ea  fententia 

Cdf.  j«.  perfiftit  . Sed  8e  Ambrofius  in  prio- 
rem epilfolam  ad  Corinthios,  ubi  locus 
proprius  erat , nobifeum  apertilTime  fea- 

Eefpond.  Ad  illud  vero , quod  tertio  loco 

a.l  }.  (^)edum  eft  , brnis  Se  oon  difficilis 


eft  tefponCo  . Non  enim  ibi,  pernite- 
re,' relipifcere  ell  , fed.  uiftari.  Tii- 
fiatur  autem  pater  , cum  filios  dolen- 
tes videt  i Ua  Ixtatur , cum  dolorem 
ad  falutem  lutlle  muUexit.  Nam  quod 
additur,  id  lacillimura  etiam  efi  . Quo 
emm  modo  Paulus  fit  imclligcndus  , 

Paulus  ipfe  explicat , inquiens  . Quou 
loquor,  non  loquor  lecuiuium  Deum  , 
led  quafi  in  mfipientu,  & patilo  ante: 

Iterum  dico,  ne  quis  me  putet  tnfi- 
pirntem  efle , alioquin  veluc  tofipientem 
accipite  me  i Si  capite  ejuldem  epi- 
ilolit  duodecimo:  Si  voluero  gloriari  , 
non  ero  uifipiens:  veritatem  enim  di- 
cam i & paulo  poft , FaAus  fum  iit- 
fipi.ns,  vos  fiie  coegiftis.  Quid  ergo, 
fapiens  Se  infipiens  r Nempe  fapiens 
re  vera  , led  quafi  infipieiis  , qui  uu- 
quam*  infipicntis  perfonam  afiumere  , 

Se  fcipfunt  ja£fare  videretur.  Laudaic 
quippe  fe  infipieucis  hominis  nota  efl . 

Verum  h*c  , qu*  Itultiiia  elli;  vice- 
batur.  Dei  erat  fapienua,  ut  .Apolto- 
lus  non  iponte  , fed  coa^iis , non  cX 
vaiiiiaie  , fed  ex  charitate  gloriaretur. 

Ab  fpiritu  iuiur  fauAq  erat  huiuiino- 
di  quafi  ffailia  gloriauo.  Sed  nc  lUud 
quidem  df  difficile,  quod  deinde  ful>- 
jicitur:  non  cnim,  quod  ait  quidam  , 
incaute  Paulus  fuerat  locutus:  fed  ne 
quis  in  ea  laude  auc  arrogantiam,  aut 
vanitatem  aliqu«m  fubefle  interpreta- 
retur, docet  ie  non  m le,  fed  m Do- 
mino gloriari . Non  ego  , inquit , led 
gratia  Dei  roecum  . Simile  fcie  illud 
rlf  , quod  , cum  Dominus  do^rinam 
Euangelii  luam  appellaflet , fiibjecit  pro- 
tinus, Mea  dodtnna  non  eft  mea,  fed 
CIUS  qiii  mifit  me  Patris  . Hunc  igitur 
in  modum  cum  Paulus  vere  dixiffet , le 
plus  omnibus  laboralTe  , addit , & ve- 
re etiam  addic  , fe  non  plus  omnibus 
laborafie , &c. 

Ad  quartum  vero  argumentum  funt  n 
qui  relpondrant  , EccleC*  autlorita-  ^ ^ ' 
tem  tantam  efle,  ut  quxdam  etiam  de 
feripturis  facris  hnmutarit  . Hujus  ge- 
nens exempla  ponunt  , Sabbatum  , e- 
fum  fufFocati , & (anguinis , Baptifina  in 
nomine  Jelii:  Se  quod  Chriftus  coena- 
iis  dedit  Euchartftiam  , Ecclefia  je- 
junis: Chriftus  fubambatms  f^peciebus, 
hcclcfia  laicis  lub  una  : quod  Paulus 
denique  permifit  difpares  in  fide  con- 
juges , Ecclefia  improbavit . Ita  quam- 
vis lex  feriptur*  fit , ut  is  non  ordi- 
netur Epifeopus  , qui  duas  habuerit 
uxores,  Ecclefia  tamen  cam  legem  pot- 
ent 


ijtkf  Se(undtt$ 

t«h  «l  « pirte  folvere  , vel  etiam 
omnino  abrogare.  Hoc  autem  refpon- 
bxm  hanc  quidem  habet  viam  , qu* 
deducit  ad  convenientiam  conlervatio- 
■emque  Ecclerla^lica^  auttoritatiSj^quam 
ii  fequetnur  , nunquam  ^rrabimus  , 
fcquemurque  & «d , qbotKertum  & tu- 
tum ell , & id , quod  ad  fidelium  con- 
fociationem  accommodatum  , & id  , 
quod  vehemens  atque  forte  . Sed  ca- 
vendum lane  eft  j ne  j fi  in  argu- 
mentorum confutatione  ad  Ecclcfiam 
tanquam  in  aram  confugimus  , ruftt- 
ci  potius  , quam  theologi  effe  videa- 
mur . Mihi  itaque  aliud  refponfum 
multo  & doftius  videtur,  8c  verius  , 
quod  duplici  partitione  fubnixura  eft. 

- Una  eft  hujufraodi  ; Scriptura:  prae- 
cepta quzdam  temporaria  erant  , id 
eft  ad  tempus  , ex  loci  , temporis  , 
perfonarum , aliarumve  rerum  & cau- 
urum  ratione  fervanda  . Atque  hu- 
jufmodt  ipfa  ex  fe  in  praefinito  tem- 
pore' antiquabantur  , nulla  etiam  Ec- 
clefiz  interveniente  auftoritate  . Quod 
enim  pro  neceflitate  temporis  ftatu- 
tum  eft , cefTantc  neceflitate , debet 
ceffare  pariter  quod  urgebat  , i.  qu. 
I.  Quod  pro  neceflitate.  Ejus  generis 
fuit  Sabbatifmus  , & reliqua  omnia  , 
quae  proprie  ad  legem  veterem  perti- 
nebant : talis  etiam  lex  illa  fuit  de  im- 
molatis, fanguine”,  & fiiflbcato:  talis 
quoque  ufus  Apoftolicus  dc  baptifmo 
-/•V-  »5-  in  nomine  Jefii  . Alia  vero  praece- 
pta aeterna  lunt , quorum  fervandorum 
ratio  non  brevis  & temporalis  , fed 
perpetua  & fempiterna  eft  . Sempi- 
ternum autem  fcriptur*  more  voco  , 
quod  femper  cnt  , non  qaod  fempejr 
fuit.  In  hoc  genere  fiint  omnia  natu- 
rae praecepta , qux  tam  in  veteri  , 
quam  in  novo  Teftamento  continen- 
lur:  in  hoc  etiam  lex  illa,  Nifi  quis 
renatus  fuerit , Sec.  & altera  fimilis  dc 
poenitentix  Sacramento.  l’rxc«ta  rur- 
I luin  Apoftolorum , qux  in  lacris  li- 
teris feripta  funt  , quxdam  a Chrifto 
ipfi  acceperunt  gentibus  evulganda , jux- 
ta illud , Baptizate  omnes  gentes , do- 
■***"'•  centes  eos  fcrvarc  omnia  , quxeun- 
que  mandavi  vobis  e altera  vero  non 
fuerunt  quidem  a Chrifto  Apoftolis 
injundla  5 fed  ipfi  poft  Chriftum  ia 
coelos  aflumptum  ea  populis  tradi- 
derunt - Qux  tamen  Chrifti  Deique 
prxeepta  dicuntur,  non  ob  eam  mo- 
do caufam,  quod  ^r  acceptam  a Do- 
faino  poteftateaj  lata  funt  i verum 


. Ctx;.  «7//A  77 

etiam  quia  Dei  SpiriM  peculiariter 
fuggerente  edita  fuere  . Vifum  eft  , 
inquiunt , Spiritui  fan£lo  , Sc  nobis  , 
nihil  ultra  imponere  , Scc.  Qux  ver- 
ba Bafil.  5-  lio.  centra  Eunomium  re- 
ferens , Spiritui , ait , vifum  eft  qui- 
dem , a quo  ut  Domino  Ecclefix  le- 
ges datx  funt}  Apoftolis  vero  tanquam 
ininiftris  , per  quos  decreta  funt  edi- 
ta. Quod  autem  prxeepta  hxc_  Chrtfti 
quoque  dici  poflint  , Chriftus  ipfe  do- 
cet , inquiens , Qui  vos  audit , me  au- 
dit ; & qui  vos  Tpernit , me  fpernit  . 

Inter  hxc  autem  feripturx  mandata 
non  leve  diferimen  eft  , quod  priora 
illa  a Domino  Apoftolis  tradita  , ut 
propria  funt  legis  novx  prxeepta  , ita 
ea  Ecclefia  nec  folvere  , nec  remitte- 
re ulli  poteft,  Ccut  ne  legem  naiurx 
quidem  . Cujus  rei  caufam  nos  in  re- 
leAione  de  poenitentia  dedimus  , quo4 
legis  auftor  Eaangelicx  Chriftus  Do- 
minus non  alia  prxeepta  per  fe  ipfe 
edidit  , quam  qux  edent  fummobe- 
re  ad  faluteiti  necedaria  . At  pofte- 
riora  mandata  proprie  quidem  humana 
& Ecclefiaftici  fuere,  qux  videlicet  ab 
Apoftolis  Ecdefiam  gubernantibus  edi- 
ta funt , non  aliter  atque  alia  fuere 
poftea  a prxfedlis  Eccleiix  (ubfequen- 
tibus , difpari  tamen  auflontate  . Nam 
Apoftolorum  nemo  in  prxeeptis  fuis 
errare  poterat  } fed  a Spiritu  fando 
pcculiariflime  eorum  quifque  dirigeba- 
tur in 'ferendis  Ecclefix  legibus.  Po- 
fteriores  vero  antiftites  hwc  peculia- 
rem Spiritus  Sandi  prxfentiam  nqit 
habent  , nifi  cum  in  nomine  Chrifti 
ic  Ecclefix  congregantur  . Quod  uti- 
que fit  in  conciliis  generalibus . 
de  re  libro  poftea  quinto  fufius  dide- 
remus . His  autem  prxeeptis , licet  A- 
poftolica  fuCTint  , & in  lacris  etia-n 
literis  feripta  , Summus  Pontifex  ful»- 
ditos  fuos  liberare  , vel  ex  parte , vel 
omnino  poteft  : qua  etiam  ratione  , 
ut  alia  non  edet,  lex  illa  Apoftolica 
de  abrtinendo  a (anguine  & fufftea- 
to  per  Ecclefix  poteftatem  abrogari  , 
potuit  . Quaitquam  , ut  diximus  , ea 
lege  admonitx  (unt  nentes , ne  fua  h- 
bertate  in  fratrum  eiffenfionem  abute-  i 
rentur  . Prxfcribunt  autem  Apoftoli 
quatenus  pto  tempore  expediebat , qub 
bus  illx  rebus  in  (ratruin  ■oftenno.nem 
poflint  incurrere.  Quia  igitur  lex  x fi- 
ne fiio  xftimand*  eft  , «mc  bxc  «iv 
telli»itUT  abrogata,  ouni  ab  iflw  offen- 
fion!i>Ui  ac  diflidirs  , quibus  occorren; 


vo- 


Oigitizfjd  by  Coi 


J>.  Thtm.l» 

» i. 


Dt  BitMm. 

MK 

fttfir,  ^ t, 

• ari-U . 


RtfponJ. 
»d  j. 


78  2)f  Lttu  ThtoU^icif^ 

velatrunt  Apodoli  , oUiil  amplius  p:-  mcn  ECt}x  putamus  addfnim  fcnptd. 
riculi  &it.  Quibus  pofius  , facile  , ut  rum  vit:o,  quod  & rn  aliis  locis  pro- 
opinor , quartum  illud  argutucmum  re-  bare  poilumus  > aut  certe  de  divc^ 
felletui'.  Nam  Pauli  przceptun  de  non  tellimoDiis  fcripturarum  unum  corpus 
ordinando  Epiicopo,  qui  biEamus  fue-  effedfum.  Exiftimat  ergo  Hieronymus, 
rit  , fecundi  generis  cH  , id  cf) , hu-  flve  hoc,  five  illud  accipias,  locum  ef- 
manum  & EcclcCafticum  j cujcs  pro-  fe  depravatum . Id  quod  Sc  de  Plalm. 
inde  vinculum  folvere  Eccleiia  jure  luo  tj.  credidit.  Ac  Eralmus  , tametfi  fa- 
pocell  . Sed  id  umen  , niii  femel  aut  cetur  Grarca  exemplaria  omnia  , quar 
Iterum  , & gravi  etiam  urgente  cau-  videre  quidem  iple  potuit , i’>  orpupitrtMf 
fa  ROn  fecit.  Nec  id  nili  lummo  Pon-  habere  : ledtionem  noAram  probat  ta- 
'tifict  permiAum  in  Ecclelia  eA:  nam  mcn,  Graicamque  aAerit  a Grarcis  fuif- 
Epifcopis  contra  ApoAolum  difpenfa-  fe  immutatam.  Hieronymus  etiam  ipfe 
re  cum  bigamis  non  licet  ; ut  Lucius  in  epiAol.  ad  Pammach.  de  opt.  gen. 

& Innocentius  tradunt  . Divus  vero  inter,  folam  hanc  , quam  habemus  le- 

AuguAiiws  de  legibus  primi  generis  £lioncm  , probat  j alterius  autem  eo  lo- 

loquebacur  , quas  fl  ChriAus  iplie  tu.  co  ne  meminit  quidem . Et  Porphy.  14. 

Isnt , ut  quae  vere  & proprie  divina;  lib.  Marcum  EvangeliAam  eo  nomine 
& Evaiigchcat  funt,  nemo  aut  poCc  , accufic,  quod  homo  imperitus  & m- 
aat  auAt  immuure.  Quarto  igitur  ar-  dis  vel  luas  literas  nefciai  , idque 
gumeiiio  diluendo  laus  dixiAe  mihi  vi-  quali  ab  uno  eodemque  propheta  feri- 
deor  . Ac  quintum  llc  refellitur.  ptum  referat,  quod  non  ab  uno,  fed 
•Primum , lunt  qui  velint , aut  impio-  a duobus  fcripcum  eA . Cui  calumnise 
rum  malitia,  aut  librariorum  errore  ChryfoAomus  refpondens  non  caufacur , 
pro  Zacharia  Hieremiam  Icripcum  ef-  aut  codices  mendofos  effe  , aut  certe  /■«•»*« 
U . Cujus  fententi*  fun  Eufebius  lib.  ab  impio  locum  depravatum  j led  pia 
10.  demonAr.  Evangel.  demonAr.  4.  Id  ne  confentic  , eo  prorlus  modo  le^um 
quod  nec  Origeni  difplicuic  , 8c-  Ca- . iri  , quo  Porphyrius  in  obje£Iione  le- 
jeunus  vero  Amile  cxiAimavic  . Nec  git  . Qua  ex  re  perfpicuum  At  , ante 
Hieronymus  certe  ab  hac  opinione  ChryfoAorai  & Hieronymi  tempon 
alienus  cA  ; quin  in  Pfalm.  77.  erro-  io  editionem  noAram  omnes  & Grz- 
rc  Icripcoris  dicit  pro  Zacharia  Hie-  cos  & Latinos  codices  conlenAAe  . 

remiam  cAc  fuppolitum . Sunt  alii , qui  Ubi  non  poAum  novAios  iAos  inter- 

opineniur,  eandem  fententiam  & apud  preics  non  ridere  , qui  tanta  facilita- 
Hieremiam  olim  feripeam  rejzririt , fed  te  & confidentia  e pravis  Grzcis  Lact- 
non  omnia  Hicremiz  vaticinia  nunc  na  emendant  non  prava.  Nimirum  enim 
extare.  Upinatur  quoque  AuguAinus  patientur  hic , A de  ipAs  ludimus,  qui- 
libfo  de  eonlen.  EvangcliA.  j.  cap.  7.  bus  in  ufu  eA  ludere  de  nobis  j imo 
quoniam  eodem  Ipiritu  Hiereraias  Sc  patientur  potius , ut  , quod  hoc  loco 
Zachariai  fcriplere  , nihil  teferre  , fi  eorum  aiuefignanus  Eralmus  fummo  ju- 
unius  fententiam  alcen  tr  buas  1 imo  re  magnaque  ratione  facit , idem  nos 
peculiari  Spiritus  lanAi  conlilio  id  fa-  aliis  quoque  locis  faciamus,  &,  Grzcis 
uum  cAe  , ut  ab  eodem  audore  Icri-  exemplaribus  poAhabitis  , Latinam  edi- 
pti  libri  omnes  facri  credantur.  tionem  veneremur . Sed  ut  eo  revoce- 

Illud  vero,  quod  Marco  Evangeli-  tur,  unde  huc  declinavit  oratio,  cum 
flz  objeSum  4A  , frivolum  his  vide-  argumentum  illud  non  fit  tam  facile, 
ri  folct  , qui  Latinam  editionem  paf-  quam  lAis  cA  vifum  , majore  omnino 
fim  ad  Grzca  exemplaria  expendunt . vi  & arte  refellendum  cA . Illa  igitur 
In  quibus  quoniam  non  legitur  , Sic-  verba  , Sicut  feriptum  cA  m Elaja  , 
vt  Icripcum  cA  in  Elap , led  , Sicut  non  referumur  ad  omnia  ea , quz  ie-  . 
feriptum  eA  in  Prophetis j argumentum  quuncarj  fed  ad  id  tantum  , Vox  cla- 
cAe  iofirmum  ajuiic  , ut  quod  libro-  mancis  in  deferto,  &c.  Illa  vero,  Ec- 
rum  depravatione  nititur . Huic  ve-  ce  ego  mitto  Angelum  meum  , 8cc. 
ro  fententiz  Theophyladum  fubfcripfif-  lanquam  de  fuo  EvingtlilU  addidit  , 
fe , facile  profcAo  Aiaderi  potcA . Ncn  quod  facere  jure  potuit , quamvis  ea- 
enim  in  Efaia  , fed , in  prophetis  , le-  dem  in  alio  propheta  repriantur . 
git.  Atque  Hieronymus  in  commeat.  Non  enim,  fi  AnAotelcm  refero . opus 
hiper  }.  Matthzi  caput,  huic  quoque  eA  fequentia  verba  omnia  Arinotelis 
^Mioai  (iiblcribit , inquieot ; Mos  uo-  cAc,-  quin  licce  mihi  nbnnulla  de  meo 

‘ ad- 


Liber  Secundut  Cap.  XVIU. 


79 


adjicer<  pracfertia  fl  ad  explicatio- 
nem Anllotelis  conducunt  maxime  . 
Sic,  quoniam  EuangeUftx  illa  verba  , 
E«ce  ego  mitto  Angelum  meum , &c. 
verborum  Efair  erant  expolitio  qux- 
dami  aihil  Marci  derogat  fidei,  ii  E- 
faix  tellimoaium  verbis  ejufmodi  ad- 
jectis & expoluit  , 8c  ornavit  . Nili 
infidelis  fervus  elt  , qui  appolito  ver- 
' borum  ornatu  heri  fui  munus  amplifi- 
cat • Hoc  refpondet  Chryfollomus  . 
A/ {M.  Hieronymus  autem  Euangelillas  iuif- 
iniir.  (e  ait  non  de  verbis  ^led  dc  fenfu  fol- 
licitos  > omnia  vero  illa  , qux  in  Mar- 
co fequiintur  , ab  ECau  Icripta,  non 
fecundum  verba  quidem  , led  fecun- 
dum fenfum  efle  . Qui  enim  vocem 
clamantem,  &c.  ^rtc  dixit  , is  An- 
gelum eundem  eik  fenfit  , qui  viam 
Ernmino  prxpararet  . Atque  hxc  re- 
fponllo  a B^a  vel  maxime  probatur 
in  commentar,  fuper  Marcum . Jam  , 
quod  lalfiutis  etiam  Marcus  arguitur, 
qui  Ctuillum  fcriprem  hora  tertia  cru- 
cifix^um,  de  hac  re  quatuor  video  fen- 
tentus  lerri,  quarum  nulla  ell,  in  qua 
non  major  adhuc  probabilitas  delidere- 
tur.  Prima  eorum  cll,  qui  animadver- 
tunt , Joannem  non  faioere  , Pilatum 
hora  ferme  diei , fexta  pro  tribunali  fe. 
diflie , fed  parafceves  hora  fere  fexta  . 
Abunde  vero  diem,  aliunde parafcevem 
initium  liimere  . Nam  Tudxos  ante 
diei  prinapium  , hoc  elf , ante  fobs 
ortum  prxparationi  palcbali  operam  da- 
re foliios  , rationi  confentaneum  ell  . 
Si  enim  Cnriltiani  in  huiufinodi  felto- 
rum  vigiliis  multo  ante  diluculum  in- 
cipiunt quxdam  necellaria  prxparare , 
Judxi  , ac  multo  etiam  magis , idem 
tecille  credendi  lunt  , qui  non  modo 
azyma  in  multos  dies,  verum  complu- 
ra quoque  alia  erant  paraturi , non 
folum  ad  lelhim  diem,  led  ad  vefpe- 
ram  .etiam  Pafchx  . Sunt  3l  alii , qui 
Augufiinum  fecuti , putant  , Marcum 
non  de  crucifixione  militum  locutum 
efle  , led  dc  crucifixione  Judxorum. 
Ht  enim  vel  maxime  ChriKum  cruci- 
fixerunt j quemadmodum  A^rum  cap. 
4.  illis  Petrus  edixit  . Ut  ergo  oflen- 
' deret  Euangelifla  , Dominum  Jefum 

^ non  tam  a militibus,  qui  fimplex  mi- 
niilerium  prxfidi  tribuere , quam  a Ju- 
dxis  crucifixum , pollcaquam  militum 
minifterium  expreflit,  inquicns,  Et  cru- 
cifigentes eum  , diviferunt  &c.  tum 
vero-  ad  vocem  , qux  faoguinem  juAi 
petiit,  au^o(eique  Bagiiii  crucem  Do- 


mini revocavit  in  hxe  verba  , Erat  al- 
tem hora  tertia  j 8f  crucifixerunt  eum . 
Horam  quippe  crucifixionis  militum  , 
ut  qux  vulgo  nota  erat,  non  credidit 
exprimendam  . Alii  credunt  huic  ie 
abfurdkati  fatis  occurrere , fi  dicant  , 
Chriflum  intra  horam  tertiam,  Sc  fer- 
tam crucifixam  > Sc  ab  utroque  extre>- 
mo , quemadmodum  media  folent , ho- 
ram mortis  Chrifli  efle  ifbminatam 
ab  uno  videlicet  tertiam  , ab  altero 
fextam  . Sed  hxc  refponno  pacentena 
habet  fcrupulum  . Quod  emm  hora 
quinta  flat  , hoc  fi  quis  vel  quarta, 
vel  fexta  fieri  ab  utroque  extremo  di- 
cat , quamvis  improprie  id  quidem 
dicat , led  ferri  tamen  utcunque  poteft , 
At  quod  in  quinta  hora  fit , hoc  in 
tertia , vel  fecunda  fieri , nec  ufus  pro- 
fcdo  , nec  ratio  fert . Ponunr  i^tuf 
alii  hoc  , quod  , quemadmodum  nox 
in  quatuor  vigilias « ita  dies  in  qua- 
tuor flationes , Sc  partes  divifus  3 Ju- 
dxis  efl  . Quarum  prima  incipiebat  a 
diluculo  , & durabat  ufque  aci  horam 
d:ei  tertiam , vocabaturque  prima  , ed 
quod  ab  hora  prima  initium  fumeret; 
fecunda  autem  incipiebat  ab  hora  ter- 
tia, Sc  durabat  ufque  ad  horam  feX- 
tam,  vocabaturque  hora  tertia  , quod 
ab  hora  tertia  principium  haberet ; ter- 
tia vero  diei  pars  incipiebat  ab  ho- 
ra fexta  , & durabat  ufque  ad  horam 
nooara  , appellabaturque  limiliter  ab 
hora , unde  principium  acceperat , ho- 
ra lexta  s quarta  demum  Itatio,  parl- 
que  diei  incipiebat  ab  hora  nona , 8e 
(Jurabat  ufque  ad  occafum  folis,  voca- 
baturque vel  hora  nona  , vel  vefptrra  . 
Qux  fi  vera  funt , jim  pulchre  con- 
lentient  Euangcliflx  . Nam  in  fecunda 
ftatione  , qtix  hora  tertia  dicebatur, 
circa  finem  Chriftus  crucifixus  eft  , 
hora  fcilicet  illa  nondum  elapfa  . Ali- 
quanto vero  prius,  in  eadem  hora  ta- 
mea  flationequb  diei,  Pilatus  pro  tri- 
bunali  fedit  , nempe  hora  quafi  fex- 
ta . Vere  fiquidem  tertia,  erat , fed  erat 
proxima  fexta  . Qux  nimirum  opinio 
longe  erit  probabiliflimi  , fi  probetur 
ad  eum  modum  diem  a ludxis  divi- 
di folitum  . Atque  in ' hilcoria  paflio- 
nis  quidem  nominaiim  diluculi  , ter- 
tix  , fextx  , & nonx  horarum  men- 
tio fit;  de  reliquis  autem  interfluenti- 
bus omnino  tacetur  . At  parabola  de 
fiacrefamilias  operarios  in  vineam  fuari 
conducente  , quam  ifli  etiam  aSe- 
runt  in  huijus  rei  confirmationem  , 

noo 


DigltlzecJ  t?  '^^OOgk 


fo  Bf  Theotcgidf. 


non  Iblum  «ihil  Juvit , led  etiim  oU 
ficit,  quoniim  ibi  Dominus  non  un- 
tum  prrni* , «rtix  , f«t* , & non* , 
fed  undecim*  meminit . Id  quod  abfur- 
dum  effet , fi  quarta  diei  pars  , hoc 
eft , hora  nona  , reliquum  omne  ejul- 
dem  diei  tempus  complcfteretur  . Ac 
re  vera , ut  breviter , fimpliciterque  di- 
‘ catar,  qui  undecim*  hor*,  qu*  in- 
ter nonam , & duodecimam  interfluxit  > 
exprefiam  mentionem  fecit  , eum  certo 
certius  confiat  diem  non  ad  eum  mo- 
. dum  in  ftationes , & horas  quatuor , 
fed  , ut  moris  eit  noftri  , in  partes, 
& horas  duodecim  divififle.  Verum  ut 
h*c  cunque  habeant  , huic  nos  re- 
fponfioni  libentifiime  fubicribemus , fi 
illa  diei  in  fiat^ones  quatuor  Mtti- 
tio  , ill*que  rurfum  ab  initio  deno- 
minationes quatuor  , aut  idoneo  te- 
fiimonio,  aut  probabili  ratione  confi- 
fi*nt. 

Nec  etiam  defunt , qui  exiftiment , 
h*c  a recentioribus  Juo*^s  effe  coiifi- 
fla  omnia . Nam  fecunda  diei  fiatio  , 
cum  tres  folum  horas  complefteretur  , 
quartam,  quintam,  &fextam,  non  ho- 
ra tertia  a fine  fcilicet  ftationis  proxt- 
ro*  elaplx,  fed  hora  quarta  ab  initio 
fiationis  ejufdem  nominanda  erat . Ec- 
quis autem  ferre  pofllt  fiationem  , qu* 
a decima  ufque  ad  duodecim*  finem 
protenditur,  nonam  horam  appellaH? 
Certe  ficut  prima  hora  , fi  verum  efi , 
quod  ifti  dicunt  , "a  principio  fuo  no- 
men accipit,  fic  Be  nationes  exter*  a 
iuis  propriis  principiis  nominarentur  • 
Mihi  fimpliciflima  ratio  hujus  loci  ex- 
plicandi  effe  apparet,  fi  cum  Theoph. 
T*.«  «tf*.  Cajet-  dixerimus,  Marcum  ita  feri- 
’*•  pfiffe,  V a Sf»  erat  autem 

hora  ftxta  s led  indoAos  , oleitintef- 
ve^bririos  notam  illam  fenarii  v 
7,  qu*  eft  nota  ternarii,  rautaffe  . 
Quod  & hoc  loco  ob  nonnullam  li- 
terarum  fimilitudinem  fa£fu  proclive 
fuit,  8c  in  his  auftoribus  , quorum  li- 
bri hujufcemodi  numeros  8c  notas  ha- 
bent , fxpe  fieri  notius  eft  , quam  ut 
’ • ' indicandum  fit . Nec  Theoph.  (olum  & 
Cajet.  auAotitas,  led  rario  quoque  me, 

, ut  ita  tenerem  , impulit.  Nara  fexta 
•hora  Dominum  vere  ac  propri*  cruo- 
fixum , ut  omitum  quod  & vulgo  Cbri- 
* fiianorum  perluafiim  eft,  & paflim  in 

crucis  officio  ac  precibus  celebratur , 
\ certe  ex  Joannis  Evangelio  colligitur . 
Tradit  enim , Pilatum  hora  fcrme  fex- 
ta  pro  tnbunali  fediffe.  Erat  igitur  pro- 

, I 


pemodum  elapfa  quinu.  Alioqui  fel- 
lo hora  fere  fexu  diceretur . Incredi- 
bile autem  eft  id  , quod  reliquum  e- 
rat  hor*  quint* , cum  effet  breve  , fle 
perexiguum  , in  fententia  feranda  , in 
lulcipiendo  Jefu  fle  educendo  , in  cru- 
ce ulque  ad  Calvari*  locum  bajulanda , 
non  effe  inlumptum.  Etenim  nec  loco- 
rum intercapedo  parva  erat , nec  tan- 
tum fuit  celeritatis  io  via,  ut  non  po- 
tuerit interea  fle  Simon  angariari  Cyre- 
nenCs,  fle  a Chrifto  oratio  haud  mo- 
mentanea ad  mulieres  haberi.  Itaque  fi- 
ne dubio  , fi  proprie  fle  vere  Marcus 
loqui  voluit  ( cur  autem  noluerit , nui- 
la  eft  caufa  ) non  Icripfit  hora  tenia, 
fed  fexta  Dominum  crucifixum.  Id  quod 
Hieronymus,  fi  is  tamen  horum  com- 
mentariorum eft  audior  , in  P&lm.  77. 
aperte  docet.  Sed  quilquis  illum  Plal- 
mum  expofuit , fi  non  fuit  Hierony- 
mus, certe  eruditus  fuit.  Atque  Eraf- 
mus  in  annotationibus  fuper  hunc  Mar- 
ci locum  nomine  Hieronymi  hunc  com- 
mentarium refert.  Accedit,  quod  non 
alta  fere  feribit  Marcus  , quam  Mat- 
thxus,  idque  maxime  in  hiftoria  paf- 
fionis  Chrilti.  Itaque  dum  eonfidero, 
Marcum  in  hiftoria  paflionis  non  fo- 
ium  eadem  eodem  ordine  cum  Mat- 
th*o  , fed  eifdem  etiam  pene  verbis 
fcripfifle,  facile  adducor  , ut  fentiam  , 
ipAim  non  notam  ternarii,  fed  fenarii, 
ut  eft  apud  Matthxum,  pofuiffe.  Quod 
autem  huic  fententi*  objicit  auaor 
commentariorum  in  Marcum,  qu* Hie- 
ronymi titulo  circumferuntur,  hoc  U- 
cilllme  refellitur.  Si  fexu,  inquit,  ho- 
ra Domiaus  fuit  cruafixus  , cum  a . 
fexta  ulque  ad  nonam  tenebr*  fuflu- 
derint  terram,  non  potuiffent  prxter- 
euBtes  in  eum  movere  capiu  , quem 
per  tenebras  omnino  non  cernerent  . 
Cui  ego  refpondeo  breyifllme  , Chri- 
ftum  in  fext*  hor»  principio  crucifi- 
xum. Hora  autem  eadem  labente,  con- 
vicia in  eum  jadla  lunt  , Sed  circa  e- 
jufdem  hor*  finem  tenrbr*  orbem  cir- 
cumfuderunt . Quod  Marcus  apuofi- 
iillime  fignificare  videtur  hix  verbis , 

Et  fefta  hora  fexta . Quid  enim  expe- 
ditius eft  , quam  fadtam  intelligere  , 
non  incipientem  , fed  expleum  ? Id 
quippe  fadum  & vulgo,  fle  Philofo- 
phis  vere  dicitur  , non  quod  inchoa- 
tum , fed  quod  confuramatum  eft . Qua 
ex  re,  velit  nglit  Oliander,  fatis  pla- 
ne intelligitur , omnia  Evangelift*  di- 
dta  eohxrere,  fi  legamus.  Erat  autem 

hora 


G< 

■ i . 


Lther  SecimJut  Cap.  "XVttl.  Sk 


hora  fma,  & crucifixerunt  eum.  Qua 
ora  interfluente  quoniam  ea  gefta  funt, 
qux  Evangeltlia  itibjicit  , idcirco  ait 
tandem.  Et  fadla  hora  fexta  tenebrae, 
&c.  ut  expleta  jam  hora  , nifi  valde 
eflemus  tardi,  tenebras  faftas  accipere- 
mus . Ac  de  quinta  objectione  fatis 
abundanter  , ut  arbitror  , difputatum 
, eft. 

Rel^nd.^  Eam  vero  objtClionem  , qu*  fexto 

^ ' loco  pofita  eli,  qua  via  Cajetanus  no- 
fter  repellere  tentaverit,  invitus  quidem 
facio,  ut  dicam,  fed  dicam  tamen,  ne 
in  Evangelii  ventate  tuenda  noftris  vi- 
dear pepercilTe.  Signihcat  arte  ille  pri- 
mum ( nam  deinde  io  ea  opinione  non 
perflat  ) Lucam  Evangeliflam  70.  inter- 
pretum errorem  in  hac  parte , fine  pro- 
prio tamen  errore,  fecutum.  Id  quod 
ego  non  folum  intelligere  , fed  ne  co- 
gitatione quidem  informare  poiTum  . Si 
enim  Evangeliila  imprudens  70.  Inter- 
pretes  errantes  in  hilloria  Evangelii  fe- 
quitur,  liat  imprudens,  fed  errat  ta- 
men . Sin  autem  videns  prudenfque , ut 
dicitur,  fiClam  a 70.  narrationem  fuo 
Evangelio  inferit , errat  quoque , & eo 
magis  , quod  dedita  opera  Evangelii 
finariutem  fabula  commentitia  conta- 
minat . Breviter , ii  Camam  non  fuit 
filius  Arphaxad  , nec  Salec  Elius  Cai- 
nam , filla  etl  profeClo  evangelica  hi- 
floria , in  qua  non  obfcure  dicitur  Cai- 
nam  Elius  Arphaxad  fuifle  , Salec  ve- 
ro Elius  Camam.  Quod  autem  Lucas 
auClores  habuerit  gravifEmos,  quos  in 
errore  fequeretur , id  Evangeliflam  cul- 
pa liberare  fortaffe  poterit,  evangcltum 
arte  errore  non  poterit . Quo  magis 
Eugubinum  reprehendendum  cenfeo  , 
qui  aperte,  conflanier  , & Ene  ullo 
aut  modcEix  aut  reverentix  tempera- 
mento alferit , erraffe  70.  eofque  Lu- 
cam in  errore  fecutum . jam  , quod  Mic- 
ron. adverfus  Helvidium  ait,  Evange- 
lillas  opinionem  vulgi  quandoque  ex- 
primere, qux,  ut  inanit  , vera  hiflo- 
rix  lex  ell;  id  reCle  dicitur,  E ad  vo- 
ces ffieCles . Non  folum  emm  hiflori- 
ci  , fed  omnes  omnino  fapicnies  , ut 
Ariflot.  monuit , licet  aliter  ac  vulgus 
lentiant,  cum  vulgo  fxpe  loquuntur  i 
nec  loquuntur  falfo  tamen.  Sic  feriptu- 
ra  eos  fratres  appellat  , qui  juxta  Piu- 
lofophix  regulat  proprie  & vere  fra- 
tres non  funt , fed  qui  vulgo , ac  Ene 
falEtate  id  quidem  , fratres  vocamur  s 
fic  etiam  Evaijgeliilx  Jofeph  patrem 
Donum  vocaverunt , n:c  rc  rameo  ipla 


falfam  opinionem  vulgi  fenitt  funt  , 
quamvis  Ent  locuti  cum  vulgo  . Pa- 
ter namque  Chnlli  Jpfcph  Enc  menda- 
cio dicebatur,  dc  quia  nutritius  erat, 

& quia  vir  matris  Cbritti  erat : uiri- 
que  emm  patres  vocari  folent.  Quider- 
«0  fad'uri  iumus,  qui,  ut  in  prover- 
No  ell  , lupum  utraque  aure  tenemus^ 

Si  enim  veteris  tellamenti  verEonem , 
qua  EccIcEa  utitur,  aflerere  Se  vindi- 
care nitimur:  arguimus  non  folum  70> 
interpretes  commenti  frigid  (Emi  , led 
apen-fEmi  etiam  erroris  EvangeliEam. 

Sm Lucam  defendere  merique  volumus, 
verEonem  faipiurx  faerx  EccIcEx  ufu 
decretoque  probatam  improbamus.  In- 
cidit in  Scyllam  cupiens  vitare  Cary- 
bdim. 

Nobis  autem  illud  in  primis  vitan- 
dum eft , ne  Lucam  Evangeliftam , at- 
que adeo  Chrifti  Hvangelium  fua , hoc 
eft,  divina au£loritace fraudemus.  Tuea- 
mur itaque  illam  in  genealogia  Chrifti 
generationem , quam  Lucas  ex  70.  in- 
terpretum editione  poiuit.  Etenim  hanc 
quoque  editionem  EcclcEa  fuo  ufu 
probavit  . Grxei  certe  feriptores  o- 
mnes  hanc  generationem  cuiii  70.  in- 
terpretibus agnofeunt  , 8e  Auguftinus 
id.  de  civitat.  Dei  cap.  10.  Nec  quo- 
quam padlo  Et  vero  Emile  , 70.  inter- 
pretes viros  probos  vane  frigideque  ge- 
nerationem illam  unam  conEnxifte  . 

•Quid  quod,  ut  Origenes  ait,  hoc  pro 
vero  habendum  m Icripturis  divinis 
eft,  quod  70.  interpretes  tranflulerunt a 
nam  id  eft  , quod  audloritace  Apollo 
lica  conErmatum  fit.  Noftra  igitur  te- 
ftamenii  veteris  editio  imminuta  eft  . ctjttM.  ,-i» 
Exemplaria  vero,  qiix  Hieron.  naflus  i-  ■*•«■-  f- 
eft,  non  fuerunt  integra.  Itaque  fine 
culpa  & errore  potuu  unam  genera-  n 

I Ionem  omittere.  Nam  & Evangeliila  etnftP 
Matthxus  plures  omifij  , &:  Ene  erro  »/» ttfnr. 
re  omifit  , quum  Chrifti  genealogiam 
texeret.  Alioqui  noflram  nos  editionem 
a falEtate  quidem  omni  , fed  non  ab  >,r  mtftp. 
omni  imperfc&ione  vindicamus  . Nec  fitnmchnfi 
me  illud  latet  , quod  ab  Hermanno, 

Joanne  Nauclero  , & Lucido  di^um 
eft  , Luex  Evangelium  efle  dpprava-  vii 
tum,  ac  pro  verbo.  Fuit,  particu- 
lain.  Et,  fubftituendam  hoc  modo  , •ddidift.  _ 
Qui  fuit  Sale,  qui  & Camam j ut  Sale 
binomius  intelligatur  . Sed  hi  non  vi- 
dentur editionem  70.  legifse,  undeCai- 
nam  nomen  ab  Evangeliila  acceptum 
eft.  In  editione  quippe  7»-  inctrpre- 
lum  eundem  fnilse  Sale  Sc  Cainam , nc  t 

F fitij 


Digttized  b-/  v ogle 


A Z«br. 

ir.  r«*  fri 
fttft  , Hu- 
r*a.  m*  i 
<ryi  fOtn  , 
ftmsnmrium 
tlim  im. 


8i' 


2>  L$tu  ThttUgkitl 


fingi  qui(ieni  potefl.  S«d  & aliter,  ac 
forta/Ie  melius  b«c  comrovcrlu  liiri. 
micur , fi  diamus , exemplari»  Hebrai- 
ca yai  8t  ementoa  Km  itabcre  qui- 
dem generaiiomm  illam  Catnami  led 
a fcptuaginta  interpretib*»  fiiiflc  adjc- 
diam  , Nec  adjedht  ell  blio  tamen  s 
qwn  eel  e*  m^rum  tradicicne vel 
ex  hi  Horiis  fide  dignis  habitum  ell  , 
Arphaxad  aenuifie  Cainam  ^ Cainam 
vero  geauiffe  Sale  . Septuagima  igitu» 
interpretes  non  vere  folum , fcd  lorte 
etiam  prudenter  illam  unam  gentruio- 
nem  poiucre  > id  videlicet  mewentes  , 
ne  Ethnici  aut  Hcbrxorum  antiquas 
traditiones  , aut  iacns  certe  licerae 
falfitatis  arguerent,  fi  ui  his  legerent  , 
Arphaxad  genuifle  Sale  : ex  illis  acci- 
perent , non  Arphaxad  , (ed  Cunam 
Sale  genutlb  , Spiritus  autem  Dei  oc- 
culta nobis  ratione  Moyfis  mentem 
mamimque  permovit , ut  m ea  patrum 
ferie  unam  illam  generationem  pr*ter- 
iret  i quemadmodum  divino  confiUo 
Matthzus  plurcs  etiam  in  Chrifii  ge- 
nealogia pr*termifit . Eandem  vero  cau- 
linn  Moyfi  Manhxoque  fuifle  , non 
abfurde  hac  coniedhira  airequetnur  . 
Matthzus  ubi  primum  Chrifti  majores 
recenfuit  . Omnes  , inquit  , generatio- 
nes ab  Aoraham  ufque  ad  David,  8cc. 
ut  ne  quis  fufpicareior  , idiquem  ex 
majoribus  memori*  lapfu , & non  ptv 
tius  de  indufina  hiifie  filenrio  pztert- 
tum  . Et  quamvis  multas  rei  hujus 
fortafle  caufas  Euangelifta  pofiet  re<^ 
dere  , eam  magis  tamen  in  epilogo  vi- 
detur pr*  fe  terre  , qu*  tcfiaradeca- 
dis  commendationem  nabet . Ob  id 
quippe  tres  generationum  ordines  nu- 
mero «quales  efle  voluit  , ut  nume- 
rus 14.  ter  etiam  in  Domini  (lemma- 
te coniecraretur . Quod  Moyfes  ut  fe- 
cerit , fubefi  omnino  cauta  eadem  . 
Ab  Adam  «nim  ad  Noe  decem  gene- 
rationes attexuit  i a Noe  autem  ad 
Abraham  decem  item  alteras  ; ut  in 
denario  numero,  in  quem  majorum  u- 
eramque  (eriem  redegerat  , myfierium 
aliquod  fubefie  intelligcremus.  Cur  au^ 
tem  numerus  quartus  decimus  ad  legem 
euangelicam  , oedmus  vero  ad  natu- 
ra: legem  reteratur,  non  cil  hujus  diei 
locique  dilTerere.  Ubi  id  tantum  dici- 
mus, nec  fine  c;  ufa  lepiuiginra  inter- 
pretes Cainam  get.craaionem  addidifi 
(e  , nec  fine  myficrio  eandem  Moy‘ 
ftn  pr*iermifiire  i utrumque  vere,«- 
mimquc  prudenter  h6hmi  ede : alte» 


ruin  Sc  vae  , 8t  fndntm  Lamm  wrW 

(e  (ecutum  . Nec  vero  quit-  isogoedias 
n^s  excitare  debet  , q^od  «ditionem 
nofttam  impertedtacn  efle  in  quibuldam  - 

locis  dixerimus  . Pedunt  enim  verb» /mm 
Hebraica  nonouUa  in  medium  adduci 
uuat  Hieronymus  ipfe  in  commentariis 
fatetur  figuiticantius  8c  melius  potuide  ^ ,, 

transterri  . Quin  etiam  in  Ifai*  cap. rMw- 
>0»  In  eo  , inquit,  quod  nos  tnaodu-r/»- 
Iimus,  Incurvantem  Sc  refraanaatem  , 
pofiuiMs  dicere  , Incurvum  8f  la(ci- 
viemera  . Nos  autem  verbum  Hebrai- 
cum , jUCmm  , * dum  celeriter  qu*  * . 

laipea  luni , vertimus  , ambiguiiau 
decepti  , Ren-SHiantem  dsximus.  Quod 
fignihcaMim  Aquila  cnoftulic  cp<|0xo»- 
m » id  ed  , qui  aihil  re&e  agit , (ed 
omne  perverfum . Hadlenus  Hierooy- 
mus  i qu«  & cap.  9.  ejiddem  Prophe- 
tae vocabulnm  idem  in  depravantem 
verterat  . Ac  certe  nec  fenfns  , nec 
verba  Hebraica  patiuntur  , ut , Refra»- 
namem  , admittamus  , quod  alio  loeo 
explicandum  erit.  Nam  de  fexto  argu- 
mento di^um  eft  fatis  , ut  arbitror  , 
diligenter. 

Ad  illud  vero,  qood  feptmw  demum  Refpond. 
loco  fequiiiiT  , mulca  quidem  Sc  varia  sd  7.. 
fiunt  virorum  dodli  fimorum  refponla  , 

(ed  adeo  tamen  improbabilia  , ut  neo 
doAis , nec  piis  faciant  fatis . Nam 
primam  objedlionis  particulam  Augu- 
Ihaus  Eugubinus  iu  repellit  , ut  in  e- 
ditione  70.  interpretum , Ss  Genef.  ^6, 

Se  Exod.  1.  liberorum  vitio  dicat  pro 
70.  animabus  feriptum  efie  7f.  Ean- 
dem quoque  corruptelam  a librariis 
Adlor.  7.  accidifies  vel  etiam  Lucam-, 
ut  qui  Hebraice  nelcieric , locum , ut 
le  haberet  ea  tempeftate  , corruptum 
citade;  aut  certe -u  70.  interpretes  i- 
ta  converterint , Enangelidam  eorum 
editionem  , qu*  ubique  erae  recepeif- 
fima , fuiffe  fecutum  . At  Hieronymus 
in  qutrdionibus  Hebraicis  librariorum 
negligentiz  nihil  imputat , fed  docet 
reotamare  quidem  Hebneam  veritatem  i 
70.  autem  inteipreies  per  prolqifim 
75.  animas  pofnifie  : Lucam  vero  non 
debere  contrarium  aliquid  fcribere  ad- 
verfus  eam  (cripturam  , quas  jaro  fue- 
rat gentibus  divulgata  . Majoris  enim 
opinionis  illo  dunta«at  icmpore  70.  in- 
ttrprenim  habebatur  anduriias  , quam 
Lucae,  qui  ignotus,  Sc  vilis  , Sc  non 
magnz  ndei  in  nationibus  ducebatur  . 

Licet  pleriquo,  inquit  , tradant  Lucam 
Euangnidam  , ut  pnolelytnm  , He- 

brxas 


Ltier  Sutmduf,  Cap.  XVIIL 


23 


brxas  liceras  igaonHe.  Tantum  Hiero- 
aymus.  Principio  autem,  ut  a capi- 
te Mordiamur,  omnia  exemplaria , tum 
nova,  tum  vetera,  Graecaque  & Lati- 
na tribus  fimul  locis  fuiile  comtpu, 
VIX  credibile  eft.  NuUum  vero  audio- 
itm  ante  Eu£ubinnm  , quum  fle  in  ea 
loca , fle  in  hanc  quafiionean  incarrir- 
ient  plurimi,  rem  apertiflimam  aninud- 
vertere  potuifle , mihi  quidem  non  fit 
vero  fimile-  Atque  fi  hujulmqdi  fblvan- 
dis  nodis  librariorum  incuria  pro  li- 
bidine abutimur , verendum  fane  il- 
lud eft,  ne,  dum  alienam atoderecona- 
murinlcitiam jprodamusnofiram-  Alio- 
qni  fi  iu  placet,  omnes  ambiguas  que- 
llioDes,  fle  quae  in  feriptura  lura  vi- 
ckncur  efle  ^gnantia  , ad  illum  mo- 
dum explicemus.  Id  quod  pallkn  £u- 
^ubinus  fiuit.  Nara  fle  ad  pofiremam 
«bje&ionis  partem  pellendam  affirmat, 
fin-iboiiium  \itio  pro,  |acob,  pofitum 
«lle  , Abraham , fle , Patris  , pofitum 
•Clle  pro  filii.  Certe  fi  Div.  Hiero- 
nym.  quum  ipfi  70.  interpretum  obji- 
ceretur audloritas  , hac  le  defenfione 
, uieri  pollet,  ea  libentillime  abuteretur. 
Sed,  quum  videret  exemplaria  univer- 
U mirifice  coafimtire  , £xpofiior«fque 
omnes  unum  idemque  fonare  , non 
mendoios  codices  cauiatus  efi,  /ed  con- 
fielTus  efl  plane  70.  interpretes  ita  ver- 
cifie,  quos  Lucus  Ewangelifia  iequerc- 
cur.  At  enim  Lucam  Evangeliilam  lo- 
cum cx  veteri  tcftamento  , ut  ea  erat 
artate,  depravatum  citafie,  multo  ab- 
fnrdius  invenio , cam  ad  veritatem  cce- 
pi  revocare  rationem . Aut  «nim  igno- 
cantem  facimus  Evangelifiam , fi  eum 
latebat  depravuio  i aut  timidum  fui- 
mus , fi , divina  atuSoritate  pollens  , 
noneftaulns  depravata  lellituere,  quod 
fine  ulla  lufloritate  Eugubisus  eft  au- 
fiu.  Impium  eft  autem,  quod  Spiritus 
dandi  confilio  Icripfic  Lucas  , id  He- 
braicatum  hteramm  ignoratmoi  tribue- 
re . Cum  srgo  fineulas  Icripiurar  par- 
ticulas divina  in^ir^tione  fle  afnatu 
krtutas elfe  canfis  neoellaiiis  dixerimus, 
mtlla  earum  profedo  poteft  a lingua- 
Tura  ignorantia  proficilin  , nifi  Spiritus 
fiuidus  , qui  Evangelilte  regebat  fle 
mentem  fle  manum  , Hebraicas  litens 
noiarit.  Dicamus  igitur  id,  quod  pra>- 
vttti  loco  fatis  eft,  70*  inmr^tes  75.. 
animas  CeoeU  -^6.  fle  Exod.  a.  pofuil- 
it , id  quod  ex  contexta  manifefte 
«oUigitur.  Cum  ennn  Genef  46.  ^ios 
•faaafci  fle  Epbraim , hoc  eft , Na- 


chir,  Galaad,  Sutalaam,Taam,Edem, 
interpretes  70.  annumeraverint , necef- 
k , ut  numerus  71-  conflaretur. 

An  vero  Hebraica  extmplaria , qur 
70.  interpretes  converterunt  , nepotes 
illos  Joieph  in  illa  genealogia  fuppu- 
urinx  i an  potius  ifS  70.  interpretes 
per  anticipationem  addiderint , meer- 
tum  eft.  Illud  certum  , que  detraxe- 
rint , bona  fide  haec  , & prudenti  fir- 
tafK  confilio  detraxifie  s quat  adjece- 
rint , ea  fine  dolo  adjecille.  Conftat 
enim , eos  nonmillis  locis  magis  para- 
phnlim  , quam  iuierpretationem  ede- 
re . Lucas  vero  , ac  caneri  Apoftoli 
fle  Evaog.  70*  interpretum  editione  ufi 
iunt  , quoniam  eo  tempore  illa  erae 
pracftantiffima.  Nec  alienum  iequun- 
tUT  errorem,  quod  nonnulli  impru^n- 
ter  aiiirmant , icd  in  eo , quo  illi  ve- 
re  locuti  liint , eorum  teftimoniis  utun- 
tur. Nec  me  illud  tenet  , quod  qui- 
ob;iciunt  , hiftoric  hujus  venu- 
tem  nonnifi  per  figuraum  didionem 
defmdi  potae  . Nam  fle  editio  noftra 
tidbn  defenfione  eget.  C^uum  enim 
70.  animae  ingrefsc  in  .£gyptum  di- 
cuntur, neoelk  eft  quoque  Ephraim  & 
Manaism  ad  explendum  jiunerum  fiip- 
puuri,  qui  umen  ipfi  in  .ffigyptum 
non  funt  ingreffi.  Nec  mirum  ^ , fi 
in  70.  interpretum  editione  anticipatio 
fit  , cum  etiam  in  noftra  admittamiB 
poftpofiupnem.  fSenefeos  fiquidem  cap. 

XI.  pqlt  mortem  Thare  ptwceptum 
Domini  fcribitnr,  quo  )ubet  Abraham 
exire  -de  terra  ac  cognatione  lua.  At 
Aflkor.  7-  Siephanus  non  obfcure  do. 
cet  , praeceptum  illud  datum  efse  ia 
CInIdn  prius  , quam  Thare  morere- 
tur , fle  vemret  in  Charran . Id  quod 
& Divus  Ai^uft.  acute  vidit  ad.  lih. 
de  civit.  Deis  fle  ratio  qooque  ipfa  de- 
monftrat . Cum  enim  jubmtur  Abra-'^'^  J** 
ham  «xire  de  terra  Se  cognatione  fua, 
'Chaldxam  cogimur  intell^ere  , que 
-propria  erat  terra  Abraham  , ubi  et- 
iam habebat  cognationem  fuam . Si  au- 
tem de  Charran  juberetur  .exire  , cer- 
te nec  de  terra  fua  exiret , nec  de  co- 
gnatione. Nam  licet  Charran  pars  Me- 
lopoiamiae  clset,  non  erat  tamen  Chal- 
dxz  pars , quod  quidam  parum  dode 
xfterunuDt.  Nec  clam  me  eft,  Hiero- 
nym.  -in  Eaech.  30.  cap.  fcripfifte  , ih 
libns  hiftorics  prxpolteram  narratio, 
nem  nullam  reperirt  . fed  in  Pfalmis  , 

Se  Prophetis . Quoa  mirari  magis  c- 
qui^ , quam  reielkre  debeo cum 
3.  im 


Drq;: 


-■  G 


LourThttlogicis. 


UtHl,  10.  in  Evangeliii  conftet  andcipationes  uiur- 
pan.  Qia  de  re  alio  loco  diligentius. 
Sed  ne  illud  quidem  movet,  quod  Jo. 
leph  dicitur  7;.  animas  accerlilfe  : ea- 
dem enim  difBculcas  edet,  fi  70.  folum 
animas  pofuillet,  cum  Ephraim  & Ma- 
nafiem  nufquam  omnino  acccrfierit.  Non 
Igitur  (ut  Hieron.  ad  Pammach.  de  opt. 
gen.  imerp.  rc^  dixit  ) in  icripcuris 
«erba  funt  confideranda  , fed  fenfus  . 
De  prima  ergo  6.  argumenti  particula 
ha  Aenus. 

Jam  fecunda  , licet  difficilior  efle  vi- 
deatur, facilius  tamen  refelletur.  Nam 
1 1.  Patriarchas  fepultos  efie  non  in  Ue- 
bron  , fed  in  Sycbem , non  folum  ex 
Stephtni  narratione,  fed  etiam  ex  Hie- 
ronymi teftimonio  cognofcimus.  In  cpi- 
tapnio  namque  Paulx  ad  Euffochium  , 
quum  Paulx  peregrinationem  fcriberet , 
fic  ait{  Tranfivit  Sychem,  & circa  pu- 
teum Jacob  extru^m  intravit  eccle- 
fiam.  Atque  inde  divertens  , vidit  11. 
Patriarcharum  fepulcra.  Ad.Pamma.au- 
tem  de  opt. gen.int.  Duodecim,  inquit, 
Patriarchx  non  funt  fepulci  in  Hebron , 
fed  in  Sychem.  Quam  eandem  fenten- 
tbm  Beda  fequiitir,  aliique  viri  eccle- 
fiafiici.  Quantum  vero -fidei  Jofepho  fic 
in  hifloria  habendum  , undecimo  pollea 
loco  demonftrabimus . Atque  de  a.  ar- 
gum.  6.  parte  tantum  diaurn  fic. 

Tertia  vero , .eademque  pollrema,  tn- 
m,tm.  i*  difiolubilein  videtur  habere  qugtffionem. 

Na">  Auguftin.  Eugubinus  , & 

hunc  fecucus  Alt^fius  Lippomanus  di- 
cunt . locum  efle  depravatura  , & pro 
Abraham,  IcKndum  efle  Jacob,  pro, 
Pilii , efl»  fiiblliMendum  , Patris:  con- 
fiflere  hoc  nullo  modo  potefl  j tum  quo- 
niam omnia  exemplaria  Grxca  atque  La- 
tina )am  inde  ab  Apoflolorum  xtate 
iuifle  corrupta,  non  vero  fimile  quidem 
ffl;  tum  quoniam  non  efl  probabile  , 
Hieronymum , P.abanum , Bcdani , aliof- 
que  Item  Ecclefix  auAores  , qui  m 
hunc  locum  & quxflionem  incidere  , 
hujulmodi  defenfionis  prxfidium  negle- 
Auros , fi  vel  tantillum  probabilitatis 
in  ea  ineflc  exiflimaflcnt.  Nec  viri  pru- 
dentes & graves  difficillimam  quxflio- 
nem efle  dixiflem , qux  minimo  quidem 
negotio  , ut  junioribus  iflis  vifiam  cfi 
explicaretur  . Quid  quod  in  vocibus 
•deo  diflimilibus  nulla  dcpravatinnis 
occafio  erat  i 9i  enim  librarii  pro  , 
Everrit,  fenbint.  Evertit j pro  , For- 
tem , FoOtem  , vocum  fcilicet  magna 
fimiliuidine  fallentur.  At  prp  Jacob, 


Abraham,  pro  Patris,  fcribere  Filii,  -m 
canu  nimirum  nominum  difcrepantia 
iHillx  depravationis  caufx  fingi  poliunt, 
uifi  librariorum  aut  ebrietas  , aut  a- 
memia.  Quid  quod  in  exemplari  Gr*- 
co  nec  Filii , nec  Patris  expreffum  eft , 
fed  pqfl  vocem , Emor  , tolus  geni- 
tivus n Suxifi  feriptus  legitur  t Ub> 

Latmus  interpres  , quoniam  prepen- 
fius  id  erat  , filium  fabmtellexit,  non 
patrem  . Ad  quem  omnino  medum 
SanAes  quoque  Pagninus  interpretatur. 

Nec  rae  fugit  , in  cpiftola  ad  Pam- 
ma.  de  opt.  ge.  int.  Patris  legi , non 
Filii,  Sed  Erafrai  fbrtafle  IcAio  illaefl, 
non  Hieronym.  Verum  de  voce  patris 
nihil  moror.  Nam  fi  Grxca  phrafis  per- 
mittit , quod  permittit  certe  , ut  vel 
filu,  vel  patrii  nomen  iubintelligatur, 

Scepbanus  , qui  Grxee  locutus  eft  , 
mhil  patietur  m hac  parte  calumntx  . 

At  in  voce  Abraham  Iq^um  non  ha- 
bet  Eugubini  refponfum  , pro  qua  fi  *•••"•*  jy 
Lucas  Jacob  fcripfifle  dicitur,  nihilo"^'  ***■'' 
fecius  accufabiiur.  Jacob  enim  non  pre- 
to  argenti  fepulchrum  emit  , fed  cen- 
tum novellis  ovibus,  ut  Jofue  cap.  ul- 
tim.  feriptum  eft  . Scio  autem  , qux 
novitit  interpretes  hoc  loco  diflerant  ; 
fed  feripeura  , qoam  Ecdefia  probat  , 
editio  quoque  70,  Centum  novellas 
oves  habent  , non  , Nummos  argen- 
teos centum  . Maneat  igitur  , exem- 
plaria non  efse  corrupta . Et  quoniam 
eadem  facilitate  reliqnx  aliorum  re- 
fponfiones  coargui  poflunt  , mhil  vi- 
oeo  efle  caufx  , cur  eis  refellendas 
imraoremur  . Sed  ne  libenter  qm-  , 

dem  aliorum  fententias  reprehendi- 
mus. 

Hoc  igitur  loco  mihi  Bedx  opinio 
placet  , cui  & Rabanus  aflenfus  eft. 

Verba  illius  in  hunc  modum  habent : 

Beatus  Stephaiins,  vulgo  loquens,  rjl- 
gi  mag's  in  dicendo  fMjuitur  opinio- 
nem . Duas  enim  pariter  narrationes 
conjungens,  non  tam  ordinem  circum- 
flantis hiflorix,  quam  caufam,  de  ana 
agebatur  , intendit  , &c.  Eadem  tere 
Rabanui.  Quibus  verbis  verecunde  qui- 
dem ac  modefte  fignificanmt  , Stepht- 
«o  , id  quod  vulge  fere  folet , acci- 
•di  fle , ut  tn  longa  videlicet  oarratwne  , 
eademque  prxfrrtini  fiibita  , confude- 
rit nonnulla  dc -mifcuerit  , m qiiibul- 
dam  etiam  memoria  lapfus  fiienc  , in 
his  duntaxat , qux  ad  rem  parum , aut 
nihil  omnino  attinerent  . Nam  caufx  , 
d(  qua  poiifliiTium  agebatur , erat  in- 
tentus. 


Mstth,  a. 
Mkk  $• 


/ii  4MH0t,  fn 
4.  C,  ii4tth. 


Librr  SecundHt  Cap.  XVIU.  85 


eniiis  ■ Lueas  vero  hiftorix  veriutem  re- 
tinere volens,  ne  jou  quidem  immuta- 
vit, fed  rem,  ut  a Stephano  narrata 
erat,  expofuit.  Nos  autem  non  Stepha- 
num  ab  omni  lapfu,  led  Evangeliitam 
vindicare  debemus.  Solis  quippe  Apo- 
Holis , Prophetis  , & Evangeliltis  hunc 
honorem  deferre  Catholica  fldc  docen- 
te didicimus,  ut  nullum  eorum  vel  me- 
moria lapfum  c(Te  credamus  , nullum 
nec  in  magnis,  nec  in  parvis  erralse. 
At  Stephanus  plenus  erat  Spiritu  fan- 
Glo.  Fateor.  At  fpiritus  loquebatur  in 
eo.  Et  id  equidem  fateor.  Sed  aliter 
in  Chrillo  f[^ritus  loquitur  , aliter  in 
Prophetis  & Apoflolis,  aliter  inStepha 
no  & Ambrofio . At  certe  per  hos  omnes 
loquebatur  . Per  Concilium  generale 
Deus  Eccleftz  loquitur,  per  Ecclefix 
Pallores  Deus  Ecclefix  loquitur  , per 
veteres  San£los  DeusEcclelix  loquitur. 
Et  hi  omnes  tamen  in  parvis  labi  pof- 
funt , memoria  prxfertim  , ubi  lapfus 
facilior  efl.  Scriptorum  ergo  facrorum 
hoc  privilegium  e(l,  ut  eorum  nullus 
in  fcribeado  erret.  Apoflolorum  privile- 
gium ell , ut  nullus  eorum  in  docendo  er- 
ret. Stephano  privilegium  hoc  nec  ratio 
concedit,  nec  auiloritas.  Nec  vcroafa- 
cris  ausioribus  alienum  ell , errantium 
quoque  verba  referre.  Sie  erum  Jephte 
Judic.  II.  trecentos  annos  poflellionis  prf 
tendit,  cum  revera  trecenti  non  fuiflent. 
Et  faccr  tamen  hillorieus  trecentos  re- 
tulit. Sic  etiam  Matthxus,  hHierony. 
mo credimus,  prophetiam  Michxx,  non 
ut  a Michxa  Icripta  erat , fed  , ut  a 
fcribis  erat  enuntiata  , retulit . Scribere 
autem  , quam  vanis  & frivolis  argumen- 
tis hanc  Hieronymi  fententiam  Eralmus 
reprehenderit , non  ell  hujus  aut  loci , 
aut  temporis.  Illud  dicendum  efl,  Hie- 
ronym.  & Augull.  verba  in  eum  tor- 
quere fenfum,  ut  credantur  aflerere  E- 


vangelillas  efse  aliquando  lapfos , nili 
parum  prudenter  fieri  non  pofse . Cum 
enim  Hieronymus  in  epillola  de  opt. 
gen.  inter,  quxdam  loca  a facris  auSlo- 1» 
ribus  retulilset  , qux  lapfui  memorix  *’ 
allignari  pofsent , ftibdit,  Hxe  replico, 
non  ut  Evangeliflas  arguam  falliutis. 

Hoc  quippe  impiorum  ell,  Celli,  Por- 
phirii,  Juliani.  Id  tamen  ita  Erafmus 
accipit,  ut  fallitatis  crimen  abomiiietuc 
in  Evangelillis  Hieronymus  : memorix 
lapfum  non  item.  Quali  fal  fu  m non  Iit, 
nifi  quod  mendacio  de  indullria  confi- 
fto  feriptum  ell.  Certe  live  memoria, 
l:u  ignorantia  lapli  Evangehllx  a veri- 
tate difcefserint  , jure  fallitatis  arguen- 
tur. Cumque  etiam  AuguUinus  libro 
de  confenfu  Evangelill.  j.  cap.  7.  non 
laplui  memorix  , non  errori  tribuerit, 
quod  Evangelilla  Matth.  cap.  17.  no- 
mine id  Hieremix  ciuverit , quod  apud 
Zachariam  reperitur;  fed  tribuerit  Spi- 
ritus SanSli  conlilio,  direSlioni  , con- 
flitutioni , prxeepto  , quamobrem  con- 
tenderit illud  line  falliute  efse  faSlum: 
at  Erafmus  errorem  & lapfum  Evange-  . , 

lillx  ex  Augullini  fententia  interpreta 
tiir.  Ea  quam  fallo  viris  fan&ilEmis  im- 
pingantur , facillime  ludicari  poterit 
cum  ex  iis  ipfis  locis  diligenter  evolu- 
tis, tum  ex  aliis  eorundem  auSlorum 
tellimoniis,  qux  nos  capite  fiiperiori  ci- 
tavimus. Namquartx  controverfix,  jam 
tempus  ell  , ut  finem  facamus.  Hic 
autem  primus  etiam  locus  concludetur, 
non  paucis  ille  quidem  (nam  id  fieri  non 
poterat,  quod  amplillimus  efset,  &ju 
Ili  voluminis  copiofam  materiam  liappe 
ditaret  ) fed  quam  paucilfimis  fieri  li- 
cuit , ut  loci  firmilfimi  audloritas  eo 
flatu  efset , quem  neque  humani  inge- 
nii temeritas,  neque  Hxreticorum  lab^ 
fadlarct  injuna. 


Secundi  Libri  Finis. 


F i D6 


.*A 


D E 


T R ADITIONIBUS 
APOSTOLICIS. 

Qux  fecundo  loco  pofitx  fune. 


LIB  E K T 

CAPUT  I. 

Vhi  ttrum  arguMdtit»  rrftriMur  , 
qui  jlft/lelic4S  trtditmti  im- 

pugntTiuu, 

Ent  habet.  Scnptura;  di- 
vina; auAoricacem  primo 
jam  loco  conftituimus. 
Ad  fecundum  deinceps 
aggrediamur  i Apoftoli- 
carumque  traditionum 
. quanta  flt  & vis  & au- 

aoritas.vii,  « ratione  explicemus. 
Et  quidem  hunc  locum  Lutherani  imte- 
cilliorem  effe  credunt , quam  ut  duSis 
inde  argumentis  dogmata  fidei  confir- 
mentur. Nam,  quod  EccleC*  traditiQ- 
net  a Chrifto  & Apoftol.  defcenderint , 
exiftimant  nullo  modo  pofse  probari. 
Non  enim  adeo  funt  ftupidi , ut  verba 
Chrifti,  quae  modo  Chrilli  efie  eonfta- 
ret,  infirmare  pergant  , quod  non  fue- 
rint ab  Evangeliftis  feripta.  Sed  quo- 
niam quid  Chriftus  , quidve  Apolioli 
fuerint  locuti , eos  folum  noffe  putant , 
qui  Chriftum&Apollolos  audiere,  coi- 
ligunt,  Apud  nos  nunc  nc  unum  qui- 
dem  dogma  poffe  traditione  probari  ,• 
quin  oportere  omnes  fidei  & religio- 
nis eontroverfias  facrarum  literarum  te- 
Aimoniis  componere  j finire  vero  nihil , 
nili  quod  facris  literis  fit  exprellum. 
Erafmus  etiam  cum  faepe  alias,  lum  m 
epillola  nuncupatoria  operum  Hilarii, 
hoc  demum  afscrit  eruditionis  vere 
Theologic*  else  , nihil  ultra  , quam 
iacris  libris  proditum  elt,  definire;  c*- 
lera  omnia  efse  problemata  in  illud  re- 
jicienda tempus,  quum  Aiblato  fpeculo 
videbimus  Deunj  de  facie.  Nec  hi  ta- 
mtu  aut  primi  , aut  foli  pellem  huic 


E UT  lU  S, 


loco  aflferre  cenearunt.  Tenuveiat  idem 

J>rior  Vvielefius  , ut  Thomas  Vvalden- 
is  feribit  lib.  dodlr.  fid.  antiq.  i.  cap. 
ip.  Tenurani  hoc  aliis  ante  faeculis  hae- 
retici quidam  , quos  Bernardus  homLI* 
6d,  in  Cantica  commemorat.  Sed  8e 
Atianis  hanc  haerefim  tribuit  Augufli- 
Dus  tn  conflidlu  contra  Maximinum  , 
Thom.  Vvaldenfe  referejite  Lbro  de  Sa- 
cramenta!. do£lr.  s.  Ariani  certe  , qui  ia 
Svnodum  Seleucianam  convenerunt,  non 
obfcurc  tellati  fimt,  fe  in  fidei  quaeflio- 
ne  praeter  diviqas  fcrijpturas  nihil  omni- 
no recepturos , ut  auaor  cA  Epiphanias 
haeref.  7}.  qui  & ipfe  Arianis  hunc  er- 
rorem allignac , haeref.  7j.  Bafilius  Eu- 
nomium  dicit  in  eodem  errore  verfatum . 
Tertullianus  lib.  de  praefeript.  hzrct. 
& Irenzus  j.lib.adverlus  birefes,  cap. 
a.  his  adjunsunt  Valentinura  , ac  Mar- 
cionem . Bafilius  vero  quidam  Ancira- 
nus  Epifeopus  in  confcllione,  quam  ex- 
hibuit (eptima  Synodo,  Anathcraatifmo 
feptimo  , non  lolum  Iconqmachorum  , 
Icd  Arii , NeAorii  , Eutychis , Diofeo- 
ri  fententiam  hanc  communem  fuilTe 
confitetur.  Quamquam  autem  error  hic 
communis  fuit  haereticis  pene  omnibus, 
Lutherani  tamen  quali  proprium  ufut; 
parunt,  quantaque  maxima  potuere  vi 
aAruere  nifi  funt  , nihil  praeter  feriptu- 
ras  facras  ApoAolicam  habere  audlori- 
tatem. 

Infidelis , inquiunt , eA  , & incerta 
illa  per  manus  traditio  , quod  is  , qui 
accipit,  vel  non  fatis  accurate  anfcul- 
lat , vel  morbi , aetatis  , naturaeque  in- 
juria  nonnumquam  oblivifeitur,  vel  cer- 
te interdum  moritur  , antequam  tradat 
accepta . Ea  etiam , quae  de  aure  in  au- 
rem tranfeunt,  aut  m d'ts  majora  fi- 
unt, aut  non  eadem  proftAo  perfevs- 

tant. 


Digiti. 


• Arg. 


od  by  Googk 


De  Traditionthuj  Afo/lolicit  Liber  Teniut . Cap.  I.  8/ 


».  Arg. 
iu  Ji.tr.  *•»' 


J.  Arg. 
a.  T/«-  j. 


ranc,  fed  mutacis  auribus  pcrmucancur. 
Quin  etiam  (creuni,  ni/i  ea  literarum 
roonimenta  confervent.  Pythagora: quam 
puea  extant  ? Druidarum  ecquid  ell  re- 
liqui t Nempe  traditionibus  illi  confili , 
nihil  ad  memorix  eternitatem  literis  pro- 
dideiunt.  Quamobrem  quz  Cbriftus  Do- 
minus ad  ialutem  hdeiium  vidit  elfcne- 
ceflaria>  &qux  in  Ecciclia  certa  elle vo- 
luit , atque  perpetua , ea  literis  confccra- 
ri  vel  junit,  vel  fuggertit. 

Aunudinus  item  tcilis  ell,  multa  qui- 
dem Dominum  & feciile , & dixilTe , qux 
fcripia  non  iunti  eledla  vero  eflie,  qux 
ferberentur  , qux  credentium  laluti  luf- 
licerent . Augudinus  etiam  idem  docuit , 
"V  waT»  '1''°^  oblcuriflima  difputatur, 

'ttixdOftlt.  non  adjuvantibus  divinarum  feriptura- 
it  tri/.  t».  rum  etrtis,  clarifque  documentis,  co- 
hibere fe  debet  humana  prxfumptio  , 
mhil  faciens  in  alteram  partem  decli- 
nando, Et  mox;  Illud  credo,  inquit, 
quod  divinorum  eloquiorum  etiam  hinc 
clarilTima  audloritas  edet,  li  homo  il- 
lud fine  dilpndio  promiflx  falutis  igno- 
rare non  pollet.  Nihil  ergo  creditu  ne- 
cefsarium  extra  facras  literas  ell. 

Paulus  quoque  feripturam  idoneam 
efse  docet , ut  per  eam  perfcdlus  fit  ho- 
mo Dei  ad  omne  opus  bonum  inllrudus. 
Si  Igitur  qux  erant  latis,  ut  fideles  ef- 
fent  ad  omne  opus  bonum  inllrudli , ea 
leripta  funt  omnia,  quorlum  ifix  non 
feriptx  Traditiones  moribus  formandis 
necefsarix  finguntur  r 
Quid  quod  non  jubemur  credere  qu^ 
cunque  nos  docuerint  facerdotes  , fed 
qux  docuerint  juxta  legem  Domini  r Si 
ergo  quicquam  illi  prxter  legem  do- 
cent, fidem  eis  habere  non  ell  necelse. 
Cum  enim  ex  ipfis  veris  Ecclefiis  fre- 
quenter exeant  fcdudlores , quod  au&or 
Imperfe^i  argute  dixit,  ne  doloribus 
oiiidem  credendum  cfi,  Ecclefiarum  tra- 
ditionem quamlibet  prxferentibus , mfi 
ea  dicant , qux  Icripturarum  congruant 
f«/.E  w.}.  veritati.  Nam  & Papias  mille  ille  fuos 
tctitfi.  i jt.  poli  refurredlionem  futuros  annos  tan- 
».  W».  quam  Apofiolis  tradentibus  inferens,  Ire- 
nxum,  alioique  multos  Ecclefix  viros, 
non  tam  veritate  dilputationis , quam 
Apoftolicx  traditionis  audloritate  com- 
movit . Et  Irenxus  quoque  ipfe  Joannis 
Evangelillx,  aliorumque  Apollolorum 
traditione  docet  Chriltum  Dominum  , 
quo  die  mortuus  ell , annos  quadragin- 
u fuifse  natum.  Quod  tantum  abell  a 
veritate,  ut  nihil  veriiau  magis  polTit 
cbe  contrarium. 


4-«c  J.arg. 
17. 


».  s*.  « 
Mtttt. 


LA.  I.  of. 

te.  & i*. 


Ita  Theophilus  Alexandrinus  fcripfit,^  7.  &.t. . 
damioniaci  fpiritus  else  , aliquid  extra  Argumen. 
feripturarum  audoritatera  putare  di- 
vinum.  Et  Hieronvmus  doginata  con- 
demnavit , qux  abique  audoritate  & 
tellimoniis  Icripturarum  ex  traditione 
Apollolica  prxfcruntur.  Et  rurfum  , Si-  r.t  . Mttt» 
ne  audloriute,  ait,  feripturarum  garru-  •*i- 
litas  non  habet  fidem;  & iterum.  Eo- 
rum  fententiam  , qui  traditione  veteris  ^ 
hillorix  tenuerunt,  Zachariam  illam, 
qui  occilus  fuit  inter  templum  & altare, 
paucm  fuifse  Joannis  Baptifix,  eafolum 
ratio  reprobat,  quod  de  feripturis  non 
habet  audloritatcm . Unde  eadem  faci- 
litate contemni  , qua  probatur.  Atque 
Origenes  , Necelse  ell , inquit  , noois  /•  HUrtm. 
feripturas  fandlas  in  tcllimonium  vo-  **’"•  *• 
care.  Senfus  quip^  nollri  , & enarra, 
tiones  fine  his  tcllibus  non  habent  fi- 
dem. 

Confirmat  autem  hoc  maxime  oratio 
illa , qua  in  Nicxoa  Synodo  ufum  fuif  9-  Arg. 
fe  Conllancinum  , refert  Theodoretus . 

In  difputationibus  , inquit , rerum  di- 
vinarum habetur  fandli  Spiritus  dodlri- 
naprxfcripu,  Evangelici enim , &Apo- 
flolici  libri  cum  Prophetarum  antiquo- 
rum oraculis  , plene  nobis  ollcndunt 
fenfum  numinis.  Proinde  fumamus  ex 
didlis  divini  Spiritus  explicationes  qux- 
llionum.  Cui  orationi  , Calvinus  ait. 
nemo  tunc  fuit,  qui  refragaretur.  Qaod 
filentium  perfidia  non  carebat,  fi  verum 
ell,  prxter  feripturas  facras  Evangcli. 
ftarum  , Apollolorum  , & Propheta- 
rum traditiones  el%  tenendas  in  fidei 
ambiguis  qu^llionibus . Cum  ieitur  Theo» 
doretus  feribat,  Epifeopos  libenter  am- 
plexos  efse  id  , quod  dixit  Impera, 
cor . conflat  novum  else  tradiuonum  * 
dogma,  illifque  fxculis  omnino  ineo- 
gnitum  . Traditiones  igitur  iflx  fenio- 
rum  parum  valent  ad  dogmau  fidei  Utul.  it* 
comprobanda;  quin  cum  humanx  fint,  Efsi.  a», 
non  divinx,  non  funt  nobis  magni  fa- 
ciendx ; ne  quod  Pharifxis  , idem  no  'fi'»* .* 
bis  objiciatur  , Sine  caufa  cAlunc  me,  ‘ 
docentes  do&rinam,  & mandata  homi- 
num. 

Quid  quod  hxreticis  femper  gen- 
tile fuit  , mylleriis  , & traditionibus  J®- 
fuos  difcipiilos  imbuerer  Id  quod 
Chrilli  doftrina  alienum  ell  , qui  pa- 
lam  locutus  cll  mundo  , 8c  in  occul-  ftrAi.knr, 
to  locutus  ell  nihil  . Ae  fi  quid  in  tmr.ffMt- 
ttnebris  dixit,  profeSo  julfit  Apollo 
hs,  ut  dicerent  ipfi  m lumine,  Sequod  -nL 
ia  aurem  audierunt  , ut  prxdicarent//an./<i» 
F 4 fuper 


88  De  Tvatlitionthut  A^tflolkit . 

fuper  tefti.  Non  ergo  habemus  Chri-  therani,  haud  fecus  atque  Saraeeni,  neK 
jiuni  occulus  myfteriorum  traditio-  fuas,  nec  magiftri  poffunt  ineptias  de- 
nes.  prehendere;  iiec  nos  cum  iis  dlnerendo 

Quod  fi  veterum  traditionibus  fidem  aliud  pofiumus,  quam  tempus  8e  ope- 
,.  ■ * '*■&  religionem  noftram  afferimus,  idPa-  ram  ludere.  Qui  tamen  haerent  )uc 
**  gani,  id  Juda:i  , id  Saraceni  laciunt  , fuum  difputandi  , fi  principiorum  ali- 
toque  pr*fertim  nomine  feftas  fuas  re-  quem  deiedlum  reliquifsent,  ut  ad  ve- 
tinent,  quod  quemadmodum  nos,  ita  ipfi  ritatis  inventionem  aditus  eflet.  Nunc 
quoque  maforum  infiitutis  inhzrent:  ea-  autem  nulla  principia  relinquunt.  Va- 
que  longiflimi  temporis  pofseffione  tuen-  na  igitur  eum  eis  erit,  &■  futilis  difpu- 
tur  , jullumque  pro  illis  bellum  fufci-  tatio.  Omnino  emm  meminilfe  debemus , 
ptunt.  Non  eu  autem  difciplina  nollra  id  quod  ab  fcholafticis  /arpifiime  ufur- 
JvLU.  II,  l^ythagorica , ut  traditionibus  quali  ve-  patum  jam  quafi  in  proverbii  conl^ue- 
ftigiis  infiftamus ; literis  eft  Chrifti  do-  tudinem  venit , Contra  negantem  prin- 
dlrina  prodita,  illas  in  omni  fidei  & cipia,  quoniam  fruftra  id  fiat  , non  ef- 
religionis  quarftione  ampledli  debemus,  le  difputandum. 

Haec  Lutherani  argunaentantur.  Accedit  eodem,  quod  paradoxa  cum 

communi  (enfu  pugnantia  afferunt  , 
qn*  fi  vis  argumentando  refellere,  re* 
C A P LT  T II.  minime  dubias  argumentando  dubias 

facis . Cum  enim  illa  , quae  in  fyl- 
logifmo  antecedunt  , ut  fidem  ati- 
9npirv*cmiMm  vidtri  tum  LuthtrunU  quam  faciant , certiora  notioraque  ef- 
ntn  dt  hoc  folum  loco , ftd  dt  quiiuf-  le  oporteat  his  , qua:  ex  antecedenti- 
ifut  uliis  dijfHtattotttm . bus  confequuntur  , verendum  fane  eft  , 

quando  Lutheranorum  placita  coargut- 

EGo  vero  cum  Lutheranis  quotief-  mus  , ne  res  maxime  abfurdas  mino- 
cunque  me  comparo  ad  dilferen-  re  evidentia  refellentes  , peccatum  hoc 
dum  , repente  a me  avertitur  oratio  ratiocinationis  vitiofz  ineptatque  pec- 
mea,  & omnis  ftatim  mihi  difputan-  cemus. 

di  ratio  tollitor.  Quo  namque  confilio  Nec  vero  hnjtis  rei  explicandi  gra- 
adverfum  hos  difputare  aut  debeam  , tia  longe  exempla  petenda  funt  , cum 
aut  poflim,  qui  cum  omnia  Theologii  habeamus  in  manibus.  Etenim  ut  hanc, 
principia  tollunt , tum  una  fere  fota  af-  quam  modo  dixi,  opinationem  Luthe- 
feverandi  audacia  ntuatur,  quz  illis  per-  rani  tueantur,  ponunt  primo  facras  li- 
petua  eft  pro  locis  Dialedficis  Theolo-  teras  non  habere  plures  fenfus.  Falfo 
gicifque  omnibus  ? Quid  ego  contra  autem  illud  ponunt : fed  demus  hoc 
hos  Icribam , qui  nullam  in  Ecclefia  le-  eis  liberaliter  . Affument  deinde  , in 
gem  effe  volunt  , per  quam  feriptur*  Icripturis  fenfum  illum  unum  cerciflime 
, lenfa  finiantur;  led  luo  cuique  ingenio  familiariffimeque  doceri , nec  efte  eas, 
effe  utendum,  nec  id  lentire  oportere,  velut  cereum  t^uendam  iialum , in  fcn- 
qnodalli  fenlerint,  fed  quod  ratio  pro-  Ium  omnem  flexibiles  , fed  potius  effe 
pria  prarlcripferit  1 Quid  autem  ftultius,  per  fe  expolitas  , & in  promptu  cui- 
‘ quam  cum  eo  dilputare , qui  nihil  ad-  que  fine  magiftro  Se  docente  patere  . 

minie  nifi  feripturz  verba  , fed  hujus  Quibus  egregie  fciteque  pofitis  , )ara 
interpretationem  libi  uni  refervans,  re-  facile  conficiunt  , factis  libris  intelli- 
iiquos  omnes  exiftitnat  miris  modis  hal-  gendis  nec  veterum  traditionem  , nec 
lucinarir  Machumetiis  , ne,  fi  res  effet  Ecclefiz  judicium  expedlandum  . Qme 
via  & ratione  explorata , m male  fufee-  omnia  ciim  & per  fe  fint  falfa  perlpi- 
pia  caufa  cadere  cogeretur,  omnem dif-  ctie.  Se  fcripturis  ipfis  vehementer  re- 
putationis aditum  lege  fiiis'  edita  prz-  pugnantia,  fi  contendam  ego  ex  aeUer- 
clufit;  Sc  Lutherus  differendi  principia  lo  refellere  , aqua  mihi  , ut  dicitur  , 
luis  univerfa  tollens,  fi  difputatioiicm  hzrebit:  qui  Iciltcu  imelligam  , quam 
inftituac,  nec  aditum,  nec  exitum  pot-  fit  ridiculum  confutare  velle  vanas 
erit  reperire.  Perinde  enim  eft  , icri-  commemitiafque  fententias  , portenta 
piuras  folas  fine  lege  & pro  cujufque  non  diftcrentium  Theologorum  , fed 
interpretatas  arbitrio  accipere  , ac  fi  hominum  lomniantium  ; quam  ftultinn 
nullum  fixum  certumque  differendi  prin-  cuilibet  opponenti  -contraria  refponde- 
ci pium  acceperis.  Quapropter miferiX-u-  te  i quam  inutile  facts  in  ineridi*, 

catu 


Digilized  by  ^ 


Lther  Ttrtius.  Cap.  II.  89 


naai  folis  lucem  inferre;  quam  denique 
ociofun  in  re  manifefta  pericliuri.  l’e. 
(rus  aic  , in  Paulinis  epiUolis  ede 
qui»d«m  difficilia  intelledfu  ^ quar  ia- 
<lo£ti  hominem  & inflabiles  depravant 
ad  fuam  ipforum  perditionem:  hi  ve- 
ro contra  ajunt , orenes  Pauli  epiflolos 
t(Te  inieUe&u  facillimas  . Paulus  per- 
fcdtis  fapientiam  loquitur  in  myUerio 
abfeondiura  , parvulis  autem  lac  po- 
tum dat , quoniam  ferre  aliud  non 
pofTunt idi  fine  diferimine  omnes  , 
ac,  fi  Deo  placet  , inter  pocula  uai- 
verfa  feripturae  lacramenta  devorant , 
& folidum  etiam  cibum  llruthiorum 
more  concoquunt . Sapientibus  & pru- 
demibus  quardam  pater  abfeondit:  illis 
omnia  revelavit.  Filius  difcipulis  fuis 
aliquando  in  parabolis  eft  locutus;  his 
palam  femper  loquitur  , & pnoverbium 
nullum  dicit.  Liber  in  Apqcalypfi  fe- 
ptem  figillis  fignatus  ollenditur,  quem 
cura  dederis  homini  fciemi  li teras  ut 
legat  , refpondebit  tibi  , Non  poL- 
fum ; fignatus  efl  enim : at  his  li- 
brum agnus  aperuit  , aperuit  itera 
oculos  , ut  videant , qua;  nos  mife- 
ri  & cxci  videre  non  polTumus  , imo 
qux  Origeoes  , Bafilius  , Gregorius  , 
thryfbllomus  , Ambrofius  , Hierony.» 
rr  ^ > Auguftinus  , Hilarius  non  vi- 

Eunuchus  ille  adlorum  Apoflo- 
im  licornm  tam  religiofus , ut  relidla  au- 
la  regia  de  extremis  mundi  dnibus  ve- 
dtOr.chift.  jjjrjt  templum  , tam  divinx  legis 
amator,  ut  etiam  in  vehiculo  Aeras  li- 
teras  legeret  , non  poterat  Efaiam  in- 
telll|cre , nili  aliquis  eum  doceret : & 
ab  iflis  prophctx  omnes  fine  magiAro  &; 
jnurprete  intelliguntur . Breviter  , ut 
Hieron.  ait,  nulla  ars  fine  prxceptqt^ 
percipi  poteA;  fola  icripturarum  /cien- 
tia eA , quam  hi  paffim  fibi  omnes  ved- 
dicent,  prxfumani,  doceant,  antequam 
-difcant. 

Sunt  in  libris  facris  loca  plurima  , 
in  quibus  unta  difficultas  8c  obfcuri- 
tas  incA,  ut  poA  veterum  omnium  in- 
terpretum vigilias,  Audia  , operas  ad- 
huc vix  a dodlilTimis  & optimis  qui- 
Lmfque  intelligi  poAe  videantur . Et 
multitudo  imperiu  , in  qua  nec  ratio 
ancA  , nec  judicium , univerfos  Ariptu- 
rx  locos  iacile  expediet  atque  inter- 
pretabitur ? Itane  facile  eA  expedire, 
ut  reliqua  taceam  , Hebrxi  ferraonis 
jmbiguitatem , tropos  vel  vetuAate  ob- 
ficuriffimos , phrafes  alienas  ab  hifce  lin- 
£ws,  quibus  aUueviDinSj  noAris  inau- 


dita proverbia  , parabolas  peregrinas  , 
translationes  interdum  etiam  longiffi- 
me  petius  ? Expone  mihi  facile  , A 
potes  , Proverbia  Salomonis  ic  Canti- 
ca: Ezechielis,  Danielis,  Efaix  , Hic- 
remix  prophetias  : Davidicos  Pfalmos 
expone  : & A expofueris  , tum  vero 
libri  facri  nec  funt  difficiles  , neque 
oblcuri.  Quis  fapiens,  ait  Ufeas  , & 
intelliget  lAa ; uitelligens , & fciet  hxc  t , 

& Salomon  , Quis  talis  , ut  fapiens 
eA?  &,  quis  cognovit  folutionem  ver- 
bi i Atqui  lapientes  funt  omnes  iAi , 

& fumma  facilitate  difficillimas  feri- 
pturx  quxAiones  folvunt.  Quod  A feri- 
pturx  in  vanum  fenfum  torqueri  Aedli- 
que  non  queunt  , quomodo  hxrefes 
omnes  ex  prava  inteliigentia  feriptura- 
rum  ortx  funt } Ac  hoc  non  folym  cra- 
deiutbus  Hilario  1.  lib.  de  Trinit.  Hie- 
ronymo ad  Galat.  1.  Irenxo  lib.  i.  ad- 
verl.  hanef.  cap.  i.  AuguAino  in  Joan- 
nem  , iradlat.  18.  Vincentio  Lirinenf.  _ ^ 

contra  propha.  nov.  Septima  Synodo  , 
adi.  6.  fed  manifeAe  etiam  experimeti-  tLnftt,  <<v. 
to  cognovimus.  Unde  vero  inter  ipfos 
quoque  Lutheranos  de  rebus  maximis /?;"•  A **• 
controver Ax , A feripturx  in  varios  fen- 
fus  non  Atduntur?  Nam  illa  verba  , 

Hoc  cA  enim  corpus  meum , alii  pro-  /mis- 
prie  , alii  per  tropum  accipiunt.  Qax 
cum  ita  fine , alia  ratione , atque  ilU 
dicunt  , feripturx  divinx  invcftiganda 
tenendaque  inteliigentia  eA  - Si  enim 
ad  privatam  hxc  regulam  dirigatur  , 
unde  evincetur  Helvidius  de  perpetua 
Marix  virginitate?  unde  Arius  de  ve- 
ra Dei  in  ChriAo  natura  ? imo  ve- 
ro unde  conAabic,  hujus  ne,  an  illius 
inteliigentia  vera  Ac , A feripturas  cui- 
que liceat  pro  fuo  ingenio  interpreta- 
ri? Cum  enim  varix  erunt,  ut  fit,  de 
codera  Icripturarum  loco  fententix , que 
certa  At,  eam  nemo  prxAabic.  li  enim 
omnes  , qui  inter  fe  diAentienc  , pari 
ratione  fuum  quifque  fenfura  tuebun- 
tur . Hoc  enim  morbi  fere  innatum 
eA  hominum  ingeniis  , ut  cedere  nc- 
feiant,  AtnuI  atque  res  in  cootencionein 
vocata  cA  ; qux  poQquam  incaluit , 
hoc  cuique  videtur  venAimum  , quod 
temere  etiam  tuendum  fufccptric . Aut 
igitur  fenfum  quifque  fuum  cerrum  ha- 
bet , Bc  redibit  inlania  veterum , quam 
AriA.  4.  Metaph.  lib.  naanifeltis  argu- 
mentis explofic  -■  aut  nullius  fencen- 
tia  ceru  erit , 8c  prxte^uamqiiod  dil- 
lidiorum  nullus  erit  finis,  nuUiira  ba- 
^imus  fctcum  fiiei  ChriAianx  ju- 
dicium. 


50  t>e  TraJitiiniim  Aptjfo/ith. 

dicium  . fed  tx  fua  opinione  qu.fque  delere  nituntur.  Seduthce  omnis  quat«' 
fuatn  fidem  fibi  a£Saget.  lia  fides  catho-  iho  femel  hic,  ubi  proprius  eft  locus, 
licanulla  erit.  Ac  re  ven  ridiculi  Luthe-  conflituatur,  aliquot  fundamenta  jacien’ 
rani  lant , qui  poAulent , ut  ipfis  fa-  da  funt , qux  Theologix  fidcique  fimul 
cras  literis  inicrpretaatibus  , ac  novo  nervos,  ac  vires  continent, 
quidem  mirabilique  more  interpretanti- 
bus certa  fides  habeatur.  Non  cA  cre- 
ditum A poAohs,  ut  falle  ridet  Erafmus,  CAPUT  III. 

donec  mulu  magnaque  miracula  fidem  ' 
adAruxiAcnt  dodUinar;  & nunc  quili- 
bet fibi  poAulat  credi  , quod  affirmet  ht  fu»  tjUMtutr  fundMmmt»  pmuniHr,  »4 
fe  habere  fpiritum  intelligentiar , cum  trMiitionts  Chrifti  jJ.  Apofitltrum  «»- 
nullus  eorum  tamen  ne  equum  quidem  fiitutnd»s. 
claudum  fanare  potuerit . Multa  prae- 
tereunda funt,  ne  quid  habeat  injucun-  trimum  f$mdMmmtum. 

diutis  oratio  j Sf  tamen  multa  dicun- 


••  (*r.  la. 
f.«.7.<rl. 

j. 

*r  *■ 


lur , quae  aperte  horum  inlaniam  re-  •p  Cclefiam  effe  antiquiorem  fcriptil-' . . 
futent.  ra,  fidemque  proinde  ac  religio- 

Saiie^ifi  Cochlaeus  in  cpiAolis  ad  nem  fine  fcnptura  conAare.  Nam  \e~  rrtJit  ,Srrt 
Gerrrani*  Principes  & ad  Bernenfes  tuAiflimi  illi  primorum  faeculorum  pa-  & (•fimt 
antervertilict  , exemplis  politis  pericu-  tres,  qui  in  lege  natura;  ante  Moylen 
Ium  facerem,  & in  illis  varie  in  utram,  veri  Dei  cultores  funt  habiti,  facrifi 
que  partem  luderem,  ut  vel  hoc  ipfo  ciornm  ritum,  veramque  de  rebus  di  <(- 

^riculo  compertum  eAet  omnibus  , vinis  fententiam  non  feriptis  legibus  , »«■«'" 
quam  non  fit  difficile  unumquodlibet  fed  more  Sf  inAituto  majorum  fervave 
thema  e facris  literis  aut  probari,  aut  re.  Circumcifionem  quoque  a Dto  pri 
improbari , fi  pro  luo  eat  quiique  in-  mum  acceptam , Abrahara  deinceps  fa 
gemo  interpretetur.  Quanquam,  fateor,  miliae  prodidit.  Proles  vero  illa  ho- /nilf/tmu, 
sionnulta  funt  fcripturae  loca  , qua;  in  minum  Hebrxorum  ejulmodi  facramen-  1*“  ^ 
alium  atque  alium  Anfum  trahi , ne  a tum  non  aut  membranis  , aut  tabulis  ■»*'*" 
contentiofis  quidem,  poAunt.  Quis  e-  inicriptum,  fed  in  animis  conluetudine  J”*/ 
nim  illud  torqueat,  quod  Paulus  ad  imbutis  quali  impreAum  conlervavit:.«i>,»r>/h- 
Corinthios  Icripfit,  alii  per  fpiritum  da-  multofque  annos  in  iEgypto  citra  ub  »«* 

ri  fermonem  Apientix,  alii  lermonem  lam  Icriptam  legem,  unius  Dei  veram 
fcienti*  , alii  interpretationem  fermo-  fidem  & religionem  tenuit  . ChriAus 
numf  At  iAi  omnia  ecclefiaAici  corpo-  etiam  Dominus  librum  nullum  An- «7^*  aiv 
ris  munia  confiindunt,  iAis  totum  cor-  pfit  , imo  , quantum  legimus,  ne  prx-  - 

pus  eA  oculus.  Omnes  fiquidem  Spiri-  cepit  quidem,  ut  feriberetur.  Euntes , 
tu  doftore  intelligunt  feriptur*  univer-  non  ait , feribite , fed  prxdicate  evan- 
fa  myAeria.  Sed  bene  habet , quod  vel  gelium  omni  creatur*.  Mar.  ult.  Et  per 
Lutherus  ipfe  quawlam  in  Pfalmis  loca  Efcerem.  cap.  30.  Dabo,  inquit,  legem 
le 'non  intclligere  confitetur.  Bene  ha-  meam  in  vifccnbus  eorum,  & in  cor  Utrc»rU  n- 
bet,  quod  dodfores  in  Ecclefia  ChriAus  de  eorum  feribam  eam.  Et  ApoAolus 
dedit,  non  omnes,  fed  quofdam  , ad  ».  Corint.  3.  EpiAola,  ait,  eflis  Chri  ^"'py- 
confummationem  lanAorum  in  opus  mi-  Ai  , adminiArata  a nobis  , & feripta  thtitrtmm 
niAerii.  Verum  de  his  & mulca  in  fe-  non  atramento  , fed  fpiritu  Dei  vivi  , Ua,t4igitt  , 
eundo  libro  diAerui,  & plura  adhuc  in  non  in  tabulis  lapideis,  fed  in  tabulis 
feptimo  di&erentur,  non  quo  adverfum  cordis  carnalibus.  Lex  ergo  evangeli- 
Lucheranos  pugnam  inire  velimus,  qui  ca,  qu*  lex  Ipiritus  eA  , non  liter*, 
claufis,  ut  dicitur,  oculis  more  Anda-  non  eA  a principio  literis  exarata,  ka  ut.  x.  tnl. 
batarum  pugnant;  fed  quo  videant  ca-  in  animis  fidelium  infculpta.  Nam  8c  >s-^ 
tholici,  cum  omnes  locos  ratione  ani-  exteri  ApoAoli  prius  viva  voce  evan-^P‘'V- 
moque  luAraverint , nullum  cAe  certio-  gelium  docuerunt  , deinde  mandarunt 
rem,  nullum  Aabiliorem  , nullum  de-  liceris,  ut  teAes  fatis  graves  & idonei 
nique  facris  liceris  exponendis  magis  funt  , Irenx.  3.  adverfus  Valentinum 
necefiarium , quam  is  efl  , quo  Eccle-  libro  , Eufeb.  cum  aliis  locis  non  ob- 
£x  traditio  conunetur.  Quo  eA  dete-  Icure  , tum  luculentius  in  3.  hiAor. 
AabiliorLutheranorum  impudentia,  qui  Ecclef.  lib.  cap.  X4.  ChryfoA.  Homil. 
buac  locum  labefadiaie , ac  funditus  1.  in  Matchxuin  , Th:ophyla£lus  ia 

ia^ 


Digitized  by  Googie 


LX  j.  t. 


Lihet  Tntiut. 

initio  eomfflCnt.  in  Matth.  Hieron.  ia 
cauloso  Icri.  Ecclef.  m Matih.  & in 
Joan,  Drtviccr , ne  omnes  fi^illatim  enu- 
merem, univerfi  Ecclcfiiliici  au£lores. 
Nolo  enim  in  apertis  rebus  multus  le- 
pori videri ; eo  maxime  , quod  Lucas 
Evangelifta  hujus  rei  eertiflimum  tefti- 
monium  prxbet , inquiens  : Quoniam 
multi  conati  funt  ordinare  narrationem , 
quz  in  nobis  complctx  funt  , rerum  : 
licut  tradiderunt  nobis  qui  ab  initio  ipfi 
viderunt , & minidri  fuerunt  fermonis : 
vifum  e(l  mihi  alTecuto  omnia,  a prin- 
cipio diligenter  ex  ordine  tibi  fcriUre, 
optime  Theoohile , ut  cognofcas  eorum 
verborum  , de  quibus  eruditus  es,  ve- 
riutem  . Conllai  igitur  , dodlrmx  fi- 
dei )am  vulgatz  Icriptionem  Evange- 
liorum  Bcceflifle  . Accedi Ji;  , inquam , 
non  przcedide . Conflat  item , Chriflia- 
nam  Ecclefiam  Sc  religionem  non  lite- 
ris primum,  fed  traditione  fubditifTe. 
Conilae  rurfus,  fidei  dodlrinam  in  Ec- 
clefia  primitiva  non  a feripturis  habuif- 
fe  audloritatem , fed  contra  feripturas  a 
traditione . Sicut  tradiderunt , ait , no- 
bis , qui  ab  initio  ipfi  viderunt  , Si 
minillri  fuerunt  lermoms.  Conflat  de- 
nique , aliquando  in  Ecclefia  Chrifli 
fuiffe  catholica  dogmata , quz  facris  nul- 
lis litteris  continerentur . Qua  re  per- 
motus Irenzus  ait:  Quod  etfi  Apoflo- 
^ li  nullas  nobis  feripturas  reliquifsent , 
umen  Si  oportebat  nos  fequi  ordinem 
traditionis  Ecclefiz,  quam  fideles  fcili- 
cet  ante  feriptum  Evangelium  fequeban- 
tur. 

UcundHtn  [nniMnuntHm . 

Non  omnia,  quz  ad  dodlrinam Chri- 
flianam  pertinent,  efse  etiamnum  in  fa- 
cris liter  s exprelsa  . Nam  ]>erKtuam 
beatz  Mariz  Virginitatem  , defcenfum 
Chrifli  ad  inferos,  Baptifmum  parvulo- 
rum , converfionem  panis  dc  vini  in  cor- 
pus Sc  fanguinem  Chrifli , procedlonem 
Spiritus  fandli  ex  Filio,  trium  perfona- 
rum  in  una  fubflantia  zqualitatem  , 
earundemque  per  relativas  proprietates 
diflindlionem  , non  ita  exprefsa  in  li- 
bris canonicis  invenies  , fed  adeo  ta- 
men certa  in  fide  funt , ut  contrario- 
rum dogmatum  auflores  Ecclefia  hz- 
reticos  judicarit.  Quemadmodum  igitur 
articulus  refurre£lionis  continebatur  in 
illo.  Ego  fum  Deus  Abraham , dCIfaac, 
quod  poflea  Chriflus  Dominus  minus 
tutclligentibus  expofuitj  ita  noonulU 


C4pR/  III.  91 

per  fpiritum  veritatis  explicuit  Eccle-' 
fia,  quz  in  facris  literis  habentur  ol^ 
fcura. 

Ttrtmm  fumd»miHttim , 

Multa  pertinereadChriflianorum  do- 
Arinam  & fidem,  quz  nec  aperte,  nec 
obfcure  in  facris  literis  continentur. 

Id  primum  Innocentius  probat  de  ce- 
lebr.  mifsz  c.  cum  Marthz.  Verba  e- 
nim,  quibus  in  calicis  confecratione  u- 
timur,  quibufque  Chriflum  dominuui 
ulum  efse  profitemur,  fcilicet,  Mylle- 
rium  fidei,  & zterni  tefiamenti < ih  E- 
vangeliflis  non  habentur.  Ac  ne  illud 
quidem.  Elevatis  oculis  ad  Deum  pa- 
trem  fuum . Sententiam  quoque  illam , 

Beatius  efl  multp  dare,  quam  accipe-  ct»,'*», 
re,  Chriflum  dixifse  nefciremus-,  nifi 
Paulus  in  Adlis  docuifkt.  Quemadmo- 
dum ergo  non  omnia  gella  lefu  Evan  n*. 
gelica  feriptura  complexa  efl  i ita  ne 
omnia  veroa  quidem , fed  quzdrm  per 
traditionem  acceptafunt.  Rurfum,  (an- 
ulorum Martyrum  auxilium  precibus 
implorandum  , eorumque  memorias  ce- 
lebrandas , imagines  venerandas  dse  , 
in  facrificio  Euchanfliz  fimul  cum  cor- 
pore ^ngiiinem  facerdotibus  efse  & con- 
ficiendum Sc  (umendum  , facramenta  con- 
firmationis Se  ordinis  non  iteranda  , 
lacrz  litcrz  nufquam  forte  tradiderunt . 

At  ejufmodi  atque  alia  pleraque  id  ge- 
nus ita  firmiter  Ecclefia  catholica  reti- 
net, ac  fi  facris  codicibus  f-.iifseiit  in- 
feripta  . Qiiatuor  demum  evangelia  , 
quz  nunc  Ecclefia  recipit  , quatuorde- 
cim  epiflolas  Pauli  , breviter  , ut  in 
fumma  dicam  , utrumque  Sc  vetus  Sc 
novum  teflamentum  firmiflime  retine- 
mus ; nec  tamen  ea  tenere  polsumus 
feripturz  au^oritate.  Multa  igitur  lune 
fidei  catholicz  dogmata,  quz  facris  li- 
teris non  habentur. 


fundtmtntHtn  . 


Apoflolos  maximis  de  caufis  alia  qui- 
dem  literis,  alia  autem  viva  voce  pro- 
didifse.  Sed  quz  illz  caufz  fint  , re- 
petendum altius  videtur  . Morem  por- 
ro hunc  tradendi  quzdain  diicipulis 
non  feripto  , fed  verbo  , olino  quoque 
fcimus  a Philofophis  obfcrvatimi.  Py- 
thagoram  certe  hunc  in  modum  difei- 
pulos  inllituilise  , poHeriorum  ommum 


9 i De  Traditionilms  Afojloltcit. 


fcripu  Kflamur  s qui  & ipfe  , uc  i. 
flroin.  Clemens  Alexandr.  refert  , cir- 
cumcifus  fiiit,  ut  adyta  ingrediens  iE- 
gyptioruni  myfticam’  difeeret  philolo- 
phiam.  Galenus  libro  i.  dt  anatom. 
admin.  veteres  Phylleos  ait  artes  a 
ma)oribus  quali  per  'manus  traditas  con- 
fervalTe.  Cicero  libro  i.  de  legibus  , 
ferendos  in  Republica  meres  exillimat, 
nec  feriptis  omnia  fancicnda  ; Sc  eo- 
dem rurfus  libro  , Iaera  putat  me- 
lius in  Republica  confcrvari,  li  a pa- 
tribus accepta  deinceps  familiis  pro- 
dantur . Czfar  de  bello  Gallico  lib. 
6,  Druidas  feribit  difcipliiiz  przcepia 
nefas  exiRimalTe,  ut  literis  mandaren- 
tur. Scribunt  item,  non  modo  celebres 
Hebraeorum  do^iores  , led  ex  noftris 
MiUr  0tt‘T  & Origenes , Moyfen  non  le- 

j>y>.  gem  folum  , ftd  fecretiorem  legis  enar- 
eri;.  btm.  rationem  in  monte  divinitus  accepif- 
5.  m prarceptum  autem  ei  a Deo,  ut  le- 

gem quidem  populo  feriberet  , legis 
autem  occulta  mylleria  ipfe  mimllro 
fuo  Jolue  , hic  deinceps  fuccedentibus 
(acerdotum  primioribus  magna  lilentii 
religione  revelaret  , Anacolius  quoque 
apud  Eufebium  lib.7.  ecclef.  hilf.  cap. 
a8.  70,  interpretes  refert  Prolemzo  re- 
gi percontanti  mulca  ex  Moylis  tra- 
ditionibus refpondilTe.  Atque  tllud  et- 
iam audfor  4.  Libri  Efdrae  , cap.  14. 
non  obfcure  tellatur  . Enarravi  , in- 
quit, Moyli  mirabilia  multa  , & pr*- 
cepi  ei  dicens ; Hxc  in  palam  faciet 
verba,  & h*c  abfeondes.  Quod  idem 
rxeepeum  Dominus  Efdrz  lege  in- 
auranda dedit , inquiens  , Quzdam 
fpalam  facies , quzdam  fapieatibus  abf- 
' confe  trades  . Ad  hujulmodi  vero  tra- 
tftkn.  4j.  ditiones  Propheta  videtur  ^dfalTe  , 
tfAim.  77.  cum  ait  , Deus  auribus  nollrrs  audi- 
vimus , patres  nollri  annunciaverunt 
nobis j & rurlum  , Quanta  mandavit 
patribus  nollris  , nota  ea  facere  liliis 
fuis.  Ad  limiles  quoque  veterum  tra- 
ditiones Moyles  ipfe  revocat  , ubi  di- 
Dnt.  j*.  jjj  ^ Interroga  patres  tuos , & dicent 
tibi : majores  tuos  , & annunciabunc 
tibi.  Quardam  igitur  non  feripto,  fed 
verbo  tradere , non  philofophorum  mo- 
do, verum  Moylis,  imo  Dei  etiam  con- 
lilium  fiiit.  Hujus  eigo  optimi  conlilii 
rationem  Tefus  ChriAus  vit;  magiAer 
habuit,  habuerunt  ApoAoli.  Multa  enim 
a Domino  illis  tradita  fcribere  nolue- 
runt. Quibus  vero  rebus  addu£li  idi- 
pfum  fecerint , breviter  explicandum 
eA.  Czfar  de  bello  Gall.  lib.  (■,  dua- 


bus de  cauAs  Druidas  inAituiAe  dicit, 
ne  difciplinz  prarcepea  liceris  proderen- 
tur : quod  neque  in  vulgus  'difciplinam 
efferri  velint,  neque  eos,  qui  difeunt, 
literis  confilos  minus  memoriz  Audere . 

Quod  fere  plerifque  accidit , ut  litera- 
rum  przlidio  diligentiam  in  perdifcen- 
do  ac  memoriam  remittant.  Nimirum, 
ut  Joanni  Pico  in  Apologia  placet , 
prior  illa  caufa  Pythagorz  ac  Platoni 
przcipua  fuit  , ut  mvAeria  quzdam 
occulta  verborum  traditione  difcipulis 
commendarent.  Nec  enim  aliter  exiAi- 
marunt  Philofophiz  dignitatem  fe  pof- 
fe  tueri,  itgyptios.  Clemens  Alexand. 

S.  Aromac.  refert , non  quibuslibet  my- 
Ikria  commiAAe , nec  rerum  divinarum 
cognitionem  ad  prophanos  deferre  foli- 
tos,  fed  ad  eos  fotos  , quj  erant  ad 
regnum  perventuri:  & ex  faeerdotibus 
iis  , qui  judicati  fuerant  probacilTimi 
& educatione  , & doftrina , & gene- 
re . Extat  Lylldis  Pythagorzi  epiAo- 
la  , in  qua  Hipparchum  repre.hendit , 
uod  publice  , contra  ac  inagiAer  in- 
icuic  , philolopharetur.  Nec  enim  fas 
eAe,  ea  omnibus  porrigere,  quz  pau- 
cis 8c  IIS  quidem  difertis  & laboranti- 
bus communicanda  lunt . Qui  autem 
Pythagorz  przcepta  paAlm  vulgo  tra- 
derent , zque  eos  impios  haberi  , ut 
ui  prophanis  hominibus  EleuAnarum 
earum  arcana  patefacerent.  Eis  etiam 
eAe  Amiles,  qui  in  przaltum  puteum 
caeno  plenum  aquam  puram  atque  ni- 
tentem eAuderint  , quos  nihil  aliud  , 
quam  caenum  turbare  & aquam  amit- 
tere. Nec  folum  a LyAde  Hipparchus 
reprehenfus  eA , led  acculacus  a difei- 
pulisaliis,  & expulfus  e fchola , &p«o- 
pter  ipfiim  tanquam  propter  mortuum 
fadfi  columna  cA,  quemadmodum  Cle- 
mens Alexand.  5.  Arum.  feripAt . Noa 
licet , inquit  quoque  Pindarus  , apud 
omnes  veterem  aperire  orationem,  prz- 
terquam  AdelilAmis  Alcntii  viis.  Amat 
enim  natura  celari  , ut  Porphyrius 
fertpAt,  neo  divina  myAeria  E)eus  pa- 
titur in  aures  vulgi  introire  pollutas. 

Aurum  & gemmas  in  altiAimas  terrz  _ 

latebras  natura  condidit  . Ita  magno  J," 
habentur  in  pretio  ; vilefeerent  , A ef- 
fent  expoAta.  BaAI.  in  lib.  de  Spiritu 
Sanfto  , cap.  ay.  & Origenes  homil. 

5.  iu  Num.  ob  id  afferunt  Moyfen  non 
cAe  pafsum,  ut  omnia,  quz  erant  in 
templo,  omnibus  eAent  pervia  , quod 
fciret , res  ufu  tritas , expoAtas  eAe 
contemptui:  quod  vero  fepoAtuni eA , & 

ra- 


L»i>^  Tettuu.  Cap.  III,  gi 


varum  , huic  <oujuuCtani  cflc  fmnnuro 
admiratioacm  & revereociam. 

, Placo  fcribensDioayfio  de  quibufdam 
iacris  tnyftsriis  inonec  , ut  epiftolaiB 
e vellig:u  coocerpic,  ne  in  manus  in- 
digni vulgi  perveniat  . Tamse  fuit  o- 
litn  vel  ethnicis  curar  , difciplinaium 
mvfteria  Sc  a contemptu  , Sc  a pro- 
phano abn/u  defendtiiB  . IJ  vero  ma- 
xime, ii  ad  res  lacras  my  Qerium  per- 
tineret. Tarquinius  rex  Marcum  Tul- 
lium duumvirum  , quod  libram  iccre- 
ta  facrorum  continentem , fuar  fidei  cu- 
V*!.  Mt*.  Hodueque  commifium. , Petronio  Sa- 
%.Li,  '*  feribenduni  dediflet  , culeo  infu- 
‘ tum  in  mare  abjici  ju  (Tu  > quod  fup- 
plicu  genus  multo  pofl  parricidis  ir- 
rogatum ell  . Ac  jufiilTime  quidem  , 
ut  Valerius  ait,  quia  pari  vindiffa  pa- 
rentum, ac  Dd  violatio  expianda  ell. 
Qux  videlicet  caufa  Apofiolis  fiiit,  ut 
fecreco  quxdam  ex  animo  in  animum 
Idlo  intercedente  verbo  transfunderent. 
Confenuneum  enim  erat  , myfieria 
quxdam.  prxlenim  facra  cum  populo 
rudi  habere  , perftftis  Ce  majoribus 
^ ^ feorfiim  communicanda.  Non  judicavi, 

*'  ' inquit,  me  feire  aliquid  imer  vos,  nifi 

Jelum  Chriftum,  & hunc  crudfixum  - 
j.  u Tim,  Sapientiam  autem  loquimur  inter  per- 
a.  er  a.  fcdW.  £i  rurlum,  Tormam,  ait,  habe 
fanorum  verborum,  qu.x  a me  audifU. 
Sonum  depofitum  cufbsdt  , qux  a 
me  audilli  per  multos  teftes,  hxceom- 
rienda  fidelibus  hominibus,  qui  idonei 
erunt  & alios  docere  . Quod  fi  Apo- 
lloli  , quibus  formis  facramenta  euent 
conficienda  , quibufv;  ritibus  adraini- 
llranda,  aliaque  id  genus  religionis  ie- 
creca,  paCTim  vulgo  tradidifieiit  , quid 
elTet  aliud  , quam  adverfus  Chriili  le- 
gem fardlum  daie  canibus  , Sc  inter 
porcos  fpargere  niargariias?  Imo  vero 
quid  efkt  aliud  , qiiam  omnia  myfle- 
ria  Chrillianx  religionis  abolere?  Nec 
enhn  myiferium  e'lt,  quod  ad  popula- 
res aures  affertur  ..  Hxc  itaque  prima 
ratio  eft  , cur  Apoifoli  quxdam  fine 
icriptq  ttailcrent  j nempe  nc  am  ab 
ethnicis  facra  noftra  irruleretuur , aut 
vulgo  etiam  fidelium  venirent  in  Coh- 
„;,.,^iempuim.  Secunda  cft,  qupniam  habet 
m!  a*i.  s.  ncfcio  quid  latentis  energiar  viva  vox , 
iiiHi : fic  in  aures  difcipuli  de  auilorjs  dfe 

fortius  fonat  , quemadmodum 
T&  Hieronymus  ad  Paulinam  ait  . Indi- 
w-gnum  ergo  erat,  ut  tota  Euangelii  do- 
ta» «t«i<..cfriQa , qux  lex  ell  {piritus  Sc  vitx  , 
auorenis  ubique  literis  coanuUtcreturj 


nec  ulla  ex  parte  committeretur  cor- 
dibus, cum  de  ea  peculiariter  feripturn 
edet , Dabo  legem  meam  in  vifceribus 
eorum  , Cc  in  corde  eonun  feribam 
eam . Servorum , Sc  rudium  ell , onuda 
ex  prxfcripco  agere  . Judxorum  ergo 
fit  Icripta  hxc  lex , qua  univerfa , etiam  , 
minima  prxfiniantur  . At  filii  perfeAi 
jam  viri,  Cc  in  Irberuicm  gratix  voca- 
ti,, habeant  leqm  infculpum  in  cor- 
dibus . Quam^rem  , qui  Euangelium 
orant  ex  parte  in  charaaeribus  Cc  mem- 
branis includunt  , nihil  illius  verbo  , 
nihil  cordibus  relinquentes  , hi  Euan- 
gelio multum  adimunt  Cc  dieniutis,  Sc 
virium  . Papias  apud  Eulebium  , Si  i.  i.  ncUU 
quando,  ait  , adveniffet  aliquis  ex  ii$,M-<'  i»* 
qui  fccuti  funi  Apollolos,  ab  ipfis  (d- 
oulo  expifeabar  , quid  Andreas,  quid 
Petrus  dixerit,  quia  autem  Philippus  , 
vel  Thomas,  quid  verojacobus,  Joan- 
nes,  Matthxus.  Nec  enim  tantum  mi- 
hi librorum  Icdliones  prodefTe  ccede- 
ham  , quantam  vr«<x  vocis  , prxfen- 
tifque  magiflerium  . Hadenus  Papias. 

Ubi  vero  gentium  cfl  verbum  , quod 
tantopere  Ltitherani  jadare  folent  > 

Nam  feriptum  verbum,  fi  vere  ac  pro- 
prie loqui  volumus  , non  eft  verbam. 

Apud  nos  autem  , qui  ChrilliJ  Cc  A- 
potlolorum  oracula  vocefqae  tuemur  , 
verbum  Domini  vere  Cc  proprie  manet 
inxternum.  Verbum,  inquam,  vtvum, 
quod  ex  dodorum  ore  ia  difcipulo- 
rum  transfufum  aures  fortius  refonat  . 

Verba,  inquit,  mea,  qux  pofui  in  ore 
tuo  , non  recedent  de  ore  feminis 
Tui  amodo  , Cc  trfque  lu  fempite% 
num. 

Adde  , quod  ad  confutandos  harre-  , 
ticos  major  vFs  in  traditione  , quam  jn 
feriptura  eff . Egefippus  apud  Eufebiura 
refert,  virginem  mundam  Cc  immacu- 
latam Ecclefiam  permaiififfe,  donec  di- 
fcipuli Domini  exrherum  , corrupto- 
ribus ventatis , fi  qui  forte  Ibcrtmt , in  Muntuu, 
occultjs  terrx  hiatibus  dchtefctmtbtis  : 
ut  vero  omnis  illa  xtas  , qux  a 
mino  fufeeperat  Vivx  vocis  auditum  , 
de  hac  duM’  difceffic , xum  hxreticos  dici. 

nudato,  ut  ajnnt,  capite,  Apqllolicam 
veritatem  opptignafle . F.t  ignatius  apud  J'  '*•  P 
eimdcra  ea  maximr  ratione  docet,  js.'/, 
raicorum  \inri  contagia,  fi  diligen- * ^rV- 
t?ns  ac  tenacius  Apolldlorum  traditio-  ««• 

'ribus  inhxrearur.  Tertutlianns  quoque 
hdhuc  apertius  monet  , tit  adverfam 
hxreticos  m«is  uaditioaibus  , quam  va  u 
feripturis  difiefamus  . Saiptur»  enim 


94  Tfaditimiuj  Apvflvittis 

In  varios  (enAis  Aicile  trahuntur,  ira- 
diiionts  non  itein . Nemo  bxrccieorum 
ell,  ut  Hilarius  ad  Conftantinm  Au- 

tuflum  tradit , qui  fe  non  fecundum 
iripturas  prxdicare  ea  , quibus  blal- 
^mat,  mentiatur.  Omnes  feripiuras 
' line  lenAi  loquuntur  . Et  Irenxus  i. 
lib.  I.  cap.  Hxretici , inquit , feriptu- 
ris  nituntur  Tua  dogmau  confirmare, 

■c  fine  tefte  efle  videtur.  Sed  defor- 
mant eloouia  Dei,  atque  ex  figura  ho- 
minis vufps  aut  urfi figuram  reddunt. 

Hafienus  ille.  Faciunt  porro  hxretici, 
quod  patrem  fuum  feoilTe  vident  , ut 
Vincentius  Lirinenlis  eleganter  ait , 6c 
auQoris  fili  callida  machinamenta  le- 
gantur. Nam  quid  ille  non  faciet  mi- 
lellis  hominibus,  qui  ipfum  Dominum 
majeHatis  feripturarum  teftimoniis  ap- 
petivit ? Si  nlius , inquit  , Dei  es , 
mitte  te  deorfum : Scriptum  efe  enim  , 

&^Iu,  quodcunque  dogma  hxreticus 
proferat , llatim  ait , Scriptum  ell  e- 


Ttm.  t. 


mm  ^ & non  unum  , fed  mille  telli 
monia  , mille  exempla  parat  de  Le- 
ge, de  Plalmis,  de  Apoftolis,  de  Pro- 
phetis , quibus  novo  more  interpreta- 
tis lententiam  fiiam  approbare  cona- 
ipr . Quorfum  hxc  tam  longo  fermone 
ttpetiu  l Nempe,  utiiuelligas  non  mo- 
do adverfum  hxreticos  plus  habere  tra- 
ditionem , quam  feripuiram  virium , fed 
etiam  omnem  ferme  cum  hxreticis  dif- 
putationem  ad  traditiones  a majoribus 
accepus  eife  referendam  . Nam  cum 
utrique  8e  catholici,  & hxretici  pro fua 
fenteniia  , quil^ue  facras  literas  refe- 
rant, in  feniu  & interpretatione  diferi- 
men  ell.  Quis  autem  verus  ac  legiti- 
mus fin-ipturx  (enfus  habendus  fit,  ni- 
' fi  Ecclefix  traditione  cognofei  certo  non 

potefi.  Quemadmodum  &;  paulo  ante 
docuimus  , & 7-  hbro  fumus  multis  , 
raagnifque  argumentis  demonfiraturi . 
Atque  hinc  patet  caufa  gravi  flima  , 
cur  traditiones  Apollolicx  fuerint  ne- 
ceflirix.  Senfus  enim  fcripiurarum  Apq- 
fiolicarum  non  erat  ab  Apofiolis  feri- 
ptuns  aliis  explicandus  , nifi  ipfi  in 
opera  fua  ederent  commentarios , quod 
a viris  graviflimis  femper  alienum  fuit. 

' Intelligentiam  ergo  faipiurx  (aerx  di- 

‘ feipulis  fuis  viva  voce  tradiderunt , 

ut  illud  Deus  omni  tempore  in  fuls 
Ecclefiis  impleret  , Dabo,  legem  meam 
io  vifaribus  eorum . Lex  fiquidem  Evan- 
W’M.  Esbe*  » Hieronymus  in  commentar. 
‘ ad  Galaial  feripfit  elegantilfime  , non 
w feripturis  ell , fed  in  fenfu  s non  m 


fuperficie  , fed  in  nreduHa  ; non  in 
verborum  foliis,  fed  in  radice  rationis. 

Ex  quo  magis  emergit  , per  hujulee- 
ntodi  traditiones  ecclefiafticos  ordines 
fuo  quenque  loco  divininis  contineri  ; 
dum  Sc  majores  , qui  regni  ccelonim 
claves  habent,  fecrofanda  Icripturx  ti- 
erx  myftena , quibus  quoque  8e  tem- 
pore, & loco  dignum  vifiun  fiicrit, 
aperiunt,  & minores  ab  Ecclefix  ma- 
giftris  libri  claufi  lacramenta  perci- 
piunt . Alioqui  nulli  efient  Ecclefix 
dolores  , fed  quivis,  quamlibet  ple- 
bejus, & rudis,  earum  per  fe  rerum 
fine  prxeeptore  quxrcret  intelligm- 
tiam,  quas  ApoftolorUm  interpretatio- 
ne, & literis  obvias  expofitafque  ha- 
beret. Nunc  autem  traditiones  Apofto- 
liex  non  quibuslibet  commendatx  tunt , 
fed , juxta  Paulum , fapientibus  & pru- 
dentibus , fidelibus  quoque  , ac  reli-  ^ ^ 
giofis  depiofiti  facramenti  cullodibus , 
qui  etiam  idonei  fine  8;  alios  docere. 

Qua  de  It  Dionyfius  Timotheum  di- 
ligcniius  admonet , ne  lan£fa  fande-  t.  u 
rum  efferat  , ea  pafiim  rudibus  ex- 
ponens, fed  fandis  folis  facrarum  re- 
rum intelligentias  fecretius  pandat:  ob 
hanc  enim  caufam  primos  illos  noffros 
duces  necelfario  fumma  , & fnperfub- 
flanimlia  partim  feriptis,  parum  non 
faiptis  inliitutionibus,  juxta  quod  (a- 
erx  definiunt  leges  , tradidifie  . Quid 
quod , ut  Cicero  ait  , fiuvius  mores 
in  republica  traditione  feruntur  r ne  fi 
Icripio  fanciantur  omnia  , & raolefta 
illa  fiant,  & legum  , ac  dodrinx  co- 
dex fua  mole  & magnitudine  terreat. 

Quid  quod  hac  via  vel  maxime  Eccle- 
fiz  commendatur  audoritas  , quam  ut 
fponfx  chariflimx  , Chrillus  tantope-  . 
re  commendavit?  Cum  enim  fponfi  fui 
non  verba  modo,  fed  fenfum  etiam  in 
corde  fervat , vere  , quod  Apoftolus 
dixit,  columna  eft  & hrmamnitum  ve- 
ritatis. Etxquum  erat,  ut  aliquis  qua- 
fi  lydius  lapis  in  manu  Ecclefix  relin- 
queretur , quo  falfas  , verafque.  do- 
drinas  exploraret,  verumque  item  feri- 
pturx  fenfum  a lallo  dilcemcret.  Sed 
de  caufis  hadenus. 

Nunc  fundamentum  illud  confirman- 
dum eft , oftendendumque  , Apoftolos 
Evangelii  dodrinam  partim feripto,  par- 
timetiam  verbo  tradidifie.  Cujusreipn- 
mum  teftes  funt  Dionyfius  lib.  de  ec- 
clefiaft.  hierar.  cap.  i.  Clemens  Alexan- 
drinus in  lib.  de  pafeh.  apud  Eulifeium 
lib.  d.eccfef.  cap.  11.  & in  l.ftrtmL 

i.ac 


r 


7«/.  m*r. 

tJT.  f.  Ili» 
ffi4. 


iiMTtf,  7^, 

# <1. 


a.  rv/:  1. 


a.  C#r«  !• 


a.  Tim.  t* 
^ ri;«. .»« 


Lihtr  Tehtit/.  Caput  17. 


95 


I.  & Origcnei  homil.  j.  in  Numer. 
Papias  apud  Eufebium  lib.  6.  Eccle/iaf!. 
hi&  cap.  i9.  Ewfippas  , eodem  Eufe- 
bio  auaore , lib.  4.  eccl.  hift.  cap.  8. 
IgoaciiB,  eodem Eufebio  referente,  lib. 
5.  cap.  jd.  Iranxus  lib.  3.  cap.  3.  8c 
4 quem  etiam  Euiiebius  retulit , lib.  4. 
ecclef.  hift.  cap.  14.  8f  lib.  3.  cap.  6.8c 
xo.  Tertullianus  in  libro  de  corona  mi- 
litis; Cyprianus  de  ablutione  pedum; 
Epiphanius  de  hxrefibus  cum  alias  Ix- 
pc  , tum  ibi  maxime , libi  Atianorum  , 
& Apoftolicofum  dogmau  coarguit ; 
Hieronymus  adverium  Lucifierianos  ; 
Auguftinus  lib.  x.  de  Bapt.  contra  Do- 
natiftas  cap.  7.  & lib.  4>  cap.  X4.  Se 
lib.  3.  cap.  xj.  & x<.  Damaiccnus  lib. 
4.  cap.  1}.  8e  17.  Balilms  lib.  de  Spiri- 
tu fando  , cap.  X7.  Sc  xp.  Refrrt  au- 
tem ex  his  unum , & irem  alterum  Gra- 
tianus ii.diftind.  cap. ecclefiafticarum , 
& IX.  diftin.  cap.  Illa  autem.  Poteft 
igitur  ouicquam  verum  efle  , quod  Iit 
huic  talium  virorum  choro  contrarium  r 
Sed  fi  tanta  nubes  teftium  hxreticorum 
corda  non  movet , vel  divinis  teftimooiis 
moveantur . (^anquam  quod  uno  eo- 
demque  confemu  tot,  untique  viri  re- 
llati funt,  id  non  humanum  , fed  divi, 
num  eft . At  fuppetunt  etiam  Icriptu- 
rx  divine  prarclara  teftimonia.  State, 
inquit  Paulus  , & tenete  traditiones  , 
quas  accepiftis,  live  per  epiftolas,  five 
per  lermonem ; & rurfum , Laudo  au- 
tem vos  fratres  , quod  , ficut  tradidi 
vobis , prxeepta  mea  tenetis ; & eodem 
cap.  poftea  , Ego  acapi  a Domino  , 
quod  & tradidi  vobis;  Sc  paulo  poft, 
Cztera,  cum  venero,  difponam,-  atque 
ad  Timotheum,  Formam  habe  fanorum 
verborum,  ait,  que  a me  audifti,  bo- 
num depofitum  cuftodi ; Sc  deinceps  , 
Que  audifti  a me  per  multos  teftes,  hacc 
commenda  fidelibus  hominibus , qui  ido- 
nei eruat  Sealios  docere.  Ac  Toannes  in 
epift.  X.  Plura,  inquit  , habens  vobis 
feribere,  nolui  ^r  chartam , & atramen- 
tum : fpero  enim  me  futurum  apud  vos , 
Sc  ore  ad  os  loqui.  QP'*!  mulu?  Duas 
Petri  epiftolas  habemus  , & credimus 
mutum  annis  feptem  Antiochix  fcdiffe, 
elinguem  Romx  annis  viginpquinquer 
Num  nihil  aliud  verbo  docuit , quam 
quod  epiftolis  duabus  faiptum  reliquit  f 
(^id  l Andreas,  Thomas,  Bartholomxus , 
Philippus,  nonne  fine  feriptara  , folo 
intercurrente  verbo , Ecclefias  fibi  defti- 
natas  Si  fundarunt  in  hde , Sc  in  religio- 
ue  continuerunt?  Conftntiamus  igitur, 


quod  negari  non  poteft , fidei  dodnnam 
non  feripto  totam,  fed  ex  pane  vtrbo 
ab  Apoftolis  elTe  traditam. 


CAPUT  IV. 


UH  fitrHUHftir  vU  sd  trtdhunts  Chrifii  ^ 
($>  jlft/leltrMm  . 

HIs  igitur  cognitis , reflat  illud  ex- 
plicandum , ubi  totius  orationis 
cardo  verCatur,  quonam  modo  Theolo- 
go conflare  poftit , hoc , aut  illud  dog- 
ma ab  Apoftolis  effe  traditum.  Ver& 
caufa  ponamus  aliqua , qux  pateant  la- 
tius. Si  in  quxftionem  veniat , num  mi- 
nores Ordines , Jejunium  quadragefin^z , 
Baptifma  parvulorum  , Imaginum  ve« 
nerationem  , Symbolum  fidei  ex 'tradi- 
tione Apoftolorum  habeamus:  id  nunc 
explicandum  elTe  dicimus,  anne  fit  via 
aliqua  plana  8c  expediu,  qua  ad  cer- 
tam earum  rerum  intelligentiara  polEt 
perveniri.  Non  enim  fumus  ii,  quiPha- 
rifxorum  inftar  traditiones  noftras  vi- 
limus  quali  divinas  Sc  Apoftolicas  ven- 
ditare , fed  ubique  gentium  cupimus , 
ut  vera  a fallis,  ita  ab  humanis  divina 
fecernere;  eo  vero  In  loco  maxime  , 
ubi  de  dogmatis  fidei  Catholicx  agi- 
tur. Quo  in  loco  quidem  rerum  illmf- 
modi  permixta  confulio  pernidofillima 
eft . Sunt  Igitur  vix  quaiuor  apertx  , 
quas  fi  fequamur  , traditionibus  Apo- 
nolorum  ve/ligandis  minime  aberrabi- 
mus. 

Prima  via  abAuguftino  aperitur  cum 
aliis  locis , tum  lib.  4.  contra  Donatift. 
in  hxc  verba  : Quod  univerfa  tenet  Ec- 
clelia,  necconciliis  inftitutum,  fedfem- 
per  retentum  eft,  non  nili  au6loriute 
Apoftolica  traditum  rtftillime  creditur, 
Eft  autem  ratio  hujus  in  proinptu . Si 
enim  confuetudinis  cujufquam  diu  iu 
tota  Ecclefta  obfervatx  originem  Sc  prin- 
cipium nec  ad  fummos  Pontifices , nec 
ad  concilia  Epilcoporum  referre  polTu- 
mus,  led  ea  confuetudo  ad  Apoftolo- 
rum  ufque  tempora  retro  trahitu^  con- 
ficitur plane  illam  ab  Apoftolis  efle  pro- 
fe£lam  . Ut  fi  in  dubium  vocetur  , aa 
minores  Ordines,  fubdiaconatus , leAo- 
ratus , 8f  exteri , ex  Apoftolorum  tra- 
ditione in  Ecclefia  fint , hunc  in  mo- 
dum perveftigabitur.  Si  horum  ordinum 
initium  vel  a Oamafo  fit  , vel  a ^m- 
macho,  vel  ab  ullo  alio  (eu  Pontifice, 

1:0 


,DigM; 


De  Tradtfioniim  AfcfioHdt'. 

leu  Concilio  , «ne  Apoflolorum  tra-  feflionem  , lucernam  in  templ:» , cr- 
ditio  non  fiut.  S:ti  ante  quemcunqiic  reofque  lu«ntes.  imaginum  veneratio- 
Poncificem,  incc  quodcunque  etiam  Con-  nem,  & alia  la  genus  multa,  A po- 
cillum mentio  hujus  rei  apud  priores  Holis  tradita  comprobare . Sane  quod 
habetur,  donec  ad  Apoflolorum  tem-  in  moribus  diximus,  idem  in  litki  dog- 
fou  ptrTcntura  efl , tunc  demum  intel-  mate  fervandum  efl  , fi  unumquodli. 
ligtmus,  minores  Ordines  ex  Apofloli-  bet  novum  efle  haeretici  «lummentur. 
ca  traditione  fuifle,  ut  Se  re  vera  fue-  Hujus  rei  illuHre  exemplsm  habes 
runc,  quoniam  non  pofteriores  modo,  apud  Eufebium  lib.  e«lefiaft.  hiflor. 
fed  Ignaiius  epifl.  8.  ad  Antioch.  Dio-  s-  cap,  ultim.  Sed  nos  pergamus  ad  re* 
nyl.  5,  cap.  ecclef.  hierat.  Clement.  in  hqua. 

epifl.  ad  univerf.  Anacict.  in  decretis  Secunda  itaque  via  huic  proxima , 8e 
filis,  ejus  rei  tanquam  in  ecclefia  jam  ca  quidem  expeditior  efl.  Si  quod  fi- 
accepta;  memmerunt.  lUdem  quoque  ra-  dei  dogma  patres  ab  initio  fecundum 
tione  docebis  , Jejunii  legem  traditio-  fiiorum  tem]mram  fiic«ffionem  contor- 
nis  Apoflolicx  fuilfe  : cujus  videlicet  diflime  tenuerunt,  humique  contrarium 
mentionem  fecifle  conflat  Aiigufl.  ad  ut  hxreticnm  reiutanint , quod  tamen 
Cafulanum  epifl. 8d.  Sf  ad  Januar.  epifl.  e ftcris  literis  non  habetur,  id  nimirum 
118,  Se  iip,  Hierop.  ad  Ixiam  de  io-  pet  Apoflolicam  traditionem  habet  Ec- 
flituiione  filix.  Se  lib.  2.  adverf.  Jovi-  clefia.  Exempla  fiint,  I^rpetua  B;Ma- 
iiianuro.  Se  in  Elaiam  cap.  58.  Aoibrof.  rix  virginitas,  Defcenfus  Ghnfti  ad  in- 
ferm.  xr.  Se  58.  Chryfoft.  ad  popul,  feros,  ut  animam  Adx  Sc  reliquorum 
Antioch.  hom.  j.  Se  id.  fiafil.  cum  in  patrum , qui  ibi  tenebantur  , erueret , 
aliis  concionibus  , tum  in  ejus  initio , Certus  cvangeliorum  numerus , Se  exte- 
quam  in  ebriolos  habuit.  Se  in  pofle-  ra  id  genus,  qux,  ne  longum  feciam, 
rioR  de  jejuii.  Condi.  Nicxn.  refertur-  non  funt annumeranda.  Omnia  fiquidem 
que  18.  diflin.  cap.  Habeatur.-  Concil.  fidei  dogmata  ab  Apoflolis  acnpit  Ec- 
Laodic.  multis  capitibus  j Soaomenum  defia  vel  feripto , vcl  verbo  , quoniam 
hift.  tripart.  lib.  1.  cap.  10.  Ongenem  i'  miirflri  fuere  fi-rmonis,  nec  ullas  in 
hom.  10,  in  Levit.  Irenxum  apud  Eu-  fide  novas  revelationes  Ecclefia  habet  > 
r.  (ebium  eccIeCaft.  hiflor.  M>.  j.  cap.  14.  fed  eas  fervat,  quas  Apofloli  per  Spiri- 

r/r^Hut  Telelphorum  io  ep:ft.ad  ur.iver.'^r)s,  qui  tum  landlum  fideli  populo  reliquerunt, 

#«c  r«iy*r«  Jtjunii  noftri  au£lor  falio  .i  quibiifdam  quemadmodum  poflea  fumus  dcnionflra- 
jfjuMum  txiflimatur.  Quoniam  Ignatiiis  in  epifl,  turi. 

4.  ad  Philipp.  ejus  rei  ptior  meminit,  Tertia  via.  Si  qii-cqnam  efl  nunc  in 
atque  habemus  etiam  canonem  Apollo!.  Ecclefia  communi  fidelium  confenfione 
i/uiTtitM.  probatum  etiam  a I rull.t.  Synod.  probatum , quod  tamen  humana  pote- 
fri.' anotx  9.  Sc  canone  xo,  Qinn  obrtm  flas  eflicere  non  potuit,  id  cx  Apoflo- 
■m»  vere  ac  jure  Theophi.'.  Alexandr.  lib.  lorum  traditione  neceflario  derivatum 
Pafchali  i.  Sc  3.  non  !b!um  legem  je-  efl.  Ut  vota  diflblvere,  Screinittcre  ju- 
junii  a majonbus  tradium  efle  prxfcrt-  ramenta^  non  erat  humanx  poteftatis ; 
bit,  fed  affirmat  fuiffe  Evangdicam  tra-  tum  quia  jute  naturx  vota  nuncupata 

ditionem.  Et  Epiphanins  !u-refi  Eo.  ubi  Deo  reddere  , Sc  juramenta  fervare  tci- 

doftrinam  Ecclefix  docet  , Sc  fidem  , nemur,  humana  vero  facultas  ea,  qux 
^iix  tfWtionc  ecclcfi.iflica  fervatur,  jure  naturx  debita  , Se  conflituta  funt , 
eum  meminit  jejunii  quadragefimx,  tum  condonare,  sc  tollere  non  poteft  , ut 
dixit  aperte  Apoflolos  tradidiffe  jeju-  Gratianus  13,  diftindb.  ftatim  a prin- 
aia  4.  Se  fi.  ferix.  Atque  Leo  Papa  cipio  dontj  tum  etiam  , quia  In  liis, 
in  concione  de  Pcncccofl. cujus  initium,  qux  fuperiori  ex  conventione  deben- 
Pleniflime,  jejunium  quatuor  temporum  tur,  inferioris  poteftas  nulla  efl.  Ea- 
Trinitaiis  ab  Apoflolis  dicit  efle  infti-  demque  efl  ratio  de  matrimonii  rati  dt> 
tutum  . Hieronym.  autem  ad  MarceI-  rempeione  per  monafticiiffl  folemne  vo- 
* lam  advcrfiis  Montanum  non  oblcure  turn  . Cum  eiiim  nutdmonium  etiam 
tradit , quadragefimam  nos  fecundum  noif  cdnlummatum  ante  Evangelicam 
traditionem  Apoflolorum  jejunare , Quod' legem  jure  efset  naturx  indifsolubile  , 
vero  in  hoc  exemplo  fecimus  , id  fa-  nec  efset  in  republica  humana  facul- 
«re  per  multa  pofliimus ; Sc  hac  ea-  tas  ulla  hujufmodi  matrimonii  dirimen- 
dem  ratione  parvulorumbaptifina,  con-  di,  confequens  fit , hunc  Ecclefix  morem 
fetrationetn  virgiDum , menaflicam  pro»  cx  Quifli . Sc  Apoflolorum  inftituto 
j-  de- 


‘Uhn  TiHtuf.  Cof.  Vt. 


97 


defcendiffe.  Nec  enim  eredi  poteft,  Ec- 
defiam  Dei  ^iquam  fibi  pocelUtem  ge- 
neraliter uAirpalle  in  hia,  qur  ad  jus 
naturz  pertinerent,  nifi  quam  Chriflo 
Se  Apofiolis  tradentibus  aciepiflet.  Jam 
enim  hic  error  ellet  gravis  in  moribus, 
in  quibus  Hcclefiam  errare  non  pofle, 
fuo  loco  ollendemus.  Nec  me  clam  eft, 
auod  Alexander  Tertius  aliter  in  po- 
Itremo  illo  exemplo  docere  videatur  . 
Air««r.n».  Cum  cnira  illi  eflet  objedlum , non  pof- 
•w.M  f«-  fe  per  folenne  religionis  votum  matri- 
monium  dirimi,  quoniam  fcriptum  ef- 
fet , Quod  Deus  conjunxit , homo  non 
feparct , refpondit , hoc  Icripturae  telli- 
moniam  de  matrimonio  conlummato  ef- 
fe  interpretandum.  Quo  videlicet  rcfpon- 
fo  fignificavit,  matrimonium  ratum,  fi 
confummatum  non  eflet , licere  humant» 
tus  leprari . Verum  ut  omittam , quod 
verba  illa  Adz,  Hoc  nunc  os  ex  ofli- 
bus  meis , & caro  de  carne  mea  , 8cc. 
e quibus  Dominus  collegit,  quod  con- 
junxiflet  Deus , id  hominem  feparare 
nec  debere,  nec  vero  pofle,  eo  tempo- 
re fuerunt  in  Paradifo  di£la , quo  non- 
dum erat  matrimonium  conlummatum ; 
iitque  illud  etiam  przteream,  quod  ma- 
trimonii ipfe  contraflus  adeo  natura  fua 
firmus  ac  perpetuus  cll,  ut  ne  volun- 
tate quidem  contrahentium  diflblvi  pof- 
fit,  quz  tamen  hominum  conventioni- 
bus dirimendis  valere  folet  plurimum : 
certe  Theologis  graviflimis  femper  abfiir- 
dum  vifum  efl,  matrimonium  ullum  per 
Z>f  ttmM.  hominem  feprari.  Quanto  gravidis  In- 
nocentius  Tertius  aliorfum  quidem , led 
fiMW».  locum  appofite  dixit, 

non  hominem , fed  Deum  id  folvere  , 
quod  fummus  Pontifex  non  humana  , 
led  divina  auftoritate  diflblveret . Ni- 
mirum quod  Dominus  Petro  dixit , Quod- 
cunque folveris  fuper  terram , &c.  quo- 
ufque.  Se  quatenus  vel  amplificandum 
eflet,  vel  etiam  conflringenaum , id  ab 
Apoltolis  Ecclefiam  accepifle  confenta- 
neum  efl,  qui  ejufraodi  res  ad  Eccle- 
fiz  gubernationem  neceflarias  fine  dubio 
tradidere.  Atque  tradunt  nonnulli,  Jo- 
annem  Evangeliflam  jubente  Chriflo  a 
Iponfa  fua  Evangelii  gratia  fuifle  fejun- 
. ftum.  Hieronymus  certe  i.  adverC  Jo- 
vinian.  libro  Joannem  affirmat  & vir- 
ginem  fuifle,  & maritum.  Theclamquo,- 
ntmutiii  tru  que  'Epiphan.  hzr.  78.  tradit  a Paulo 
nuptiis  exfolutam,  cum  fponfum  habe- 
ret primarium  urbis  formofiffimum  , & 
virginem  laneam  conter^fifle  terrena, 
ut  ooeleliiuin  p«iens  cibvcretur . bed 


contra  Alexandrum  dicimus.  Nim  hoc 
forte  dicet  aliquis  . Minime  vero  gen- 
tium. Nec  enim  ftatim  Pontifici  oon- 
trariu;|  efl , qui  argumento  , quo  Ca- 
tholici urgentur  , aliam  relpnfionem 
parat  . De  tertia  igitur  via  ffdum  efl 
latis. 

Qiurta  via , eademque  & mollior  , 
& tritior,  efl  hujufmodi.  Si  vir!  eccle- 
fiaflici  aliquod  dogma,  vel  unam  quam- 
libet conluetudinem  uno  ore  teflentur 
nos  ab  Apoflolis  accepifle  , fine  dubio 
•ertum  argumentum  elt , ut  ita  efle  cre- 
damus. Ut  imagines  ab  Apc-flolis  eSfe 
traditas , Patres  in  feptima  Synodo  ge- 
nerali, aftione  fexta  dixerunt.  Et  fym- 
bolum  fidei  , quo  vulgus  fidem  luam 
profitetur,  Ecclefiam  Apoflolis  traden- 
tibus habuifle  , audlores  funt  Rufinus 
iu  expolitione  fymboli,  Hieronymus  ad 
Pammachium  de  erroribus  Joanhis  Hie- 
rofol.  Arabrofius  in  ferm.  jS.  de  jeju- 
nio, & quadragefima,  Caffianus  lib.  6. 
ad  leonem  Imperatorem  , Ifidorus  lib. 
tf.  etymol.  cap.  18.  Leo  Papa  in  ejfifl. 
8.  & 1 j,  ad  Auguflam  , Clemens  in  epi- 
flola  prima  ad  Jacobum  , fi  Clemens 
tamen  illiuf  epiflolz  audior  efl.  Sed  de 
his  hadlenus.  Nam  plura  exempla  po- 
nere lougum  eflet,  nec  ad  rem,  quara 
inflicuimus,  necefsanum  . Satis  autem 
fuerit,  quatuor  vias  demonflralse , qui- 
bus traditionem  aliquam  else  Apwoli- 
cam  invefligetur. 


CAPUT  V. 

J3i  i/»rlis  %tntrib$n  TrMditUnum 
AftJloVu»rum. 

At  vero,  priurquam  hujus  loci  au- 
dloritatem  confirmo',  illud  ani- 
madvertendum ccnfeo  , przcepta  , & 
inflituta  Apoflolorum  efse  in  duplici 
differentia  . Quzdam  enim  temporaria 
fuere , quorum  ratio  brevis  & ad  tem- 
pus fuit ; alia  fuere  perpetua  , utpots 
quz  caufam  habuere  Icmpiternam  , ut 
m Ecclelia  fervarentur.  Illius  generis 
exempla  funt , de  baptifmo  in  nomine 
Jefii,  de  abflinentia  a fangutne  &aluf- 
Idcato ; hujus  autem  poflerioris  exem- 
plum efl,  de  aqua  permifeenda  calici. 
Atque  etiam  alia  divifio  efl  Apoflo- 
licz  traditionis.  Nam  alteras  Apofto- 
li  a Chriflo  domino  acceperunt  , ut 
Matrimonium,  Confirmationem,  Extre- 
mam undlioncm , efle  (aeramenta  no- 
Q vx 


9»  De  Tradhionihu  Anfie&tit  : 


«X  legis  , que  tpfe  quidem  inftiiuit 
Chriftus  , fuonim  (aeramentorum  pri- 
mus idemque . folus  au^or  , fed  Apo- 
(lolts  tradidit  Chriftiano  populo  ^d- 
miniftranda  s alteras  vero  traditiones 
Apoftoli  i|lR  , Spiritu  fan£lo  fuggeren- 
te  , ad  Ecclefix  utiliutem  ediderunt  , 
quas  tamen  eis  Chnflus  Dominus  , dum 
in  terra  degeret , nafquam  edidit  , ut 
quadrageAmx  jejunium  { quod  licet  Hie- 
ronymus in  feeundum  Jonx  caput , Am- 
brolius  conc.  }6.  Chryfoflomus  hom.  i. 
in  GeneC  ad  Chriflum  au£iorem  refer- 
re videantur , at  tevera  , ut  equidem 
fentio  , Ajjiollolicum  inllitutum  fuit  . 
Quod  Chrifto  umen  alTignatur  , vel 
quia  ad  Chnfti  lejunantis  exemplum 
ao  Apoftolis  inllitutum  e(l  , vel  quia 
Apollolica  edi^  Chrifti  efle  cenlen- 
tur,  qui  per  Apoflolos  Ecclelix  loque- 
batur , atoue  adeo  per  Spiritum  San- 
fium  Aponolis,  juxta  illud,  quod  Jo- 
annis  i6.  cap.  feriptum  ell  , Adhuc 
multa  habeo  vobis  dicere,  fed  non  poc- 
ellis  portare  modo  . Cum  autem  vene- 
rit ille  Spiritus  veritatis  , docebit  vos 
omnem  veritatem  : non  enim  loquetur 
a femetipfo  , fed  quxcunqft  audiet  , 
loquetur,  quia  de  meo  accipiet  , Se  an- 
1.  etr.y.  nuntiabit  vobis  . Et  Apofl.  cum  quod- 
dam de  fuo  conlilium  dedillet  , Puto 
autem,  ait,  quod  & ego  fpiritum  Dei 
a.  CtT.jj,  habeam  j & rurlum  , An  experimen- 
tum ejus  quxritis  , qui  in  me  loquitur 
Chrillus  ? In  his  antem  traditionum  ge- 
neribus illa  eadem  conlideranda  funt 
quidem,  qux  infiiperiore  libro  de  feri- 
ta. ts.  in  piurx  etiam  legibus  admonuimus  : fed 
rjff,  »d  4.  diferimen  illuo  rfiaxime,  quod  de  feri- 
pturarum  prxeeptis  ibi  politum,  tranl- 
ferri  huc  ad  traditiones  debet . Ex  tra- 
ditionum quippe  vinculo , quas  a Chri- 
ilo  acceptas  Apolloli  fidelibus  fervan- 
das  reliquere  , Ecclefia  fideles  eximere 
non  potell  , nec  illas  contraria  aliqua 
confuetudine  abolere  . Si  enim  exempli 
caufa  , materias  & formas  facramento- 
rum  Confirmationis,  Ordinis,  Extremx 
undlionis  a Chriflo  Apolloli  , nos  ab 
Apollolts  accepimus  : fi  ad  eundem 
quoque  modum  fnatrimonia  non  con- 
funxnau  per  folennem  callitatis  pro- 
feHionem  dirimi , confummata  vero  per 
converfionem  ad  fidem,  conjuge  infide- 
li difcedente  , Chrillus  Dominus  Apo- 
llolis,  illi  nobis  edixerunt,  in  his  tan- 
quam  in  divinis  inflitutis  Ecclefia  nihil 
habet  poteflatis. 

1>  quem  fenlum  ezplicuda  funt- duo 


illa  capita.  Sunt  quidam  , $c,  Contrt 
ftatuta  , ij.  quxil.  1.  Nec  hujufmodi 
traditiones  poliunt  per  contrariam  con- 
fuetudinem  antiquari  ; fed  talr  adverfx 
confuctudini  jure  objiciuntur  cap.  Ve- 
• riute  , 8e  cap,  Si  confuetudmem  , Se 
cap,  Frullra  , 8.  diftindlione  . In  aliis 
vero  , qux  videlicet  Apoftoli  confli- 
tuerunt  tanquam  Ecclefix  pallores,  pot- 
erit  quidem  fummus  Pontifex  , ut  ia 
exteris  Ecclefix  legibus  dilpcnlare  ( fio 
enim  Ichola  loquitur  ) poteritque  item 
contrarius  populi  mos  inllituta  hujus 
generis  abrogare  . Ut  trina  immerfio  , 
quam  ex  Apollolica  traditione  in  fia- 
ptilmi  lacramento  Ecclefiam  habuifie  , 

Canon  Apollolorum  49.  ollendit  , per  at  n»f. 
contrariam  confuetudinem  aboliu  ell  . 4,  si  fi, 
Ejufdem  quoque  ordinis  ell  Qiiadrage 
fimx  jejunium  , ac  poenx  rurfum  ab  A- 
jsoAoIis  pro  crimmious  prxfinitx  , qux 
81.  difttnilione  , cap.  Presbyter  , ex 
Concilio  Gangrenfi  referuntur.  Ad  hoc 
genus  illud  refertur  , quod  ex  Anacle- 
ti  prima  epillola  hxretici  urgere  lo- 
lent , Peraaa  conlecratione  omnes  com- 
municent , qui  noluerint  Ecclefialli- 
cis  carere  liminibus  .-  fic  euim  Apo- 
Aoli  ftatuerunt . Quanquam  de  mini- 
Aris  , qui  Epifeopo  facrificanti  in  die- 
bus folemnioribus  inlerviebani  , Ana- 
cletus  loquitur.  Quare  inde  colligi  non 
potell , omnes  eos  , qui  miAx  inter- 
erant, oportere  etiam  lunc  communio- 
nem EuchariAix  fumere  , in  his  prx- 
feitimadiebus  , qui  iolenniores  non  ef- 
fent.  nam,  ut  antiquo  more,  ApoAolo- 
rumque  inAituto  communio  totius  et- 
iam populi  a principio  Aatim  nafeen- 
tis  Ecclefix  exigeretur  , xute  umen 
ChryfoAomi  prxeeptum  relaxatum  cf- 
fe  conAat , & communionem  aAanti- 
um  voluntati  permiAam , ad  quam  eos 
Diaconus  alu  voce  inviubat  , non  co- 
gebat . Haec  enim  & alia  hujulinodi , ta- 
metfi  ab  ApqAolis  tradita  funt  , non 
funt  tamen  ita  Hxa  , ut  moveri  non 
queant  ; cum  ChriAi  ipfius  prxeepta  & 
inAitiiu,  quemadmodum  diximus,  adeo 
Aabilia  rataque  fint  , ut  convelli  nul- 
lius hominis  au^loritate  liceat  . Cujus  — 

ratio  loco  fupenore  reddiu  , fruAra  hic 
a nobis  refumerecur  . Atque  illud  de 
inAitutis  ad  gubernationem  populi  per- 
tinentibus imelligi  volo  . Nam  dogma- 
ta fidei  five  ChriAus  ipfe  per  fe  Apo- 
Aolis  revelant , feu  Spintus  fandius  poA 
ChriAi  afeenfionem  in  ccelum  , mutari 
DOn  poAuoc,  fed  fini»  hxc  in  veriute 

ma- 


fJhn,  Tertius.  Cap.  VI.  99 


msoeit,  perinde  atque  illa,  quz  Chri- 
Ai  Tunt  ore  prodiu. 


CAPUT  VI. 


X>t  frmitMt*  tiriitHiint  Tt»iilioHum 
jif«ficlU*Tum . 


/Quibus  rebus  expo/itis,  non  erit  dif- 
V^ficilc  oftendere  , id  quod  in  hae 
part^snaxime  quatneur , ex  Chrilli  & 
ApoAolorum  traditionibus  certifllma  pof- 
(e  argumenu  elici , & ad  Eccleflz  con- 
fueiudines,  & ad  fidei  dogmata  com- 
probanda. Si  enim  Apoilolus  Paulus  Ec- 
clefiz  confueiudmem  Corinthiis  conten 
tiofis  opponit  , cur  nos  itidem  Eccle- 
fiz  morem  ab  Apollolis  ulque  receptum, 
totque  fzculorum  ufu  a«  gentium  con- 
fennone  probatum , non  opponemus  hz- 
rcticis , cum  a nobis  fcripiuram  in  cu)uf- 
que  rei  conArmationem  elAagitant  r Cer- 
te Paulus,  cum  & 'per  Icripturas  . & 
per  naturz  rationem  latis  dixiAe  videre- 
tur ad  c)us  rei  Adcm  faciendam  , quam 
Corinthus  perfuafaxi  cAe  cupiebat;  con- 
Uderans  tamen  inter  Corinthios  fore  quof- 
dam , qui  illiulmodi  forte  Sc  teAimonus 
& rationibus  repugnarcat , non  aliud  po- 
tius argumentum  ad  caufam  evmcend^ 
habuit,  quam  A eos  ad  EccleAz  morem 
revocaret.  Si  quis,  ait , videtur  conten- 
liolus  elle , nos  talem  confuetudinem  non 
habemus , nec  EccleAz  Dei . Quod  di- 
cit, tale  eA:  Si  quis  adeo  eA  durus  & 
pertinax,  ut  argumentis  poAtis  non  ad- 
ducatur , fed  adhuc  contendat , foemi- 
nam  aperto  capite  orare  oportere , hunc 
ego  non  aliter  refello , quam  quod  Ec- 
cfcAz  Dei  ulem  confuetudinem  non  ha- 
bent. Tanu  vis  in  traditione  eA,  ut  quos 
nec  feripturz  , nec  naturz  ratio  movif- 
fet,  cos  Paulus  exiAimarit , EccleAarum 
more  8e  inAituto  refellendos.  In  priore 
rurfum  ad  Timoth.  epiAela  , Si  quis, 
ait , aliter  docet , & non  acquiefcit  la- 
nis fermonibus : non  dicit.  Scripturis. 
Et  ad  Calat.  Si  quis  . inquit  , vobis 
evangelizaverit  przter  id,  quod  accepi- 
Ais , anathema  At.  Quibus  ex  locis  re- 
fit  Origenes  in  commentariis  epiAolz 
d*  ***  Xitum  deinit  hzreticum  eum  , qui 
ChriAo  credere  proAtetur  , & aliud 
Uru  pmT'  de  veritate  Adei  ChriAianz  credit,  quam 
tSi.  habeat  traditio  ecckAaAica.  Et  lib.  i. 

Peziar.  Sicut  sqjtisa  inquit,  apudCr;- 


i.Or.  II. 


t*f.  t. 


Ctf.  I. 


Kf/  r*n 


cos  & Barbaros  pollicentibus  veritatem 
defuevimus  apud  omnes  eam  quaerere, 
qui  eam  falus  opinionibus  aAerebant  , 
^Aquam  credidimus  Alium  Dei  cAe 
ChriAum.  &ab  iplo  hanc  difeendamef- 
fe  perfuah  fumus:  iia,  cum  multi  Ant, 
qui  fe  putant  fcire  ^uz  Chri Ai  funt , 8c 
nonnulli  eorum  diveria  a prioribus  fen- 
tiant,  fervetur  vero  eccleuaAica  przdi- 
catio  per  fuccelTionis  ordinem  ab  Apo- 
Aobs  tradita,  & ufque  ad  przfens  in 
EccIcAis  permanens,  ilta  fola  credenda 
eA  ventas,  quz  in  nullo  ab  EccleAaAi- 
ca  traditione  difeordat.  Hadlenus  Ort- 
genes.  Ignatius  quoque  in  epiAola  ad 
Heronem , Omnis , ait , qui  dixerit  prz- 
ler  ea , quz  tradiu  lunt , tamctA  Ade 
dignus  At,  tameiA  jejunet , lametA  vir- 
ginitatem fervet , tamctA  Agna  faciat , 
tamctA  prophetet , lupus  tibi  appa- 
reat . Si  igitur  anathema  , hzreticus , 
& lupus  habendus  eA  , qui  cccleAa- 
Aiez  traditioni  repugnat , ex  illa  pro* 
kdo  certilTima  argumenutio  promi- 
tur ad  Adei  dogmata  & EccleAz  mo- 
res comprobandum  . Prztcrea  auflorcs 
gravilTimi  aperte  conArmant , hujufmodi 
inAituta  etiam  Ane  literis  accepta  ean- 
dem vim  habere,  ac  A fcripu  ab  Apo- 
Aolis  fuiAcnt . Irenzus  lib.  3,  adverf. 
bzrefes  , cap.  4.  & lib.  4.  cap.  43. 
Tcrtullian.  itcm  , quamvis  ipfe  poAea 
ab  EccIcAz  traditione  dilceflerit,  in  lib. 
tamen  de  corona  militis  eandem  fenten- 
tiam  habet.  Cujus  verba  licet  in  prz- 
fentia  referre : nec  enim  folum  quid 
fentiat,  tradit,  fed  cur  etiam  fentiat. 
Antiquas  , inquit , obfervationes  Eccle- 
Az, A nulla  feriptura  determinavit,  cer- 
te conluetudo  corroboravit  , quz  Ane 
dubio  de  traditione  naanavit . Et  Aa. 
tim,  cum  quarundam  traditionum  me- 
minillet  , quatum  in  feripturis  mentio 
nulla  eA  , lAarum  , ait  , & aliarum 
diiciplinarum  A expoAulas  legem,  nul- 
la tibi  legis  traditio  prztendeiur.  Au- 
dlrix  eA  confuctudo  , conArmatrix  eA, 
& Adei  obfervatrix  , idonea  eA  teAis 
traditionis  veteris  . Confuctudo  autem 
etiam  in  civilibus  rebus  pro  lege  fufei- 
pitur : nec  differt , feriptura  , an  ratio- 
ne conAAat.  Hadfenus  Teruillianus.  Ac 
przclare  ille  quidem  ; quoniam  A le- 
gem ratio  commendat;  mos,  qui  ratio- 
ne conAet,  non  minus,  quam  lex,  ha- 
bet comoiendari;  DiA.  i.  cap.  confue- 
ludo . BaAlius  infuper , in  libro  de  Spi- 
ritu fandfo , cap.  17.  ac  magno  quidem 
argumenta  eandem  rem  confirmat,  ia- 
G a quicus: 


ly  C 


loo  ht  Traditionthm  Afifitiicit. 


utens,  Dogmata,  quat  inEcclelia  prz- 
tcantur  , quaKlam  habemus  e do<M. 
' na  fcripto  prodiu  , quzvlam  rurfus  ex 

ApoAoIorutn  traditione  in  myfterio 
«cculto  recepimus.  Quorum  ucraque  pa- 
rem vim  habent  ^ pietatem  ■,  nec  in 
his  quifpiam  contradicit , qui  {ane  vel 
. tenuiter  expertas  eft.  Nam  £ confue- 
tudines,  quae  fcripto  proditae  non  funt, 
tanquam  non  multam  habentes  momen- 
ti , conemur  rejicere ; & ea  damnabi- 
mus, quae  in  Evan^elio  nectlTarta  ad 
laluiem  habentur  i imo  potius  i{dam  fi- 
dei praedicationem  ad  nudum  nomen 
contrahemus.  Hadenus  Bafilius.  Cujus 
ratio,  fi  auQorius  negligitur  , ceriifli- 
mam  rei  hujus  fKiet  ndem . Cura  enim 
fcripturas  ipfas  Ecclefiae  auAoritate  re- 
cipiamus , nec  certiore  argumento  Evan- 
gelium  Matthaei  nomine  infcriptum  ip- 
£us  vere  elTe  probemus  , quam  quM 
fic  a patribus  accepimus  i limili  profe- 
ro ratione  ex  reliquis  inAitutis  , quae 
videlicet  ab  ApoAolis  retinemus,  firma 
argumenu  derivabimus.  Quod  £ quis 
novum  librum  facrum  ingerat , quem 
patres  noftri  minime  receperunt  ( ut 
Bafilides,  qui  prophetas  fibi  nuncu^vit 
atque  conAituit  ) is  non  alio  certiore 
argumento  refelli  potefi  , quam  tradi- 
tione majorum  ; ut  fecundo  jam  libro 
latius  explicatum  eA.  Sic  quippe  apud 
Eufebium  lib,  d,  cap.  lo.  Evangelium 
nomine  Petri  ab  haereticis  prolatum  , 
. Serapion  gravillime  exclufit . Atque  , 

ut  Bafilius  idem  argumentatur  , etiam 
in  reipubt.  judiciis,  ubi  fcripturc  decA 
inftrumentum  , tembus  habetur  fides  i 
8c  ficut  in  rebus  humanis  oculatas  te- 
lles  , ha  in  fi^  auritos  accipimus  , 
quia  fidet  ex  auditu  eA . Ellec  au- 
tem ridicula  relpublica  , quae  in  Judi- 
ciis fcripto  omnia  , nihil  fine  fcripto 
probaret.  Scripturas  enim  propter  liti- 
giofbs  facimus  . Alioqui  boni  virr  fo- 
lo  verbo  in  veritae  Jk  odoio  conti- 
nentur. 

Praeterea  multa  ad’  ChriAianos  mo- 
res 8e  dodfrtnam  pertinent,  quae  c fa- 
cris  literis  non  habentur,  ut  ante  a no- 
bis conAitutum  eA  .-  Aultum  ergo  fue- 
rit io  omnibus  feripturam  poAulare . 
Traditione  itaque  opus  aliquando  eA 
--  ad  fidei  dogmata  comprobanda.  Rur- 

fus, cum  traditiones  non  feriptas  Po- 
lycarpus,  Tertullianus,  Irencus,  Mar- 
cioni  ac  Valentino  j Epiphanias  Mel- 
chiledechianis  , ApoAolicis  , Aerianis  j 
Hieronymus  VigiUatk),  Ai^uflinusDo- 


natiAisj  denique  fut  in  fiimma  dicam) 
omnes  fmdfi  adverfariis  Catholicae  fi- 
dei fidenter  objecerint , earumque  vi  , 
petinde  ac  fi  fuiffent  feriptae , haercies 
fili  quifque  temporis  deturuaverint .-  cer- 
te non  minori  efficacia  per  bujufmo- 
di  traditiones  nos  h atreticorum , qui 
aut  nunc  funt  , aut  etiam  funt  fiuu- 
ri , quxeunque  dogmau  refellere  ac 
deturbare  poterimus . AbfurdiAlmum 
quippe  fuerit , ut  Hieronymus  adver- 
fus  Vigilantium  colligit , unum  Lu- 
therum , aut  OecoUmpadium  in  Ec- 
clefiz  angulo  obloquentem audire,  uni- 
verfos  autem  majom  noAros  ufque  ab 
ApoAolis  contemnere ; quorum  tradi- 
tiones fi  negligamus , difficile  di&u 
cA,  quantum  religio  detrimenti  fic  la- 
tura , quemadmodum  diAin^  1 1.  cap. 
EcclefiaAicorum  , dicitur.  Qualis  enim 
rerum  omnium  facies  erit , qualis  prac- 
fertim  erga  Deum  pietas,  cultus,  cx- 
remonix , non  tn  Ecclefia  dico  , cujus 
& myAeria,  & facramenta  maxima  ex 
parte  traditione  ponAaiA,'  fed  in  nna- 
qualibet  republica  vel  mediocriter 
inAituca  , fi  mores  illi  , qui  a prin- 
cipio Aacim  cum  republ.  adoleverunt , 
contemnantur,  laben£teutur , evertan- 
tur? 

Longiores  hoc  loco  fumus  , quam 
tieceAe  cA  . <^is  enim  eA  , cui  non 
efierfpicua  fint  illa  qux  pluribus  verbis 
a quibufdam  commemorantur  r Com- 
memoratur ab  his  AuguAinus  in  epi- 
Aola  ad  Januarium  , 8e  in  altera  quo- 
que ad  Cafulanum,  in  quibus  fcripfic 
infolentiflirox  infanix  efle  difputare  , 
an  ejufinodi  confuctudines  fervandx 
fine  i nec  minus  cAe  eos  coercendos , 
qui  has  contempferint  , quamvis  hu- ziur.  n,  r Ja 
mahx  aliqux  illam  finr,  quam  fi  di-h'ir«aM. 
vinas  leges  prxvaricarentur  . Comme- 
morare  Se  alios  audfores  poAumus , 
fed  uterentur  in  re  non  dubia  teAibus  non 
ntceflariis  . Paulus  enim  unus  abunde 
rei  hujus  facit  fidem  in  x.  ad  Thef. 
epiAola  , cap.  x.  inquierw  j Tenete 
traditiones  , qnas  accepiAis  five  per 
epiAolam,  five  per  fermonem.  Parem 
«rgo  vim  habent  ApoAolica  dogma- 
ta , paricerque  retinenda  funt  , five 
fcripto,  feu  verbo  ad  Ecclefiam  per- 
venerint, ut  D.  Bafilius  in  lib.  de  ^ir. 
fan^o  cap.  19.  ex  hoc  ipfo  Arpoftoli 
teAimonio  argumentatur.  Quin  Apq- 
Aolus  ipfe  ad  Hebrxos  , & ex  feri- 
pniris,  & ex  traditione  argumentatus 
cA,  quemadmodum  CbryfoAomus  ho- 

m:lia 


Tjhef  TerttuV,  Cap.  tofir.  loi 


milia  i>>  in  EpiftoU  ad  Hebraeos  adtno* 
ouit. 

E quibas  omnibus  , mulcifque  aliis 
perfpicuum  ell , qui  traditiones  contem- 
pfermt , eos  tanquam  haereticos  jure  ac 
mento  ab  Ecclefia  iuifse  femper  explo- 
(os.  Ita  enim  hzretici  illi  fiint  habiti, 
qui  folemnia  quadragelimae  jejunia  ab 
Apoliolis  accepu  pro  nihilo  habuere  , 
IK  apud  Augultinum  de  baer.  cap.  55. & 
apud  Concil.  Gangrenf.  in  epillol.  ad 
Epilcopos  Armeniae  videre  licet;  iu  qui 
dillin&ionem  Gpifeopi  & Presbyteri  ne- 
garunt, etiam  hi  hzrefeos  funt  damna- 
ti , ut  apud  Auguftinum  eodem  lib.  & 
cap.  &:  apud  Epihanium  lib.  ca- 
put 7{.  & apud  Concilium  Conflan- 
tienfe  reperies  ; ita  breviter,  live  Vvi- 
cleffidas,  live  Lutheranos  , live  alias 
quafcunque  antiquiores  pelles  non  mi- 
nus exhorruit  Ecclelia  in  eo,  quod  hu- 
jufmodi  traditiones  inliciati  lunt,  quam 
in  eo , quod  feripu  dogmata  rejecerunt . 
Inde  adeo  venit  , ut  lemima  Synodus 
generalis  aftion.  7.  doarinam  nollrz 
orationi  maxime  confentaneam  ediderit 
in  hzc  verba : Fatemur  nos  Eccleflatli- 
cas  traditiones  live  feripto,  Cveconlue- 
tudine  valentes  retinere  velle,  quarum  de 
numero  ell  imaginum  eftiguratio.  Ca- 
tholicx  igitur  Eccleliz  traditionem  ob- 
lervantes,  delinimus  fandlas  imagines  ve- 
nerandas. Qui  ergo  auli  fuerint  aliud 
ientirs , aut  more  impiorum  hzreticorum 
Eccleliallicas  traditiones  contaminare,  li 
Epifeopi  fuerint,  deponuntor;  fi  laici, 
communione  privantor.  Et  in  fine  ejul- 
dem  lellioms  , fi  quis,  ajunt  patres, 
traditiones  Ecclefiz  livelcripto,  leucon- 
fuetudine  valentes  non  curaverit,  ana- 
thema. Et  Concilium  Tridentinum  lef- 
lione  4.  idem  definit  his  verbis  : Sa- 
crofan^a  Tridentina  Synodus  profpiciens 
veritatem  Evangelii  lalutarem,  & mo- 
rum dodlrinam  contineri  in  libris  feri- 
ptis , & fine  fcripto  traditionibus  ipfius 
Chrilli,  quz  ab  Apoliolis  acceptz,  aut 
ab  ipfis  ApoHolis  Spiritu  fandlo  diftan. 
te  quafi  per  manus  traditz,  ad  nos  uf- 
^ que  pervenerunt  ; traditiones  iplas  tura 
ad  fidem  , tum  ad  mores  peninentes , 
tanquam  vel  ore  tenus  a Chrillo  , vel 
a Spiritu  landlo  didlatas  , & continua 
faccellione  in  Ecclefia  catholica  confer- 
yatas , pari  pietatis  afleftu , ac  reveren- 
tia cura  libns  facris  fukipit  , ac  vene- 
ratur. Et  pollerius.  Si  quis  autem  tra- 
ditiones przdidlas  feiensSe  prudens  con- 
tempferit,  anathem»  fit.  Ne  plura.  Re- 


verti enim  deoet  ad  ea,  quz  capite ter< 
tio  pofui  fundamenta,  ex  quibus  ut  ni- 
hil aliud  adjiceremus  , id  ipfum , quod 
hoc  nunc  capite  perfequimtm  , latis  ex- 

E loratum  ellet.  Verum  ut  lingula  per. 

qui , ell  operis  infiniti  ; ita  quzdani 
explicare  fufius,  ell  necelTarium.  Nec 
tamen  quz  huic  loco  explicando  dedi- 
mus, nimis  multa  videri  debent.  Quo 
enim  huic  loco  vis  ab  hzreticis  major 
infertur,  eo  nobis  magis  elaborandum 
erat,  ut  is  quam  diligentilfime  & ex- 
plicaretur , & muniretur.  Atque  quem- 
admodum fupra  diximus  , ex  decem 
partibus  , in  quas  loci  Theologici  na- 
turam , vimque  divifimus,  fecunda  hzc 
quz  in  Traditione  confillic  , maxime 
Theologiam , & fidem  attingit  . Et  res 
tanta  paucis  abfolvenda  non  erat . Sed 
jam  argumenta  ea  tandem  diluamus  , 
quz  capite  primo  adverfum  traditionec 
oppofuimus . 


CAPUT  POSTREMUM. 


fMV  rtfelluntur  sr[iimi»t4 
CMfitit  frimi . 

ILtud  vero  argumentum  , quod  ell  a 
principio  pomum,  non  ell  difficile 
refutare.  Ridiculum  ell  enim  credere  , 
Apollolicas  traditiones  non  eadem  fide 
ac  diligentia  polle  in  fidelium  cordibus 
aflervari  , ac  fi  in  papyro  fcnberen- 
tur  . Nam  nec  feriptura  Spiritus  Dei 
vivi  facilius  quam  atramenti  deletur , 
& funt  plerzque  traditiones , quas  mo- 
re &ufu  facillime  videas  retineri.  Quod 
fi  Chrilli  providentia  Ecclefiz  Chrillia- 
nz  deell ; tum  vero  nec  traditiones  af- 
fervatas  ego  defendo , nec  certam  feri- 
pturz  auaoritatem  : utraque  enim  jux- 
ta res  line  Dei  procuratione  non  con- 
flat, quam  fi  tollas  , neque  traditio, 
nec  feriptura  vindicatur.  Sed  fi  Chrillo 
curz  Ecclefia  fua  ell,  jam  non  erit  am- 
biguum , quin  quemadmodum  Evange- 
lium  illa  in  fenfu  potius  , quam  in 
litera  cullodit  , ita  & czteras  cullo- 
diat  traditiones  , quas  ei  Apofloli  tan- 
topere commendarunt  . O Timothee  , 
inquit  Paulus,  depolitum  cuDodi,  de- 
vitans prophanas  vocum  * novitates  , 
oppofitiones falli  nominis  fcientiz.  Quem 
locum  miror  a Cajetano  de  gregis  com- 
,milTi depolito,  non  de  commilla  doArina 
eff:  intelltOluni ; przfertim  cum  alteruta 
G i llmil: 


RefpoK 
ad  I- 


Tim* 

n»Jttr 
fit  imtn^ 
frttf 

& 


•102  Df  Yraditioni^s  Ap$/{o/ici}, 


ciryf.  hfijf,  flmillimum  in  podcriore  ad  Timotheum 

cfriTiLlm»  8"8«  > feJ  dtxarina 

€ctU/.  /v,»i.  interpretetur.  Debuerat  autem  Cajetanus 
lAtti  Ufit,  admoneri,  Paulum  de  verbo  Dci  fuilTe 
locutum,  ex  iis,  quas  e velligio  fub- 
‘Jin  Zbl  tT  Devitans  prophanas  vocum  novita- 
irfit,  M«.  j & oppofioones  falfi  nominis  fcien- 
bitrt/f  Ttet.  tix,  utraque  enim  baium  traditioni  Apo- 
fh.a.  Tim.i.  ftolic*  advcrfa  eft  , & vocum  propha- 
na  novitas  , & falfi  nominis  icicntia. 
^ Traditio  quippe  yetuftate commendatur ; 
deviis , ^ &,  n quid  audieris  in  Eccic/ia  novi, 

tunc  iffnm  tujn  veto  id  fcias  effe,  ut  antiquitati, 
iKum  i.Tim,  quoque  Apollolicz  fidei  contra- 
rium. Cum  autem  legis,  voces  ede  vi- 
tandas , non  tibi  vocum  tonus  veniat 
in  mentem  , (ed  vocum  fignificacus . 
Dogmata  enim  fententiafque  novitias 
vitare  jubet  Apoilolus,  non  verborum 
fonitus  inanes  aut  novos.  Tametfi  novi- 
tia  quoque  verba,  quoad  licebit,  vita- 
re in  fidei,  morumque  dilciplina  debe- 
mus . Scientiam  vero  falfi  nominis  vel 
Sophifiicen  , vel  artem  Cabalillicam  in- 
tellige.  Nam  traditionibus  Apofiolicis 
occultx  ille  Cabalifiarum  traditiones 
non  aliter  opponuntur,  ac  fabulola  ve- 
ris , facris  luperllitiofa . Quanquam  ad- 
verlus  Gnofticos  Apofiolus  diiTerens  , 
ut  vere  Theophylaaus  affirmat,  falfam 
illorum  fcientiam  traducit  , quam  ta- 
,j.  men  illi  rudi  plebi  magno  pretio  ven- 

debant. Quod  fi  nihil  cll  tam  contra 
tradiu  ab  Apoliolis  antiqua  dogmata, 
quam  opiniones  in  Ecclefia  tum  no- 
\x , tum  prophanz , ( vetera  enim , ea- 
demque  facra  myfieria  fides  Apoftolica 
probat , afpernaturque  contraria ) nihil- 
que  tam  ed  fecundum  Apodolos,  quam 
non  recedere  ab  his  , qux  olim  acce- 
pimus , ( nimirum  de  verbi , non  de  gre- 
gis depofito  Apofiolus  loquitur  ) item- 
que  fi  falfi  nominis  fcientia  vel  Sophi- 
Itica  intelligitur,  ut  quibufdam  placet, 
vel  CabalilTica,  ut  etiam  Cajetano  ed 
vifum , vel  illa  Gnodicorum , yt  Theo- 
pbyla^o.  mihique  etiam  probatum  ed: 
necelle  cit,  cum  verx  ialla  fcientia  ad- 
verfetur,  contrariorum  eundem  ede  fer- 
tnonem  . Qux  quanquam  ita  funt  in 
promptu , ut  res  confirmatione  non  e- 
geat,  funt  tamen  nobis  Vincentii  Liri- 
nen.  viri  graviffimi  audforitate  confir- 
manda. Depolitum,  inquit,  id  ed, 
quod  tibi  creditum  ed,  non  quod  a tc 
inventum  : quod  accepidi  , non  quod 
excogitadi:  rem  non  ingenii  , led  do- 
Arinz  : non  privatx  ufurpationis , led 
. uadmonis  pubii(«  ; fcm  ad  cc  perdu; 

I ^ (j 


£Lim , noii  a te  prolatam  ; io  qua  not» 
audior  clTe  debes,  fed  cudos : nou  m- 
diiutor,  led  ledlator:  non  ducens,  led 
Icquens.  Aurum  accepidi,  aurum  red- 
de: nolo  mihi  pro  aliis  alia  fub|icia$. 
Cudodi  propter  inimicos , propter  fu- 
res; cudodi  etiam  diligenter,  ledulo, 
fideliter,  ut  fuo  tempore  , cum  opor- 
tuerit, quibufque  oportuerit,  reddas, 
devitans  prophanas  vocum  noviutes  , 
id  ed  , fententiarum , dogmatum  , re- 
rum , qux  funt  vetudati  contrarix . 
Nulla  quippe  hxrcfis  nili  fub  certo 
nomuie,  certo  loco,  certo  tempore  e- 
merlit  ; nec  quilquam  hxrefim  iiidi- 
luit,  nili  qui  fe  prius  ab  Ecclefix  ca- 
tholicx  & antiquitatis  confenfione  dif- 
creverit  . Hoc  ergo  apud  omnes  hx- 
reles  legitimum  fuit  atque  folemne,  ut 
prophanis  novitatibus  gaudeant,  anti- 
quiutis  fciu  fadidiant . Contra  vero 
Catholicorum  hoc  proprium  , depolita 
landlorum  Patrum  & commilla  lerva- 
re  , damnareque  prophanas  novitates  . 

Iu  enim  in  concilio  Ephefi  omnium 
patrum  una  fuit  vox  , ut , quod  erat 
antiquitus  traditum  , teneretur  ; quod 
adinventum  nuper  , exploderetur.  Ha- 
fleous  Vincentius.  Hujus  vero  Apollo- 
lici  tedimonii  unta  vis  adverfum  Hx- 
reticos  fuit , ut  Clemens  Alexandr.  x. 
drom.  Iib.  feribat  Hxreticos,  quoniam 
eo  tedimonio  evincebamur , epidolas 
Pauli  ad  Timoth.  explolide . Ut  eo 
igitur  , unde  digrelfa  ed  , fe  referat 
oratio  , non  fuerunt  majores  nodri  in 
re  tam  necelTaria  negligentes,  led  quod 
Apodolus  Timotheo  , & in  illo  ma- 
gna  cura  commifit  omnibus  , id  ma- 
gna etiam  illi  cura  fervarunt.  Itaque 
in  primo  illo  argumento  Lutherani  haud  ' 
fccus  ratiocinantur,  ac  fi  non  divinitus 
res  Ecclefiadirx  gererentur . Quod  fi 
ita  pergunt  , pari  ratione  luadebunt  , 
nec  canonicos  libros  quidem  eofdem 
roanfuros  femper , fed  fi  placet  , etiam 
perituros.  Nam  quot  libri  tineas  pa- 
Icunt  blatulque  dilcrti  i Quot  auao- 
rum  monumenta  hominum  incuria  inter- 
ciderunt t Nimirum  enim  Pythagoras 
quoque  ipfe  , ut  Lyllas  Pythagoricus 
ad  Hipparchum  fcnbit,  commentariolos 
quofdam  Damx  filix  udamento  reli-  i 
quit  ; qui  umen , ac  multo  etiam  ma- 
g'S  quam  traditiones  , interiere.  Qux 
cum  ita  fine  ^ verendum  non  ed  , ne 
Apodolorum  indituta,  qux  digito  Dei 
non  in  ubulis  lapideis  , fed  in  Ecclefix 
vifccribus  feripta  funt , humana  oblivio- 
ne 


. Uher  Tertim.  Caput  Pofir.  lo^ 


ne  de&antur.  Ac  de  primo  quidem  ar-  fum , Plura  habens  vobis  fcribere,  no-  >• 
gumento  fatis  multa  diximus;  vcreorct-  lui  per  chartam  & atramentum:  lpercJ“*-  '*  ** 
lam  ne  nimis  multa.  enim  me  futurum  apud  vos,  & ore  ad'^"'^* 


Kefpond. . At  fecundo  ita  refpondeo.  Non  vult 
ad  1.  Augnft  nus,  difta,  faftaque  Jefu  ab  E- 
vangeliftis  fcnpta , ad  (alutem  lidelium  & 

• doiflrinam  efle  fats.  Aboqiii  epiftol* 

Apolfolicae  , Apollolorum  afta  , I ber 
Apocalypfis,  totum  etiam  legis  veteris 
inftrumentum  , fuptrvacanea  elfe,  non 
neceflaria  viderentur.  Sed  hoc  vult,  non 
faifle  opus  ad  fidelium  falutem , ut  ex 
di^is,  faftilque  Jefu  alia  fcriberentur, 
quam  qu*  fcnpta  lunt . Hic  enim  fcri- 
bere fatis  fuifie  , reliqua  ab  Evangeli- 
flis  fine  culpa  prattermilfa . Nam  quod 
rurfum  nobis  Augullinus  obiicitur  , fa- 
cilis eft  & prompta  defenfio.  Quartnim 
. ufu  & more  Ecclefi*  tenemus , ea  non 

modo  non  funt  obfcura,  fed  adeo  fimi 
aperta,  ut  de  iis  difpuure  infolentilTi- 
m*  infani*  effe  idem  Auguft.  exiftima- 
rit . Cum  ergo  nit , ubi  de  re  obfcurif- 
fima  difputatnr , &c.  latis  indicat , fe 
de  his  loqui  nullo  modo , quar  Eccle- 
fi*inftituto&  traditione  conflant.  Alio- 
qui  illud  nobis  adverfarii  expediant 
velim,  quod  Auguft.  idem  liK  cont. 
Crelcon.  t,  cap.  3}.  diferte  tradit  in 
haec  verba;  Quamvis  hu)us  rei  certe  de 
leripturis  canonicis  non  proferatur  exem- 
plum , earundem  tamen  feripturarum 
etiam  in  hae  ir  a nobis  teneretur  veri- 
tas, cum  hoc  facimus,  quod  univerfae 
jam  placuit  Ecclefiac , quam  ipfarum 
feripturarum  commendat  auftoritas  : 
ut  quoniam  fanfla  fcripiura  fallere 
non  poteft,  quifquis  falli  metuit , eau- 
dem  Ecelefiam  confulai , quam  fine  ul- 
la ambiguitate  faufta  Scriptura  demon- 
llrat. 

RerpCnd.  I*™  ''*’’**  Apoftoli  teftimoninm  per- 
^ ' verle  nobis  opponitur , Nam  hominem 
Dei  Ecclefi*  doiftorem  hic  Paulus  ap- 
pellat, qui  per  literas  facras  ad  omne 
tninifterii  fui  opus  inftruitur.  Quaruor 
quippe  fune  res,  quas  verbi  fticri  ad- 
mininer  prxftare  debet : nempe  doce- 
re^ arguere,  corripere  , erudire.  Qux 
utiqne  omnia  doloribus  Evangelii  (cri- 
ptura  divina  fuppeditxr . C^od  fi  quif- 
quam  contendit , generaliter  hunc  lo- 
cum iniclligendum , huic  non  maximo 
equidem  opere  repugoaverim ; concedat 
mihi  modo  , feripturas  non  fingulttim 
& in  fpecie  fcmper  de  rebus  univerfis 
prxeipere  . Si  enim  fpecialiter  feripta 
iunt  omnia  , quid  illud  eft  , Cxtera 
«uni  venero,  difponam?  ^id  illud  nu; 


os  loqui  ? Scriptura  itaque  divina  non 
de  iis  lolum  inftruit , qux  feripta  funt  j 
fed  de  iis  etiam  , qux  non  lunt  feri- 
pta. Tenete  , inquit  Paul,  traditiones, 
quas  accepiftis,  live  perepiftolas,  live 
per  fermones.  Et  in  hoc  ipfo  j.  cap. 
pofterioris  ad  Tim.  epift.  cujus  nos  te- 
ftimomo  impetimur,  cum  dixiftet  Apo- 
ftolus  , Tu  autem  affecutus  es  meam 
doftrinam  & inftitutionem  ( quibus 
verbis  utrumque  genus  dilciplinx  com- 
plexus eft,  Sequod  Icripto,  &r  quodin- 
ftituto  continetur  ) mox  fubjungit  , Tu 
vero  permane  in  his , qux  didicifti , & 
credita  funt  tibi.  Didicerat  enim  ficras 
literas  Tim.  ut  ibid.  tradit  Apoft.  & 
prxterea  myfterii  Evaugelicx  ooftrinx 
concredita  acceperat , ut  cap.  e.  diftum 
■erat  , & cap.  d.  pn-ioris  ad  eundem 
epiftolx  . Non  ergo  eo  loco  traditio- 
nes excludit  Apoftolus,  fed  potius  com- 
mendat. 

Sane  vero  quod  argumentum 
Dtuter.  17.  cap.  Lutherus  addit , hoc 
nullius  propemodum  eft  momenti.  Le-*“'^' 
gem  enim  nos  non  in  chartis  lolum  pa- 
pyraceis  feriptam  accepimus  , fed  eam 
magis , qux  in  vilceriuus  inferipta  eft. 

Nec  adeo  rudes  fumus  , ut  apud  nos 
lex  verbo  tenus  tradita  legis  nomen 
minus  habeat , quam  ea  , qux  literis 
editur  . Fatemur  ergo  facerdotes  non 
«fle  audiendos,  nifi  docuerint  juxta  le- 
gem Domini.  Sed  qui  infticuta  Apofto. 
lica  Ecclefix  tradunt , ii  vel  maxime 
docent  nos  juxta  legem  Domini  ; qui 
vero  contra  ecclefiafticas  traditiones 
pnignant , hos  cum  lege  Domini  pu- 
gnare contendimus.  Qua  ex  re  Cal- 
vini calumnia  facile  obteritur.  Aecufat 
«nim  Ecelefiam,  quafi  traditiones  con- 
tra facras  liieras  invexerit . Dicitur 
■enim  Demer.  it.  ne  requiramus  alias 
in  colendo  Deo  exremonias  prxter  eas, 
qux  lege  prxceptx  funt , nec  his  quic-  ■ 
quam  vel  addamus,  vel  minuamus.  Et 
^lomon  , Ne  addas  , inquit  , quic- 
quam  verbis  Dei  , & arguaris  , in  Tm.  jo. 
veniarilqne  mendax  . At  vero  quam- 
vis  traditiones  Ecclefix  quxdam  efiTent 
icripturx  faerx  additamenta  , non  ta- 
men iunt  illx  verbo  Dci  additx;  quin 
■potius  divina  verba  funt , non  alittr , ac 
illa  , qux  faerts  libris  Icripta  lunt . 

Non  enim  in  prxltnti  de  traditionibus 
differimus  , qux  a pofteris  Ecclefix 
G 4 prx- 


104  ^ Tradit imihiii  'Afflalicitl 


yrzficftis  prodierant , quas  alterius  loci 
& tcmpons  eft  defiradere  j fed  de  Chri- 
fli  & Apoftoloram  traditioniims  difpu. 
tatio  ell , quas  hic  nos  , ut  divina  ora- 
' cula,  jure  , vereque  tuemur.  Nec  tra- 
ditiones etiam  hujufmodi  divinarum  feri- 
pturarum  funt  additamenu  j ied  com- 
plementa funt  potius  , & earum  quafi 
commentaria . Alioqui  accufentur  prophe- 
tx,  quod  legi  Moyfis  quidpiam  adjece- 
rint j accufentur  Apolloli , qui  epiftolas 
addiderint  Evangeliis,  alinzque  & pul- 
li /implicitatem  fuis  appofite  vellimen- 
lis  ornarim  accufa  item  , fi  placet , 
eofdem  , qui  decretum  de  idolothytis  , 
&nguine , & fuflbeato  fanxerint , ac 
canones  quoque  aliquot  ediderint,  qui 
in  facris  libris  feripu  non  funt . At  non 
funt  illx , ut  diximus  , feripturx , ad- 
ditiones, fed  interpretationes,  quemad- 
, modum  adverfus  Grxees  in  Concil.  Flo- 
rentino feff.  4-  J.  6,  & 7.  latius  expli- 
catum efl.  Qua  etiam  ratione  Ecclefia- 
flicas  & do^rinam  8e  leges,  inflituta- 
que  falutaria  defendimus  . Non  enim 
Ecclefia  his  edendis  am  nova  fiinda- 
menu  jacit,  aut  novas  /abricas  additi 
fed  fuperxdificat  fuper  fundamentum 
Apoflolorum  & Prophetarum  aurum, 
argentum,  & lapides  pretiolos;  regni- 
que coelorum  femina  reddit  non  alia , 
Ied  eadem  auftiora,  ut  Euf.  j.  lib.  eccl. 
hift.  cap.  3j.  dixit.  Atque  nos  itidem 
hanc  eaedem  do&rinam  lib,  7.  capite 
qflremo,  fi  vita  fupereft,  locuplcta- 
imiis.  Nunc  de  4.  argumento  didlum 
ell  latis, 

Refpond.  Ad  "quintum  refpondeamus  . Chryfo- 
gj  J,  ftomus  porro  , live  quis  alius  cft  au- 
flor , non  ait  , feripturarum  veritati , 
quod  hxretici  citare  folent,  fed  nifi  ea 
dixerint,  qux  convenientia  funt  verita- 
ti . Quanquam , qui  traditiones  Apollo- 
licas  docent,  ii  revera  ea  dicunt,  qux 
congruunt  feripturarum  etiam  veriuti . 
Qiiod  vero  de  Uapix  traditione  nobis 
Opponitur,  id  ab  Eufebio  rehllitur  3, 

, _ lib.  EcdcfiaA.  hiA.  cap.  ultimo  , ubi 

ait  Papiam  , ut  qui  exigui  feiifus  vir 
Si  minus  capacis  cAet , fpirituales  & 
mvAicas  ApoAoIorum  traditiones  corpo- 
raliter Si  fecundum  literxm  fufcepifie. 
Non  ergo  fi  unus  aut  item  alter  tradi- 
tionum ApoAolicarum  prxtexerit  audio 
ritatem,  fiiem  nos  Aatim  habere  de 
bemus . Nam  Si  nonnulli  facras  literas 
prxfTunt , quos  Jure  ac  merito  explo- 
dimus, quoniam  facrarum  literarum  te- 
Aimoaiis  abutuntur.  £«dcm  quoque  mo- 


do Iraraeus  potuit  a Papia , 8i  alii< 
difcipulis  Joanuis  decipi  in  xute  Do- 
mini  falvatoris : credidit  enim  , nec  di- 
cuAit  , an  vera  dicentibus  crediderit  . 

Sed  de  hac  te  diAeremus  poAea  diligen- 
tius . 

Theophili  autem,  Hieronymi,  Ori- 
genifque  teAimoniis  non  cA  cur  pluri-  «do-z-teS. 
ous  refpondeamus.  Nam  adverfum  eos 
loquuntur,  qui  vel  humana  commenta 
facris  etiam  literis  adverfa  , vel  hiAd- 
rias  quafdam  apocryphas , unquam  res 
divinas  & certas,  ^Aeris  vendiubant. 

Alioqui  fi  Hieronymus  ( hujus  enim 
teAimonium  urgentius  premunt ) non 
exiAimabat  quicquam  cue  credendum, 
nifi  quod  facris  literis  eAet  proditum, 
qua  fronte  adverfus  Luciferianos,  Vigi- 
lantium, Helvidium  traditionum  audltv 
ritate  argumentatur  r 

01  vini  porro  confirmatio  quam  fri- 
vola fit  , & plane  ridicula  , faciam 
ut  nullo  negotio  intelligant  ii  , qui 
raecum  eam  paululum  expendere  vo- 
lent. Equidem  eum  quoque  hortarer  , 
ut  huc  animum  ferio  adverteret  , fi 
quid  docendo  proficere  me  apud  il- 
lum poAe  confiderem  . Sed  quando 
Luiheraois , omiAa  ycritatis  ratione  , 
hoc  unum  propofitum  cA  , quacunque 
poAunt  via  rem  fuam  agere  , pauca 
untum  dicam , quibus  fefe  boni  ac  ve- 
ri  Theologi  ab  eorum  captionibus  ex- 
pedire queant.  Primum  autem  Joachi- 
mus  Camerarius  , non  plene  , fed  , 
plane,  habuit  in  hunc  modum,  Evan- 
gelia  enim  , Sic,  plane  inAruunt  nos 
de  lenlu  numinis.  Deinde,  ut  quem  io 
modum  Calvinus  ciut  , nos  quoque 
legeremus;  nihil  affertur  tamen.  Nara 
cum  feripturx  ipf;  & Ecclcfix  magi- 
Aerium  , Si  traditionum  au&oritaiem 
tton  obteure  commendant  , profeflo  de 
feiifu  numinis  plene  nos  inAruunt.  Do- 
cent enim  fenfum  numinis  flve  feripto, 

Au  verbo  traditum  juxta  cAe  tenen- 
dum. Quid  quod  concitatx  & incru- 
ditx  concioms  cAct  , Aatim  in  prooe- 
mio verba  dicentis  retundere,  ejus  prx- 
ferum , qui  bona  fide  loqueretur  l An 
mox  cieri  turbas  xquum  eAet  , & id 
impude.iter  antevenere  , quod  cr.it  iii 
Concibo  magna  vi , dc  contentione  cranf- 
igendutn  } Illud  enim  Ariam  prxtcri- 
pferant,  ut  c-ipte  primo  oAenfum  eA, 
lele  in  fidei  qiizltione  prartn  feriptu- 
ras  ii  "li!  omnino  recepturos.  Conlue- 
verunt  .’i'e  n Synodi  P.urcs,  qux  obi- 
icr  ab  luoquoltlKC  dicuntur , qui  non 

£t 


d; 


V 


Ulef  'ftrttk 

Ct  fidcffl  fifturus  Concilio  , ea  pru- 
demi^me  diflimulare , quo  res,  de  qua 
potilUmum  agendum  ctl,  fuo  & loco 
& tempore  commodius  agatur  i quem- 
admodum nobis  libro  poftea  quinto 
explicandum  e(l  . Nec  Nic«ni  Patres 
omnia  ea  , qua:  Conftantinus  dixerat, 
amplexi  funt  ; led  cum  monuilTec  , 
ut  boQili  polita  dilicordia  quzfliones 
explicarentur  , Sc  omnes  cu[xret  con- 
fiteri  Apollolicorum  dogmatum  unita- 
tem i His , inquit  Theodoretus  , af- 
fenfus  maxima:  partis  acceUit , interque 
ie  concordiam  & fanitatem  dogmatum 
conftituerunt . Pauci  tamen  &c.  Ex 
ConUaqtini  igitur  tellimonio  , Synodi- 
que lileotio  nihil  omnino  conficitur . 
Przterquamquod  etfi  literis  facris  dlf- 
Fputio  efTet  inllituenda,  fenfum  earum 
tamen  non  ex  iplis  literis  mortuis,  led 
ex  vivx  vocis  traditione  oporteret  acci- 
pere: ita  traditionis  femper  ufu,  &au- 
doritate  indigeremus.  De  o^vo  igitur 
argumento  hadlenus. 

- , , Traditiones  autem  Apofiolorum  , de 

^eponJ.  quibus  agimus  , humanx  non  funt  , 
fed  divinx  . Itaque  qui  eas  docent  , 
hi  non  docent  dodrinas  hominum ; qux 
omnino  dodrinx  vel  Dei  prxceptis 
contrarix  intelliguntur  , pixta  illud  , 
quod  Dominus  Marci  decimoquinto  di- 
xit , Quare  vos  tranfgrediraini  mandata 
I>i  propter  traditiones  veftras?  vel  otio- 
fx  quxdam  , & vanx  traditiones  i qua- 
lis erat  illa  de  manibusa  prandio  abluen- 
dis, qtixad  manuum  quiaem  puriScatio- 
ncm  utilis  elTe  fortaflc  poterat , ad  Dei 
certe  cultum  non  poterat . Quam  ob 
caufam  rcde  per  Efaiam  Dominus  di- 
xerat , Sine  caufa  autem  colunt  me  . 
At  Cyprianus  in  ea  epiAoIa  eos  re- 
prehendit , qui  morem  novum  Chri- 
ili  inflituto  repugnantem  inierere  cona. 
bantur. 

Reipena.  Decimum  v;ro  argumennim  inftan- 

•“  tius  equidem  prelfi , ut  in  hae  refpon- 

fione  explicaretur  , inter  bxrecicorum , 
& Catholicorum  traditiones  maximum 
elfe  diferimen  . Hxretici  enim  mylle- 
ria  fua  mulierculis , & idiotis  homun- 
culis produnt : at  Catholici  mydicas , 

& facras  Eoctelix  traditiones  mulier- 
cularum , homuncionumque  vulgo  pro- 
dere, piaculi  loco  habent  . Cujus  rei 
caufe  quoniam  capite  tertio  funt  red- 
ditx  , illinc  ledor  alTumet  , qux  ad 
hunc  locum  pertinebsmt.  Hxretici  rur- 
fum  lecretas  illas  traditiones  luas  a vi- 
ris dodis , prxlertin  iis , qui  ficclcliis 


f.  Caput  Pojli'.  ■ 105' 

catholicis  prxfunt,  abfeondere  folent  j 
catholici  contra  , juxta  quod  Apofto- 
Ius  prateipit,  Chiillianx  difciplinx  my. 
deria  iis  folum  committunt , qui  ido- 
nei funt  & alios  docere  . Quare  do- 
drinx  depolitum  publicum  ed , ut- 
pote  quod  reipublicx  magidratibus com- 
mendatur. O Timothee,  inquit,  o , Tim,t. 
Epifeope  , qui  Ecclelix  & prxfcdus , 

Sc  dodof  es  , depolitum  cudodi ; 8c 
rutfum,  Qux  audidi  a me,  hxc  com-  a.Tiw.a, 
menda  fidelibus  homiuibus , qui  ido- 
nei erunt  & alios  docere . Atque  il- 
lud  animadvertendum  ed  diligentius  , 
quod  non  clam  in  angulo  , & priva- 
tim  hoc  dcMlitum  Timotheo  eoromif. 
fura  ed  , led  coram  multis  tedibus  , 
ut  res  non  privatx  ufurpjtionis  , non 
clandedinx,  furtivxquc  dodrinx  , fed 
publicx  traditionis,  difciplmx  manife- 
dx,  lineque  dolo  intelligerecur.  Quod 
qui  parum  perfpieiunt , hi  non  lads 
expediunt,  quemnam  lenium  locus  il- 
It  hal^at , Ego  in  occulto  locutus 
ium  nihil.  Dodrina  quippe  Chridi 
in  qua  nihil  fucatum , nihil  fidum , nil 
hil  fraudolentum  ed  , fed  omnia  fin- 
cera  , vera , limpUcia  , nihil  habet  o- 
mniuo  tedum  , penetrale  , tenebrico- 
fum  . Hoc  quoniam  hxretici  habent 
eorum  dodrina  occulta  rede  dicitura 
quemadmodum  civis  quifque  tum  quic- 
quam  reipublicx  occulere  dicendus  ed, 
quum  qux  magidratibus  revelant 
funt  . ea  non  illis  plaie  , fed  priva- 
tis hominibus  furtim  prodit  . Nam 
qui  , qux  populo  vulganda  lum  , ea 
populo  invulgat  , qux  contra  lolis 
reipublicx  magidratibus  expedit  aperi- 
ri , /olis  quidem  magidratibus  , fed 
aperte  tamen  manifedat,  hic  nihil  pror- 
lus  occulte  gerit.  Non  itaque  nos  hx- 
reticorum  more  myderia  occulimus , 
led  Apodolorura  iodituto  ea  vulgo  ce- 
lamus, majoribus  aperimus,  qux  ma- 
jores foire  decet  , vulgus  fcire  non 
decet . Quid  igitur  fibi  vult  , in- 
quies , Qux  in  aure  auditis  , prxdi- 
cate  luper  teda  > Quod  enim  fuper  ^ 7. 
teda  prxdicatur,  id  in  vulgus  efier- s.  «, 
tut.  Enim  vero  quo  tempore  Domi- 
nus hoc  iLfcipulis  prxeeptura  edidit 
nondum  eis  aperuerat  fenlura,  ut  intel! 
ligerent  feripturas  1 nondum  per  dies 
quadraginta  locutui  illis  fuerat  de  re. 
gno  Dei,  id  ed  , de  reipublicx  Chri- 
dianx  adminidratione  j nondum  fpiri- 
tum  inifcrat,  qui  doceret  ea,  qux  vi- 
vente  Chrido  portare  non  poterant : 

eam 


N 


to6  De  T r aditio».  Afofiol.  Uh^7 ertins\  Cap.  Poflr. 


eam  partem  Evangelicx  difciplioar  cnu 
diderat , quae  ad  omnes  fideles  penine- 
rec , ealque  leges , quas  vulgo  etiam  no. 
tas  eOe  expediret  . Hunilmodi  igitur 
prarccptum  dominicum  eft , CJi^  au- 
, didis  in  myderio  , apertius  praedicate , 
quod  didicillis  ablcondite  , publice  lo- 
fy  quimini , quod  vos  erudivi  vel  in  mon- 
te, vel  intra  domum  , in  urbibus  auda- 
Aer  dicite.  Sed  lem^ris  rerumque  ra- 
tio  habenda  eft  . Nam  habeo  multa 
vobis  dicere,  quae  non  potedis  portare 
modo.  Ea  cum  vobis  edixero,  alia  vi- 
delicet lex  erit.  Noto  illa  przdiceiis 
fuper  tedla  , nolo  vulgo  annuncietis. 
Eadem  enim  vobis  celandi  caufa  tunc 
erit,  qua*  mihi  nunc  ed;  quod  vulgus 
portare  non  poterit.  Scio  Clemen.  Ale- 
xand.  I.  Strom.  lib.  de  arcanis  traditio- 
nibus, quae  in  aurem  editae  funt,  hunc 
locum  intelligere  : quas  exponit  fuper 
teda  praedicandas  , id  ed  , excelfe  8e 
excellenter.  Sed  mihi  id,  quod  dixi, 
multo  probabilius  apparet.  Nara  & no- 
drum  hunc  fenfum  illud  habet  , Ego 
fenper  docui  in  Synagoga  & in  lenu 
pio,  quo  omnes  Judzi  conveniunt,  &in 
occulto  loaitus  fum  nihil  . Decimum 
gitut  argumentum  contutatum  ed  fa- 
Kei^n. Atundedmum,  quoniam  lertiodecimo 
* ’ hujus  operis  libro  ed  nobis  diligenter 
explicandum,  non  ed  animus  in  prae- 
{entia  refellere.  Tantum  funt  leftores 
admonendi , id  quod  Lucianus  martyr 
; apud  Euleb.  9.  Iib.  ecclef.  hid.  cap.  6, 

iiife  eruditeque  perfequitur , nos  Chri- 
dianos  non  humanae  alicujus  perfuafio- 
nis  errore  condringi , nec  indifcufla , ut 
aliqs , parentum  traditione  decim  , fed 
au&orem  nobis  inftitutionis  8;  doarinx 
Deum  ede,  quo  magidro  jure  ac  vere 
gloriamur.  Sed  de  his  plura  alias.  Nunc 
podremum  argumentum  diluendum  ed. 


Sed  & ejus  argumenti  confutatio,  ut  Refpon. 
quae  ad  13.  quoque  lib.  referenda  ed,ad  11. 
DrevilTima  hoc  loco  erit.  Sane  Julianus 
Apodata  Chridianis  objecit  irrationali- 
taKm  & rufticitatem  , fapientiamque , 
ubi  nihil  edet  aliud , praeterquam  crede- 
re. Huic  vero  objeftioni  Greg.  Nazianr. 
rcfpondet  in  1.  adver.  Julianum  Steli- 
teutica,  non  alienum  elfe  a fuis  philo-  ^‘,"1 JZ 
lophis,  quos  ille  tantopere  admiratur,  fi- 

ut  hsc  fpecie  dodrinx  utantur.  Siqui-  l>*- 

dem  primum  & maximam  Pythagorx 
prxeeptum  erat  , ut  fi  quis  ^'leipulos 
luos  de  dogmatibus  interrogadet  , aut  «nr 
eorum  rationem,  aliquam  exegidet , ni  , 

hil  aliud  relponderent , quam  quod  itj 
vifum  fuidet  Pythagorx  i edetque  iHa 
dogmatis  ratio  inculpbilis.  Ita  ergo,j,.,„. 
ac  multo  etiam  magis , exigit  raiio , ne  ««»  .•  fIat. 
fidem  nos  denegemus  iis,  qux  a divinis  Cn. 
dida  funt  hommibus,  habtaturque  Pro- 
rationis  demonftratione  fide  digna  illo- 
rum  relatio  omni  vi  rationabili  & ir- 
rationabili validior . Hadenus  Grego- 
rius . Ubi  certe  non  videtur  Gregor,  hor- 
rere, id  quod  in  argumento  quaff  ab- 
furdum  refellitur  , difciplinam  noflram 
ede  fimilem  T>thagoricx , aut  hanc  po- 
tius nodrx  ede  fimilem.  Sed  efto,  dif- 
fimillima  fit  , air  magis  argumentum 
illud  contra  dodrinam  verbo  traditam, 
qnam  adverfum  eam  pugnet , qux  lite- 
ris prodita  eft?  Nimirum  enimutranque 
credimus , & utriufque  , fi  polTumus  , 
conabimur  reddere  rationem.  Reddemus 
autem  , fi  Dominus  vitam  concederit, 
multas,  maximas  , atque  gravidimas  , 
quo  fumus  loco  polliciti . Nam  locus  hic 
concludi  jam  poted . Ac  de  fecundo  qui- 
dem argumentorum  fonte  diximus.  De 
odo  autem  reliquis  latidime  patet  dif- 
putandi  ratio  : fed  nos , quoad  poterf- 
mus,  & licebit,  in  breves  angufUas  con- 
trahemus . 


Finis  Libri  Tertii  ^ 


>•  » 
D E 


Digitizod  by  Googit 


> i®7 


D E 

ECCLESIJE  CATHOLICiE 

AUCTORITATE. 

» \ 

Qu®  tertio  loco  continetur , 


LIB  E K Si 


CAPUT  I. 

. Mriumtntu  Zttltji»  MtiHtritiii 

I impMgmtMT. 

Ertia  huju5operis  parsptr- 
fitdla  eft^  quam  Theolo- 
gis cupio  efle  notilli- 
mam.  In  quarto  nunc 
libro  audlorintem  Ec- 
clefiz  explicare  ac  tue- 
ri debemus ; de  qua  ita 
< copiofe  a viris  Ecclefiafticis  difputatum 
eft , ut  una  hac  de  re  magna  etiam  vo- 
lumina ediderint . Quorum  confilium  qua- 
le fuerit , nihil  fane  ad  hoc  tempus . II- 
hrtrsawtireft  hujus  inftitut*  feriptionis 
fe  temporis,  de  Ecclefiz  auAoritaie  in 
fidei  judicijs  dillerere , atque  adeo  id  do- 
cere! brefiicr  , an  ex  fidelium  commu- 
ni  fenfu  firma  duci  argumenta  poflint 
ad  dogmata  Theologi*  comprobanda. 
Ac  Montanus  quid|pn  difcipulis  luis  pri- 
mus fuafit , ut  nihil  reverenti*  deferrent 
•'  Eccleli*  , qu*  per  orbem  terr*  eft  , 
quemadmodum  Apollinaris  , Eufebiuf- 
que  tellaci  funt.  Neftorius  deinde  to- 
tam Ecclefiam  errare  affirmavit  , qu* 
imaros  ( fic  enim  a;ebat  ) erroneofque 
* '^‘ *•  * doftores  lequeretur,  ut  Vineentius  Li- 
rinenfis  retulit.  Et  Iconomachi  poft  af- 
feruere  , Ecclefiam  adorandis  imaginibus 
diu  ac  multum  in  turpi  errore  verlatam  , 
i.U.  tdv.  quod  Synodus  leptima  in  aftione  fexta 
CAi.fi,  5.  tradidit . Nam  & Dortatifias , & Roga- 
tianos  Eccleli*  catholic*  audforitatem 
•jt.  e.  it.  jjjpj  quidem , fed  re  ipfa  ta- 

men  contempfifle . Auguftinus  feripfit 
cum  alias  f*pe,  tum  in  epiftolis,  48. 
ad  Vincentinum  , 50.  ad  Bonifacium  ,161. 
ad  Honoratum , Et , ne  omnes  comme- 


TJ  A KaTV  S. 

morem  , Lutherus  demum  fuum  Vvi- 
cleffum  fecutus  eft,  Ecclefiamque  cum  - 
in  aliis,  tum  in  eo  errare  dixit,  quod 
fub  una  fpecie , contra  Chnfti  le^m , // , Jf  mn, 
communionem  tribuit  laicis.  Quinaftru  *fAngnine& 
xit  aliquando,  fi  vera  Cochizus  perhi- »t- 
bet,  errafle  illam  mex  ab  initio,  ut'JJ"’*** 
qu*  Paulo  repugnante  fenlerit , legem  ^ * 

& opera  cfle  neceflaria  ad  lalutem  . 

Breviter,  hzreticis  omnibus  hoc  genti- 
le eft,  fimulatque  fefe  Eccleli*  au^fo- 
ritate  urgeri  vident,  aut  illam  fperne- 
re,  aut  Eccleli*  rem  ad  fe  nomenque  - , 
transferre,  8e  eam  in  illis  effe  negare,  ’*■ 

in  quibus  revera  eft . Utrumque  horum , 
uoniam  ambo  in  unum  idemque  reci- 
unt , plurimi^  argumentis  hzretici  per- 
fuadere  conantur. 

Primum  eft  hujufmodi  . Aaron  fum- 
mus  ipfe  Sacerdos  , aliique  ex  plebe , ’ 
five  majores  , live  minores  , vitulum  zxtit. 
conflatilem  adorarunt  , eique  obtule-  ^ » 
runt  hoftias  pacificas  & holocatifta . 

Ecclefia  ergo  Chrifti  ad  eundem  mo- 
dum potent  fculptile  & itn.igines  ado-  - •“ 

rare.  Id  fi  factat,  ut  facit,  errabit  fi- 
ne dubio  in  fide  ac*  religione  turpif- 
fime. 

Rurfum , Ecclefia  Efaj* , Hieremi*- 1.  Arg. 
que  temporibus  in  unius  veri  Dei  cultu  ' 

lapfa  eft:'  quid  igitur  prohibet , quo- 
minus & nunc  in  Deo  uno  veroque  co- 
lendo  erret  f Eadem  quippe  Ecclefia 
eft,  nec  in  hac  re  nlfim  reperitur  po- 
puli novi  vcterifque  diferimen.  Quod 
vero  eft  hujus  argumentationis  ante- 
cedens, id  eorundem  Prophetarum  eia-' 
rilTimis  teftimoniis  eziftimant  fe  often- 
dere.  Cognovit  boS,  prior  ille  iaquit , tJtS,  r. 
poffeflorem  fuum  , Sc  afinus  przlepe  '*  * 

Domifli  fui,  Ifrael  autem  me  non  co- 
gnovit, &c.  A planta  pedis  ufque  ad" 

ver- 


Digitized  by  Googie 


f 

108  ©f  Bctieji*  C(Uhglic«  'Aitdvrhste : 


vmiccm  capitis  non ell  io co  lanius.  Et 
*•  pollcrior,  Confuli  lunt  , ait , domus 
Iftael,  ipfi,  & reges  eorum,  principes 
j£  facerdotes , & Prophetat , dicentes  li- 
gno, Pater  meus  es  tu,  & lapidi.  Tu 
megenuiftii  St  paulo  poli.  Quid  vul- 
tis mecum  judicio  contendere  ? Omnes 
Hunm.  S.  jjrjiiquiftis  me  , dicit  Dominus ; item , 
Circumite  vias  Hierulalem,  & quatrite, 
an  inveniatis  virum  facientem  judicium , 
&qu»rentem  fidem:  depropitius  ero  ei. 
Ego  autem  dixi , forfitan  ^uperes  fimt 
Se  ftulti , ignorantes  viam  Domini , ju- 
dicium Dei  fui.  Ibo  igitur  ad  optimates, 
ipfi  enim  cognoverunt  viam  Domini . 
Et  ecce  magis  hi  confregerunt  jugum, 
Sec.  Tota  igitur  Ecclcfia  co  tempore  er- 
rabat. . 

«.  Arg,  Pratterea  Ecclefiam  non  portet  digi- 
to demonftrari  j quin  nulla  apparente 
forma  confiftere  in  occulto  potell.  Fru- 
ftra  autem  ejus  judicium  exprdles , quam 
quxlit,  penitus  ignores . Illud  fuadent , 
quoniam  in  populo  Judxorum  lic  fxpe 
Ecclcfia  deformata  ell,m  nulla  ejus  fpecics 
exiaret . Quam  enim  putamus  fonnam  emi- 
nuilie,  cum  Helias  folum  fe  reliftum 
deploraret  t Quam  , cum  populus  ille 
apud  Babylonios,  Perfas,  iCgyptiolque 
difperlus  fine  facerdoiio,  fine  templo  , 
line  fceptro,  gentibus  , ac  diis  alienis 
in  terra  aliena  ferviret  ? A Chrifti  ergo 
adventu  deformis  etiam  latere  Ecclefia 
poterit , bellifque  , feditionibus  , Si  h*- 
refibus  ita  opprimi , ut  nulla  ^rte  te- 
folgeat.  . 

. Et  fane  fuo  jam  feculo  Hilarius  U- 

#■  *rg.  tentem  Ecclefiam  potius  credebat,  quam 
f»»A  cernebat.  Adeo  Ariana  faftio  omnia  mi- 
fcuerat.  Male  , inquit  , vos  parietum 
amor  cepit  j male  Ecclefiam  Dei  in  te- 
Ais  xdificiifque  veneratnini  j male  fub 
his  pacis  nomen  ingeritis.  Anne  ambi- 
guum eft , in  lis  Antlchriftum  elTe  lef- 
TUf.*.  forum?  Montes  mihi,  St  fylvae,  & la- 
cus, Si  carceres,  Si  voragines  funt  tu- 
tiores; in  his  enim  Propfietx  aut  ma- 
nentes, autdemerfi  propnetabant . Qui- 
bus ille  verbis  modelle  ac  verecunde 
fignificat , Ecclefiam  Chrifti  non  in 
Epifcopis,  non  in  facerdotibus , non  in, 
templis,  non  in  populi  frequentia,  fed 
ia  piis  effe  quxrendam  {_qui  interdum 
Propbeurum  more  vel  in  agro 
0r(r.  II.  que  ^fertis  errant  , vel  in  lylvis  ab- 
ftruG  funt,  in  fpeluncis  Si  in  cavernia 

Quid  quod  lub  dtverfis  Pontificibus  , 
f • diu  KlulmMc  nerdurante,  nulla  inKtiin  Ec- 


Clefix  facies  apparuit?  Maniieftam  por- 
ro Ecclefiam  fi  ejus  fecult  fideles  requifif- 
fent,  ntedliam  crederent , quam  qux  ocu- 
lis cerneretur  humanis,  nullam  profefto 
inveniflent.  An  vero  tuno  nulla  foic , 
quoniam  occulta  fuit? 

Atque  ut  antehac  Ecclcfia  dilncide  6-  Arpa 
clareque  refplenduiflet , qui  fcimus  ta- 
men , an  pofthac  veram  lemper  genui- 
namque  formam  fit  habitura  r Nimirum 
enim  fi  prxieritis  feculis  iu  Dominus 
populi  fui  facinora  vindicavit,  ut  eum 
S;  abfurdiflimis mendaciis  ludi.  Se  alcif- 
fimis  tenebris  offundi  paffus<fit,  cur 
non  timeamus , Ecclefiam  Chrifti  etiam- 
num  cxca  nodle , craflaque  caligine  adeo 
occultari  Si  circumfundi  pofte,  ut  nul- 
la ejus  vera  focies  effulgeat?  Quafi  vero 
jam  nulla  fint  Domini  judicia  , ut  eo- 
dem poenx  genere  mundum  hodie  pu- 
niat , quo  populi  veteris  ingratitudioem 
aliquando  ultus  eft  i nempe  , ut  pallo- 
res atque  oves  ftupore  ac  excitat:  per- 
cutiat, Ecclefixque  fux  exteriorem  no- 
titiam ab  hominum  afpe£lu  auferat . 

Hic  videlicet  hxretici  quafi  re  confeSU 
infultant,  nofque  miris  modis  irrident, 
qui  glbriemur  m verbis  illis,  Templum- 
Domini,  templum  Domini  eft.  Trans- 
lata , inquiunt  , Samaria  eft ; 8c  cum 
Hierulalem  externis  larvis  inhxrens  tem- 
plum , exremonias , facerdotium  , facra- 
menta , fcripturafque  ja^aret , Sc  ipfa 
quoque  translau  eft  . Ita  , quod  de 
orientali  Ecclcfia  accidit,  idem  occiden- 
tali poterit,  ut  foima  ejus  vel  in  fo- 
mos  abeat,  vel  certe  omnino  dtlitefcat. 

Ecquis  autem  fidem  fecit , aut  peccata 
noftra,  quam  illorum,  efse leviora,  aut 
Deum  in  nos,  quemadmodum  in  illos, 
non  efse  animadverfurum?  Prxfertim  cum  »•  Th/i 
non  obicure  vaticinetur  Apoftolus , ven- 
turam in  Ecclefia  defedlionem  , qu*  uti- 
que veuire  non  potell , dum  vera  Eccle- 
fix  forma  Sc  facies  extiterit.  Qualis  au- 
teni  hxc  illo  erit  tempore,  de  quo  Do- 
minus ait;  Veruntamen  filius  hominis  ^ 
veniens , putas  , inveniet  fidem  in  ter- 
ra? Qualis,  inquam,  erit  , cnm  defi- 
cient hoftia  Sc  facrificium  ? Qualis  de- 
mum, cum,  ut  joannes  fcribit,  putei 
fumus  folem  Sc  aerem  obfcurabit?  Qua,^^,,,;. 
ex  re  nihil  fane  aliud  intelligiiur,  quam 
Ecclefiam  ufque  adee  noftra  hac  xute 
obfcurandam,  ut  nili  in  tenebris  inve- 
niri non  queat.  Quid  autem  externam  f/ii' 
Ecclefix  faciem  fulgoremque  defodi- 
mus , cum  omnfs  gloria  filix  regis  ab 
(Qtits.*  QUbd  li  tflvila  Sc  occulta  Eccle- 


Uher  ^or/M/.  Cafkt  1,  top 


£i  eRf  inexploratum  quoque  & incer- 
tum erit,  quod  fumetur  ex  ejus  aufto- 
riute  argumentum. 

i^.Arg.  Przterea  EccleHa  ex  (olo  przdellina- 
' torum  numero  conftituicur : foli  autem 
Deo  notus  eft  numerus  eledtorum  in 
fnperna  felicitate  locandus : Ecclefia  igi- 
tor  nobis  abdica  omnino  & incognita 
eft.  Prior  illa  propoficio,  in  ^ua  difG 
cultas  tota  ineft  , fuadeiur  in  primis 
Auguftini  teftimonio  , difertis  verbis 
afscrentis , ex  numero  folum  przdeftina- 
torum , qui  in  occulco  funt  incus , con- 
fer. ftjfs  hortum  conclufura , fontem  (igna 
tum,  puteum  aquz  vivz , piradilum 
cum  pomorum  fnidfibus  . Nemo  vero 
fidelium  dubiut,  EccleCz  Chrifti  hzc 
proprie  cfse  attributa  omnia.  Sed  neam 
bigi  quidem  poteft , quamvis  non  ita 
Auguftinus  exponeret,  in  horto  conclu- 
fo  8c  fonte  (ignato  non  alios  incelligi , 
atque  eos,  de  quibus  feriptumeft,  Fir- 
mum fundamentum  Dei  ftat , habens 
fignaculum  hoc.  Novit  Dominus,  qui 
funt  fui.  Probat  quoque  eandem  rem 
1.  Auguftinus  ex  eo  , quod  Petrus  ar- 
eam  Ecclefiz  typum  efle  dixit,  in  qua 
far.  odkoanim*  lalvz  fadlz  funtper  aquam. 
Non  ergo  nifi  ii,  qui  fervantur,  intra 
arcam  cITe  exiftimandi  funt.  NamChri- 
ftus  non  eft  alterius  Ecclefiz  caput , 
nifl  ejus  , cujus  falvator  eft , & quam 
(ibi  exhibet  gloriofam  , ut  ad  Ephefios 
|.  docet  Apoftolus.  Ii  ergo,  qui  nec  fal- 
vi , nec  gloriofi  futuri  funt , non  funt  ejus 
Ecclefiz  partes , cujus  Chritius  caput  eft  . 
Deinde  , e filiis  Dei  Ecclefia  confici- 
tur, utpote  cum  non  aliorum  (it  Ec- 
cleda  mater  ac  eorum  , quorum  Deus 
pater  eft.  Hos  autem  vere  filios  Dei 
e(se  liquet,  qui  paternam  hzreditatem 
Aum.  ».  percepturi  funt.  Si  filii,  inquit,  &hz- 
redes,  hzredes  quidem  Dei,  cohzredcs 
autem  Chrifti.  Ovile  itera  Chrifti  non- 
r.i(i  ex  Chrifti  ovibus  conftituitur  : 
at  oves  Chrifti  illz  modo  funt  , de 
§3.  quibus  ipfe  ait , Oves  mez  vocem  meam 
audiunt , 8e  ego  vium  ztemam  do  eis, 
& non  peribunt  in  aeternum  . Joan- 
nes  denique  Evangelifta  de  quibuldam , 
4.  jm».  X.  pctijfia  exiilK  videbantur , cum 

revera  nunquam  fuifsent  ia  Ecclefia  , 
Ex  nobis  , ait  , prodierunt;  fed  non 
erant  ex  nobis  . Quid  ita  t Qiiia  fi 
fuifsent,  inquit  , ex  nobis  , perraanlH- 
fent  utique  nobifcura  . Non  igitur  ex 
Ecclefia  (unt,  nili  qui  in  fufeepta  gra- 
tia permanent . Atque  hunc  locum  , 
quoniam  ia  promptu  eft , Auguft.  in 


libro  de  corre.  & gP.  Cap.  9.  & de  bo- 
no perfev,  cap.  8.  de  prawleftinatis  in-  O*  rmSr, 
telligit  , Icilicet  Hieronymum  fecu-J^'’^**  • 
tus  in  dialogo  adverlum  Luciferii- 
nos 

Ad  hzc , veram  Chrifti  Ecclefiam . , 
perfedbam  e(Te  8c  immaculaum  oportet . 

Tota  enim  pulchra  eft,  & macula  non^„„, 
eft  in  ea.  Et  rurfum , Una  , ait  , eft 
columba  mea , perfedla  mea  . Et  Apo  c*m.  ng 
ftolus  quoque  ipfe  fine  macula  eam  ac 
ruga  deferibie . Et  Efaias  , Non"’  ad-  t* 
jiciet,  inquit,  ut  pertranfeat  per 'te  in* 
circumcifus  & immundus.  Ecclefiam ve-_ 
ro  immaculaum  cenfere  , cujus  mem- 
bra nonnihil  impuritatis  habeant  o- 
mnia , quam  inane  ao  fabulofum  eft  f 
Nulla  igitur  ejufmodi  nunc  temporis 
exue  Ecclefia.  Hio  folum  tempore  ex- 
titiffe  videtur  , cum  vere  a Joanne 
feriptum  eft  , Omnis , qui  peccat , non  _ 
cognovit  eum  , Et , Omnis  , qui  natus 
eft  ex  Deo  , peccatum  non  facit ; 8e , 

Non  poteft  peccare,  quoniam  ex  Deo 
natus  eft.  In  hoc  manifefti  funt  filii 
Del  , 8e  (ilii  diaboli . Quod  fi  univer- 
los , qui  Ecclefiafticz  (ociecatis  parti- 
cipes funt,  necefse  eft  fine  peccato  & 
macula exiftere i aut  nulli profedo funt, 
aut  occulti  nobis  & incogniti  funt  . 

Quod  Apoftolus  videtur  affirmare,  cum 
Ecclefiam  Chrifti  a Synagoga  difeer- 
nens,  non  eam  fenfibilem  &tradlatam, 
fed  fpiritualem  intraftaumque  deferi- 
bit  , nempe  ex  folis  perfeais  przde- 
ftinatifque  conftantem.  Non  acceffiftis, 
ait,  ad  tradlabilem  montem,  & accen- 
fibilem  ignem  , fed  ad  Sion  montem  & 
civitatem  Dei  viventis,  Hierulalera  coe- 
kftem,  & Ecclefiam  primitivorum,  qui 
conferipti  (unt  in  coelis,  & fpiritus  ju- 
ftorum  perfedlornm. 

Adde,  quod  Ecclefiam  non  quaml?-  , , 

bet , fed  lanffam  fideles  tenentur  cre- 
dere.  At  in  fanfta  congregatione  non 
nifi  fandli  intelliguntur . Filii  fapien-  , 
the , inquit , Ecclefia  juftorum  . Quod 
fi  homines  aliquot  demonftres , quorum 
vel  unus  iniquus  fit,  falfo  dixeris  hos 
efse  zques,  quemadmodum  fi  ex  decem 
viris  unus  (edeat  , czter  s licet  cur- 
rentibus , decem  currere  fiffum  eft  . 

Eft  quoque  altera  caufa  ejnldem  rei 
vehemenuffima , quod  fi  mali  membra 
Ecclefiz  funt  , membra  etiam  Chrifti 
erunt  s funt  autem  haud  dubie  mem- 
bra diaboli.  Quare  & iidem  cives  Hie- 
Tufalem  ac  Babyloniz  fimul  erunt,  6e 
tDCinbra  quoque  (imul  Chrifti  & dia- 

^li. 


Liher  Caput  7, . ail 

ptriiffe  . Quo  jare  f Quia  a Romano  Speculatorj*  ejui  exci  omnes  , nefcie-  ..  ^ 

Poniifice  ^ciwendo  , privilegium  ec-  runt  univerli : canes  muti  non  valentes  **'  * ' 

clefiallici  nominis  amiferunt . Quid  ve-  latrare  , videntes  vana  , dormientes  6c 

ro?  an  non  multo  magis  amKtunt,qut  amantes  fomnia  , Ipfi  padores  ignora- 

a Chrido  vero  Ecclefiz  capite  dcnci-  verunt  intelligentiam  . Omnes  io  viam 

unt  ? Atque  ance  Chridi  nativitatem  u-  fuam  declinaverunt  a fummo  ufque  ad 

na  priorum  omnium  Eccleda  fuit  , nec  novIITitnum  . Durabat  quoque  Eccleda 

, in  ea  tamen  fuit  unus  pador  aut  re-  ad  tempus  Hieremia; : audiamns  quid  „ . 

ftor . Non  ergo  ex  uno  Pontifice  Eo-  de  padorib.  dicat : Quomodo  dicitis  , '' 

clefix  nomen  ac  ventas  pendet . Ec-  fapiences  nos  fumus , 8c  lex  Domini  no- 
olefia  igitur  Grxea  erit , quamvis  Epi-  biicum  ed  f Vere  mendacium  operatus 
fcopo  Romano  non  pareat : quo  vide-  ed  dylus  mendax  feribarum  . Confuli 
licet  mortuo  , nihilo  fecius  una  Eccle-  fune  lapientes  , verbum  enim  Domini 
fia  ed  , eademque  & columna  , & fir-  projecerunt , & fapientia  nnlla  ed  in 
mamentnm  ventatis.  Non  ergo  ex  hoc  eis.  A minimo  uique  ad  maximum  o* 
capite  Ecclefiz  veritas  unitalque  exi-  mnes  avaritiam  fequuncur  : a prophe- 
dit . Sed  fi  unum  E)ominura  ha^c , u-  ca  ufque  ad  facerdocem  eundi  faciunt 
nam  Chridi  fidem,  unum  bapcilma  , fi  mendacium,  Cur  autem  fecundum  hanc 
unum  Filium  agnolcit , unum  Spiritum  ratioaem  ecclefiam  non  referrent  400. 
colit  , unum  Deum  & patrem  omnium  prophet*  illi  , qui  Aehab  mentieban  !•  *»• 

fufeipie  , una  Chridi  Ecclefia  ent.  lis  tur  omnes  > At  EccleCa  Dei  vera  , id 
enim  rebus  unam  Chridi  Ecclefiam  de-  ed,  quicunque  in  populo  erant  pii  , a 
finit  Apodolus.  Nihil  itaque  caula:  ed  , partibus  Michxx  dabant.  Certe , fi  res 
rX/tf.  4-*  Grzci , in  quibus  ea  omnia  infunt  , ad  eum  modum  fe  habet , Ecclefix  i- 
in  quibufque  multi  etiam  boni  funt  vi-  maginem  prx  fe  ferrent  prophetx  & 
ri , Ecclefiam  Chridi  non  faciant  . Ar-  facerdotes  , cum  adverfus  Hieremian* 
roganter  igitur  Ecclefia  Latina  in  fidei  omnes  ad  unum  fidenter  lane  jada- 
judicio  Ecclefix  Catholicx  fibi  nomen  rent  , non  pofle  fieri  , ut  periret  lex  a 
ufurpat  . Quaprftpter  nifi  idem  cum  facerdote  , confilium  a fapiente  , ver- 
Grxea  feiuiat , Ecclefix  univerlalis  au-  bum  a propheta . Adverfum  omnes  ta- 
deritate  caret , non  tenemurque  perin-  mem  unus  Hieremias  mittitur,  qui  a ITitr.it, 
de  ejus  judicium  revereri , ac  fi  catholi-  Domino  denunciet  fore  , ut  lex  pereat 
cavere  edet.  a facerdote,  confilium  a lapiente,  ver* 

V catholica  Ecclefia  ideo  vo-  bum  a propheta  . Quod  fi  facerdotes 

• J • cstur  , quia  per  omnes  gentes , perque  & padores  Ecclefiam  Dei  condituunt  , 
totum  Orbem  diffufa  ed  , ut  Augudin.  cujus  revereri  tedimonium  oporteat  , 
lib.  i.  cont.  Petilian.  patefecit  : hxc  ve-  fequitur  , ab  Ecclefia  Dei  alienos  fuif- 
10  fola  ed,  qux  fuo  nos  judicio  ligat  fe  , cUmque  illa  etiam  pugnade  , in 
1 8c  adringit  , quoniam  hanc  & oon  a-  llraele  quidem  Heliam,  Michxam  , Se 

liam  quamlibet  faerx  nobis  literx  com-  fimiles,  in  Juda  autem  Efaiam  , Hiere- 
mendarunt , quemadmodum  plurimis  in  miam , & reliquos  ejus  notx  , quos  fui 
li.  'i.cMf.  Augud.  odendit non  ergo  fxciili  facerdotes,  padores  , & prophe- 

crt/it.  I.  i.  Ecclefia  , qux  modo  eft  , fi  qua  Je-  tx  non  a fe  moao  abalienarunt  fed 

dt  ««■r.  ,f- raum  ed  , Certam  aufforitatem  habet  , diris  etiam  excerati  funt.  Illud  U ab- 

cUf.  m qujj  citholica,  id  ed  univerfalis  ef-  furdum  Se  impium  exidimandum  ed  , 

'tiiT  defieri t . ut  ne  dicam  etiam  dultum  ; maneat  , 

ij.  Arg.  Trxterea  ex  univerfalis  Ecclefix  len-  facerdotes  Se  padores  Ecclefiam  Dei  non 

tentia  nullum  omnino  argumentum  fu-  fuide , (ed  impiam  adverfus  Deum  con- 

mi  poted  . Quomodo  emm  fidelium  o-  ^irationem , coetumque  hominum  ptf- 

mnium  fenfum  in  fidei  quxdione  requi-  fimorum  . a quorum  neceffe  fuit  con- 

remus  > Vanum  ed  igitur  ab  Ecclefia  fenfione  oefcifcere  . Cum  itaque  pado- 

catholica  velle  argumentum  ducere  . res  etiamnum  fimiles  veterum  ede  pof- 

Forfitan  quilpiam  dixerit  j Padores  ‘Ec-  fint,  nec  Chridi  Ecclefiam  profeClo  re- 

clefiam  reprxfentant  , atque  adeo  ipfif-  ferunt , nec  ex  eorum  judicio  dogma- 

fima  Ecclefia  funt . Eorum  itaque  fen-  ta  fidei  probantur  . Atque  fi  ex  pado- 

fum  quxrere  fatis  ede  , quippe  cum  i-  ribus  8C  epifeopis  Dei  Ecclefia  condat  , 

dem  omnino  fenlus  Ecclefix  fit . At  e-  ubinam  genimm  Ecclefia  relidet  , ex 

rat  Elaix  temporibus  Ecclefia  Hierofo-  quo  Bafilienle  concilium  Eugenium  Poai 

Irmis:  de  padonbns  vero  lic  loquitur;  tificatu  de^cit , fubrogato  io  ejus  lo] 

cum 


Digitizod  by  C-  *Ogk 


IIX  1^  Ecckjitt  CathoJlcd  'Au£i$irh»te', 


cum  Amedzo  ^ Concilium  fiquidem  , 
quantum  ad  externos  ritus  attinet , legi- 
timum fuit , nec  ab  uno  folum  Pontifi- 
ce, led  a duobus  indidtum.  Damnatus 
eft  illic Eugenius  fchilmatis,  rebellionis, 
pertinacia;  , cum  toto  cardinalium  & 
epifcoporum  grege,  qui  concilio  refra- 
gabantur. Ex  illorum  fchifmaticorum  , 
rebellium , pertinacium  gremio  prodiit , 
quicquid  pofiea  Paparum , cardinalium , 
»ifcoporum , abbatum  , presbyterorum 
nit.  Utram  igitur  in  partem  Ecclefiz 
nomen  conferetur } Negabimufne  genera- 
lem fynodum  eam  fuifle,  quz  prcfiden- 
te  Romanz  fedis  Legato  confccrata  ell } 
An  fatebimur  fchilmaticum  Eugenium 
cum  tota  lua  cohorte  , a qua  omnes 
Atccedentesepifcopi  fanffificati  funt?  Aut 
ergo  pallores  in  concilium  etiam  gene- 
rale coadH  Ecclefiam  Dri  minime  re- 
przfentant , aut  quotquot  funt , ab  hz- 
reticis  & fchifinaticis  ordinati  lunt . His 
potilfimum  argumentic  Lutherani  abu- 
tuntur. Nam  , quod  Calvinus  addit , 
duo  e(Te  Ecclefiz  fymbola,  verbi  fynce- 
ram  przdicationem , & facrameniorum 
adminiflrationem  redlam  i in  catholi- 
corum vero  coetu  pro  verbi  minifierio 
mendaciis  conflatam  regnare  dodlrinam  , 
in  locum  coenz  Domini  fbedifltmum  fa- 
crilegium  fubiifTe  , publicos  in  templa 
conventus  idololatriz  & impietatis  fcho- 
lasefle;  quamobrem  veram  apud  nosSf 
germanam  ChriHi  Ecclefiam  non  efsc, 
Kd  Sathanz  exitialem  &facrilegam  con- 
jurationem i id  quoniam  imprudenter, 
turpiter,  & maledice  objicitur,  non  elt 
iu  przfcntia  refellendum. 


C A T U T 11. 


Itth/lt  vKi  pgnificttur. 


EGo  veropeigapi,  &idfteiam,  quod 
fh  principio  fieri  , cum  in  omnibus 
difputationibus,  tum  in  hac  magis  opor- 
tere  cenfeo,  ut  quid  illud  fit,  de  quo 
difputatio  fit,  explanetur,  ne  vagari  Sc 
errare  cogatur  oratio,  fi  ii  , qui  inter 
fe  difleoferint,  non  idem  effe  illud,  de 
Jti.t»  zvr.  quo  agitur,  intelligent.  Ecdefia  ergo 
Grzcum  nomen  ell,  &,  fi  verbum  ver- 
bo  reddas,  Latine  convocatio  dicitur, 
it  omnes  ad  le  vocet,  ut  Julio 

Sm/iit*'citr.  & Rabano  vifum  efl,  five  quod  qui- 
nv>.  1,  cumque  in  cam  convemunt  , hi  non 


meritis  & judicia  fut,  fed  Dei  gratia 
& vocatione  conveniant . Nam  & hanc 
nominis  etymologiam  fpcro  ledoribus 
placituram  . Ecclefiz  quippe  Romanz 
Icribens  Paulus  , Omnibus  , ait  , qui 
funt  Romz  , vocatis  landlis:  atque  in 
priore  ad  Corinthios  epidola , Ecclefiz 
Dei,  inquit,  quz  ed  Corinthi,  vocatis*"^’ 
lancis j & paulo  TOd  , Fidelis  Deus, 
per  quem  vocati  edis  ia  locietatem  Filii 
ejus  Jcfu  Chridi.  Quz  fine  dubio  focie- 
tas  cum  Chridi  Ecdefia  fit , qui  titulum 
fibi  illum  arrogant , hi  videant , an  hz- 
reticorum  more  penes  le  Ecclefiam  exi- 
dere  mentiantur.  Verum  de  nominis  ra- 
tione nihil  moror , Ecdefia  certe  concio 
edi  unde  eccleCades  , concionator.  Et/,  /y,/. 
licet  generaliter  vox  illa  quandoque  tU/!*  /<»«». 
ufurpata  fit  pro  quacunque  concio-  nm,  & ^ 
ne  five  impiorum , five  piorum , infi- 
delium  atque  fidelium  i fed  in  novo  te- 
damenco  , quantu^  memoria  repetere 
polTum , nuiquam  infidelium  concio  Ec-  . 
clefia  vocata  ed . Qui  quidem  ufus  adeo 
in  Chridianis  invaluit,  ut  in  nulla  nunc 
multitudine  Ecclefiz  nomen  agnofeant, 
nili  quz  Chridi  fide&  vocatione  coalue- 
rit. Ed  autem  Ecdefia  & locus  ipfc, 
quo  multitudo  confluit,  & i pia  proprie 
multitudo  . Cujus  utciulque  rei  exem  Sttit.  j;. 
pia  lunt  in  facris  literis  plurima . Illud  «. 
vero  diferimen  inter  Synagogam  & Ec- 
lefiamfcriptoresrandliwfervaiunt,  quod  o*ITr.i°" ' 
populus  ille  vetus  zqiie  & Ecdefia 
Synagoga  nuncupatus  ed  ; at  Chridia- 
nam  plebem  nec  feriptura  Iaera  , nec 
ullus  unquam  probatus  audior  Synago- 
gam appellavit . Id  porro  aut  dilcernen-  >'» 

dz  uiriufque  reipubl.  caufa  fadum  ed , 
aut  quod  inter  congregationem,  quod 
Synagoga  notat , & convocationem , quod  Ifii.  s.  no. 
fonat  Ecdefia ,. nonnihil  interfit.  Con- 
gregari  enim  pecora  folent , unde  8e 
greges  dicimus , non  hominum  pro- 
prie , fed  pecudum  & bediarum  > at 
convocari  nifi  homines  non  folent . 

Tantum  Chridi  Ecdefia  Synagogam 
excellit . Et  quamvis  focietas  angelo-  '• 
riim  & hominum  interdum  vocetur  Ec-  ^ 
clefia,  nonnunquam  vero  regnum  coelo-  ^ ’*■ 
rum , quod  ex  hominibus  comprthen- 
foribus  viatoribufque  conficitur  ; nabis 
tamen  in  przfenti  non  ed  animus  dif- 
ferendi, nifi  de  Ecdefia  militante,  hoc 
ed,  coetu  fidelium  viatorum.  Nee  ne-^it./. 
celfe  ed'  hos  vocis  fignificatus  exem- 
plis adbibitis  odendere , cum  ea  paf- 
fim  & in  liceris  facris,  & in  fandiorum 
hominum  libris  occurrant.  Sane  vero, 

quem- 


Uber  ^xftus.  Cap.  II. 


f^ucinadnvKlpm  infideles  nondum  ba- 
ptizacos  in  Ecclefia:  Chrilli  voce  in> 
lelli jcre , non  cum  ventate  folum  , fed 
cum  feniu  etiam  communi  pugnat:  i- 
ta  hzreticos  panes  Ecclefiac  non  elTe, 
conlbtuendum  eft  . Id  quod  commune 
elt  quidem  omnium  Theologorum,  non 
eorum  modo  , qui  nuper  Icripferunt  , 
fed  eorum  etiam  , qui  vetultate  ipfa 
JEiJ/.  }.  I.  habentur  nobilifTimi  . Teftantur  hoc 
Cyprianus  , Auguflinus  , Gregorius  , 
'ut  duoque  Concilia , Lateraoenfe  & Flo- 
Uri.  F,r-  rentinum.  Kedle  igitur  Nicolaus  Papa 
tmigmt  ij.  definit  , Hcclefiam  efle  catholicorum 
•J'*"* colledlioncm.  Certe  nervofius  qui  Ec- 
defiam  finiunt,  illi  non  dubiiant  eam 
ttr  d*  r*n.  fidelium  tantum  numero  conflari:  qui 
d.  i.£n/</.  autem  remifliiis,  hi  tamen  non  audent, 
quos  catholicos  efTc  non  vident , eos 
Ecclefix  homines  appellare  . Abfurdum 
efl  enim,  qui  catholicx  Ecclefix  par- 
tes non  fint , bos  Ecclefix  Chrilli  par- 
tes affererc. 

Objed.  At  Papa  etiam  bxreticus  , donec  ab 
Ecclefia  deponatur  , cum  luam  reti- 
neat femper  au£loritatem  , caput  ad- 
huc Ecclefix  erit  : hxretici  itaque  iit 
Ecclefix  partibus  numerabuntur  . Apo- 
«.  Ttm.  1.  quoque  cum  dixillet  Hymenxum 
& Philetum  a veritate  exciniire  , & 
fubvcTtilTe  quorundam  fidem  , fubjim- 
xit.  In  magna  domo  non  folum  effe 
vala  auiea  & argentea,  fed  & lignea 
& fi£liliaj  & quxdam  quidem  in  ho- 
I.  I je  u.  io  contumeliam  . 

Qi*'*’“*  verbis  , ut  Augiift.  ait,  eos 
frtm.ui,  4.  etiam,  qui  a fide  aberrarunt,  in  ma- 
dt  Btftif.  guj  nomo  effe  fignificat,  fciiicet  non 
*‘.V'  . . ut  vafa  in  h.cnorem  , fed  ut  vafa  in 
■.«./i*.  4.  • Quam  omrino  fenten- 

tf:/.  B2,  tiarn  Cypriani  quoaue  tellimonio  con- 
firmat. Sed  enim  ad  ea,  qux  promifi- 
mus , exolvenda  properantibus  ron  efl 
confilium  fciupulos  omnes,  qui  in  via 
objiciuntur  , excutere  . Quid  enim  il- 
lua  hoc  loco  expendamus , an  Papa 
hxrcticus  efle  pofllt  > Quid  illud  rur- 
lum , an  , fimulatque  in  bxrefim  lapfus 
efl  , Ecclefix  caput  tife  defient  f Ac 
horum  utriimque  umen  priore  argu- 
mento diluendo  necefle  erat  explanare. 
Quod  nec  brevitatis  noflrx  cll  , i.ec 
au  opus  inilitutum  pertinet:  &fi  quid 
de  hifce  rebus  oicendum  erit , alio  lo- 
co opportunius  dicetur . Atque  illam 
quxllionem  quidem  111  libro  lexco  nos 
explicaturi  lumus  : de  hac  autem  in 
libro  de  AuAor.  Pap.  & Cone.  Ca)e- 
tanus  noller'  longe  latcquc  diflernit . 


II3 

Ne  autem  argumenti  hujus  difficul- 
tat:  deterriti  dare  terga  videamur , iiv  objed. 
ulligendum  etl  , dupTciccr  Eccicfiam 
polle  dici.  Primum  eam  , quam  fide- 
lium omnium  ab  initio  mundi  ulque 
in  finem  congregatio  conficit , quomo- 
do civus  Thomas  de  Ecclefia  loquitur 
j.  parte,  cjuxflione  8.  articulo  j.  illt- 
que  omnes,  qui  efle  nunc  eandem  Ec- 
cicfiam dicunt,  qux  fuit  8c  in  populo 
Juoxoruni  fub  Uge  Moyfi  , & m ho- 
minibus piis  fub  lege  olim  naturali  . 
lii  quem  (enfum  Catechumeni  funt 
membra  Ecclefix  veriflima.  Non  enim 
hxc  baptifim  facramenco  fecernitur , 
led  fide , qux  omni  tempore  populum 
Dei  ab  inhdelium  coetibus  diicrimina- 
yit.  Deinde  8c  ea  Ecclefia  dicitor,  qux 
in  Chrifti  nemine  per  baptifinum  co- 
gitur , qui  & fidei  facramentum  efl, 

Oc  proprie  Ecclefix  membra  partcfque 
facit,  dc  Chrilli  Ecclefiam  a Synagoga 
diftinguit  . Hujus  Ecclefix  nec  Cate- 
chumeni partes  funt,  8e  illi  omnes  funt 
partes,  qui  a baptifiioo  Chrilli  chara- 
dltrem  habent , nifi  poli  hxrefim  ex- 
teriorem publico  Ecclefix  )udicio  fue- 
rint excifi.  Quamdiu  enim  aliquis  rei- 
publicx  minifler  ell  , ejufque  audlori- 
tate  & poteflate  fungitur,  tamdiu  il- 
lius pars  dici  & potell  , & debet  . In 
hoc  Igitur  fenfu  quemadmodum  Ecck- 
fia , hoc  efl , Refbub.  Chrifliana  , nou 
interiore  lolum  fide  conllituitur  , fed 
baptifmi  «tiam  exteriore  facramento  : 
fic  ejus  partes  non  interior  modo  in- 
fidelitas fed  fchifma,  externique  ju- 
dicii ciivilio  feparat.  Itaque  fi  in  illa 
Nicolai  finitione  Ecclefia  hoc  fecundo 
modo  accipiatur  , fideles  dicantur  o- 
portet  non  a Chrilli  fide , fed  a fidei 
lacramento.  Verum  dc  hoc  in  capite  hu- 
jus libri  poflremo  plura  . Argumento 
vero  pollcriori  ita  refpondeo.  Apotlo- 
lus  fi  ad  Hymenxum  & Philetum  ver- 
ba illa  retulit,  non  ad  id  tempus  fpe- 
dlavit , quo  pro  de  domo  fidelium  com- 
muni per  fedlam  privatam  exierant  , 
fed  ad  illud  potius , quo  per  fufccptam 
fidem  ac  baptifmum  in  magna  domo  con- 
tinebantur. Qux  fententia  ell  Auguflini 
his  ipfis,  quos  attulimus,  locis.  C^n- 
quam  propter  Cyprianum,  cu|us  le di- 
cit auaoritate  urgen , fatetur  etiam  hx- 
reticos  in  magna  domo  quodammodoef- 
fe , propter  eadem  fac  ramenta , quibus  ad- 
miniflrandis  cum  Ecclefia  conveniunt  . 

Verum  id  Augufliims  , ut  dixi , invi- 
tus addidit:  nam  illud  prius  libenter 
H fc- 


aj 


114  De  E€ckfi^  Catheiu» 


Icquitur  . Ego  vero  , Ut , quemadmo- 
dum (cntio  , loquar',  non  iotelligo  , 
quid  caute  AuguUino  fuerit,  « verbt 
Cypriani  in  eum  fenfum  acceperit , qM 
mmi  fane  tam  apparet  a Cyf^iam  men- 
te alienus  , quam  coelum  a terrz  na- 
tura alienum  eft.  Nam  , ut  onrnura, 
quod  in  locis  paulo  ance  a me  ciuctt 
Cyprianus  ipfc  hzreticos  non  obicure 
ab  Ecclefia  exdudit , certe  in  epiflela 
ad  Anconianum  , cujus  Augiiftinus  te- 
fiimonio  abutitur  , non  folum  non  ab 
ea  lententia  dilcedit , (ed  eandem  aper- 
tius confirmat,  inquiens  i Quod  vero 
ad  Novatiani  Mrfonam  Mrtinec  , icias 
nos  curiofos  eiTe  non  deixre  , cum  fo- 
ris doceat  . Quifquis  ille  eft,  & qua- 
lifcunque  eft , Chnftianus  non  eft,  qui 
in  Chrifti  Ecclefia  . non  eft,  &c.  Nec 
alia  Cypriano  caufa  fuit  hxreticorum 
baptifma  negandi  , nifi  quia  eos  extra 
Ecclefiam  & efle  , 8c  baptizare  , per- 
petua illi  fuit  firmaque  fenccniia  . In 
verbis  autem  , qua  Au^ftinus  refert  , 
nihil  aliud  Cyprianus  fignificat,  quam 
Novacianonim  arroeanuam  & tumo- 
rem , qui  putarenr  le  pofle  facere  id , 
quod  ne  Apqftolis  quidem  concefTum 
cft,  ut  zixania  a frumento  difcernerent, 
paleas  fepararent  a critico,  vafifque  li- 
gneis & fidlilibus  ejeffis,  aurea  argen- 
leaqoe  feligerent.  Ubi  per  vafa  lignea 
& fidhlia  non  eos  Cyprianus  accepit , 
quorum  fermo  ut  cancer  ferpferat , fed 
eofdem  prorfus  , quos  & zizania,  & 
paleas  vocaverat , hoc  cft  , fragiles  Sc 
imbecillos  , qui  firmis  periedfiique  e- 
rant,  funtque  femper  in  Ecclefia  per- 
mixti. Quos  Novatiani  quoniam  fer- 
re non  iwceranc , humilitatis  ac  leni- 
tatis omiii  , ab  Ecdefia  ante  tempus 
ciicere  conabantur.  Quanquam  vala  li- 

fnea  fid<liaque  ad  tolos  improbos  re- 
rre , quod  Cyprianus  facit , non  Au- 
gultino  folum , fed  mihi  etiam  parum 
probatum  eft . Senfus  igitur  Apoftoli 
planus  eft.  Cum  enim  dixiflet  , quof- 
dam  a veritate  excidiffe  , &c.  ne  o- 
mnes  fragiles  exiftimaremur  , ac  pro- 
inde Ecclcfiz  fidei  umeremus  , fubp- 
cic , Sed  firmum  fundamentum  I>ei  ftat , 
&c.  Quia  vtro  quxreret  fortafle  quil- 
mam,  cur  Deus  in  Ecclefia  fua  alios 
firmos  , alios  infirmos  haberet  , hos 
ftare  , iites  excidere  pateretur  j huic 
refpMidet  Apoftolus  , in  magna  domo 
non  folum  efte  vafa  aurea  & argentea , 
iai  lignea  & teftacea,  dcc. 

Eft  & altera  hujus  Apoftolici  tefti- 


monii  intelligemia,  ex  qua  Maiiichxo-r;»h  a 
rum  , Pclagianorum , Cacoarorum , Do-  ••fi'*»  * 
natiltarum , beguardorum , & ^uina- 
rum  pariter  eluuntur  errores,  in  quos 
Hymeuxus  forte  & Philctus  incurre- 
rant. Non  enim  vero  fimile  fit,  ineam 
hos  amciitiam  inciiUfte  , ut  altruerenc 
corporum  refurredlionem  efle  jam  fa- 
ctam. ted  quoniam  ialta  abfolutx  fan- 
Cfimonix  pcrliiafione  imbuti,  vitam  in 
carne  mortali  afferebant  fimilem  ei  , 
quam  jufti  cum  angelis  poft  refurre- 
ttioiiem  immortales  habituri  funt , ab 
onuii  Icilicet  fragilitate  & imperfedtio- 
ne  aUenamj  idcirco  vas  eledfaonis  A- 
poftolus  eos  aflCTuifle  ait  refurredio- 
nem  clle  jam  tadam  . Horum  igitur 
vanam  fiuilemque  fenicntiam  paucis  re- 
turat Paulus,  inquiens.  Sed  firmum  fun- 
damentum Dei  ftat,  &c.  Qux  verba  , 
ni  fallor  ego  , hunc  fienfum  hatenc  , 

Eledio  fidelium  ex  parte  Dei  quidem 
certa  atque  immutabiLs  eft  . Hanc  e- 
nim  ille  vocat  fundamentum , quoniam 
primum  eft  humanx  falucis  mitium  . , 

Nam  quos  prxdettinavit  , hos  & vo-  *' 
cavit  i & quos  vocavit  , hos  3c  jufti- 
ficavitj  quos  autem  juftificavit  , illos 
& glorificavit  . Firmum  igitur  funda- 
mentum Dei  ftat  , habens  fignaculum 
hoc  , Novit  Dominus  qui  funt  fui.  E- 
ledio  quippe  noftra,  nobis  ipfis  obicu- 
ra  & incognita,  folius  Dei  notitia qua- 
fi  fignaculo  quodam  obfignata  claudi- 
tur, ut  hinc  & apud  nos  incerta  & 
occulca  fit,  & apud  Deum  ftacafif  fi- 
xa . Sed  quia  laliis  noftra  a noftro 
quoque  arbitno  pendet,  nemo  ex  elc- 
dione  Dei  certam  fibi  ftabilemque  |u- 
ftitiam  polliceri  debet  , nemo  fenlu 
inflatus  carnis  fux  angelorum  religio- 
nem in  carne  mortali  prxdicare,  ne- 
mo impeccantiam  & virtutem  omnibus 
numeris  abfolutam  fibi  effumere  , ne- 
mo reliquorum  fidelium  arpernari  con- 
fortium  , m quibus  humanum  adhuc  a- 
liquid  lubefle  cernat.  Hoc  cft  autem  , 
quod  fubiungit,  Difcedat  ab  iniquita- 
te, &c.  Saugat,  inquit,  in  primis  per  A PtU  *. 
bona  ipfc  opera  certam  facere  voca  ''••• 
tionem  fuam  , nec  tantum  mundicix '• 
Aix  fidat,  ne  timeat  iniquitate  fe  pof- 
fe  contaminari  fk  pollui.  Incelligat de- 
inde, tn  nugna  domo  nou  folum  efle 
vala  aurea  & argentea  , fied  lignea  tc 
fidilia ; ac  quxdam  quidem  in  hon«-  . 
rem,  alia  autem  in  contumeliam  . Iii 
fi  vala  aliqua  frangi  ^noverit  , re- 
formet ea  pro  fu*  virtli  Oc  confoliJet , 


con- 


Digi- - ed  by 


Jj0er  . Cap.  III.  115 


CMfideraos  (ciprum  , nc  fonc  8e  tpfe 
h-angaiur  . Atque  fi  vas  in  hoaoiem 
fil>i  videtur  effe  , ferat  patienter  vafa 
in  contumeliam  , nec  horum  abomina- 
I «ne  a magna  domo  «Ufccdae  . Nam 
& vaia  ifta  inhonorata  & ingloria  , 
quem^modum  1 l>ero  arbitrio  verfa 
Uiat  in  roctiimeliam,  fic  verti  eadem 
libertate  pexerunt  in  honorem . Quibus 
ex  rcbus  non  modo  argumentunt  illmi 
eliditur,  verum  etiam  id  coaftat , quod 
IO  hac  definiiMne  vel  maxime  quaeri- 
tur, Ecclefiam  omnium  fidelium  , & 
fortium  & imbecillium,  & Hiilerurofc 
iniquorum  coUc£lione  conftitui  . Id 
quod  fi  plane  ac  breviter  confeceri- 
mus, nec  nos  induiirir  nollrx,  nec 
fiu  ledlorcm  labori»  poenitebit. 


CAPUT  III. 


flpintm  fimt  fitUt  illi  , t ^$ukus  v*- 
n ^ pTtfrii  £cfUJU  etn- 
fiitmr . 


ENimvero  in  partibus  Ecclefir  cen- 
fendis  tres  errores  fuifie  animad- 
vertimus. Primus  eorum  fmc , qui  non 
putarunt  illic  Ecclefiam  habere  partem  , 
p,'rm.  ubi  non  ell  folida  vitz  puritas , & in- 
a-  tegntas  . Tales  olim  mere  Cathari  , 
&,  qd  ad  horumvclantam accedebant, 
Doiiatifiae  > hodie  finit  ex  Lutheranis 
Anabaptifiat  , qui  cum  Ifebgianis  per- 
<e£lam  omnino  in  hac  etiam  mortali 
vira  fidcinim  efle  juHiciam  volunt ; cum 
Catharis  & Douaiillis  nullam  in  Eccle- 
fia  infirmitatem  ferunc  . Fuere  alii  , 
qui  folis  prardellinatis  ad  floriam  lo- 
cum in  Ecclefia  concefierunt ; «u)us  er- 
rori» audior»»  prarcipui  rep*i  lumur  Jo- 
Stjpm.  ij.  ^es  yvicleftus  , ic  Joannes  Hus  , 
. damnati  in  Coacilio  Confiant.  Poftreini 
fqlos  probos  ad  Ecclcfiatp  pertinere  ar- 
bitrati fimt  , improbos  autem  nullo 
modo.  Id  quod  poli  veteres  quoldam 
modo  afltrunc  laiheram  non  omnes, 
fed  qui  in  (is  baboicur  oobilifiimi . Ve- 
rum aon  clh  animus,  quxadvcrfumhos 
errores  a catholicis  difputaca  fune , ea 
hic  exquifiie  refiimere.  Summaumergo 
argumeuu  ceferemus  , quibus  finguU 
confutantur. 

Primus  itaque  error  ante  omnia  re- 
cifdem  omnino  ufiinioniis , qui- 
<.♦.7. 0-1.  jjyj  pei;jgij„j  qIjqj  3.  poiiatilt*  relu- 


tati  fimt  . Si  dixer  imus  , quod  pecca- r*/*^*'  ’• 
tum  non  habemus  , ipfi  nos  (educi- 
mus, & veritas  ia  noois  non  ell>  t- 
tem  , Dimitte  nobis  debita  nofira  : ». 

quam  orationem  Chrifius  Apofiolos 
uios  docuit,  quiEcclefix  nimirum  par- 
tes erant;  itero.  In  multis  offendimus  n 
omnes ; item , Omnis  pontifex  ex  ho-  ’• 
roinibus  alfiimptus  pro  hominibus  con- 
fiituitur  , ut  uiferat  facnficia  pro  pec- 
cans, qiii  condolere  poflrt  iis  , quier- 
unt, quoniam  & ipTe  circum  latus  efi 
iafirmttate,  & propterea  debet,  quem- 
admodum pro  populo  , ita  etiam  pro 
femeuplo  o&crre  pro  peccatis : item  ; . . 

Non  mtres  in  ludcium  cum  fervo  tuo, 
quia  aon  jufiiiicabitur  coram  te  omnis  ^ 
vivens;  itera.  Non  cli  homo,  qui  non 
peccet;  iicm,  Quispotefi  dicere,  mmi- 
dum  efi  cor  meum  , mundus  fum  a 
peccato)  item,  Non  ell  homo  jullus  fer/ry:  7. 
m terra  , qui  iaci^  bonum  , & non 
peccet : exteraque  finulia  , qux  ex 
job  tc  Datitele  referri  folent . Si  igitur  '+• 
Ecclefiam  m fin^ulis  'etiam  membris  *’ 
omni  prorfus  laue  & culpa  vacare 
oporteret,  nulla  profedlo  in  terris ellet 
Ecclefia,  quoniam  nemo  ufquam  mor- 
talium ell , ut  prxdidla  teitimonia 
• comprobant,  qui  omni  ex  parte  perte- 
dlus  & immaculatus  fit.  Przterea  Ce- 
phas  Ecckfix  fine  dubio  pars  erat  , 
qui  Ecclefix  columna  erat»  ac  et  ta- 
men in  feciem  Apollolus  rsllictt,  quia“"‘  ‘‘ 
rcprehenfibilis  erat,  nec  redle  arnbula- 
bac  ad  veritatem  Euangelii.  Non  ergo 
opus  ell  Ecclefix  membra  adeo  pura 
cite,  ut  nulla  ia  eis  macula,  nullus  nx- 
vus  refideat. 

Ad  hxc , in  ThcdUonicenllbus  Ec-  *•  '* 

defiam  agnofeebat  Apofiplus  : in  his  ^ '' 

vero  iifdera  quoldam  etum  notabat  am- 
bulantes inquiete,  8e  curiofe  agentes  , 
quos  docet  non  quali  alienos  & inimi. 
cos  exifiiraandos , l'ed  coiriprendos  ut 
fratres  . Chrifii  igitur  confiarernicas 
8f  locietas  aliquos  habet  fratres  & lo- 
cios  iroperfeclo»  . Quid  plura  ? Non- c,r.  j. 
ne  ApofioUis  parvulos  quofilam&  im- 
becilles 111  Ecclefia  ell:  allumat ) Tan-xw.  ij. 
quam  parvuli»  in  Chrillo  , air  , lac 
potum  dedi , uon  clcam  ; 8i  rurfum ; ■E/V-  4- 
Infirmum  in  fide  afiiunice  Qmd  illud  > 

Quoldam  qMtdem  dedirApoilmos  , quof- 
dam  autem  IVophetas  , alios  vero  E- 
vaiieebfias  , abn»  autem  pallores  & 
dodxores,  ad  ooiifummaciontm  fandio- 
rum in  xdificationem  corporis  ChrU 
fii  , donec  occurramus  omnes  in  vi- 
li 1 rum 


Il6  De  Eccieji*  Cathtlitet  AuSlmtate , 


rum  perffdhlin , at  jam  non  fimus  par- 
vuli fluauantes  . Et  flatim  , Crefca- 
nius,  inquit,  in  illo  , ex  quo  totum 
corpus  compa£lum  & connexum,  aug- 
mentum corporis  facit  in  menfuram 
uniufcujufque  membri.  Non  igitur  o- 
h u i,  mnia  Ecclefiae  membra  undique  con- 
fummata  funt  , expletaque  fuis  omni- 
numeris  & partibus.  Sed  otiofum 
1*  'tfjyu  xmplius  in  erroris  hujus  coniiita- 
cnfijht».  tione  verfari , prxfertim  cum  Augufti- 
>•  & M.  nus  & Hieronymus  in  hac  ferme.ea- 
PtUg,  jjjn  caufa  diligentilTnrc  elaboraverint  . 
Pergamus  itaque  ad  reliqua. 

Secunda  porro  hxrefis  a nollris  ma- 
joribus primum  explofa  eft  , quoniam 
nexu  neceflario  illi  cohzrent  aliz  pe- 
s'^  flilcntiflim*  in  eodem  Concilio  damna- 
',j.  ■ '■"*  ti.  Si  Papa  fuerit  prxfcitus , non  ha- 
bet potefiatem  fuper  fideles,  nili  for- 
te a Cxfare:  item  , Nullus  fine  reve- 
latione potell  rationabiliter  de  fc  af- 
ferere,  quod  fit  caput  particularis  Eo- 
clefix:  item,  prxfens  juftitia  8e  gra- 
tia non  facit  aliquem  efle  aut  Chrifii 
membrum  , aut  Ecclefix  i item , prx- 
deftinati  etiam  infideles  femper  funt 
Chrilli  Ecclefixque  membra  . Quare 
nec  Paulus  unquam  fuit  membrum  dia- 
boli, nec  Judas  Chrifti  . Qux  omnia' 
& per  fe  funt  falfa  perfpicue  , & ca- 
tholicx  fidei  vehementer  repugnantia  . 

, Res  certe ‘Chrifii  publica  hiiliet  infi- 
pientilTime  conllituta,  fi  magiftratuum 
in  ea  potellas  tantis  effet  tenebris  tir- 
cumfula,  ut  nulli  prorfus  fidelium  e- 
luceret.  Cum  enim  iiniverfi  fideles  du- 
bitent, an  fiimmus  Pomifex  , Epifeo- 
pi , facerdotes , ac  exteri  Ecclefix  mi- 
■ nifiri  prxdeftinati  fint  , necnei  dubi- 
tent etiam  oportet  , nura  detretis  ju- 
d.iciifque  eorum  allringantur . Ita  fiet, 
nt  Ecclefix  ac  Conciliorum  dogmata 
ambigua  fint  omnia  , Sc  leges  cundlx 
imbecilles,  fineque  vi  ad  coercendum 
idonea.  C^rid  autem  fluliiiis  dici  pot- 
cll  , quam  civem  civitatis  fux  magi- 
llratus  cognofccre  , qiii  fint,  omnino 
non  pofTe?  Qui  igitur  ita  femiuut,  ii 
' cum  llultum  Chriltianx  'Reipublicx  au- 
ctorem faciunt , tum  omnia  icita , prx- 
tepta  , fandtiones  evertunt  , omnem- 
que  funditus  Ecclefix  poteftatems  qux 
apud  cos  lane  vacillet  & cadat  necef- 
fe  elt  , quibus  occulu  , incerta  , at- 
que infirma  eft.  Nec  argumentis  a ra- 
tione dudlis  opus  eft  irrationalem  , 
non  opinionem  dicam  , fed  infaniam 
coarguere  , cum  ad  eam  refellendam 


imnifelliflima  fint  kriptnr»  teftima- 
nia.  Vos  , inquit  , eftis  luz  mundi  . 

Non  potell  civitas  abfeondi  fupra  mon-  Mdttt.  t. 
tem  polita  , nec  accendunt  lucernam  , 

& ponunt  eam  fub  modio , &c.  itera , 

Si  non  audierit  eos , dic  Ecclefix  , fi  •Ws»»*- 
autem  Eccle/iam  non  audierit , Scc.  Ec- 
clefiam  igitur  manifdiam  & cognitam 
fidelibus  elTe  necelltim  eft  . Item,  ad 
regnum  ccrloriim  familiamque  luam 
Chriftus  eum  quoque  fervura '^perfine- 
re  docuit , qui  , quoniam  confervi  fui 
non  eft  milenus  , torroribus  traditils 
eft . Non  ergo  in  Chrifti  familia  , 
qux  Ecclefta  eft  , foli  fervi  prxdcili- 
nati  continentur.  Item,  Simile  tadtum  ’*• 

eft  regnum  coelorum  homini  regi,  qiu 
fecit  nuptias  Hlio  luo  , iii  quas  intra- 
vit etiam  ille  , qui  miftus  eft  m te- 
nebras exteriores  . Item  , Simile  eft  Afani.  if, 
regnum  coelorum  decem  virginibus  , 
quarum  quinque  erant  fatux,  & quin- 
que prudentes  . Non  ait , quinque  fi- 
mile  efte,  fed  decem.  Et  tamen  quin- 
que ex  illis  claufa  eft  janua.  Item  *i 
hecleCam  elfe  ex  prxdeftinatis  prxfci- 
tilque  permixum,  illa  Chrifti  parabo- 
la demotiftrat  , in  qua  reti  compara- 
tur, quo  pifees  omne  genus  . colligun- 
tur, nec  leliguniur , donec  in  lictore 
fint  expoliti , ubi  angeli  Icparabunc  ^ 
medio  luftorum  malos.  Se  minent  eos 
in  caminum  ignis. 

Illa  quoque  idem  oftendit , in  qua 
agri  dicitur  fimilis  , qui  bona  fruge 
cenlitus  , zizaniis  inimici  fraude  infi-,«sWM  * 
cicur,  quibus  non  expurgatur,  donec W 
in  aream  adycdla  fuerit  metfis  , cumi’*.’'" 
ulligenda  zizania  funt  , Se  alliganda^*""' 
in  falciculos  ad  comburendiun.  Rtquo-  „ . 
niam  omnia  pcrlequimiir , Ecclefa  area  ' * 
illa  eft,  in  qua  lic  colleftum  eft  triti- 
cum , ut  fub  palea  deluefeat  , donec 
vanno  Se  cribro  repurgatum  in  horreum 
taodem  reconditur:  palex  autem  com- 
buruntur igni  inexcinguibili  . Prxterca  ■ 
non  ex  prxfcientia  , led  ex  prxfentix 
juftitia  Dei  populuin  , civitatem  , fii- 
miliam  nominari  , illud  deraonftrat  , 

Qui  aliquando  non  populus  Det,  nunc  ^ 
autem  populus  Dei  i illud  item  , E- 
ratis  Illo  in  tempore  alienati  a oon- 
verfitione  Ifrael,  & hofpites  teftartieii- 
tomm  j jam  autem  non  eftis  holpices 
Se  advenx  , fed  eftis  cives  fandiorum  , 

& domeftici  Dei , Sec.  Quod  nili  ita  Iit , 
beatus  Se  juflus  eft  omnis  ille  , qui  eft 
prxdeftinatus  ad  gloriam  , tum  etiam 
cefra  mifer  se  impius  eft.  Non  igitur 

a prx- 


Laber  Cap.  IU.  n 


7m».  r.  * prxfctentia  , fed  a pratfenti  juftitia 
^ * proprie  denominamur . Dedic  eis  po- 

teftatem',  ait,  filios  Dei  fieri  . Quibus? 
Num  iis  , quos  pracfcivic  elTe  credicu- 
Efiif.  s.  >'0^  ^ a credunt  in 

nomine  ejus  . Item , Eratis  aliquando 
tenebrx,  nunc  autem  lux  in  Domino: 
I.  ctr.  j.  ut  filii  lucis  ambulate . Itera  , An  ne- 
fcitis , quia  corpora  vefira  membra 
funt  Chnfti  > Tollens  ergo  membra 
1.  j4dM.  j.  chrifti  , faciam  membra  meretricis  ? 

Item,  Qui  facit  juftitiam  , pjftus  eft  : 
'ttf.tnUi.  *1“'  peccatum , ex  diabolo  efl . In 
£m.  la.  ‘ hoc  manifelli  funf  filii  Dei  & filii  dia- 
boli. Item,  Multi  unuin  corpus  fumus 
in  Chrillo,  finguli  autem  alter  alte- 
rius membra.  Quod  nifi  fecundum  ju- 
ftitiam  prxfeotera  nullo  modo  fumus . 
‘i.  Or.  12.  Item  , In  uno  fpiritu  omnes  nos  in 
unum  corpus  baptizati  fumus.  Per  ba- 
ptifmum  ergo  , & non  per  przdeili- 
nationis  gratiam  in  Chrilli  corpus  tranf- 
imus  . ^ in  hujus  erroris  confuta- 
tionem fatis  multa  diximus  . Jam 
tertiunt  eundemque  poflr^um  refute- 
mus. 

Id  quod  in  primis  ezdem  omnino 
Evangelii  parabolz  conficiunt  , quibus 
tfifi.  }.l.  !•  ante  ull  fumus  . E quibus  hoc  idem 
Cyprianus  , Hieronymus  , Auguftinus 
/>ri2«.n«r.  argumentantur  , In  agro  quippe  domi- 
/.).(.  nico  inter  nitentia  culta,  lappzque  , 
a.  J.  t.  ta.  gf  tribuli , & fteriles  dominagtur  ave- 
Pam  ”a'  fruraentUfti  operi- 

un*  • In  ttii  pilees  & boni  concludun- 
j.  r.  a.  & tur  & mali . In  magna  domo  vafa  funt 
5.  itnnit.  lignea,  & fidlilia,  honorata  quoque  & 
J inhonorata  . In  regno  caelorum  cum 
«•’».  D*.  fapienubus  virginibus  fatuz  funt  . In 
tuLt.  ftfi  Ctirifii  bmilia  fervus  nequam  inveni- 
niitti.  r.  turi  non  ille  Iblum  , qui  confervo  ne- 
•.  gavit  mifcricordiam  , led  is  etiam  , 
qui  fuper  tamiliam  conllitutus  , cum 
moram  Domini  caufaretur , prillinum- 
que  timorem  abjiceret  , coepit  percu- 
tere fervos  & ancillas,  8;  edere,  & 
bibere  , & inebriari  . ^id  i an  non 
a.  & Ecclefias  in  ApocalypG  l^us , qua- 
rum  angelos  Se  miniltros  peus  ad  poe- 
nitentiam admiffi  criminis  cohortatur  i 
CaIai.  i.  ^ Nonne  AmUoIus  ad  Galatas  eas  et- 
1'  i^n  Ecclenas  vocat  , quas  ipfe  idem 

errore  arguit  depravatas?  Inter  Corin- 
1.  quoque  non  una  erat  peccati  fpe- 
cies,  fed  plurimz  : neque  levia  erant 
errata , fed  flazitia  . Et  tamen  Apoflo- 
lus  eos  non  fotum  Ecclefiam,  fea  fan- 
£Iam  Chrifti  iocietatem  & asnofcit  , 
ii  przdicat  . $1  inter  Corinthios  ma- 


net Eccklia,  ubi  fervent  contentiones, 
fediz  , zmulationes  i ubi  lites  vigent 
& jurgia  ; ubi  favetur  fceleri  , quod 
gentibus  ipfis  foret  exeerabile  j ubi  pro- 
Icinditur  Pauli  nomen  , quem  ceu  pa- 
trem colere  debuerant  > ubi  divina  do- 
na ambitioni,  non  charitaii''  lerviunt; 
ubi  quidam  mortuorum  refurredf Ionem 
ludibrio  habent  i ubi  permulta  demum 
indecenter  & inordinate  geruntur:  ec- 
quis audet  Ecclefiz  titulum  eripere 
iis  , quibus  decima  pars  iftorum  cri- 
minum impingi  non  queat  ? Qui  tan- 
ta morofitate  fzviunt  in  przfentes 
Ecclefias  , quid  quzfo  Galatis  , Co- 
rinthiifque  (ecifleni; , tantum  non  Eu-  _ , 
angelli  defertoribus?  Habet  Igitur  Ec- **  ' 

cicfia  carnales  fuos , quos  non  efle  a 
fpiritualibus  deferendos  monet  Apofto- 
lus  i habet  fuos  zgrotos  & infirmes  , 
quibus  parata  a Chrifto  Sacramento- 
rum remedia  medici  adminiftrant  . Iis 
quippe,  qui  intus  funt,  poenitentiz  fa- 
cramentum  paratum  eft  . Quod  fhiUra 
eftet  in  Ecclefia  , fi  nuUi  efTcnt  in  ea 
peccatores.  Atque  Lutherani,  quoniam 
eludere  Ecclefiz  judiaa  volunt,  ne  fa- 
teri cogantur , improbos  habere  Eccle- 
fiallicam  poteftaiem,  hos  Ecclefiz  par- 
tes efle  negant , fibique  proinde  Eccle- 
fiam fingunt , quam  nullus  hominum 
videre  poteft,  ut  quz  tenebras  habitat 
inacceflibiles  : Ecclefiam  certe,  quam 
ego  non  intelligo  . Puderet  me  dicere 
non  intelligere  , fi  ipfi  intelligerent  , 
qui  defendunt  . At  involvere  ifti  , 
obfcurare  id  volunt , quod  in  clara  lu- 
ce a Chrifto  pofitum  eft,  ne  acatholi- 
cz  Eczlefiz  unitate  recefllfle  videan- 
tur . Nulla  eft  autem , ut  Auguftinusait  y F^rm.  /s'K 
lecuritas  unitatis,  nifi  apud  Ecclefiam,  i<  *• 
quz  fiiprf  montem  polita  abfeondi  non  ■**•"*•  s* 
^teft , & ideo  necefle  eft , ut  omnibus 
terrarum  partibus  nota  fit.  Redie  etiam 
eft  ab  eodem  Auguftino  didtum  , ubi  , 
Ecclefia  manifefta  non  eft,  ibi  ne Chri- 
ftum  quidem  manifeftum  efle  pofle  : ^ ' 
qui  per  Ecclefiam  non  folum  homini- 
bus , led  principibus  , & potellatibus  ,. 
in  cceleftibus  innoiefcit.  Nobis  iuque 
Ecclefia  lucerna  eft , fuper  candelabrum  Afa/rt,  %. 
polita  , quam  videant  omnes  qui  in 
domo  funt . Qualis  nimirum  Antioche-  'J* 
nis  fuit , cum  difceptatioms  caufa  fi- 
niendz  Hierofolymam  afeenderunt  . 

Qualem  przfcripfit  Dominus  , ubi 
ait , Dic  Ecclefiz , &c.  Alioqui  , qui- 
bus  Ecclefia  occulta  eft  , quid 
bent  illi  facere  , cum  in  graves  inci- 
li J dunt 


Il8  De  Eccleji*  CcuMicet  AuSioritate. 


dant  de  lege  , ac  religione  oomrover- 
lias } Num  animi  pendere  «fque  , Se 
nidlo  firmo  loco  confiftere  i incena 
nempe  erunt  omnia , fi  apud  Iblos  pios 
Ecclefit  eft.  In  quocanqw  enim  Ec- 
clefix  jadicio  excipiet  is,eontrt  quem 
fentemia  dicitur , quod  judices  non  funt 
pii . (^amobitm  qui  Eeclefitm  jufto- 
rom  Qum  numero  definiunt  , ii  cum 
a malis  Ecclefic  palloribus  omnem  po- 
leftatem  auferunt,  tum  judiciorum  ec- 
clefiafticonim  xires  infirmant  , nec  ul- 
la habere  poflunt  Ecclefix  firma  dog- 
mata . Ac  nili  Chriftus  ntelligeret  , 
malos  Eccleliz  fuc  non  partes  quasli- 
bet, litd  primas  etiam  aliquando  lutu- 
ros , nusquam  illud  profedlo  admone* 
Umh.  aj,  rft  : Sujw  cathedram  Moyfi  federunt 
ferib»,  Se  pharifei:  quzeumque  dixe- 
rint vobis  facite  , fecundum  autem  o- 
era  eorum  nolite  fecere  . Quid  vero 
aulus?  Hic  jam  quzritur  , ait , inter 
1.  ctt.  difpenfatores  , ut  fidelis  quis  invenia- 
tur . Mihi  autem  pro  minimo  eft  , ut 
a vobis  judicer  , Sec.  Quod  fi  necef- 
farii  effent  boni  mores  , ut  quis  Ec- 
defiz  pars , Se  adminiftn  efle  poflet : 
non  utiqtie  pro  minimo  haberet  Apo- 
ftolus  ab  hominibus  judicari  : quippe 
ejufmodi  judicium  cum  Apoftolic*  po- 
teftatis  ruma  cernebat  efie  conjundlum. 
Nunc  autem  videns  ad  nifpenfetoris  po- 
teftatem  illud  non  efle  neceflarium  , 
quod  Corinthii  nonnulli  requirebant  , 
Mihi , ait , pro  minimo  eft , Sec.  Jam 
quot , quamque  vehementes  fcrupuli  , 
quanu  confufio  , atque  perplexitas  i- 
pfis  etiam  difpenfetoruro  antmis  inji- 
cerentur, fi  ex  peccato  ab  Ecflefia  fie- 
rent protinus  alieni , omnemque  adeo 
Hcclebz  pqteftatem  amitterent  ? Bene 
iwnr  fubdit  Apoftoins  , Sed  nec  mo- 
ipfiim  judico , Sec.  Humanorum  autem 
judiciorum  quanta  temeritas,  fi  ab 'ani- 
mi virtute  Eccleliz  partes,  ofiiciaquc 
penderent?  Ea  propter  adiunxit  : Ita- 
que nolite  ante  tempus  judicare,  Sec. 
^anntm  vero  fchifmatum  quotidie  in 
Ecclefia  videremus , dum  unus  alteri 
dictret.  Tu  non  es  de  Ecclefia  , quia 
malus  es  : ego  de  Ecclefia  fum , quia 
fum  bonus  r £>umque  etiam  quem  hic 
damnaret,  eum  ille  defenderet:  quan- 
tam putas  fore  licium,  jurgiorumque 
materiam  ? PraKlare  itaque  condudic 
Apoftolus  , Hzc  autem  transfiguravi 
in  mc.  Se  Apollo  , ne  urna  adverfus 
alterum  infletur  pro  alio,  Sec.  Maneat 
igitur,  Eccleliz  nomen  fi^s  univer- 


los,  probos,  improbofque  compleri  . 

Quod  in  hoc  capke  f^piuMis  expli- 
caodum. 

CAPUT  IV. 

fi*  SttUfi*  enfMkd  b*  fidii 
dtgmMt  MtderilAS, 

De  Eccleliz  nomine  ea  di&a  funt, 
tpiz  citm  neceflaria  viderentur  , 
prarterui  a nobis  nec  poterant  , nec 
debebant  . Nunc  ad  rem  ipfem  , quz 
eft  in  manibus  , aggrediamur  , often- 
damufque  Eccleliz  auCtorhacem  utmim 
habere  ad  laciendam  fidem  virium ut 
firmifltma  etiam  theologis  argumenta 
Tuppeuitet , Hoc  priulqaara  fecio  , ad- 
monen  operz  precium  eft  , Ecclefiam 
non  ipfaia  modo  catholicorum  concio- 
nem effe,  quaj  per  baptilmum  Chrifto 
Sc  nomen  Uedii  , & peculiaris,  nova- 
que refpublica  confecrata  eft  , verum 
etiam  principes,  ac  przfeftos  ipfos  ec- 
clefiafticos,  in  quibus  fcihcet  reipubli- 
cz  hujus  audorius  potiffiinum relidet. 

Nec  id  nos  aut  recenti  opinione  con- 
ficimus, aut  fine  feripturz  ceftimonio 
afierimus.  Przclarum  eft  Ariftoielis  il- 
lud , Civiutem  id  maxime  eflTe  , quod  £<i.p.  e.f. 
eft  in  ea  principale . Inde  enim  , quz 
principes , ac  gubernatores  civitatis  fa- 
ciunt , Sc  feiKiunc,  ea  civius  federc  , 
tentireque  dicitur.  Cujus  rei  in  facris 
illud  exetnpliiffl  eft  , Congregati  funt  !•  *- 

omnes  majores  nutu  Ifrael  cum  princi- 
pibus tribuum,  8C  duces  familiarum  in 
Hierufalem.  Et  inferius,  Convertitqne 
rex  faciem  fuam  , Sc  beneiiixit  omni 
Eccleliz  Ifrael  : omnis  enim  Ecclefia 
Ifrael  ftabat  . Illud  eft  etiam  limile 
huic , Venit  Moyfes , Sc  convocans  ma-  **' 
jores  natu  populi , expofuit  omnes  fer- 
mones.,  quos  mandaverat  Dominus  . 
Relponditque  omnis  populus  fimul  : 

Cunda,  quz  locutus  eft  Dominus,  fa- 
ciemus. Non  eft  igitur,  cur  in  hac  fi- 
gnificatione  Ecclefiz  vocabulum  fideles 
oerhorrefeant  s quod  hzretici  facere  fb- 
lent  in  odium  Ecclefiafticz  poteftaais  , 
quam  Chriftus  non  penes  populares  , 
led  penes  Eccleliz  facerdotes  , ac  pa- 
llores efle  voluit,  ut  alio  Se  loco.  Se 
tempore,  fi  facultas  erit,  explicabitur. 

Nunc  fcholz  more  rem  totam  , quz 
huuis  libri  caput  eft  , quatuor  conclu- 
fionibus  abfolvemus . Sit  ergo  prima 
concludo . 

Ecclefiz  fides  deficere  non  poteft  . i,  Conc. 

Eft 


Of<4  2« 

Offd  2, 
C»nt,  J, 

hUttb,  ult* 

Ffif.  14  ir 
‘9. 

r W.  47. 

Ltu,  I. 

«/.;<  s». 

/•/-■/.  8«. 

tfiU  iji. 

Hltrem»  ji, 
& ii. 

Maitb,  7> 

2.  r«r.  t, 
^Mstih,  iS» 


Lther  Quartus 

Eft  enim  fponfa  Chrifti  per  fiJem , fic- 
ut  fcripium  ell,  DefpooUbo  te  mihiin 
H(is.  C^od  fi  Ecclelix  fides  deelFet  , 
jzm  fponfi  , fpon£xque  macrimomuni 
dirimeretur : quorum  tamen  eli  indillb* 
lubiliSj  perpetuaque  conjundlio.  Spon- 
sabo, ait,  te  mim  in  fempiternum.  Et 
Sponfa,  Teuui,  inquit,  eum  , nec  di- 
mitum . Et  ille  rurium , Ecce  ego  vo- 
bifeum  Ium,  ait,  omnitws  diebus  , uf- 
que  ad  confummationem  fxculi.  Quo 
teflimonio  ad  id,  probandum  utitur  Leo 
ad  Augullam  8e  Theodorum.  Probat e- 
tiom  Julius  in  decretis  Tuis  illo  PliUmi 
teflimonio:  Circumdate  Sion,  & oom- 
pledtimini  eam,  quoniam  hic  elt  Deus 
oofter  in  foculum : ipfe  reget  nos  in  I9- 
cula.  Qpod  de  Ecclcfta  Chriili  intclli- 
gi  oportere',  quicunque  Plalmum  leget , 
etiam  me  non  demonflrante  , intcUe- 
flurus-  ell , Idem  quoque  ollenditur  ex 
eo.  Regnabit  in  domo  Jacob  in  *ter- 
num,  & regni  ejus  non  erit  finis.  Si 
ergo  in  xterniim  Ecclefia  Chriili  ma- 
nu fullinetur  , Chriili  prxfidio  arma- 
tur, Chriili  virtute  fulcitur  , Chriili 
fapientia  regitur  , fides  profeClo  in  ca 
pennanebit  , fine  qua  regnum  Chriili 
in  terris  nullum  e&.  Confirmat  autem 
hoc  clarifltma  illa  Efai»  vaticinatio  , 
Hoc  foedus  meum  cun  eis  , dicit  Do- 
minus , fpiriuis  meus  qui  elt  iu  te , & 
verba  mea  quz  polui  tn  ore  tuo,  non 
recedent  de  ore  tuo , & de  ore  femi- 
nis tui  amodo  , & uique  io  Tempiier- 
nun>  . Huic  & lUafimilisell , DilpoTui 
tellamcntum  elediis  meis  , juravi  Da- 
vid  liervo  meo  , ufque  in  zternum 
prxparabo  feokcn  tuum . Item , Elegit 
Dominus  Sion  , elegit  eam  in  habita- 
tionem (ibi.  Hxc  requies  mea  in  1^ 
culum  foculi.  Illa  vero  Hieremix  cli 
longe  fimillima  , Ecce  dies  veniunt  , 
dicit  Dominus , &C.  Prxterea  vir  fapi- 
ens  deferibitur  a Domino  is , qui  atdi- 
ficavic  domum  fuam  fuper  KCram  . 
Chrillus  igitur  domum  luam  lupcr  pe- 
tram ftmclavit.  Quare  nec  pluvia,  nec 
fiuniina,  nec  venti  obruere  illam  pof- 
funt . Ac  fide  ilaoms , ut  aic  Paulus ; 
Ecclefia  igitur  fidem  fenper  habebit. 
Nam  alias  non  dabit , fed  ruet , Qjjid 
quod  apertis  rerbis  hanc  fidei  firnuta- 
cem  Ecclefix.  fiix  Domiiuis  pollicetur, 
ioquiens  , Super  hanc  petram  xdifica- 
bo  Eccle&m  meam  , & portx  inferi 
non  prxvakbunt  adverfiis  eam  ? Ec- 
clelix  igicur  fidem  non  poterii  vel  in- 
kriius  timere. 


Cap.  IV.  11/ 

Conclufto  lecunda,  Ecclefia  111  cre-i.  Coa 
dendo  errare  non  poted  . Nonnulli  e- 
nim  Ecclefiz  perpetuam  fiuem  fic  in- 
terpretantur, ut  intelligont,  Eleum  Ec- 
cleuz  elTe  prxCtncem  ufque  ai  foculi 
confummationem  , nc  unquam  vera  il- 
li  fides  , & charicas  defit  s Icd  pode 
tamen  probabiliter  ignorare  rera  unam- 
quamliuet  , qua  fciuccc  ignorata , ron 
proinde  Ecclefia  fidem  amitteret  . Fa- 
ciamus tnim  difputationis  gratia,  non 
elTc  a Deo  revelatum  , Divam  Virgi- 
nem ab  originali  peccato  iniraunem  ex- 
litide.  Nihil  enim  prohibet  rem  fidtam 
exempli  loco  ponere  , quo  facilius  res 
incclligacur : quanquam  exemplum  ve- 
rum elt , ut  poderius  odendemus . 

Ajunc  ergo,  quod  quamvis  Ecclefia 
crederet , Saudtam  Virginem  fuidc  fi- 
ne peccato  conceptam , idemque  de- 
finiret ab  omnibus  ede  credanuuiu  s 
non  tamen  in  eo  fidei  jaituram  fa- 
cere cxidimarccur  . Nam  beet  fal- 
leretur , at  error  probabilis  , 8c  in- 
culpatus fidem  Ecefefix  non  exclude- 
ret . Cujus  lieatentix  , fi  de  facie 
confideres  videntur  elTe  Glodit  in- 
terlinearis  ( fic  enim  vocant  ) in,  illud , 

Portx  inferi  non  prxvalebunt  adverfus 
eam:  8e  D.  Thom.in  4.  did.  d.  quxd. 

I.  aitic.  j.  quxll.  a.  ad  j.&  Cardina- 
lis Turrecremata  lib.  fununx  ecclefur 
I.  cap.  pi.  & Alphonfus  a Callro  Za- 
moren-  de  juda  itxr.  punit,  lib.  t. 
cap.  $. 

At  revera  id  nos  fuperiore  propod- 
lione  condiiuimus  , nemp:  Ecclefiam 
iemper  fidem  habituram . Verum  cit 
boc  , quis  negat  ) Sed  prxterea  Ec- 
clefian»  in  fide  errare  non  polfi:  , fic 
a fidelibus  accipiendum  ell , ut  quic- 
quid  Ecclefia  tanquam  fidei  dogma  te- 
net , verum  fic , nec  qutequam  talAim , 
quod  ilU  aut  credit  , aut  docet  ede 
credendum . Cum  enim  Corpus  Chri- 
di  fic,  ut  ad  Ephefios  docet  Apodo- 
lus,  a luo  certe  capite  movetur  , ac 
regitur.  Ecclefix  igitur  error  ad  Chri- 
dum  au&orem  refcrrtiir.  Nullo  iuque 
pa£lo  errare  in  fide  poted.  Nam  fpirt-.  , 

• iic  w>>ri,,ric  -O  Kii.iic  i-AVfU,rie  r * 4' 


tus  veritatis  ed  hujvis  cor^ris  amma . ' 
Unus  , inquit,  fpintus,  8c  uniun  cor- 
pus . Qu(^  u Ipiritu  veritatis  Eccle- 
fia  agitur  , ad  nullum  errarem  ne  in- 
fciens  quidem  moveri  poterit  . Pracla- 
ram  deuido  promidionem  habet  Eccle- 
lia,  quod  nunquam  fit  a Cbcido  de- 
ferentu,  quin  etiam  fpiritu  in  omnem 
duutur  veritatem . Ego  rogabo  Patrem  ,/»• 
H 4 ait. 


«4. 


120  Tk  Etclefi*  Cathoiicd  AuHatitate. 


aic , & alium  Paracletum  dabo  vobis , 
ut  maneat  vobifcum  in  attemum,  fpi- 
ritum  veritatis,  quem  vos  cognofcetis, 
quia  apud  vos  manebit  . Et  poftea  , 
Paracletus  autem  Spiritus  faii£tus  ille 
vos  doc.bit  omnia  , & fuggeret  vobis 
7«s.  14.  omnia,  quaecunque  dixero  vobis.  Item, 
cum  autem  venerit  ille  fpiritus  verita- 
tis , docebit  vos  omnem  veritatem . Nec 
me  fugit  J quod  haeretici  argumentum 
hoc  duobus  modis  eludere  conantur. 
Primum  enim , ejurmodi  verba  , ajunt , 

. de  folis  Apoftolis  intclligenda , neque 
ad  pofleros  in  Ecclelia  pertinere:  mox 
affirmant  , Chrilhim  non  untum  nu- 
mero duodenario  conjunftim , fed  Ap<v 
Holis  quoque  feorfum  lingulis  fpiri- 
lum  veritatis  promililTe  > imo  alus  li- 
n(iliier  difcipulis,  vel  quos  jam  alTum- 
pferat,  vel  qui  poHea  accelluri  erant  . 
Nam  fi  ejuimodi  promiffiooes  lic  in- 
terpretemur, quali  nemini  Chriftiano- 
rum  datae  Hnt,  fed  univerfz  fimul  Ec- 
cle^a , nihil  nos  aliud  , quam  Chri- 
flianis  omnibus  confolationem  tolkre  , 
quae  inde  ad  ipfos  redire  eximia  de- 
buerat. Sed  utraque  juxta  in  re  nilli- 
ce  , indo&eque  nugantur  . Principio 
enim , verba  illa  non  modo  ad  Apo- 
ftolos,  fed  ad  fuccelTores  etiam  refer- 


>«.  •>  g:; 


n oportere,  ex  eo  ante  omnia  patet , 
7«».  H*  Qiii  maneat  vobifcum  in  aeternum  . 

. . Quod  illi  limile  eft,  Ecce  egovobifcum 

Mjtit.  ult.  jyuj  omnibus  diebus  ulque  ad  conlum- 
mationem  faeculi  . Rurfum  ex  eo  quo- 
]ue  patet  , San^ihca  eos  in  veritate  : 
iCTmq  tuus  veritas  ell  . Pro  eis  ego 
fanfitlicabo  meipfum , ut  fint  & ipli 
^nAificati  in  veritate.  Non  pro  eis  au- 
tem ego  rogo  tantum  , fed  pro  eis  , 
qui  credituri  funt  per  verbum  eorum 
io  me.  Atque  promilTionis  hujus  Efa- 
u$  mihi  videtur  illuHris  non  vates  mo- 
do, fed  interpres.  Spiritus  meus,  ait  , 
QUI  ell  10  te,  non  recedet  de  ore  tuo, 
& de  ore  feminis  tui  amodo  8c  ufque 
in  fempitemum.  Quem  igitur  fpiritum 
veritatis  Chrillus  promiut  Apoftolis  , 
Ecclelia;  item  polt  eos  futurae  pro- 
mtlic ; nili  velimus  Eccleliam  defunftis 
Apoftolis  iuifte  a Domino  deftitutam: 
uno  vero  ad  eam  nec  confilia  , nec 
praecepta  evangelii  pertinere  . Siqui- 
dem quae  Dominus  Apoftolis  loque- 
batur , hxc  ad  illos  duntaxat  , non 
ad  futuros  in  Eectefia  poft  eos  fK- 
ftare  dicuntur . Quo  quid  ftukius  dici 
poteft> 

]am  fecunda  tlU  tergiverlatio  quam 


s»> 


vana  etiam , & ridicula  eft  ! Si  enim 
hoc  ita  convnuniter  fidelibus  didum 
elTe*  volunt , Ut  feorfum  quadret  in  fin- 
gulos,  fequttur.  cuicunque  iideli  fpi- 
ritum ventatis  lempiternum  adelTe , qui 
eum  doceat  omnem  veritatem  , fug- 
geratque  ei  omnia  quzeunque  diaa 
in  evangelio  funt.  Sed  efto,  fpiritu  fa- 
pientiz,  intelligentiz , lucis  , veriutis 
omnes  polleant:  num  inficias  ire  pof- 
lumus,  quicquid  particulatim  membro- 
rum unicuique  triouitur  , id  penitus  , 

8e  ad  plenum  corpori  convenire  ? Quid 
ad  hoc  refpondeat Calvinus , audiamus. 

Hoc,  ait,  tametli  habet  nonnullam  ve- 
ri fpeciem , verum  tamen  efle  nego . O 
ftultum  hominem , 8e  repugnantem  ma- 
nifeftz  veritati  1 An  ignorat  , quz 
Spiritus  fan£li  dona  lingulis  membris 
diftribuuntur  , in  commune  conferri 
omnia?  An  videt  oculus,  & non  ma- 
gis homo  videt?  An  pon' lucerna  cor- 
poris eft  oculus  ? Quid  vero  abfurdius  , 
quam  membrum  potfe  quicquam  , 
quod  corpus  nequeat  efficere,  partem 
habere,  quod  non  habet  totum?  Uni- Efh/,  «. 
cuique,  ait,  noflrum  data  eft  gratia 
fecundum  menfuram  donationis  Chri- 
fti . Et  , ipfe  dedit  quofdam  quidem 
Apoftolos  , &c.  ad  confummationem 
fandorum  in  opus  minifterii  , in  zdi- 
ficationem  ebrporis  Chrifti  . Et  pofte- 
rius,  Crefeamus  in  illo,  qui  eft  caput 
Chrillus : ex  quo  totum  corpus  compa- 
dlum,  8e  connexum  fecundum  opera- 
tionem in  menfuram  uniufcuiufque  mem- 
bri, augmentum  corporis  facit  in  »di- 
ficationem  fui  in  charitate  . Membrum 
igitur,  quoniam  id,  quod  eft  , totius 
corporis  ell  , nihil  libi  vindicat  pro- 
prium, fed  ita  in  coipus  omnia  con- 
fert, ut  magis  corporis,  quam  membri 
aftiones,  perfcftionefque  efle  videan- 
tur . Quocirca  illud  ablurdum  ef^  quod 
ii  fcilicet  , quibufeum  nunc  difleritur, 
eam  curam  , quam  debent-  capere  , 
non  capiunt  ; eam  capiunt  , qua  de- 
bent carere.  Non  enim  probant  , ver- 
ba Chrifti  minime  ad  Eccleliam  ani- 
nere',  probant  attinere  ad  Angulos  : 
qiMd  contra  oportebat  , fi  propofitum 
illis  erat  argumenti  vires  infirmare  .. 

Nos  fane  , quemadmodum  fcimus  ani- 
mam a£him  8c  perfeftionem  efle  ma- 
xime quidem  corporis  phylici  orga- 
nici, fecundo  autem  loco  membrorum 
etiam  fingulorum  , in  quibus  varias 
licet  edat  tundbooes  , led  omnes  il- 
is 6C  corporis  propriz  funt  , 8c  pro- 

peu 


Uhtr  ^artHS. 

pier  corpus  iprum  membris  a natura 
tribucz:  Ita  fpiritum  veritatis  ad  cor- 
pus primum  Eccleliae  referimus  > dein- 
de propter  Ecclefiam  ad  Ungulas  et- 
iam Ecclefix  partes , non  ex  xquo , fed 
analogia,  & proportione  quadam , jux- 
ta menfuram  uniufcujufque  membri  . 
tiyhp.  4.  Unum  corpus , inquit  , & unus  fpiri- 
tus . Unicuique  autem  nolfrum  data 
cll  gratia  fecundum  menfuram  dona- 
tionis Chrifli.  Quxnam  vero  hzc  men- 
fura  Chrifti  efl  i Secundum  operatio- 
nem , ait , in  menfuram  uniufcujufque 
fflcmbri  , Spiritus  e^o  fuo  quidem 
modo  fingufis  promiltus  eit,  ut  ma- 
t.  cn.  |.  gnos  doceat , doceat  & parvulos  > at 
parvulis  lac  potum  dat  , majoribus  fo- 
I.  Ctr.  j.  cibum  j illis  Chrillum  loquitur, 

& hunc  cruciExumi  his  loquitur  fapi- 
entiam  in  myfterio  abfcondttam  . Ve- 
rum fingulis  membris  fic  fpiritus  veri- 
tatis adefl,  ut  non  folum  corpori  uni- 
verfo  non  defit  , fed  corpori  , quam 
membris  prius  , potiufque  intelliguur 
adede.  Quin  etiam,  fi  veritas  omnium 
membrorum  donum  ed,  tunc  nimirum 
illa  erit  & firmior  & certior  , cum  in 
eam  omnia  fimul  membra  concurre- 
rint . Quamobrem  , fi  quid  falfi  habe, 
ret  Ecdefia  tanquam  hdei  catholicx 
dogma,  nec  fpiritus  Chrifli  zternum 
cum  fidelibus  ^maneret  , nec  eos  o- 
mnem  doceret  veritatem:  qux  , nifi 
Chrilli  pollicitationes  vanas,  & irritas 
facimus  , vera  rataque  ede  non  pof- 
i.  Tim.  j.  fynt  _ u dogma  falfum  Ecclefia  cre- 
deret, credendumvc  proponeret,  quam- 
libet ex  ignorantia  id  faceret,  quomo- 
do columna,  & firmamentum  edet  ve- 
ntatis >.  Certe  fi  veritas  in  Ecclefix 
humeris  innixa  efl,  deede  illi  omnmo 
non  potefl,  nifi  8e  Ecclefix  fux  Chrt- 
ffus,  & Chriflo  ipfa  veritas  defit  . In 
fumma , fi  Ecclefia  podet  in  fidei  qux- 
flione  falli,  librum  quoque  ut  divinum 
recipere  pollet,  qui  tamen  a Deo  non 
hiidet  , cum  fit  eadem  ratio  de  uno 
libro  , ac  de  unoquolibet  dogmate  . 
Quare  non  vakret  argumentom  , Eo 
clefia  habet  Evangelium  Matthxi  pro 
canonico,  ergo  canonicum  cll.  Quod 
quoniam  impiiflime  8e  abfurdilEme  di- 
ceretur f illud  nos  dicamus  potius,  re- 
^ fideles  Ecclefiam  catholicam  crede- 
re , non  folum  in  eo  itnfu , ui  Eccle- 
fix catholicx  fides  deficiat  nunquam  , 
fed  in  eo  etiam,  ut  nihil  ipfa  credere 
aut  docere  podit,  quod  fic  verx  fid«i 
conirartum . Subdole  autem  atque  ver- 


CapHt  IV.  I2I 

fute  mentem  noflram  Calvinus , Buce- 
rufqu:  interpretantur  . Quifi  in  eum 
fenlum  Eccleliam  negemus  errare  pof- 
fe,  quod  fpiritus  favore,  ac  prxfentra 
treu,  quocunaue  volet  pergere  , tuto 
etiam  fine  verto  incedat  . Proinde  , fi 
uid  prxter  Dei  verbum  crediderit  , 
acuerit  , finierit  , id  habendum  elTe 
non  alio  loco,  quam  certum  Dei  ora- 
culum. Ln  hoc  Igitur  diferimen  efie  a- 
junt,  quod  nos  Ecclefix  audloritatera 
extra  verbum  Dei  collocamus : ipfi  ver- 
bo  annexam  volunt  , nec  patiuntur  ab 
co  fepirari , Labora  ameta  Calvinus 
vehementer  in  iis  locis  colligendis  , in 
quibus  Prophetx , Apolloli  , atque  ad- 
eo Chriflus  ipfe  nihil  ex  fe  actiilifTe  , 
fed  de  ore  Donrini  locuti  fiiiffe  .nemo- 
rantur  . Conficit  mulco  xquius  cfTe 
Ecclefiam  Chrifli  difdpulam  , ab  ejus 
ore  allidue  pemlerci  necexle  fapera,8c 
cogitare  quicquam,  fed  flacuerefapien- 
tix  fux  terminum  , ubi  loquendi  finem 
ille  fecerit  . San&iiTlme  enim  Chrvfo- 
ftomus  , Multi , inquit , Spiritum  San- 
ilum  jaftam , fed  qui  propria  loquun-  ^ 
tur , falfo  illum  prxtendunc . Ut  Chri-  ' ‘ 

Ilus  non  a feipfo  loqui  fe  telfabacur: 
iu  II  quid  prxter  Evangelium  fub  ti- 
tulo fpiritus  obcmdacur , ne  credamus . 

Sane  Chriflus  nihil  plus  de  luo  fpiritu 
denunciat  expc£landura , quam  ut  men- 
tes illuminet  ad  percipiendam  dodlrinx 
fux  veritatem  . Spiritus , ait  , ducet 
vos  in  omnem  veritatem  . Sed  quomo- 
do ? Quia  fuggerec  omnia  , quxeum-  - 
que  dixero  vobis  . Hxc  omnia  Cal--'  ' 
vmus.  Nam  Bucerus  dixit  multo  etiam. 
indoAius,  tunc  efle  Ecclefix  creden- 
dum , cura  pronunciat  fecundum  feri- 
pturas  redle  intellegas  . Sed  hoc  cum 
dicit  , omnia  facit  ambigua  , qux 
fint  ab  Ecclefia  definita.  Si  emm  ali- 
ter potefl  pronunciare , quam  feriptura 
fane  incelleda  exigit : excipiemus,  fem- 
per  , Ecclefiam  eo  falli  , quod  falfo 
feripeuram  intelligit . Ecquis  vero  iu- 
dex  erit  , an  Ecclefia  feripturam  ri- 
te , an  fecus  interpretetur  f Nihil  igi- 
tur afferunt  , qui  Ecclefix  au£lorita- 
tem  non  abfoluce  , fed  ex  conditione 
ponunt  . Si  namque  ad  eum  modum  1 

res  fe  habet , 8e  mihi  quoque  fides  ha- 
benda eil,* quando  pronunciavero  fe- 
cundum feripturas  re^e  intelle^s  . 

Id  enim  ell  non  mihi , fed  feriptu- 
re  credere  . Ac  abfoluce , non  ex  con- 
dicione populus  Domino  credidit  , 8f 
Moyfi  fervo  ejus . .\bfolute  etiam  Pro- 


Hltrm,  4j, 


it. 


LUr,  7. 


122 


De  fyciefiA  CatbqluA  Auiloritate . 


phetis  Sc  Apoilolis  populi  crediderunt. 
Quale  vero  elfec  Prophetis  Apollolifque 
loqaeniibus  fidem  ex  exceptione  detra- 
■herej  quod  perperam  Pei  verba  intelr 
leziflpnt  f Quale  item  ciTet , fi  illa  quo- 
que exceptiq  adderetur.  Mendacium  tu. 
loqueris,  non  mifie  te  Dominus  Deus 
nolter?  Ac  valde  mirum  eft,  tamnihil 
efle  frontis  illis  nebulonibus.  Quid  enim 
tandem  audloritatis  in  Ecclefia  erit , fi 
iq  omni  dogmate  , lege  , defi«itione 
dupliciter  eludi  potefl,  quod  aut  fer- 
monem  ipia  fuum  efttrat,  , fi  fer- 

f'***»  ? 

niv  y IIWU  i«U4v'  . 

Sed  redeo  ad  Calvinum , qui  cum  fibi 
vulgatum  lUud  Domini  relumonium  ob- 
jecifiet.  Si  Ecclefiam  non  audieric,  fit 
tibi  ficut  ethnicus  & publicanus,  bite- 
tur demum  Ecclefiam  audiendam  efle, 
ut  quz  nunquam  nifi  in  veritatem  Dei 
conlentiat,  nihil  nifi  ex  verbo  Domini 
pronunciet.  In  Hoc  Ce  infidere,  non  li- 
cere Ecclefiz  novam  doClrinam'  coa- 
dere  , 8c  plus  pro  oraculo  tradere  , 
quam  quod  Dominus  vertio  fuo  reve- 
lavit. 

Verum  enim  vero  inter  fuo*  fuc  mi-- 
rifite  garrit,  & Vel  fluite  ignorat,  vet 
roalitiofe  mentitur,  cum  dicit  , noc  id 
pro  oraculo'  fidei  habere,  quod  hoat^ 
«es  fine  Dei  revelatione  cenfuerint  . 
Mos  (ant  fideit)  noflrara  individuo  ne- 
xu cum  verbo  Dei  conjundtam  efle  vo- 

timu*,  nec  ullum  Ecclefiz  aAnfumfi- 
enter  firmeque  fuftinemus , nifi  quem 
a Deo  extkine  habemus  cognitum  , & 
firmo  conceptum  animo.  Sed  illud  quo- 
que certo  nubis  perfuafiim  eft.  Domi- 
num Eccfcfiz  fttz  perpetuo  ao  conti- 
nenter adelfe,  Sc  eam  fpi^tu  fuo  rego* 
it , ne  quicquam  pro  fidei  dodbina  tra- 
dat, quod  non  idem  fuerit  Apoflolis-a 
Deo  traditum  . Ita  omnes  prophanas 
novationes  exeeramur  , omneque  illud 
in  fidei  judicio  refpuimus , quod  non 
Apoftoli  Ecckfiz  tradiderint.  Non  er- 

to  in  hoc , fed  in  eo  potiflimum  ear- 
ine quzflio  verfitror,  quod  lutherani 
negant  Ecclefiam  quicquam  fineferipto 
ab  Apollolii  acceprife:  nos  contra  plu- 
ra (fle  accepta  alTeveramus.  Qua  de  r* 
ihulca  alias  firpe  diximus  , 8e  dicemus 
multa  pofttrius.  Quamquam  in  fupt- 
tiore  lib.  adeo  ple^  ac  edpiole  que- 
ftio  hzc  explanati  cft  , ut  nihil 
terea  defiderandnm  efle  videetur  . Ipla 
mihi  veritas  mamnn  injecit , 8e  pau> 
tifper  confidere  & comtaorari  coegit , 
dum  ptiores  conclnfionet  explico  . Ce- 


CoDcI. 


lerius  proinde  in  pofteriores  incurren- 
dum. 

Sit  igiuir  tertia  conchtfio  . Non  fo-  , 

Ipm  Ecclefia  antiqua  io  fide  errare  non 
pouiit,  fed  ne  Ecclefia  quidem  , qu» 
nunc  eft,  qu*ve  futura  eft  ufque  ad, 
conliimmatioocm  fcculi,  errare  m fide- 
aut  potefl , aut  potent . Hzc  condufio 
partim  oftenla.  eft  in  libri  fecundi  ca- 
pite feptirao , partim  ex  his , quz  du- 
aura  diximus,  comprobatur.  Nam  pol- 
licitationes Chrilti  de  przlcntia  fua  , 
de  fpiritu  veritatis  ,.  dc  regno  ipfitis 
fempiterno,  de  corpore,  cujus  ipfeerat 
futuVus  caput,  non  ad Ecclefiam'modo , 
quz  hiit  tempore  Apoflolorum , verum 
etiam  ad  Ecclefiam  Catholicam  , qux 
futura  erat  in  foculi  finem,  pertinere 
neoelluro  ell.  Id  quoniam  ex  argumen- 
tis, quz  prionbus  conclufionibus  con- 
firmandis pofica  funt,  manifkile  colli- 
gitur: vanum  profedo  ent  , aue  ada 
agere,  fi  eadem  argumenu  repetimus, 
aut , fi'  nova  ponimus , uti  in  re  non 
dubia  rationibus  minime  necelTariis . 

Certe  qui  ficdefiz  przfenti.  ipiritum 
veritatis  negare  praetenderit,  is  negabic 
eidem  potclncem  hgandt  atque  felven- 
di , negabit  fiicramen»  Se  Ireerdoiium , 
omniaque  adeo  Spiriois  Sandli  chadf- 
nata  . ba  nuac  Ecclefia  Chrilli  ad  nu- 
dum nomen  contrahetur  , eritque  fine 
re  vocabulum  commentitium  . Verum 
de  tertia  cenclufione  hadlenus. 

Quarta  conclufio.  Non  folum  Eccle- 
fia univerlalis,  id  eft,  colledioomninm 
fidelium  hunc  veritatis  fpirinim  firni- 
pirernum  habet  , fed  eoimem  habent 
etiam  Ecclefiz  principes  ac  pallores  . 

Diximus  enim,  Eccleuz  vocem  & pro 
populo  fideli , 8c  pro  Ecclcfiz  pallori- 
Ms  ttfurpari.  Priores  itaque  conclufio- 
nes  illud  aftruebant , quicquid  BccleSx , 
hoc  ell,  omnium  fidehum  concio  tene- 
ret,  id  verum  efle  i hzc  autem  illud 
affirmat,  pallores  Ecclefiz  Se  dodores 
in  fide  errare  non  polfe,  led  quicquid 
fidelem  populum  docent  , quod  ad 
Gbrifti  fidem  attineat,  effi;  verillnnum. 

Hanc  conclufionem  mox  oftendam  , fi 
prius  admonuero,  paftotn  unius  Se  al- 
terius, item  errorem  pallorum  omoiura 
fidei  non  derogare  , ficut  n#  pauco- 
rum quidem  fi^linm  error  fidei  dero- 
gat populi  Chiiftiani  . Pallores  igitar 
se  domores  omaes  a fide  nunquam 
pofle  aberrare  coarendimus  . Sic  ell 
HHie . 

id  pnmuA , mea  fememia  quidem  , 4.  ConcL 

na- 


W 4. 


r.  Tim, 


Uhrr  £li^rtuf.  Cap.  IV. 

roanifcfte  <l(nW>nfhiic  illud  Apoftoli  tc- 
ftimonium:  ipft  dedic  quoldam  A* 

pofiolat,  quofdBm  auKtn  Prophecas  , 
alios  vero  Evangetiflas  , alios  auceiti 
paftoru  & dodores  ad  contaminatio- 
nen  fandiorum , in  opus  minifterii , in 
aulificadonem  corpotis  Chriiii  ’,  donec 
occurramus  omnes  in.  unicatem  fidd  , 

& agnitionis  filii  Dei , ia  virum  perfe- 
dtum  , ut  jam  non  fimus  parvuli  flu- 
dluantes,  & circumferamur  omni  ven- 
to dodtrinr  in  nequitia  hominiun  , in 
alhitia  ad  circumventtonea  erroris  . 

Sane  II  pallores  ac  doflores  huc  atque 
illuc  errarent , a redloque  fidei  tramite 
dilcedercnt,  oves  prolcdlo  ipf*  etiam 
errarent,  nec  aliter,  quam  fine  pallo- 
re dif)>erfx  vagarentur  . Cutn  enim 
paftor  per  abrnpta  graditur , necelleeft, 
quod  Gregorius  ait  , ut  per  prxcioi- 
iium  grex  fequatur.  Nec  fieri  potelt  , 
ut  membra  reliqua  eo  non  deferantur, 
quo  &i  oculi  fuam  vim  atque  aciem 
intenderint,  8e  caput  fele  incfinaverit 
atque  deflexerit . Bene  ergo  Paulus  , 
ne  populus  variis  doClrinz  ventis  cir- 
cumferatur, divinz  procurationis  efle 
adruit , dodoret  & padqres  Ecclefix 
dare  : quorum  videlicet,  au^loritate 
plebs  fua  tntura  concitata  atque  muta- 
bilis in  fidei  conflantia  fuperno  mu- 
nere contineatur.  Quod  fi  nullum  £c- 
clefiz  fux  pallorem  daret  Chridus  , 
jam  fine  dubio  ovile  fuum  pador  bo- 
nus ille  defereret.  Atqui  multo  melius 
Ecclefix  ed  nullos  hatere,  quam  erran- 
tes habere.  Si  igitur  padores  ad  unum 
omnes  a veritate  difcederent  , oves 
luas  Cliriflus  vel  maxime  dcdituiflet . 

IVxterea  fi  padores  omnes  in  errore 
aliquo  verlarentur,  iidem  omnino  po- 
pulum aut  de  datu  fuo  , & (ede  mo- 
verent, aut  certe  nutare  facerent  , va> 

)•  ciliare , fluduare  . Ita  domus  Chridi 
non  citet  columna  & firmamentum  ve- 
ritatis. Faciamus  infuper  omnes  fimul 
epifeopos  in  eandem  fenientiam  con- 
venire , haneque  populo  rudi  creden- 
dam proponere:  tunc  rogo  , an  popu- 
lus hoc  tequi  debeat , an  non  t Si  de- 
bet, cum  errantibus  ergo  facerdotibus 
& epifeopis  plebs  quoque  erret  necef- 
(e  cd.  Quare  facerdotum  omnium  er- 
ror totius  erit  error  EccJefix  . Sin  au- 
tem populo  omnium  padorum  dodri- 
nam  levem  exidimare  licet,  vide  qux- 
fo,  an  hac  fentencia  abfurdior  alia  di- 
ci, aut  exidimari  poflit.  Si  enim  hinc 
padores  , inde  oves  in  contrartas  par- 


123 


tes  lieperentur  : corporis  compadi  ac 
per  omnem  junfturam  connexi  disjun- 
dio  omnem  Ecdlcfiz  didrahet  unita- 
tem,' & non  folum  inter  optimates  8c 
populum  condituum  a Chriflo  focie- 
tatem  evertet , fed  communem  etiam 
tuar  fe  fidelium  confooiatioiiem  diri- 
mCt , cujus  confociationis  ardiflimum 
vinculum  fidei  efl  conspiratio  eadem 
& confenfus  .partium  non  divalius , D>i- 
vulfus  autem  omnino  crk  , fi  populo- 
rum membra  a &i  capitibus  thvcllao- 
tur . Atque  nbi  ferael  pleb%  rudis  a do- 
dorum  luomm  «ommnni  lententia  de- 
clinaverit , 'quoruoi  dodrinam  podea 
fecutura  ed  f -Si  falert»  abjtcerit  , in  i* 
quo  falieturf  Si  t luce  mentis  aciem 
abduxerit,  quid  nifi  tenebras  intuebi- 
tur? Si  oculus  ed  malus,  nonne  &cor- 
pus  tenebrofum  erri?  ubi  vero  illud  , 

Super  cathedram  Moyfi  federunt  Scri- 
be & Phirifzi  i quodcui^ue  dixerint  , 
vobis,  facite?  Anne  meliore  datu  & 
conditione  Scrib*  fle  Pharifiri  erunt , 
quam  Ecclefix  Chridi  padores  ite  do- 
ctores  ? Certe  fi  prxlencibus  folum  , 
fle  non  item  futuris  Dominas  loquere- 
tur, ut  audor  imperfcdi  argumematar , /r,„.  4,. 
dida  illa  fuilTent,  non  fcnpta  . Dida  i» 
funt  autem  propter  illos,  Icripta  pro- 
pter idos  . Ad  haec  veritas  fidet  in 
catholicorum  controverflis  , quemad- 
modum in  fecundo  libro  condicuimus, 
librifque  etiam  quinto  fle  feptimo  con- 
firmandum ed , non  ed  a ptrolo  qu*- 
renda : ram  quoniam  id  enet  operis 
infiniti , ut  ad  quxdionem  unamquam- 
libet  decernendam  omnium  fententia  fi- 
delium rogaretur  i tum  etiam  quoniam , 
ut  fieri  id  commodiffime  pofTet  , non 
deceret  tamen  aut  cerdonum  , aut  mu- 
liercularum figillatim  inquirere  fle  ex- 
pedare  pidicium.  Sive  enim  unumquem- 
que feorfum  interroges  de  quzdione  , 
qux  in  dubium  venit,  feu umverfos ve- 
lis in  concilium  cogere  , ridicula  fane 
futura  fit  hujus  generis  inquifitio  . Ita 
per  Ecclefi*  audoritatem  nulla  penitus 
controverfia  finiretur,  fi  ad  cara  finien- 
dam totius  confenfum  plebis  requirere 
deberemus  . Addendum  eodem  ed  , 
quod  jampridem  difiimus  , quxiiam 
ad  dodrinam  fidemque  Ecclefix  perti- 
nere, qux  populares  prorlus  ignorant, 
ut , Patrem  fle  Filium  effe  unum  prin- 
cipium Spiritus  Saiidf  , Animam  intel- 
ledual^  efle  formam  fubfhntialem 
humani  corporis  , Librum  EftlKr  efle 
canonicum , aliaque  fimilia , iu  quibus 

leii- 


124  ^ ^ccUji*  Cathoii^  AuUmtite 


fcmenciav  populi  requirere  um  eft  ab- 
furdti^ , ui  non  in  lapientium  modo 
animos , fed  ne  in  ftultorum  quidem  ca- 
furum  fit  > nec  enim  placere  cuipiam 
poceft,  tantas  res  imperiti  vulgi  calcu>. 
fit  judicari . Praeterea  in  eptftola  Ephe> 
fini  concilii- ad  Neftorium  , id  a Ne* 
ftorio  , fi  lacerc  latis  Ecclefiae  velit, 
exigitur,  ut  jurejurando  fiiteatur  , fen- 
drc  Ic  & docere  , quae  univerfi  per 
orientem  & occidentem  epifcopi  praeli* 
delque  populorum  drederent  ac  doce* 
rent.  C^ae^eadem  epillola  comprobata 
etiam  eil  a fezta  lynodo  aAio . 1 1.  In 
concilio  item  Triden.  feffia  3.  defini* 
tum  eft,  Ecclefiae  efle  judicare  de  ve* 
ro  fenlu  8c  interoreutione  fcriptura- 
rum.  At  totam  fidelium  con^re^tio* 
nem  de  re  ejulmodi  velle  judicium  fer* 
re , infanum  elTet . Pallores  igitur  Ec- 
clefiae ac  dolores  illi  funt  , ad  quos 
id  gMus  judicia  pertinent.  Atque  Ege* 
fippi  dilisentilGma  fidei  inquifitio  Eu- 
lofit.  i.  4.  lenii  Carurien.  literis  celebrata  eft , qui 
i;/,  Romam  pergeret , non  popularium 
fentemiam  de  fide  requifivit,  fed  latis 
fibi  tecifle  ad  fidei  fuae  confirmationem 
vifus  eft , fi  cum  epifomis  per  loca  fin- 
cula  in  lermone  congrenus , omnes  ejuf- 
2era  fidei  praedicatores  doftorefque  re- 
,,  'ii.  ■ ‘ periret . Irenaeus  rurfum  cum  Ecclefiae 
au£loritatem  haereticis  objicit  , epifco- 
porum  antum  fententiam  objicit , fe- 
cundum Icriem  ab  Apoftolia  fucceden* 
tium  , horumque  lenium  & fidem 
Ecclefiae  lenium  & fidem  exillimat  , 
de  illis  qui  refiageiur,  eum  Ecclefix 
refragari . Cyprianus  item  in  lib.  de  fim* 
plicit.  praelat.  An  elle  fibi  , inquit  , 
cum  Chrifto  videtur,  qui  adverfus  la- 
cerdotes  Chrifti  fiicit  ? qui  fe  a cleri 
focietate  lecemit  ? Arma  ille  ^tra 
Ecclefiam  portat , contra  Dei  dilpofi* 
lionem  repugnat,  Sec.  qui  contemptis 
ralcopis  , & Dei  farerdotibus  dereli- 
reis  audet,  &c.  £t  in  ep.ad  PupianuM , 
A’>ri4 /1(74.  Chriftus  Apollolas  , ait , ac 

per  hos  ad  omnes  prxpofitos , qui  A- 
poftolis  vicaria  ordinatione  luccedunt, 
Qui  vos  audit , me  audit  , 8e  qui  vos 
rejicit,  me  rejicit.  Et  poilerius  aflerit, 
Ecclefiam  non  efie  multitudinem  con* 
tumacium  , fed  plebem  lacerdoti  adu* 
naum,  8e  gregm  fuo  paftori  adhae* 
7.4.1.  Jowrentem.  Unde  qui  cum  epifeopis  non 
Mri . fint , eos  in  Ecwlta  non  efle  , fruftra- 
que  fibi  eos  blandiri , qui  pacem  cum 
lacerdotibus  non  habuerim  ; ciim  Ec* 
clefia , quz  catholica  una  eli  , kifla 


non  fit , fed  connexa , 8e  cohaerentium 

fibi  invicem  lacerdotum  glutino  copu* 

lata , Bec.  Auguftinus  demum , quonuim 

longum  eft  omnes  commemorare  , cum  tt.ia.rf»r. 

adverfum  hxreticos  Ecclefiae  au&ori* 

ute  nititur,  epifeopos  Apoftobs  ad fua^ 

ufque  tempora  fuccedentes  planq 

telligit. 

CAPUT  V. 

jUvetf»s  h»at  pcflrtmam  imelufiatum 
0tjt0ien4i  fiuJam  • 

ATque  in  harum  conclufionum  & 
explicationem  & confirmationem 
abunde  haec  di^  fufficerent,  nifi  huic 
poftremx  illud  a quibufdam  Theolo* 
objiceretur  , quod  tempore  domi*, 
nicae  ^flionis  Ajwftoli  omnes  ChrilU 
fidem  amiferunt , quo  fieri , ut  & e- 
pifeopi  omnes  Apoftolis  fuccedentes 
polfint  Chrifti  fidem  amittere . Nam 
quod  eo  temjpore  in  fola  Beata  Virgine 
fides  Mrmanierit , candela , inquiunt  , 
illa  fignificat  , quae  in  officiis  eorum 
dierum  fola  non  extinguitur  , unde  di- 
fcipuli  lumen  , quod  amilerant,  rece* 

Mnint.  Quoniam  autem  ratio  haec  in* 
firma  illis  etum  videbatur  , eandem 
omnino  rem  & fan&orum  veterum , 8e 
feripturx  Iaerae  teftirooniis  confir- 
mant. 

Primum  ergo  argumentum  ex  illo 
trahitur  , quod  per  Matthaeum  Domi-  **■ 
nus  dicit , Omnes  vos  fcandalum  pa- 
tiemini in  me  in  ifta  noile  ; feriptum 
eft  enim.  Percutiam  pallorem  , & di* 
fpergentur  oves  gregi*  , id  eft,  ab  u- 
nitate  fidei  Iblventur.  Sic  enim  glofla 
interlinearts  exponit. 

^eundum  ex  eo  , quod  apud  Lucam 
legitur  , verba  mulierum  nunciantium 
Chnfti  refurreflionem  vifa  Apoftolis 
efle  quafi  deliramenta. 

Tertium  ex  eo  , quod  Marcus  tra- 
dit, Chriftum  exprobrafle  omnibus  A* 
poftoUs  incredulitatem  , & duritiam^ 
cordis . 

Quartum  ex  Auguft.  in  illud  Pfalmi , />yu.  tt, 
Delecerunt  oculi  mei : Omnes,  inquit,  , 
difcipuli  defperaverunt , quod  iple  el* 
fet  Chriftus . A latrone  Apoftoli  vidi 
funt  , qui  tunc  credidit , quando  ipfi 
defecerunt  . Refm  etiam  Cardinalis 
Turrecremata  in  hoc  idem  Ambrofi- x,». 
um,  Hieronymum,  Gregorhim,  Ifido-  « *.«■. 
rum. 

Verum  difficile  eft  , de  eorum  faci-  Refpon. 

li-  ad  Argu. 


Ltber  ^UArfw/.  Cap.  V.  12  5 


litare  , perinde  m caufa  poftulat , di- 
cere : qui  hujufmodi  argumentis  per- 
moti, Apoftolos  in  univerlum  omnes 
fidem  pcrdidilTe  ajuni  . Id  quod  non 
ZiLs.r.^cum  ratione  folum,  fed  etiam  cum  la- 
/».«».  jjjj  litffjj  pugnat.  Nara,  ut  de  Petro 
taceamus  , cujiu  fidem  non  defecifle  , 
poftetius  demorllraiuri  fumus  , adhuc 
opinio  illa  de  caneris  Apoftolis  non 
modo  non  certa,  fed  ne  prolabilisqtii- 
MMt  %!r  • Difcipuli  , inquit,  abierunt 

in  Galilatam  in  montem  , ubi  conlli- 
tuerat  illis  Jtfus : &r  videntes  eum  ado- 
raverunt, quidam  autem  dubitaverunt. 
Quidam  , ait,  non  omnes.  Video  au- 
tem hanc  dubitationem  a nonnullis  non 
ad  Apoftolos , led  ad  alios  nefeio  quos 
Oifcipulos  referri  ; fed  mihi  (cmwr 
Theophylafti  magis  ac  Remigii  len- 
tentia placuit , qui  illam  donnt  ad  tem- 
pus , quo  Chriftus  ante  difcipulis  ap- 
paruerat, referendam  . Id  quod  Mar- 
cus , ut  opinor,  intellexit,  cura  ait  , 
Increpavit  incredulitatem  Sc  duritiam 
cordis  , quia  iis  , qui  viderant  eum 
relurrexifle  , non  crediderant  . Sive 
enim  apparitio  h*c  , quam  Marcus 
feribit  , m die  Afcenlionis  luerit,  ut 
multis  placet , live  antea  , quemadmo- 
dum nonnullis  etiam  videtur,  dubitan- 
dum non  tft*,  quin  eas  increpationes 
hic  Marcus  rscapitulando  perftrinxerit , 
quas  fpailira  alii  Hiiangeiiftje  conferi- 
plerunt.  Quia  lis,  mquit,  qui  viderant 
cum  refurrexifle  , ion  crediderant.  Con- 
ftat  autem  ex  al.is  F.uangtl illis,  incre- 
dulitatem & duritiam  cordis  ex  ea  Ici- 
licct  caufa,,  quia  his  , qm  viderant 
Chriftiim  furrex  fle,  r.on  eil  creditum , 
non  ad  omnes  Apoftolos  pertinere  . 
Petrus  namque  8c  foannes  audito  nun- 
tio cucurrerunt  ad  monumentum  ' ac , 
Jacobus  juxu  Hebratorum  evangclium 
ab  hora , qua  biberat  Domim  cali- 
cem, juravit  fe  non  comefturum  pa- 
nem , donec  Chriftiim  videret  rdur- 
gentem,  ut  audior  clt  Hieronymus  in 
c.italogo  feriptorum  Ecclefialticorum  . 
Non  Igitur  omnes  Apolloli  fidei  ja- 
dluram  fecilfe  credendi  funt  : nili  , 
qoort  abfiirdiim  ctt  , omnes  infideles 
liiille  credideris  . Non  enim  fides  fe- 
mel  a Chriftiano  fufccpta . nrfi  per  in- 
fideliutem  tollitur . llliid  abiurdius  , 
MMMihzrefeos  notam  Apoftolis  univerlis 
Jofr inurere.  Quod  qui  faciunt  , tdque  fi- 
rivv.  idoneis  & urgentibus  caufis  , hi 

hi.  j. oon  folum  illis,  led  Chnllo  etiam  & 
/W-,  r.  «I.  fccclelix  iiviirii  lunt  . Jam  argumen- 


ta illa  infirma  elTe  quis  non  videt , quae 
audlores  illius  opinionis  fiibjecerunt  ? 
qux  quidem  partim  a nobis  ante  con- 
mcaia  funt  , partim  uno  nane  vcrlx> 
confutabuntur.  Si  enim  quicqtiam  pro- 
bant , id  folum  probant , Apoftolos  in 
fidei  confeflione  defeciffe , aut  etiam  in 
fide  viva,  qu»  per  dileftionem  opera- 
tur . Huc  vero  referri  poteft  confue- 
tudo  illa  ecclefiaftica  extinguendi  o- 
mnes  cereos  pr*ter  tinum  . (^anquam 
Rupertus  libro  de  divinis  ^ciis  j. 
aflerit,  extmdlos  cereos  priores  ligni- 
ficare  Prophetas  a Jiidxis  interemptos: 
ac  cereum  illum  , qui  ad  breve  tem- 
pus ablcondicur,  fignilicare  Chriftum. 
sane  vero  etiamfi  Apolloli  ttinc  tem- 
poris fide  caruiflent , nihtl  tamen  con- 
tra conclulionem  haber.nur.  Nam  , 

Auguftin.  admonuit , tunc  Apolloli  de- 
fecerunt, cum  nondum  erai.t  duces  Ec- 
clefijti  nec  illud  impletum  fuerat , Ego 
confirmavi  columnas  C)us . Ltnus  ergo 
tunc  erat  pallor  Jefus  Chriftus  . At 
Petrus  ac  reliqui  Apolloli  polleaquam 
a Chnllo  pallores  conftituti  funt,  line 
controverfia  fidem  fsmper  Catholicam 
tenuere  . Cxterum  qti^  haeretici  ca-. 
lumniantur , paftores  Eccleliz  homines 
elfe,  fiillercque  proinde  , ac  falli  pof- 
fe  s argumentum  exiguum  faiie  aiqii; 
mendicum  eft.  Aliud  quippe  fuerit  de 
humanz  naiurz . imbecillitate  difpuia- 
rc  , aliud  de  divina  gratia  & provi- 
dentia, qua  homines  in  veritate  fidei 
continentur.  Tota  namque  fimul  fide- 
lium concio  homines  funt . Proohetz 
item , Apolloli  , & Luaiigeliftz  homi- 
nes erant  , fed  quonum  Ipiritum  veri- 
tatis accepere , in  faliam  fidei  dodlri- 
nam  venire  non  poterant.  Sic  ergo  iic 
Ecclefi*  dodtoresuniverli  homines  qut- 
dem  funt  , led  quoniam  divtno  Ipi-  • 
ritu,  gubernantur  , Sc  aguntur  in  ve- 
ra aogmaca  , nequeunt  m falla  decli- 
nare. 

lllod  aalem  quam  ineptu-n  , quxm 
frivolum,  quam  ridiculum,  quod  qui- 
dam intcrpeiantur  , ideo  nos  in  Ec- 
cleliam  non  credere  , quia  homines 
funt;  omnis  vero  homo  mendax.  Non 
cIl  hxc  illa  proledlo  canfa , qux  gra- 
vilfimos  viros  adduxerit , ut  in  Eccle- 
liam  credendum  c(l'e  negarent  . Srd  f[*l.  77. 
antiquior  & pulchrior,  & ab  audlort-  ^ "«.’-'»• 
b-.is  iplis  profedli  alii  caula  ell.  Augu- / 
ftinus  quippe , Credimus  , au  , Petro , j.  ' 

credimus  Paulo  , in  Paulum  aut  Pi- mijfi. 
ir.iat  noii  ctcdimus : .Tedere  enim  ui 

cum. 


laS  ' m Etciefi*  Cathilic*  AuSioritate. 


euni  , eft  credendo  amare  > credendo 
in  eum  ire  . Hadtenus  Auguftinus . Et 
RU01DUS  > Non  dicitur  , inquit  , lu 
lan£Um  Ecclefiam  , fcd  fandam  Eccle- 
fiam  credendam  efle  , non  ut  Deum  , 
fcd  ut  Ecclefiam  Deo  congregatam  . 
Hac  iuquc  prxMfitionis  fyllai»  cre- 
ator a creaturis  Iccernitur.  Hxc  ille  . 
Ob  id  igitur  audores  hi  non  admit- 
tunt ut  in  Ecclefiam  credamus  , quia 
Ecclefia  fidei  nollra:  finis  non  dt. 

Exiilit  autem  hoc  etiam  loco  qua- 
dam quacllio  fubdiificilis . Cum  enim  ab 
Hieronymo  dupliciter  Ecclefia  dicatur  y 
"■  & ea  qu*  non  habet  maculam  aut 

« "‘I*  rugam,  & nere  corpus  Chrifli  fii  , & 

ea,  qux  in  Chrtfli  nomine  > abfque 
plenis  virtutibus  , imo  cum  vitiis  qui- 
iMifdam  admixtis  , congregatur  : unde 
nobis  cotillare  poterit  , utronam  modo 
nomen  Ecclcfix  captatur,  cum  dicitur 
columna  & firmamentuni  veritatis  i 
Hxretici  liquidem  quicquid  in  feri- 
ptuns  proditum  cfi , quod  ad  Ecetefix 
iicl  audoritatem  fpedet  , vcl  vetitar 
tem  , id  totum  non  in  polleriore  (enfu, 
led  in  priore  acupiendum  cavillantur. 
Conceduni  itaque  fpuitum  veritatis  Ec- 
cleCx fandorum:  Ecclefix  , qux  malos 
habeat  permixtos,  non  concedunt . Nec 
ea  fe  Iblum  ratione  tuentur  , quod  in. 
voce  ambigua  liberum  eft  utramlibet 
fignificationera  eligere  : fed  argumen- 
tis aliis  111  id  etiam  incumbunt , utho^ 
loco  Sr  quxllione  Ecdcfix  nomen  non 
aliter  ulurpandum  elle  perfiiadcant  . 
Illud  primum  efi  , quod  Hieronymus 
fentit,  Ecclefiam  in  (ecundo  fignificatu 
abufive  dici  ; ut  tortis  , inquit  , pru- 
dens, cadus,  judus  , & temperans  in- 
terdum plene  pro  his,  qui  periedx  vir- 
tutis funt , interdum  al>ufive  pro  his  ^ 
qui  funt  incipientes  , accipiuntur  . Si 
ergo  prior  fignificatio  propria  ed,  po- 
derior  impropria  : commodius  fine  <3u- 
bto  Ecclefix  vocem  in  illa  priore , hoc 
ed  , pro  Judorum  concione  ufurpabi- 
mus.  Rurnim  cum  Apodolus illa  dicit  , 
Ecclefia  tubjeda  ed  Chrido  : 8e , Chri- 
dus  dilexit  Ecclefiam  , &cc.  & , Chri- 
fius  caput  ed  Ecclefix  , ipfe  falvator 
corporis  ejus  i vox  illa  pro  fandorum 
congregatione  accipitur  , ut  Hierony- 
mus , Augudmufque  inurpretati  funt . 
quid  igitur  caufz  erit  , cuc  aliter  ac- 
cipiamus > cum  Ecclefiam  fcribit  Apo- 
llolus  columnam  ede  ac  firmamentum 
ventatis  ? 1’rxterea  encomio  illo  no- 
bilitavu  1'aulas  non  Ecclefiam  quamli- 


bet , fed  eam  , qux  edet  domus  Dei  . 

At  domus  Dei  toli  judi  ctTe  credun-  LH.-j.etmr. 
tur  V ut  etiam  Augudinus  ait:  non  er--°"“'-'-s'- 
go  columna  vcrkatis  ed  , nifi  Ecclefia  [' 
landorum  . Prxterea  Au^dinus  di-  nUtml 
ferte  docet  , domum  Ecclefiamquc 
Dei  , qux  in  bonis  folum  fidelibus  cd, 

& fandis  Dei  fervis , eam  efle  , qux 
xdificata  ed  fupra  petram , qux  etiam 
claves  accepit , ac  potedatem  folvendi 
Sc  ligandi  . ^dem  ergo  domus  Dci 
ed  , qux  cd  columna  & firmasaentum 
veritatis.  Quamobrem,  fi  ppfllores,  qui 
Ecclefix  fibi  nomen  vendicant , mali 
funt  , non  ad  cos  hxc  Sc  alia  fimila 
pertinent  . Quod  Sc  Auguduius  irjem  ^'-»<11.  n» 
mullis  aliis  locis  confirmat.  Qux  fi  ve-  ^ 

ra  lunt  , non  folum  coticlufio  lUa 
dreraa  , qux  nunc  expenditur  , fed  re- ' 

Lqux  omnes  funditus  evertuntur  , & i.?.t 
auicquid  omnino  hoc  nobis  loco  con-J***‘”-  * 
Ititutum  ed  . At  verp  , quanauam  in 
eam  Icntentiam  hxc  & alia  plura  ab„4,i,>. 
hxreticis  dilputantur  , nos  umen  Ec- 
cUfiam  fequi  oportet , Sc  ab  omni  , 
quod  abhorret  ab  ipflgs  approbatione  ^ 
fugere  . Primum  autem  hoc  intelligen- 
dum  puto,  quxuuiic  ab  illis  defenlio- 
nis  ratio  viaque  tentae ur  , eam  non 
modo  nodras  rationes  evertere , fed  ad 
id  etum  deducere  , quod  fidei  catho- 
licx  rerumque  omnium  publicarum  na- 
turx  Uiflbnum  atque  inimicum  fit  . Si 
enim  ipiriius  ventatis  lolum  bonis  3 
Chrido  ed  in  Euangelio  promi  flas  : 
exterx  quoque  promilliones  ad  Eccle- 
fiam, qux  ex  fblis  juflis  coiidituitur  . 
pertinebunt  . Quocirca  ( dicendum  elt 
enim  fxpius  ) nec  legum  ferendarum  au- 
ftoritas,  nec  clavium  potedas , nec  pec- 
catorum. remiflio  , nec  doCbrax  vis  , 
m:c  facerdotii  religio  , nec  ulla  omni- 
no publica  Euangelii  facultas  , nifi  in 
Ecclefia  omni  ex  parce  bona  invenie- 
tur . Cum  vero  in  Ecclefia  catholica  , 
qux  inde  ab  Apodolis  fuit  , lemper 
luerint  mali  bonu^e  pecmixu  : ui  ea 
nimirum  nulla  fumet  hrma  fides  , nul- 
la ccru verius,  nultaexprella  potedas r 
nulla folida auifioritas . Ita  omnia,  qux 
vel  pontificum  , vel  coociliorum  , vel 
totius  etiam  Ecclefix  confciiiione  de* 
creu  ac  definiu  funt  , nullas  omnino 
haberent  vires  . Sive  eaiin  excipias  , 
eos  non  efse  judos,  five  , ut  judi  fine, 
efse  umen  nobis  incognitos  : utralibet 
via  Sc  modo  illotum  dogmata  , fcica 
leges  eludes  , cricque  , cuirmadmodum* 
fupra  diximus  , res  Cmidi  piiblicx 
omaiuin^ 

I 


Uher  ^uartMt.  Cap.  V. 


127 


omnium , qu*  fingi  poflunt  , ftultiflS- 
me  , acqiK  abAirdiflime  conflicuta . 

Itaque  fit  verum  illud,  quod  initio 
dixi,  fpiritum  veritatis,  fidei  «atholi- 
rz  fulcimentum  , czteraque  Spiritus 
fan^i  charifmata  ei  Ecdefiz  efle  & 
piomida,  & datJ,  quam  Apoftoli  fua 
dodlrtna , miraculilque  fundarunt  , ad 
quam  lidem  fiias  conlcripfere  »ifiolas , 
quam  in  terris  femper  habuit  Chrifius , 
nuam  lacrz  Uterz  apte,  prudenterque 
oefcribunt  ex  bonit  ac  malis  pilci- 
biis,  ex  frumento  & aiaaniit,  ex  triti- 
co & palea  , ex  fatuis  fapientibufque 
virginilms  , e frms  probis  improbif- 
que  conflantem.  Hzreti.i  er"o  Ecck- 
fiz  nomen  fibi  habeant  invidiofum  & 
obfcurum,  eamque  Ecclefiam  interpre- 
temur, quam  adhuc  nemo  e(l  morta- 
lumi  intuitus  i nos  autem  Ecclefiam  ex 
confuetudine  tuin  divini  fermonis,  tum 
edam  vitz  noflrz  interpretemur  . Nec 
metiamur  eam,  ut  fupcrbi , & arrogan- 
tes, verborum  magnificentia  i fcd  Ec- 
clefiam eam , quz  habetur  , exiflime- 
mus,  illam  autem  omittamus,  quz  o- 
tnni.ro  nufquam  reperitur.  Homtnes  e- 
nim  fumus,  remque  proinde  publicam, 
quz  efl  in  hominum  ufu  vitaque  com- 
muni , non  eam  , quz  fingitor  , fperare 
dibemus.  Quz  omnia  fic  a me  didla 
exilltmari  velim,  non  ut  nulla  in  ter- 
ris fit  coram  Deo  bonorum  multitudo , 
atque  colledlio , quz  & Ecclefia  , 8e 
fponfa,  & amica  Dei  in  facris  litteris 
nuncupetur:  fed  ut  eos  nos  a malis  in 
domo  & Ecclefia  Dei  minime  repare- 
mus, ubi  vafa  aurea  8c  argentea  fuat, 
lignea  quoque  & fidlilia;  non  inhono- 
rem omnia  , fed  quzdam  vel  in  con- 
tumeliam. Verum  htec  explanata  fune 
ante  fatis , ut  arbitror , diligenter  . Jam 
argumentis  illis  refpondeamus  , quz 
modo  fitgeeflimus  : nam  iis  , quz  a 
principio  w>ri  hujns  funt  pofita  , ca- 
pite lequenti,  eodemque  polhemo  re- 
Ipondebimus . 

In  voce,  inquiunt,  ambi|ua  licet  e 
multis  unumquodlibn  figniheatum  ac- 
cipere. Minime,  inquam,  gentium  i fed 
antecedentia  primum,  & confequentia 
fpedlanua  funt  i dein^  confideranduin  , 
quz  natura  rerum  fit,  quid coharreat, 
quid  repugnet,  multaque  omnino  alia  , 
quz  BOS  ui  tertiodeamo  libro  accura- 
tius, & exquifitius  perfequemur . C>iod 
fi,  ubt  dona  Eccleliz  Chrifhis poIlTcc- 
tnr,  continendis  in  officio  ac  veritate 
fidelibus  necefliuia  , ea  nos  ad  laten- 


tia folum  & invifa  membra  referimus: 
inania  profedlo  effent  dona  illa  , pa^ 
rumque  ad  communem  utilitatem  ac- 
commodata. Qmn  , ut  fupra  oflenlum 
efl,  noxia  eflnjt,’ac  pemiciofii  valde, 
quippe  quz  p^ditiflimis  quibufque  ci- 
vibus & diflidiorum  przberent  perpe- 
tuas caufas  , & in  omnibus  omnino 
flagitiis  impunitatem  ac  licentiam  fem- 
piternam.  Jam  vero  fi  ratione  duce  , 
ac  magillra  eum  injurium  pnneipi  bo- 
no Sc  l^iend  cenfemus,  qui  illius  pri- 
vileeia  fic  interpretatur,  ut  non  folum 
ffulFra,  fed  in  pe.tiiciem  concefla  efle 
videantur;  quanto  magis  ille  entChrt- 
fli  iniquus,  pravus  , & malitiofus  in- 
terpres , qui  gratias  Sc  favores,  quos 
reipublicz  fuz  promifit  Chriftus  , in 
eum  fenfum  acceperit  , qui  non  modo 
vanitatem  prz  fo  ferat,  fed  afferat  vel 
exitium  f t)e  Ecclefia  igitur  , quz  bo- 
nos fimul,  malofque  compleatur  , lo- 
cus ille  Pauli,  czterique  fimiles  incel- 
ligendi  funt.  At  talis  concio  ac  coetus 
abufive  Ecclefia  dicitur . Id  primum 
DCM.  Nec  enim  de  forti  , prudenti  , 
jufto,  ac  temperanti  eadem  ell  caufa. 

Fateor  fiquidem  cum  Hieronymo , ’ e- 
jufmodi  virtutum  vocabula  aa  incipi- 
entes atque  imperfedlos  non  poffc  nifi 
per  abufum  traduci ; quoniam  vera  vir- 
tutis definitio  non  illas  inchoantes  , 

&,  ut  ita  dicam  , informatas  difpofi- 
liones , fed  habitus  plane  abfolutos  at- 
que perfedlos  exprimit,  quemadmodum 
Arilloteks,  D.  Thomas,  acrelitmt  viri 
Philofophi tradiderunt.  At  Ecclefizvox 
nihil  tale  indicat , quale  illi  fingtim , 
un^  malos  ab  eo  coetu  excludamns  , 
qui  Ecdefiz  fibi  nomen  proprie  vindi- 
cat . Quamobrem  milla  ell  improjzic- 
tas,  nullus  abufiis  , fi  Ecclefia  etiaih 
ea  nuncupetur,  qtiz  in  uno  baptilmo, 
una  fide,  una  religione  iinpvoiMS  ha- 
beat probis  admixtos. 

Quanquam  aliter  deinde  refpondere 
poflimius  , Hieronymum  de  Ecdefia 
Cbrilli  in  eum  fenlum  feit  loqui  , la 
quo  populum  Dei  , doiqum  Dei , fer- 
vqs  Cnrilli  propemodum  ufurpmus  • 

Fit  enim  nefeio  quomodo,  ut  cafiis  gt- 
gnendi  additus^  ad  bonos  potiflimum  A'»r«r.  s. 
vocum  illarum  inMlligemtam  deducat  . t 
lu  fi  ad  Ecclefiam  vhio  depravatam  '• 

referantur , abufus  fonaffe  nonnullus 
efl;  qui  mente  magis  concipi  , quam 
verbis  fignificari  poteft  . Nam  Sc  po- 
pulus Dei  ille  in  facris  literis  dicniit 
frequentiflirac , qui  Deo  peculiariter  di- 
catus 


O' 


In 

htXTit  dr 
PmtVi . 

J»^n. 


In  ki.  Ht  «• 

jj*. 


128  De  ^cclefiet  Ceuheltce  AMiiaritite , 


caius  cft,  in  quo  fcilicet  Dei  Hdcs  vi- 
gcc , ac  cultus  i quamvis  in  eo  fint  ali* 
>iui  peccatores.  SmI  ad  Hieronymi  ce* 
Itiraonium  latis . 

Ad  id  vero,  quod  fubjunSum  eft  , 
capite  fequenti  relpondefaimus , ubi  ex- 
plicabitur, quonam  fenfu  ad  Ephef.  $. 
ApoAolus  Ecclefiam  nominarit . Quod 
autem  domus  Dei  etiam  illa  Iit  Domus 
tnagna,  in  qua  iunt  vafa  aurea,  & ar- 
gentea, lignea  quoque  & iidlilia,  non 
ell  necefle  demonArare . Id  tamen , et- 
fi  ^fpicuiim  eA , ad  futurum  tempus 
rciervamus,  cum  primi  capitis  argumen- 
ta diluentur.  Jam,  quod  poAremo  lo- 
co ex  verbis  Augultini  objicitur  , id 
caute  & legendum,  & audiendum  cAs 
quemjdroooum  ante  nos  viri  cccleAa- 
Itici  admonuerunt  , PoAiuit  enim  ver- 
ba illa  duplicem  lenfum  ingerere,  11- 
num,  ut  foli  iiiAi  intdligautur  ChriAi 
& EccleAar  adminiAri  elle,  loli  remit- 
tere  peccata  , loli  cccleAaAicam  habe- 
re & auctoritatem  &poteAatem.  Quem 
fenfum  cooAat  non  rationi  folum,  fed 
Ecclelia;,  fidei,  facrifque  etiam  literis 
repugnare.  Sed  de  hac  re  non  eA  hu- 
jus aut  loci  , aut  inAituti  diAerere. 
Alter  ergo  fine  dubio  AuguAtni  (enfus 
eA  , ut  foli  juAi  dicantur  claves  re- 
gni coelorum  , potcAatem  ligandi  ac  fol- 
vendi,  fpiritura  veritatis  , & reliquas 
Ipirituales  gratias  accepiAcj  quud  uiii- 
verfa  dona  ha;c  non  propter  malos, 
fed  propter  bonos  8e  promiAa  & col- 
Uu  iint.  Sic  enim  qua;  oeconomis,  ac 
difpenfatoribus  paterfamilias  tribuit  in 
lamilix  commoditates  diAribuenda , non 
iTConomis  ha;c,  fed  familiae  ipfitribuu 
efie  intelliguniur. 

Sic  quae  epifeopis,  & clericis  popu- 
lus dedit  in  pauperum  expendenda  u- 
fus,  ea  non  epifeopis,  8e  dciicis,  fed 
pauperibus  dicitur  contulifie  > fic  et- 
iam , fi  princeps  hommi  ignoto  quic- 
quam  ob  amici  fui  preces  meritumque 
donarit , id  |ure  ac  vere  dicet  fe  non 
homini  ignoto , fed  amico  donaAc  . 
Ad  quam  omnino  legem  illa  quoque 
explicanda  funt  , qua;  ex  AuguAino 
contra  Petri,  & fuccefidrum  r)us  au- 
doritatem  afieruntur.  Claves  non  unus 
homo  Petrus  , fed  unitas  accepit  Ec- 
clefiz.  Item  , poteAatem  liganoi  , ac 
folvendi  Petrus  cum  omnibus  tanqiiam 
perlor.am  gerens  ipfius  unitatis  acce- 
pic.  Item,  Ecclefiae  clavrs  datx  funt, 
cum  Petro  data;  funt;  Se  cum  ei  dici- 
tur, ad  otuiics  dicitur,  Pafce  ov.-s  me- 


as. Qux  omnia,  ut  opinor,  mhil aliud 
fignificani , quam  Petrum  ac  exteros 
Ecclefix  mii.iAros  nec  fibi  , nec  ob 
fua  meriu,  fed  Ecclefix,  obqueEcck- 
fix  caufam  cl-ves,  reliquaque  Euange- 
lii publica  munera  accepiffe . Quanquam 
priora  illa  Icio  aliter  ab  aliis  interpic- 
tan.  Sunt  enim  qui  ca  referant  ad  u- 
lum  potcAatis,  quem  mali  , qua  legi- 
timum habere  non  poAunt  , dicuntur 
non  habere  . Alii  reterunt  omnino  ad 
gratiam , non  illam  facramentalem , qux 
etiam  per  malos  miniAros  dari  lolet  , 
fed  qux  precibus  mmiAri  refpondet , ut 
de  confec.  diA.  4.  quo  modo  AugiiAinus^-”*'’®”*^» 
videtur  figtiilicare  . Alii  undem  exiAi-^ 
mant , AuguAinum  de  publicis  raptori- 
bus, ufurarits  , concuni.nariis , facr  le- 
^s  loqui,  a quibus  obm,  perinde  ut 
fi  elfcnc  ab  Ecclefia  prxcifi  , non  lice- 
bat facramenia  percipere  . Idtoque  il- 
liufmodi  miniAri  gratiam  facramento- 
rmn  non  dabant.  Verum  hoc  dilputa- 
re,  ut  fxpe  )am  diximus,  non  cA  hu- 
jus diei  ac  temporis  . Et  Valden/ium 
infama  jampridem  explofa  eA : nec  in 
eo  negotio  nos  nunc  oportet  elaborare. 

Itaque  de  his  diAum  eA  fatis . Nunc 
argumenta  , qux  a principio  contra  Ec- 
clefix audloriiatem  pofita  funt , quam 
breviffime  poAumus,  refellamus  . 

CAPUT  POSTREMUM. 


/8  •rfumnta  frimi  tafUit 
€cnf»timt$ir . 

PRimum  vero  aroiimentum  prom- 
piiAlmum  eA  refellere  : nec  uno 
tantum,  fed  multis  etiam  modis  i tum, 
quod  nec  Moyfts,  nec  Jolue,  in  quo- 
rum gubernatione  tempus  illud  erat 
politum,  in  populi  lurorem  & infaniam 
inciderunt  > tum  , quod  ne  certum  eA 
quidem  , eos  , qui  in  caAris  reman- 
ierint , in  fl^iiium  omnes  conlenfiffe  ; 
quin  vero  fimillimum  eA  , nonnullos 
etijm  repiignafie  . Nam  ubi  primum 
Moyfes  illam  vocem  edidit , Si  quis 
cA  Domini , jungatur  mihi  i congrega- 
ti funt  ad  eum  omnes  lilii  Levi , con- 
fecraruntque  manus fuas  Domino, unuf- 
quilque  111  filio  & in  Iratre  fiio.  Ex 
quo  intelhgitur  , qui  ad  unam  Moyfi 
vocem  fe  illi  coniunxeriiit,  qui  a Do- 
mino Acterint,  quos  Dominus  juAitiz 
fuz  adminiAres  111  ultione  fecerit,  hos 
in  eo  Icelcre  exterorum  focios  & con- 
fortes oon  fuilfa  . Quid  quoi  Aaran  Uvit.  t. 


non- 


Liber  ^tertus.  Cap.  F^r. 

nondum  facerdotio  fueric  initiatus , nec 
adhuc  er  iuerat  iitperhumcrale  impoli* 

‘ tum  , rationalique  adibri^tum  & apta- 
‘ tum , in  quo  erat  dodrina  & veritas  . 

Nihil  ergo  mirum  t fi  Aaron,  fUiique 
ejus  , nec  pallores  populi  conflituu  , 
nec  facerdotes  confecrati  , in  fide  ac 
reltgione  errarunt . Quanquam  Aaron, 
quod  Bf  Petro  8c  Marcellino  pollea  ac- 
cidit, metu  peccavit  , non  infidelitate. 

Nihil  ergo  contra  nos  affertur,  quiafle- 


129 


generalis  illa  lententia  non  conveniat  ? *• 

Audi  quid  etiam  diut  Dominus . Signa 
Thail  luper  frontes  virorum  gementium 
& dolentium  fuper  eundis  aSominatio- 
41DUS,  qu*  fiunt  in  medio  ejus  . Non 
ergo  omnes  in  populi  flagiiium  con-  ,, 
denlerant,  non  omnes  attriu  fronte  3e  ^ ' 
duro  erant  coroe  . Eflo  aliud  exem- 
plum. ^vum,  inquit,  me  fite  , quo- 
niam defecit  fandus.  Vana  locuti  funt 
unulqmlque  ad  proximum  fuum  . En 
unus  touus  generis  humani  culpas  vo- 


ReTpon 
ad  a. 


timuS;;  facerdotes  paftores  jamEccleflz 
a Chrillo  inllitutos  errare  omnes  in  fi- 
de ac  religione  non  polTe . De  argu- 
mento iuque  primo  tantum . 

Secundum  autem  videtur  efle  gra- 
vius, quo  non  Calvinus  modo , fed  Do- 
natiftz  etiam  adverfum  catholicos  ull 
fiint,  quemadmodum  in  libro  de  unit. 

Ecckflz  cap.  la.  Auguflinus  tradit  . 

Sed  non  eft  necelTc  nova  nunc  refpon- 
fa  meditari , quando  huic  argumento 
egregie  ab  Augullino  re^onfum  efl  . 

Plerumque  , ait  *,  fermo.aivinus  impias 
turbas  Ecclefiz  fic  redarguit , tanquam 
omnes  cales  fine , 8e  nullus  bonus  o- 
innino'  remanierit  . Inde  quippe  admt^ 
nemur , in  iUb  quodam  numero  eos  di- 
ci omnes , id  ell , omnes  filios  gehen- 
na; . Illi  ergo  vel  imperite  , vel  talL^ 

citer  agentes  , colligunt  de  fcripiuris  . . — ,.juic 

talia,  qu*'  vel  in  malos  bonis  ulque  Corinthi,  landificatis  in  Chrillo  Je- 
in  finem  permixtos , vel  de  vallatione  > vocatis  landis , cum  omnibus , qui 
prioris  populi  Judzorum  dida  repe-  invocant  nomen  Domini,  gratia  vobfs 

8f  pax  3 Deo  Patre  iiollro,  & Domi- 
no Jelu  Chrifto.  Gratias  ago  Deomeo 
lemper  pro  vobis  in  gratia  Dei , qu* 
data  ell  vobis  in  Chnllo,  quia  in  o- 
mnibus  divites  fadi  ellis  in  dio , in  o- 
mni  verbo , fic  in  omni  fcientia , &c. 
Quis  h*c  audiens  credat  in  Ecclefia 
Corinthiorum  effe  aliquos  reprobos 
quandoquidem  verba  illa  fic  lonant  ’ 
vclut  ad  omnes  direda  Iit  illa  lau^- 
tio?  Et  umen  paulo  poli  dicit,  ob- 
Iccro  autem , hatres , ut  non  fint  in  vo- 


.n  magna  fic  queribunda  deplorat , per 
“ h fclidus  fit  folus.  Sed  q^d 
dicit  ilh  divinum  relponliim  t Propter  .. 
mifcriam  inopum,  fic  gemitum  paiipe-  t.^Vr. 
riim  nuhc  exurgam  . InteUigens  ergo 
jam  Iu*  qderimoni*  le  plures  habere 
conlortes.  Tu  Domine,  inquit  , ferva- 
bis  nos  a generatione  hac  in  *ternum . 

In  libro  autem  contra  Donatiftas  poft 
collationem  cap.  vigefimo  idem  quo- 
que Augullraus  , Nc  forte  , ait,  arbi"- 
trentur  Prophetarum  tantummodo  mo- 
ris liiifle , fic  non  ad  novum  Teflamto- 
tum  , led  ad  veteris  confummationem 
pertinere,  fic  arguere  reprehenlibiles 
quau  omnes  in  eo  populo  arguantur  ’ 

U fic  alloqui  lauoabiles , qiufi  omnes 
ibi  laudentur  i ecce  fic  ad  CorinUi.  A 
pollolus  loquitur : Paulus  Eccicli* . ouat 


nuntur  , Sc  volunt  ea  detorquere  in 
Ecclefiam  Dei , ut  tanquam  defecilTe  ac 
periilTe  de  toto  orbe  videatur . Hade- 
nus  Augullinas.  Hujulrnodi  ergo  Pro- 
phetarum oracula  hunc  m primis  fen- 
uim  habent , ut  , quoniam  in  com- 
paratione meorum  adeo  pauci  boni 
funt , ut  nulli  efle  videantur , feriptura 
totum  una  comprehenfione  populum  re- 
prehendat , quamvis  in  eononnulli  fint 
boni  . Deinde  przdidiones  propemo- 
dum  ill*  erant , non  reprehenfiones 


£vtt.  j. 


Defcribitqr  enim  populus  ille  non  qua-  .bis  ichifmata  , ficc.  Et  in  hoc  horren- 
lis  tunc  erat  , fed  qualis  poli  Mclliz 
adventum  futurus  erat  . Uterque  Icn- 
fus,  ne  hzretici  nollrum  elTe  caufen- 
tur . exemplis  Scripturz  manifeflis  com- 
probandus ell  . Ezechiel  eodem  , quo 
fic  Hieremias,  tempore  vaticinatus  efl. 

Quid  dicat  ei  Dominus,  audiamus.  Do- 
mus Ilfad  nolunt  audire  te , quia  no- 
lunt audire  me  . Omnis  quippe  domus 
Ifrael  attrita  fronte  efl,  fic  duro  cor- 
de . An<  putas  in  tota  hac  depravata 
domo  partem  aliquam  luperefle  , cui 


do  vitio  tanquam  bmnes  increpans  di- 
cit, DivilusellChrillusf  Nunquid  Pau- 
lus crucifixus  ell  pro  vobis  , aut  ia 
nomine  Pauli  baptizat  i ellis , Sec,  Ha- 
denus  ille  . Poterat  fic  ea  commemo- 
rare , quz  tn  eadem  epiflola  fubjeda 
funt:  Tanquam  parvubs  in  Chrillo  lac  *•  Cm  tu. 
potum  vobis  dedi  , non  efcam : non- 
dum enim  poteratis:  fed  nec  nunc  qui- 
dem potellis , adhuc  enim  carnales  e- 
flis.  Cum  enim  fit  inter  vos  zelus  fic 


contentio , ficc.  Item 


Et  vos  inflati  1.  ctr,  c. 
ellis. 


130  De  Lcflefix  Catholic*  An^Ior/tate. 


rftis,  8e  non  migis  ludtum  habuiftis  , 
j.  , ut  tollitor  de  medio  veftrum  , qui  hoc 
epuj  fecit . Item  ex  epfftola  id  Gila- 
tas , O infcnlati  Galat» , & quis  voS  ti- 
femavit  non  otxdn-e  veritati  , Sfc.  Et 
poftea  timen  ait , Fratres , 1!  praioccu- 
paiin  faerit  homo  irt  aliquo  dclidto 
vos  qui  ftirituales  eftis  , hu}ufceraodi 
inftriiite  fpiritu  lenitatis  , &C.  Item 
ad  Philtppenfes  , Omnes  qu*  fua  funt 
quatrunt,  & nonquz  funt  JeruChrifti, 
Scc.  Quas  res  in  ea  difputaiione  ii 
multas  alias  fimiles  a fuitimo  Theolo-  * 
go  prrteritas  arbitror , mod  effent  fa- 
• ■ files  5 Aint  certe  ad  prxfens  inftitutum 
utiles , eafque  fere  in  epiftola  ad  Vin- 
centium attigit.  Jam  qu<^  pleraque  e- 
jufmodi  prophetarum*  tellimonia  ad  po- 
puli Judaici  ftatum  8c  mores  poft  Mef- 
ifam  referenda  fint  , & fequenti  libro 
ex  multis  exemplis  comofcetur , & nunc 
fatis  in  uno  exemplo  demonfcabitur  . 
Aggzus  Zorohabelcffl,  ac  Jefum  licer- 
dotetn  magnum,  totumque  omnino  po- 
pulum , ut  domum  Dei  zdificarent , nis 
vertsis  admonuit : Et  nunc  confortare 
Zorobabel,  dicit  Dominos,  8i  confor- 
tare Jefn  ucerdos  magne  , & confor- 
tare omnis  populus  terrar , & facite  : 
quoniam  ego  vobifeum  fum  , 8i  Spiri- 
tus meus  erit  in  medio  veftrum  , no-  , 
lite  timere  . At  eodem  poftea  capite 
fubjunzit  Aggzus:  Si  tetigerit  pollutus 
^ in  anima  ex  omnibus  his , nunqnid  con- 
taminabitur ? Et  refponderunt  Sacerdo- 
tes , contaminabitur  . Et  refpondit  Ag- 
gxus : Sic  populus  iAe  ante  faciem  me- 
am , dicit  Dominus , & fic  omne  opus 
manuUm  eorum:  & omnia,  quSt  obtu- 
lerunt ibi,  contaminata  erunt  . Quem 
omnino  locum  convenientius  de  populi 
Teftamenti  veteris  confum- 
I!I/;j«r^»o.mationem  intelligimus  , timetfi  Augu- 
ftinus  ad  formam  quoque  fuKriorum 
hoc  exemplum  interureutus  elt.  Sed  ^ 
ut  dixi,  & ad  populi  conditionem  poft 
Mefliz  adventum  aptins  hoc  congruen- 
tiufque  refertur  , & plura  alia  przfer- 
tim  apud  Efaiam  huic  prt^fito  infer- 
vire  , lib.  proximo  oftenluri  fumus  . 
Itaque  de  Eiaix , Mieremizque  teftimo- 
mis  didium  eft  fatis  . 

Sxfpon.  Illud  vero,  quod  tenio  loco  fubjicfr 
<d  3.  tur,  Ecclefiam occultam efle  pofte,  Do- 
natiftx  etiam  olim  pofuere . Quibas  ta- 
Auguftinus  occnrrit  in  h«  verba: 
eft  Ecckfia  nobis  operta,  quia  non 
eft  fub  modio  , fed  fuper  candelabrum , 
Ut  luceat  omnibus,  qui  in  d0D9  funt. 


Et  de  illa  dicfumeftj  Non  poielP  c^v^ 
us  abfeondi ‘fuT>:r  montem  polita.  Do* 
natiftis  operta  eft,  &c.  Tantum  Auguft  .*  • 
Primum  ameth  illud  falinm  eft , ve-  " 
ferem  populum  aliquando  nullam  Eccle- 
fix  fpcciera  habuifie.  Nam  cum  le  fo- 
him  rehdlum  quereretur  Helias , feptent 
•nrillia  virorum  Scriptura  commemorac  , 
genua  fua  non  curvafTe  ante  Baa( ; qui- 
bus ftne  illud  perfptdtum  Sc  explora- 
tum erat , non  fidem  8c  unitatem , led  * 

regnum  effe  divifums  extareque  proin- 
de in  Hierufalem  lempIUm  Dri  , fum- 
mim  facerdocem  , veram  de  lege  ac 
religione  do^rinam  . Ejulmodi  Tobias  !*•*•  *r* 
erat , qui , cum  tribules  reliqui  irent  ad 
viralos  aureos  , quos  fecerat  Hiero-  » 

boam,  ipfe  pergebat  td  templum  Do- 
mini. &.ibi  adorabat  Dominum  Deum 
Ifrael , decimas  fideliter  off:rens  , Sc 
extera  his  fimilia  fecundum  legem  Dei 
puerulus  etiam  obfervans. 

Deinde  non  fequitur,  fi  populus  il- 
le ita  vaciljavit,  ut  p‘ene  cecidiffe  vi- 
deatur, fi  ita  difperfus  eft  , ut  prope- 
modum  formam  Se  fpeciem  amiferit  , 

Chrifti  quoque  Ecclefiam  ufque  adeo 
obfcuran  polfe  , ut  nulla  ejus  fpecies 
effulgeat . Plebs  enim  Ala  vetus  , uc 
qux  cafura  eflftt  , ruinam  fxpe  mina- 
Mtur.  Et  quoniam  futurum  erat,  ut  il- 
li reipublicx  tanqaam  fenrnherna  nox 
cAet  oflufas  nihil  mirum,  u feofimob- 
fcurata  eft,  8e  evanuit . Quid  autem  , 
fi  quandoque  etiam  vix  apparuit  . cui 
um  parva  lux  tenuif^  nodfis  fplen- 
dor  affiilfit  i nempe  lucerna  lucens  in  a<  r«r,  x. 
caliginofo  loco  . Sed  hxc  e^licabun- 
tur  in  feq^uenii  libro  diligentius. 

Mam  Hilarii  audloriutem , qua  nos  n 
Calvinus  urgendos  exiftimat , Vincen-  ,4 
tius  AdguAino  quondam  oppofuit  s fed 
hic  loca  omnia  , qux  ille  ex  Hilario  /. 
collegerat , tanquam  meras  calumnias  viiumt. 
contudit  , Sc  obtrivit  fere  ia  hxc  ver-  ♦*• 
ba:  Ecckfia  aliquando  obfcuratur  qui- 
dem multitudine  fcandalorum  , kd  et-  * 

.iam  tunc  ia  fuis  firmi Aimis  eminet  . 

Aliquando  tcntationum  fludbbus  operi-  v. 
tur  atque  turbatur  i Sc  cale  tunc  erae 
tempus,  de  quo  fcripfic  Hilarius,  un- 
de pucafti  inhiandum  contra  teftimo- 
nia  tot  divina,  &c.  Potes  hoc  modo 
dicere,  nec  Ecclcfias  Galatix  tunc  fuif-  . 
ie,  quando  dicebat  Apoftolus,  O ftul- 
ti  Galatx  , quis  vos  fafeinavit  ? Sic  e- 
nim  calumniaris  dodio  viro  , qui  ttr- 
dicordes  & timidos  graviter  increpabat . 

Quis  enim  nefiit,  ulo  tempore  obfeo- 

. ris 


.Digitized  by 


'Lihrt  Quartus.  Cap.  y.  131 


rii  verbis  multos  parvi  fenfus  fiiille  de- 
lu/bs  , ut  putarent  hoc  credi  ab  Aria- 
■ ois  , quod  etiam  ipl^  credebant  i aliot 

autem  timore  ceiTiire>  & llmulate  con- 
’ ' letiGffti  Quanquam  & illi , qui  tuncfir- 

nudimi  fiieiunt , & verln  hzr«(icorum 
iniidiofa  antelligere  potuerunt  , pauci 
quidem  erant  in  comparatione  extero^ 
■ rum , fed  tamen  etiam  ip£  quidam  pro 

fide  fortiter  cxulabant  , • quidam  toto 
orbe  latiubant Hilarius  ergo  decem 
. provinciarum  Aiianarum  aut  _ lizania  , 
non  tticicum  arguebat , aut  Jpfum  et- 
iam triticum  , qiiod  deleCfu  'quodam 
' periclitabatur  , quanto  vehementius  , 
. tanto  utilius  argue^um  putabat . Ha- 
bent eninv  etiam  ^ripturx  canonicx 
hunc  arguendi  morem,  ut  tanqtiam  o> 
mnibus  dicatur  , & ad  quoldain  ver- 
bum perveniat . Ha&cnus  Auguftinus. 
^dwfi  Hieronymus,  bigemuit  toius  or- 

Lu^fir,  > inquit , & Arianum  fe  eilc  mii^- 
(us  cd  . Periclitabatur ‘navicula  Apo- 
llolorum  , urgebant  venti  , flu^bus 
latera  tundebantur  , nihil  jam  fupet- 
erat  fpei.  Dominus  excitatur,  imperat 
tempellati  , bedia  moritur  , tranquilli- 
tas redit  . hjanitedius  dicaram  omnes 
Epilcopi  , qui  de  propriis  fedibus  fue- 
* rant  exterminati,  ad  Eccledas  redeunt. 
Tunc  triumphatorem  fuum  Athanalium 
Agyptus  excepit , tunc  Hilarium  de 
prxlio  revertentem  Galbarum  Eccle- 
lia  complexa  ed,  tunc  ad^rcdiium  £u- 
febii  lugubres  vedes-  Italia  mutavit  . 
Hxc  Hieronymus,  multaquealia,  qux 
brevitatis  iludio  prxeerCo  . Sed  hxc 
fatis  funt  , ut  omnes  intelUgant , na- 
vem  Ecclefix  in  alto  hxrefum  , fedi- 
iionuro,  difeordiarumque  proceUis  dui- 
taoiem  , fuiffe  jadbuam  quidem  , ac 
pene  operum  dudibus  i fed  non  fui^ 
le  tamen  in  tanta  etiam  tempedate  de- 
insrlam  . Quin  io  fuis  licet  paucis  lor- 
uiTimis  eminuit , qui  quo  magis  tn  re- 
migando laborarunt , eo  afpe^fahilio- 
/ res  clariorefque  fuerunt . Nec  hqc  lo- 
co opus  ed  Ecckiix  Romanx  ddeui 
lucemque  proferre  , qux  nunquam  o- 
mnino  ipii  latuit  , fed  toti  lemper  or-  ■ 
bi  maoi/eda  fuit , quemadmodum  fex- 
to  podea  libro  accuraiiut  odendetur . 

Hec  vero  fub  divsrfis  pontificibus 
Rcfpoo.  fides  Ecelcfix  atu  fplviiur , aut  occul- 
•d  I-  taiur  i q^um  eo  etiam  tempore  Eccle- 
/ia  catholica  6dei  fux  manifeftum  ar- 
gumentum edit  . }udici«  tunq  pado- 
rum  periclitantur , quxiine  certo  Eccla- 
&x  capicc  uiitma  atque  inceru  erunt. 


De  qua  re  alio  bbro  dideremus . 

Jara  in  fcxto  argumento  Calvinus  Refpon. 
8e  multum  opcrx*ac  verborum  fumit  ,sd  6. 

& vano  fe  labore  frangit . Poterat  bre- 
vius ac  lacibus  dicere  , quoniam  fyn- 
agou  excindla  omnino  & deleu  ed , 
Eccleftam  quoque  Chridi  funditus  ede 
delendam..  At  difceflio  , quam  prxdi- 
xit  Apodolus , venire  non  poted-,  dum 
vera  Ecclefix  facies  extiterit.  Id  Cal- 
vinus dicit  , non  probat  . luque  iai- 
ium  ed . Quin  podeaquam  Germania 
non  fohun  a Romano  Pontifice  , fed 
a Romano  eodemque  fuo  Imperatore 
majore  ex  pane  defecit  , illa  fortadis 
Pauli  prxdiclio  impleta  ed  , indant- 
que  proinde  Anticbridi  infelicinbua 
tempora.  At  filius  hominis  veniens  fi-  \ 
dem  npn  inveniet  m terra  . Sed  huic 
argumento  refpondet  Hieronymus  , il- 
lam hic  fidem  nominari  , de  qua  P®- /. 
uunus  ajebat  , Fides  tiu  te  fafvam  fe-  1'.,. 
.cu  i & alibi  de  Centurione  , Non  in-  riff  • 
vem  tantam  fidem  in  ifraid  j $c  rur- 
fum  ad  Apqdolos  , Quid  timidi  edi* 
modicx  fidei  J nec  non  Sc  in  alio  lo- 
co, St  habueritis  fidem  , ficut  granum 
finapis  , &c.  Nec  enim  Csnturip  , aut 
ilu  muliercula  in  Trinitatis  (aeramen- 
ta crediderant  i fed  fimplicitas  mentis  , 

& devoca  Deo  fuo  anima  commern^- 
ta  ed.  Hxc  ed  fides  , quam  raro  ior 
ventam  Deus  pronunciavic  i'  hxc  ed 
fides , qux  etjara  apud  eos  , qui  bene 
crc^ic , difficile  perfe^  invenitur  . 

Eodem  quoque  m<Mo  Aueudinus  rC-  -Df  tinifjei 
(pqndec,  Dqmmum  de  perre«a  fide  lo- ij. 
qui  , qux  iu  difficilis  elt  in  liominw 
bus  , ut  in  ipfis  admirabilibus  fandlis  • 
inveniatur  aliquid  , ubi  trepidaverint  . 
jMdit  rurfum  , propter  iniquorum  a- 
bundanciam  & pauciiacem  bonorum  , 
qux  illa  pocidimum  xtate  erit  , Do- 
minum ita  loquueum  . Propeerea  enim 
non  dixit , Fibus  hominis  veqjens  non 
inveniec  fidem  in  terra  : fed  quafi  du- 
bitans , Putafnc  , ait , inveniet  fidem  f 
non  quod  ille  eunda  fciens  de  aliqua 
re  dubitaret  , fed  qt  fua  .lubitatione 
figuraret  nodtam  ; quia  propter  multa 
^ndala  circa  finem  ffculi  pullulantia 
II*’  infirmitas  humana  didura  . 

Illorum  autem  error  eripiendus  cd  , 
qui  vaniffimis  argumentis  addudi  fune 
“tutarent  fidem  ui  fok>  uno  manere 
pofie . Cum  emm  Ecclefia  nomen  «oUe- 
Oivum  fit  j fi  unus  tantum  ctederet , non 
crederet  Ecclefia . Ad<k  quod  Dominu* 
per  Maithxum  dicit  .Ecceego  vobifeum  n^tth.  ^i,. 
I X fum 


13» 


De  EccI^Jtit  Catholic*  A.i£io\hate . 


jt*m.  1^  ^ fum  omnibus  diebus  ufque  ad  .confum- 
mationem  iarcult . Vpbifcum  , ait . Et 
per  Joannem,  cum  pollicetur  fpiritum 
veritatis  fidelibus  fempiternum  , pluri- 
bus illum  pollicetur,  non  tantum  uoi. 
Adde  etiam,  quod  corpus  non  ell  unum 
membrum,  fed  multa,  ut  Apoftolus  ad 
Corinthios  docet.  Sed  corpus  Chrifti, 
quod  eft  Eccicfia , ut  idem  ad  Ephefios 
oftendit  , ufque  in  finem  permanebit. 
Non  ergo  unquam  multi  fideles  in  Ec- 
clefia  deerunt. 

Prarterea  triticum  fimul  eum  aira* 
niis  in  agro,  bonique  pifces  cum.  ma- 
lis in  reti  uique  ad  confummationem 
fxculi  durabunt . Non  ergo  folum  in 
uno  manebit  fides.  Sed  deficiet  hoflia 
& (acrificium.  Equidem  hanc  Danielis 
vaticinationem  non  ad  finem  Ixculi, 
fed  ad  Synagogae  confummationem  exi- 
ftimo  reterendam  . Quod  fi  quis  ad 
tempus  Anticbrifli  referre  velit,  cum 
hoc  ego  non  magnopere  contenderim,, 
modo  fic  interpretetur , ut  propter  cru- 
deli flimi  tyranni  fxvitiam  lacerdotes  a 
publico  & lolemni  facrificio  delillant. 
Quod  vero  ex  Apocalypfi  Joannis 
obiicitur,  quoniam  valde  obfcurum  eft, 
nihil  contra  nos  habrt  ad  faciendam 
fidem  virium:  tametfi  hoc' oraculum 
in  Luthero  fateor  efle  completum  , 
cui  data  tfl  clavis  putei  abyfli  , ut 
errores  penitus  demerfos  atque  defof- 
fos  eruendo  tanta  caligine  orbem  ob- 
duceret , ut  vel  lucem  ipfam  tenebris 
circumfudifle  videretur  . Sed  affulget 
adhuc  Ecclefix  lumen  his,  qui  oculos 
Jubent  ad  videndum  . Nam  Lutherani 
cxci  funt , & duces  cxcoriim  . Si  au- 
tem omnis  gloria  filix  regis  ab  intus, 
nthiique  in  ea  externi  fplendoris  elf> 
qui  neri  poteff  , ut  ilia  cohxreant  , 
Aflitit  regina  a dextris  tuis  in  veflitu 
deaurato  , circumdata  varietate?  item. 
Sic  luceat  lux  velira  coram  homin»- 
bus  , ut  videant  opera  veftra  tona  ? 

Non  potefl  civitas  abicondi  fuper 
montem  pofita  : neque  accendunt  Iu-, 
cernam , & ponunt  eam  fub  modio  , 
fed  fuper  candelabrum  , ut  qui  ingre- 
diuntur , lumen  videant  t cxteraque 
fimilia  , qux  funt  , ne  longum  fa- 
ciam , prxtereunda  . Planum  efl  igi- 
tur , in  fponfa  Chrifti  , in  qua  nihil 
fiAum , ninil  fucatum  , nihil  fimula- 
tum  eft,  fed  omnia  vera,  fincera , fo- 
lida^  omnem  etiam  externam  gloriam 
ab  interiore  virtute  & fpicndore  pro- 
'tedere.  Ac  de  fexto  argumento  nimis 


*.Ctr.  la. 


Mdiil,  7. 


multa  diximus. 

Reliquis  vero  argumentis  diluendis 
illud  admonere  «perx  precium  eft  , 
per  figuratam  diftionem  multa  , qux 
parti  conveniunt , in  totum  folcre  trans- 
ferri . -Id  nobis  in  ufu  eftf,  cum  per- 
fxpe  alias  , cura  magis  cunr  de  civi- 
tate, populo  , regno,  omnique  omni-, 
no  ccetii  loquimur  , de  quibus  ea  in 
univerfum  diCimus , in  qux  non  omnes 
Kipublicf  partes,  ted  interdum  paucx 
etiam  concurrunt.  Populum  enim  robu- 
ftum,  gpntem  bellicofam  appellamus, 
non  qu*d  omnes  in  ea  repuolica  aut 
robufti  aut  bellicoli  fine  , fed  quod 
viri  ex  ea  ad  remebellicam  feledfi  ejul- 
modi  foleant  effe  . Nec  enim  aliter  de 
humiAia  republica,  ac  de  humano  cor- 
pore loquimur.  Dicitur  autem  homo 
agere  vet  pati,  qux  manus  pefque  vel 
agit  s%l  etiam  patitur.  Dicitur  mun- 
dus immunduCve  , fi  iades  aut  munda 
aut  immunda  fit;  eodemque  omnino  mo- 
do fimiliter  in  reliquis.  Inde  adeo  ve- 
nit , ut  vocabula  , qux  quibuldaifi  Ec- 
clefix  partibus  convenire  videmus,  Ec-' 
clefix  ipfi  attribuantur.  Ad  hanc  enim 
legem  Ecclefia  dicitur  amica  , pul- 
chra , immaculata  , fanfta  , videucec 
ratione  tonorum  : hortur  conclufus  , 
fons  fignacus,  ratione  eleftonim.  Qui 
cum  prima  atque  optima  pars  fint  Ec- 
clefix  Chriflianx,  imo  vero  regni  coe- 
lorum cum  fint  prfhcipes  , quamvis  in 
terrena  republica-defpicaciflimi  ac  con- 
tempriflimi,  vere  ac  jure  ea  , qux  in 
eos  conveniunt  , in  totam  Ecclefiam 
transferuntur!  quoniam,  ucexAriftote- 
le  etiam  ance  docuimus,  id  civitas  aut 
effe  aut  faceie  dicitur , quod  in  ea  pri- 
marii aut  optimates  aut  effe  dicuntur, 
aut  facere . Neque  hoc  loco  , ubi  a 
Ldtheranis  vel  maxime  petimur  , Lu- 
theri  ceftimonium  negligendum  eft  , 
quo  incelligant  hi  rem  efl':  tam  aper- 
tam-acque  dilucidam,  ut  eam  ne  Lu- 
therus  ipfe  quidem  negare  potuerit  . 
Is  igitur  cum  in  concione  quidam  ad 
populum  explicaret  , quemadmodum 
Ecclefia  landla  diceretur  , per  fynec- 
dochen  docet  Matthxum  fcripnlTe  , 
latrones  blafphenuffe , cum  unum  eo- 
rum id  fecifle  Lucas  fcnbat.  Sic  unus 
Sc  idem  populus  , ut  ait  , arguitur 
in  Prophetis  , cum  multi  fint  inter 
eos  toni  : rurfus  laudatur  , cum  mul- 
ti fint  inter  eos  mali . Ec  pulcherrt- 
mx  charitacis  ea  eft  figura,  qux  com- 
munia iacac  omnia  tona , communia 


Liber  ^eirhu 

hem  omnia  mala  > ut  alter  alterius 
onera  portet  , & fic  impleat  legem 
Chrifti  . Sic  civitas  , vel  regio  , vel 
domus  fccifle  , aut  pa0a  elle  dicicui^ 
•uod  aliquot  in  ea  fecerunt,  aut  palli 
liint . Hadenus  Lutherus  . Hic  ego 
bairecicos  univerfos  appello  , ut  jam 
vel  ipfi  lint  judices  , num  prudenter 
nobis  opmnant  Ecclefiam  hortum  con- 
clufum  eiTe,  fontem  lignatum,  puteum 
aqiiz  vivz,  paradifum  cum  pomorum 
fruftibus , fandhm  , pulchram , perte- 
ftam  , line  macula  , & ruga  glorio- 
lam, ut  in  ea  nullum  przfcitum,  nul- 
lum infirmum  , nullum  improbum  elle 
conficiant  . Sed  relpondcamus  ad  lin- 

Refpon.  In  feptimo  argumento  Canticorum  de 

s*!  f.  Ecclella  encomium  ponitur  , cui  abun- 
de, iit  reor,  fatislecimus . Additur  de- 
inceps, in  arca  folos  eos  fui  fle  , q^ui 
falvi  fa^i  funt : arcam  autem  Ecclcliz 
imaginem  extitille . At  ne  quis  in  hunc 
errorem  incideret  , ut  putaret  omnes  , 
qui  per  baptifmum  in  Hcclefiam  tranl- 
cunt , efle  falvos  , idcirco  Petrus  cau- 
te , & fapienter  adjecit  , Qyod  & vos 
nunc,  limilis  form*  falvos  tacic  baptU- 
ma:  non  carnis  depolitio  fordium,  fed 
eonfcienti*  bon*  interrogatio  , &c. 
Alioqui  etiam  , quod  Hieronymus  ad- 
verfum  Luciferianos  ait  , ut  m arca 
omnium  animalium  genera  , ita  & in 
Eccielia  univerlarmn  gentium  , & mo- 
rum homines  funt : ut  ibi  pardus  & 
hordi , lupus  & agni  i ita  & hic  jufti 
Bc  peccatores,  idelt,  vafa  aurea  & ar- 
gentea cum  ligneis  & fidfilibus  com- 
morantur . Arca  igitur  in  eo  potilli- 
mum  Ecclcliz  typus  efl  , quod  extra 
eam  nullus  fervatus  rtt  , non  in  eo , 
quod  omnes  intra  illam  ladi  iunt  lal- 
vi.  Sed  arcz  Sacramenta  ex  Hierony- 
mo in  dialogo  illo  petantur.  Nos  per- 
gamus ad  reliqua. 

Chrillus , ajunt , non  ell  alterius  Ec- 
cleliz  caput  , nili  ejus  cujus  falvator 
eft.  Hoc  primum  non  elt  adeo  expe- 
ditum . Efl  enim  caput  Angelorum 
Chrilhis  , nec  conflat  tamen  , an  eo- 
rum Iit  proprie  fervator  . Certe  ego 
non)  puto  , quamvis  contra  fit  a non- 
nullis diipuutum.  De  qua  re  non  efl 
hic  locus  diflerendi  . Deinde  ea  con- 
nexio infirma  ell  , Chriflus  ell  Eccle- 
£x  falvator , ergo  omnes , qui  funt  in 
>.  T!m,  5.  Eccielia,  lervat.  Eli  enim  falvator  o- 
mnium  hominum  , maxime  fidelium  j 
nec  omnes  tamen  reipla  lalvos  hicit  . 


Cap.  Pofir.  13^ 

Atque  ut  Chrillus  corpus  funm , quod 
ell  Eccielia,  lerveti  fervet,  inquam  , 
rei  eificientia  & exitu  : adhuc  non  fe- 
quitur,  eum  omnes  quifuntin  Eccielia 
«rvare.  Tum  quoniam  jam  latis  ollen- 
fum  & patefactum  ell  , quzdam  de 
Ecclefia  vere  dici,  quz  ei  non  omni- 
um , fed  quarundam  partium  ratione 
conveniunt  s tum  quoniam  totius  mr- 
tiumque  vocabula  latius  fb&  fuSV 
quam  voces  corporis,  atque  membro- 
rum,  quemadmodum  paulo  poli  expla- 
naturi lumus.  Ita  non  fit,  ut  fi  corpus 
Chrilli  , omniaque  ejus  membra  Ur- 
vantur , partes  Ecclefiz  ferventur  o- 
innes.  Nec  vero  Paulus  ait,  Cluilium 
exhibere  fibi  gloriofam  Ecclefiam  i fo- 
lum  aflruit  feipfum  tradidifle  , ut  eam 
exhiberet  gloriolam  . Quemadmodum 
autem  mortuus  ille  ell,  ut  omnes  vi- 
veremus , nec  vivunt  omnes  tamen  : 
fic  fe  tradidit  pro  Ecclefia,  ut  eammun- 
daret Scglonficaret,  nec  tamen  omnes, 
qui  io  Ecclefia  funt,  mundantur  & glo- 
rificantur. Tametfi  vere  Ecclefiam  lu- 
am fibi  exhibet  gloriolam  j fed  nec  in 
omnibus  partibus  , ncc  in  hoc  loruflc 
tempore. 

Porro  id,  quod  fequitur,  facillimum 
ell.  Nara  quamquam  filii  Dei  aliquan- 
do fecundum  przdeilinationem  nomi--^"*’  *' 
nentur  i at  propria  , eademque  fre- 
quens denominatio  a przfenti  juftitia 
ht  , ut  capite  tertio  explanatum  ell  . 

Videmus  autem  vere  filios  exhzreda- 
ri  , ac  jufle  aliquando  quidem . Non 
Itaque  colligitur , Filius  elt , igitur  per- 
cipiet hxrediutem  i nili  illud  fimul 
wnas:  Et  jus  quod  accepit,  non  ami- 
lit . Quoniam  autem  filius  liei  non  fem- 
per  probus  intelligitur,  fed  is  quoque 
interdum  , qui  paterna  bona  prodege- 
rit i etiam  hoc  diilinguendum  puto  , 
Ecclefiam  e Dei  folum  filiis  confla- 
re. Nara  fi  filios  voces  , qui  per  ba- 
ptifmum lunt  Chrillo  & Ecclefiz  geni- 
ti i id  nos  aflerimus  . Sed  in  his  funt 
improbi  quidam  & Ihilti  filii , quos  pa- 
tris, matrifque  cura  parturire  iterum 
geflit  , donec  fonmtur  in  eis  Chri- 
flus. Sin  filios  Dei  jiixta  frequentiorera 
Scripturz  nlura  eos  tantum  appelles, 
qui  probi  & lapientes  funt  i certe  Ec- 
clefia non  ex  his  modo  conllituitur, 
led  ex  illis  etiam , qui  Mternz  & pro- 
bitatis & fapientiz  emgiem  eluerunt. 

Nam  & in  hos  nomen  hlii  quandoque 
diffunditur . Nonne  , inquit , ipfe  ell  „ 
pater  tuus?  At  generatio  perverla  erat, 

I J & in- 


Digi  '■  ' l'y  (j 


£/<.  I. 

Jiurim,  |. 

Cmt,  t. 

£fiU,  f,  ij. 


Mtnk  as* 


Jtm, 


rfal.  Ili. 

Efd.  SJ* 
rjil.  4«. 
Pfil-TU 

Mati.  il. 
Lv.  IS* 
iftnh,  le, 
i$* 


Dt  i(clej»t  C<uh»iit*  Aiiifcr. 

Icem  , Filios  enutri-  lis  bonis  ufurpatum  cenfeamus 


1^34 

8e  infideks  filii 
VI,  & exakavi,  i{>fi  autem  fpreverunt 
me.  Item,  Convenimini  , filii  , rever- 
tentes , & Duiabo  averfiones  veliras  . 
Item,  Sicut  lilium  inter fpinas,  lic ami- 
ca mea  inter  filias . Quod  de  fanflis  Ee- 
clefiz  «iris  didum  efle  , omnes  Chri- 
Iti  fideles  agnofeunt.  Unde  autem  ap- 
pellat fpinas,  nifi,  ut  Augnflinus  ait, 
propter  malignitatem  tramim  > & caf- 
Sem  unde  filias,  nifi  propter  commu- 
nionem facramentomm  ? Bona  ergo  fi- 
lia in  medio  malarum  eft  , in  eadem- 
que  paterna  domo  . Sed  ovile  Chrifti 
nonnifi  ex  Chrifti  ovibus  conftituitur . 
Quid  tum ) quafi  non  alias  pecudes  ha- 
beat pallor  . Habet  fane  capras  , habet 
& haedos.  Pallori  iuque  non  modo 
ovile  eft,  fed  & caprile , & hoadile  . 
Haedi  porro,  & agni  in  Dei  cognitio- 
ne , inielligentiaque  dtfcreti  funt  , in 
hominum  Iwntia,  8c  cogitatione  con- 
fufi  . Dum  hic  vivitur , diverfi  licet 
greges  , in  una  tamen  congregatione 
luni,  adeoqne  permixti  , dt  fegregari 
non  poffint,  donec  ille  veniat,  qui  fe- 
parabtt  eos  ab  invicem , ficut  pallor 
fegregat  oves  ab  hoedis , & ftatuet  qui- 
dem oves  a dextris , hoedos  antem  a 
finiftris. 

Sed  ut  argumento  huic  fcholar  mo- 
re preflitts  (Tiftindiufqne  refpondeam  , 
illud  confiderandum  cenfeo , quod  ut 
nomen  ovis  non  in  eo  folum  loco,  led 
in  facris  fere  literis  pro  bonis  ac  ju- 
ftis  accipitur  , fic  ovile  Ecclcfiam  in 
bonis  juftifque  defignati  quales  funt  , 
quemadmodum  fupra  diximus , voces 
aliz  ronnull*,  ut  exempli  caula,  ami- 
ca , columba , immacubta , hortus  con- 
clufus,  fons  lignatus  , paradifus  cum 
pomorum  fruftibus , qux  nimirum  vo- 
ces Ecclefi*  vel  propter  juftos,  vel  e- 
tiam  propter  eleClos  tribuuntur.  Quo- 
circa non  fit,  ut  fi  in  ovili  non  funt 
nifi  oves,  in  Ecclelia  non  fint  hcedi  , 
quos  fponla  paftere  julla  eft  , quoad 
eos  ab  agnis  pallor  ille  fummus  legre- 
gaverit . Nomen  etiam  ovis  malos  non- 
nuiiquam  in  F.cclefia  fignificat,  nedum 
probos.  Hinc  enim  illa  funt.  Erravi 
licut  oirs  qux  perierat . Et  , Omnes 
nos  quali  oves  erravimus  . Et,  Sicut 
oves  in  inferno  politi  funt . Et , Iratus 
ell  furor  tuus  fuper  oves  pafeux  tux  . 
Et  in  Evangeliis  ovem  errMtem  legi- 
mus. Et,  Oves  , qux  perierunt,  do- 
mus Ifracl . Atque  cum  Dominus  Petro 
' commifit  oves , fi  nomeo  hoc  pro  lo- 


veren- 

dum  eft  utique,  ne  mali  a Petri  cura 
exiftiment  fe  exemptos.  Sane  veroqui- 
cunque  fidei  facramentum  habent,  Pe- 
tro uitelliguntur  efie  commi  (Ti  : nec  ab 
eo  modo  requirendum  , fi  gregem  bo- 
norum pavent ; fed  illa  etiam  , an , 
quod]  infirmum  fuit  , confolidarit  , SC 
quod  xgrotum  , fanarit , & ouod  con- 
Iradlum  , alligarit , & quod  ahjeiftum  , 
reduxerit , & quod  periCrat , requifie- 
m.  In  quem  fenfum  ovile  Chrifti  non 
eft  anguftius,  quam  Ecclelia  j fed  per- 
inde ut  illa,  cum  fanis  morbofas  etiam 
ovet  continet  . Dominus  autem  Joan- 
nis  capite  decimo  in  illum  alterum  fen- 
fum vocem  OVIS  ufurpavic . Jam  quod 
in  hoc  feptimo  principali  argumento 
demum  ob|icitur  , id  in  promptu  eft 
refellcM.  Nam  fi  ex  difcipulis  pfeudo- 
prophetx  exi.Tunt  , intus  ergo  prius 
domique  erant  : nec  enim  aliter  exire 
potuilfent.  Ac  non  erant  , inquit,  ex 
nobis.  Hoc  duobus  modis  exponitur  . 

Initio  fignificat  Joannes  fidlos  illos,  & t, 
fimulatos  Chrifti  difcipulos  luifie,  qui 
quafi  amici  ad  tempus  , & focii  men- 
Ix , in  die  neceflitatis  recelTcrint  . In- 
ter nos  verfabantur  , ait  , eandem  no- 
bifeum  menfam  cxceraque  omnino  fa- 
cramenta  habebant  communia  , fed  fi- 
mulatio  virtuiiserat , venditatio,  ollen-  '* 
catio  i ideoqu:  , quod  non  erant  ex 
animo,  & vere  noftri  , non  erant  ex 
nobis,  nam  fi  tuiflenc  tales,  quales  nos 
fumus  ex  animo  Chriftiant  , perman- 
fiflent  utique  nobifeum  . Deinde  de 
viris  forte  Apoftolicis  loquitur  , cum 
ait.  Ex  nobis  exierunt  , led  non  erant 
ex  nt^is.  Nonnulli  fiquidem  ftaiim  a 
principio  nafeentis  Ecclefix  nomine  fe 
Apoliolos  venditarunt,  cum  non  eflent 
Apoftoli  Chrifti  veri  , fed  pfcudoapo- 
ftoli  . Quod  igitur  dicit  , tale  eft 
Ex  nobis  exierunt  , hoc  eft  , a no- 
ftra  fchola , & focieute  : fed  non 
erant  ex  nobis , id  eft , non  vere  erant 
Apoftoli:  fi  enim  ii  fuiftent,  nobifeum 
proledlo  permanfiflent.  Veri  enim  Apo- 
floli  , quos  ad  Evangelii  munus  dele- 
git Cbriftus  , non  tum  hoc  , tum  il- 
lud , fed  idem  dicebant  lemper:  erat- 
que  illis  conftans  ac  perpetua  ra- 
tio & veritatis  , & vitx  . Hoc  enim 
ad  audloriiatera  Evangelii  pertinebat  , 
ut  ejus  primi  adminiftri  , quibus  fei- 
licec  illud  eft  xreditum  , odorem , fa- 
poremque  Chrifti  femper  , & in  omni 
loco  fervarent  . Contra  vero  operarii  tr  n 

fiib- 


1.  Ctr.  tt. 


f«r. 


D tized  by  C -;It 


1.  T!m. 


Rerpon. 
aU  8. 


Ctf.  tf. 


Jttt.  7. 


I»  Hitr, 

\n  fkf.  M 
Sm»a.  kt. 

JJ, 


Liber  ^ar/«/ 

fttbdoli,  quamvis  aliquando  fe  traosfi- 
j>  mraflcnt  tn  Apollolos  Chrifti , fed  in- 
Spkntia  eandem  eonun  manitefla  erat 
omnibus,  & finis  fecundum  opera ipfo- 
rum  . Qusnquam , fi  de  przdefiinatis , 
ut  Hieronymo  , 8e  Augufiino  vifum 
ell,  Joannes  loqueretur  , nihil  adhuc 
haeretici  conficerent  . Nam  quae  re- 
rum confequeniia  efi  , Non  lunt  ex 
nobis  , id  efi  , non  fune  ex  ele£lis  : 
non  igitur  funt  in  domo  Dei  , quz  eil 
Ecclefia  ? Quafi  vero  in  domo  l>ei  non 
fint  cum  vafis  eleChs  in  honorem,  va- 
ia  etiam  non  ele&a  , nempe  in  contu- 
meliam. Sed  ad  argumentum  feptimum 
diximus  multa  . Nunc  odtavum  dilua- 
mus. 

Ht  ad  tefiimonia  quidem  ex  Canti- 
cis poli  ea,  qua;  didii  funt,  nihil  eft 
necefle  refpondere . Illud  autem , quod 
ex.  Apofiolo  obK^um  efi , Divus  Au- 
gullinus  in  libro  fecundo  Retradlatio- 
num  ita  interpreutur,  ut  Ecclefiam  de- 
fcribat  Apoflolus  , non  quz  jam  fit  , 
fed  quz  przparaiur  ut  fit , quando  ap- 
parebit etiam  gloriofa  . Et  in  libro  de 
pcrtedlione  juflitiz  , Cum  enim  , ait , 
non  tantum  Apoflolus  dixerit , ut  ex- 
hiberet libi  Eccicfiam  non  habentem 
maculam  , aut  rugam  , fed  addiderit 
gloriofam  ; latis  fignificavit  : quando 
erit  fine  macula,  aut  aliquid  hujufmo- 
dt,  luiic utique,  quando  eloriofa.  Non 
enim  moJo  in  tantis  malis  , in  tantis 
fcandalis  , in  tanta  permillione  homi- 
num pelTimcrum  , in  tantis  opprobriis 
impiorum  dicendum  eft  eam  elfe  glo- 
riofam . Nam  fi  Dominus  ipfe  non  mit 
glorificatus , nili  refurredlionis  gloria, 
quomedo  dicenda  eft  ante  refnrredlio- 
nem  fuam  Ecclefia  cius  efle  gloriofa  ? 
Mundat  ergo  eam  lavacro  aquz  ab- 
luens peccata  przterita  i deinde  perfi- 
ciens ejus  lanitates  , facit  eam  occur- 
rere in  illam  gloriolam  fine  macula , & 
j-ruga.  Ha^enus  Auguftinus.  Cujus  fen- 
^ tentiz  fuit  non  folum  D.  Thomas , fed 
etiam  Hieronym.  ac  Bernardus  . In 
m.  quem  omnino  fenfum  Eloiz  tellimonium 
> i*  idem  Auguftinus  interpretatus  eft  in 
' lib.  cont.  Donatift.  poft  collat.  cap.  8. 
Quanquam  altera  eft  epis  loci  com- 
modior intelligentia  , ut  incircumcifus 
& barbarus  populus  non  fit  Ecclefiam 
Dei  opprelfurus  , quemadmodum  op- 
primit qui  pede  calcat.  Et  cap.  9.  do- 
cet, diAinguenda  elTe  tempora  Eccle- 
fiz,  & pro  diverfitate  varia  Scripturz 
loca,  quz  partim  Ecclefiz  puriutem. 


. Cap.  V.  135 

partim  malorum  permiftionem  enun- 
t ant  , efle  concilianda  . Memini  me 
tamen  fic  Pauli  verba  aliquando  expo- 
nere, ut  ad  efficientiam  baptifmi  etiam 
przfentem  illa  omnia  referantur . Quod 
enim  ait.  Ut  eam  fibi  exhiberet  fine 
macula,  hoc  planum  & expeditum  eft , 
cum  fine  controverlia  omnes  omnino 
maculas  baptifma  deleat  : quod  vero 
fubjungit  , Sine  ruga  , id  cenum  eft 
ad  bapafmi  novitatem  attinere,  qui  ve- 
terem hominem  fuftulit  Sc  abfumpfit. 

Renovatur  quippe , ut  aquilz  , juveu-  >' 
tus  noftra  per  lavacrum  regeneratio- 
nis , & renovationis  Spiritus  fandii  , 
quem  effudit  in  nos  abunde  , &c. 

At,  quomodo  Ecclefia  per  baptifmum 
gloriola  ? Nempe  tunc  gloriola  fpon- 
la  fponfo  fuo  exhibetur  , cum  illi  vir- 
go genere  ac  virtute  clara  , pulchra  , 
munda,  velle  pretiola,  aurogemmifque 
ornata  exhibetur . Non  autem  regi- 
na illa  , quz  aftitit  a dextris  re- 
gis in  veftitu  deaurato  circundata  va- 
rietate; non  Hefter  regio  fulgens  ha- 
bitu , & circundata  gloria  lua  : non 
in  omni  gloria  fua  Salomon  ita  glo- 
riofi  defcnpti  funt  , quin  gloriofior 
Ecclefia  lua  Chrifto  fit  recens  baptif- 
mi initiau  lacramento'.  Nec  enim  mi- 
nus in  Ecclefiam , quam  in  fynagogam 
illa  quadrant  i Lavi  te  aqua , & emun- 
davi fanguinem  tuum  cx  te:  & unxi 
te  oleo.  Se  veftivi  te  difcoloribus , Sc 
calceavi  te  hyacintho,  & cinxi  te  b^f- 
fo,  & indui  te  fubtilibus  . Et  orna- 
vi te  ornamento  .•  & dedi  armillas  in 
manibus  tuis , & torquem  circa  coi* 

Ium  tuum  . Et  dedi  inaurpfi  luper 
os  tuum  , & circulos  auribus  tuis  , 

& coronam  decoris  in  capite  tuo  . Ec 
ornata  es  auro  & argento  , &c.  Quz 
fiiigillatim  in  baptilrof  efficientia  ex- 
planare , erat  fanie  id  quidem  , fed 
nujus  temporis  non  eft  . Non  ergo 
cogimur  ad  futurum  tempus  ea  efkaz 
rentre,  quz  in  przfenti  baptilmus  Ec- 
clefiz przftat  . Omnia  fiquidem  il- 
la in  duo  hzc  Apoflolus  contulit,  ut 
Ecclefia  fit  fandla  & immaculata  . Ut  tt. 
exhiberet»  inquit  , fibi  glonofim 
defiam  non  habentem  maculam  , autl^^A"'' 
rugam , aut  aliquid  hujufmodi  , fed  ut 
fit  fanda  Sc  immaculata  ; qualem  cer- 
te  nunc  etiam  credimus  eUe  , non  in  j. 

omni  fua  parte  quidem , (nam  id,  quem-^ 
admodum  ante  diximus,  non  eft 
fc  ) led  in  multis  membris , quorum 
landitas  8c  puritas  facit , ut  Ecclefia  W *.  t.  ■.* 
I 4 ipfa 


Sixt^  j.  tf, 
unie»  tMf,  5« 
Hieram,  is 

r/.  ei  Efh» 

€Sp,  J. 


ftrftff. 
jmjt.  ftnt» 
CttUJtiu» 


136  De  Ecclefi* 

ipfa  fan6U  vere  immaculacaque  dica- 
tur. 

Sane  in  parvulis  adulcifque  nunc 
primum  per  baptifmum  lotis  , nulla 
prorfus  quxftio  eft,  quin  Ecclelia  fan- 
da & immaculata  fit  : fed  efie  fine 
macula  , ut  Auguilinus  docuit  , non 
abfurde  etiam  ilk  dicitur,  qui  & cri- 
minibus caret  damnabilibus  , & ipla 
peccata  venialia  non  negligic  mundare 
eleemofynis  . Hos  enim  immaculatos 
Scriptura  vocat.  Ero  , ait,  immacula- 
tus cum  eo . Quomodo  ? Obfervabo  me 
ab  iniquitate  mea . Item , Beati  imma- 
culati in  via , qui  ambulant  in  lege  Do- 
mini. Non  enim  qui  olantur  iniqui- 
tatem , in  vis  ejus  ambulaverunt . In 
his  ergo,  qui  ab  iniquitate  & crimine 
mundi  fiint  , ( funt  autem  plurimi  ) 
Ecclefia  immaculata  eft  , quamvis  im- 
puritatis nonnihil , hoc  dl , culpae  ve- 
nialis ex  levi  inconllantique  natura  con- 
trahant omnes . 

Secundum  hanc  inteipretationem  , 
quae  mihi  Sc  verbis  8f  lententix  Pau- 
li magis  confentanea  videtur,  patet  , 
Ecclefiam  ctiamnum  exure  in  quibut 
dain  fuis  membris  quidem  prorfus  iin- 
maculaum , hoc  efl , fine  omni  omni- 
no macula , in  quibuldam  vero  ita  pu- 
ram , ut  quiddam  maculx  , levis  illius 
tamen , poflit  habere  . Sic  in  quibul- 
dam columba  ell  , in  quibufdam  pip- 
feda  . Perfedos  autem  pingui  , ut  a- 
iunt , Minerva  appellamus  eos  , quibus 
vita  mortalis  contenta  ell  , oui  alle- 
quuntur , quantum  homines  poliunt , o- 
ptimam  m terra  vivendi  rationem  8e 
viam,  tametfi  in  rebus  minimis  quan- 
doque deficiunt.  At  omnis  , qui  pec- 
cat , non  cognovit  Deum  : & omnis , 
qui  natus  elt  ex  Deo , peccatum  non 
facit.  Hunc  locum  D.Bcrnardus  in  Con- 
cione de  Septuagefima  , cujuS  initium  , 
Magna  mihi  conlolatio,  accipit  de  fi- 
liis Dei  fecundum  prxdeflinationem  , 
quos  interpretatur  non  peccare,  ideft, 
Bon  permanere  in  peccato.  Divus  au- 
tem Auguilinus  Homilia  quartainhanc 
)oannis  epillolam  , & fecundo  libno  de 
Baptifmate  parvulorum , cap..  8.  & lib. 
1.  contra  Parmenianum,  cap.  7.&  mul- 
to fufius  in  lib.  de  perfed.  jullit.  ex- 
ponit filios  Dei  non  peccare  ex  hoc  , 
quod  filii  Dei  funt  > eos  vero  , qui  pec- 
tant , non  cognofeere  Deum  , qua  ra- 
uone  peccant.  Peccatum  enim  non  a 
fide  & feientia  , led  ab  ignoratione  pro- 
fictfeitur.  Fides  contra  Cteharius , qui- 


Catholicf»  A)dior. 

bus  filii  Dei  fumus , non  agunt  perpe- 
ram , fed  refutant  omne  peccatum  . 

Quam  fententiam  Divus  Thomas  cum 
familia  fua  fequitur,  fecunda  fecundx, 
auzllione  vigefima  quarta,  articulo  un- 
decimo ad  primum . Eandem  fecuti  funt 
cum  Augultino  alii  Epifeopi  Africani  , 
ut  patet  in  epill.  quinque  cpilcoporum 
ad  Innocentium. 

Quemadmodum  enim  Paulus  dicere 
potuit.  Si  autem  quod  nolo,  illud  fa- 
cio , jam  non  ego  operor  illud  , fed 
quod  habiut  in  me  peccatum  > ita  ho- 
mo juflus,  fi  ex  lege  alias  naturx  re- 
pugnanti leviter  aliquando  deficiat , il- 
lud quoque  vere  dicet  , Jam  non  ego 
operor  illud , fed  quod  habitat  in  me 
peccatum  . Quam  interpretationem  , 
quoniam  ei  & hujus  epiltolz  quxdam 
loca,  & yiriclariflimiconfentiunt,  non 
audeo  cquMem  improbare  . Sed  ut  di- 
cam ex  animo  quod  fcntio  , mihi  ma-  i'  b ^ 
gis  Hieronymi  lententia  placet,  qui 
non  putat  Joannetn  in  genere  de  pec-  >.  'Vi  tnim  . 
cato  loqui , led  tantum  de  moruli . Id 
quod  in  toto  quali  contextu  epillolx 
facile  cernitur  . Hoc  enim  Apollolus  i""* 
ibidem  agit , ut  ollendat  nullam  effe 
coramumcationem  lucis  ad  tenebras  , u «»;•»- 
Chrilli  ad  IkliaI , nec  raifceri  polTe  iu-  *•» . 
llitiam  & iniquiutem  , crimii>a  & cna-  . 
ritatem  , Chrillum  & Antichnllum  , 
norf  plus  certe , quam  nodlem  & diem . re  veU 
Nam  luere  quidam  hzretici  , quales  ; /'<•«•- 
nunc  funt  ex  Lutheranis  rfurimi , qui-  , 

bus  fatis  fuit,  fi  ferael  baptilmo  fufee- 
pto  fidem  haberent  etiam  fine  operi- 
bus  . Quem  errorem  a primo  fiatim  fK»nd%m  *. 
cap.  Joaiu  coepit  depellere  , in  hxc  f‘'*  • 

verba,  Deus  lux  ell,  & tenebrxin  eo  i"*'»'/*'* 
non  funt  ullx.  Si  dixerimus  quoniam  *’ 

focictatem  habemus  cum  eo , 8e  in  te-  Cmcfii/. 
nebris  ambulamus  , mentimur  . Item  ■» 
cap.  1.  In  hocfetmus,  quoniam  cogno- 
vimus  eum.  fi  mandata  ejus  obferva-  * 

mus.  Qui  dicit  fe  nolle  Deum,  &man-  /.■/* 
data  ejus  non  cullodit  , mendax  ell  . /• 


Item  eodem  cap.  Qui  dicit  fe  in  iplo 
manere  , debet , ficut  ille  ambulavit  , 

6c  ipfe  ambulare . Qui  dicit  fe  in  luce  s<*r  : nm 
efli,  & fratrem  fuum  «dic,  in  tenebris 
ell.  Item,  Si  quis  diligit  mundnra,  non  " 
ell  charitas  Patris  in  eo,  &c.  Item  cap.  *"  ".'UJITr- 
tertio , Omnis  qui  facit  peccatum , & ini-  /k»  ' ..t, 
quitacem  facit . Scilicet , ne  quis  pu-  n.  T.m. 
taret  de  quolibet  peccato  etiam  levi  fq- 
turum  elle  fermonem  , Iniquitas  enim  ^ , 
grave  peccatum  efl . T unc  ergo  fubjun-  ' * 

git.  Omnis  qui  ui  eo  manet,  non  pec- 
^ cat; 


Lth.  ^uartuf. 


» rrtttrU 

tum  ^T9 
frsftnti  • 


cat : & 6mnis  qui  peccat , non  * vidit 
eum,  nec  cognovit  eum  . Nara  eft  co- 
gnitio quzdam  Icientiaque  de  Deo  iii 
nmiliiris , & propna , qui  fpirtium  in- 
teHe&us  , fcientiat  , fapicntiz  , conH- 
liique  habent  : quo  nimirum  fpintu  o- 
mnes  improbi  carent  . Itaque  nec  vi- 
dent , nec  cognofamt  Deum  , quam- 
libet vifioncs  & revelationes  Dei  ha- 
bere fe  prxdicent.  Item  , Filioli,  ne- 
mo vos  feducat  . Qui  facit  jullttiam  , 
jullus  eff  . Qui  facit  peccatum , nem- 
pe mortale  , ex  diabolo  elf  . Omnis 
qui  natus  eft  ex  Deo , peccatum  non 
lacie : videlicet  qtumdiu  nlius  Dei  eft  , 
quoniam  femen  iplius  , hoc  eft.  Cha- 
rteas, in  eo  manete  & ut  arbor  bona, 
nili  vitietur  , non  poteft  malos  facere 
fru£lus;  lic  tilius  I^i  crimen  Sc  fiagi- 
iium  committere  non  poteft,  nili  filius 
Dei  efle  defierit.  In  hoc  manifefti  funt 
filii  Dei , 8c  filii  Diaboli  . Qui  juflus 
eft,  filius  Dei  eft.  qui  non  ^ iullus, 
nec  dtligit  fratrem  fuum  , filius  eft 
diaboli.  Item  in  fine  epiftolx  Omnis 
qui  natus  eft  ex  Deo , non  peccat , hoc 
eft  , non  violat  charitatem , fed  fervat 
mandata,  quoniam  generatio  Dei  con- 
lervat  eum  , & malignus  non  tangit 
cum  . Nimirum  quandiu  femen  ille 
confervae  , generatio  Dei  confervat 
eum,  & malignus  non  tangit  eum  . 
At  fi  volens'  femen  illud  abjecerit  , ex 
quo  femine  natus  eft  , tunc  protedlo 
filium  Duboli  efledum  jam  malignus 
non  Ibluin  tanget,  fed  utetureo  etiam 
pro  fuo . Quem  Hieronymi  fenfum 
Aiiguftinus  etiam  ampledfltur , homi- 
lu  in  hanc  epiftolam  quinu  . Atque 
iitinam  h*c  Apoftoli  dodlrina  nollri 
axeuli  homimbus  non  eftet  neceflaria  . 
Sed  videmus  efle  multos  , qui  cura 
fratrum  fuorum  & charitate  negledfa, 
aliifauc  Evangelii  & naturx  prxceptis 
omilfis,  preculis,  meditatiunculis  (non 
enim  contemplationes  dicam  ) die  no- 
Cluque  vacantes  , mentiuntur  fe  & 
nofle,  & diligere  Deum  . At  in  hoc 
icimus  quod  cognofeimus  eum  , fi 
mandata  ejus  oblcrvamus  . Qui  enim 
non  diligit  , non  novit  Deum  . Hxc 
eft  autem  charitas  Dei  , ut  manda- 
ta cjus  cuftodiamus  . Sane  qui  tum 
lecundam  , tum  maxime  tertiam  epi- 
itolam  ejufdem  Apoftoli  legerit , intelli- 
Set  evidentius  , totum  Apoftoli  fer- 
monem  eos  coarguere , qui  bonos , ju- 
ftos,  amicos,  & filios  Dei  le  efle  fi- 
at proximi  charitate  mentiebantur  . Id 


Cap.  Pofir.  137 

vero  gravius,  quo  majori  fimulationis 
artificio  fingebant  fe  cognitioni  Dei  , 

& contemplationi  vacare  . Verum  dc 
hoc  argumento  plura  di^lafunt,  quam 
foriafle  ratio  inftituti  operis  poftiila- 
bat. 

Itaque  ad  illud  ex  epiflola  ad  He- 
brxos  teftimonium  , ne  moleftiim  Iit 
plura  dicere  , dicemus  nihil  . Nec  ne- 
cefle  eft  tamen  aliquid  dicere  , cum  in 
ejulmooi  argumentis  diluendis  noftra 
opera  , & Itudium  minime  defideren- 
tur. 

Illud  etiam  eft  facile , quod  in  no-  Refpon. 
no  argumento  primum  opponitur.  Jam  >d  9. 
enim  demonftratum  eft , ut  Ecclcfia  lan- 
£fa  fit , non  oportere  omnes  eos  fan- 
£los  efle,  qui  illius  partes  efle  dicun- 
tur . Non  autem , quamvis  id  Hieron.  . 

fecerit  , Hcclefiam  dupliciter  uliirpa- 
mus,  ic  eam,  qux  undique  fandla  &; 
tota  corpus  Chrifti  fit  , & eam,  qu.v 
cum  fandlis  malos  habeat  permixtos  i 
fed  id  docemus,  populum  Chriftianum 
vere  fandhim  dici  , Iteet  non  omnes  , 
qui  in  hoc  populo  numerantur  , fandbi 
fiiit . Nam  argutias  illas  cleganiitiimas, 
quibus  hoc  impugnatum  eft,  confilium 
eft  negligere:  Sophiftarum  quippe  funt 
merx  nugx,  gerris,  ut  ajunt , Siculis 
vaniores . Prxterquam  quod  forfitan  Ec- 
clefiam  fandtam  credimus,  quia  popu- 
lus eft  Deo  Mr  baptifmum  dicatus  , 
confecratus  , faiiifiAcatus  ; bos  enim 
Scripturi  lanftos  appellare  folet  . Il- 
lud vero  , quod  ftatim  additur , dili- 
genter expendendum  eft  . Aliud  porro  i-r- 
eft  partes  Ecdefixefle,  aliud  elTe 
ckfix  membra  . Nomen  fiquidem  par-  ‘ 
tis  latius  difliinditur  , nomen  membri 
contradiius  eft  . Pars  ad  totum  refer- 
tur, membrum  ad  animantis  corpus  . 

Ita  pars  fine  vita  invenitur , ut  in  lapi- 
de , ligno , ac  exteris  ejufmodi  : mem- 
brum autem  vere  fe  proprie  fine  vitji 
ne  intelligi  quidem  poteft  . Quamob- 
rem  improbi  partes  quidem  Ecclefix 
funt , membra  Ecclefix  aut  Chrifti  non 
funt:  Sunt  autem  diaboli  membra  . at 
in  Ecclefia  dTt  cenlentur , civefque  ci- 
vitati huic  & annumerati  & adferipti  : 
cives  mali  Sc  fiagitiofi  tamen.  Quo  ve- 
ro padlo  probi  atque  improbi  eundem 
omnino  populum  conflent  , nec  fit  ta- 
men fociecas  lucis  ad  tenebras  , con- 
ventio Chrifti  ad  Belial,  D.  Augufti- 
nus  egregie  explicat  contra  Donatift. 
poft  colla,  cap.  6.  Qua  una  ex  re  cx- 
(eix  hujus  argumenti  Gonfirmatioites 

ex- 


If 


iqS  De  Ecekjis  Catkohc£  Autloritate . 


ezuemisj  quod  ajunt  , digitulis  ever- 
tuntur. Sive  enim  dicas  corpus,  live 
panem  , live  granum  , live  triticum  , 
Icu  alia  limilia  quasvis:  nomina  lunt  , 
quz  bonis  per  le  conveniunt  ouidem  , 
led  per  bonos  illi  etiam  populo  , cu- 
|,  j,  jus  boni  primariae  funtj  partes  . Hunc 
iif'  lenfum  omnia  quoque  Auguftini 

' * veri»  pras  fe  ferre  notius  eft  , quam 
ut  indicandum  lic . Negat  enim  malot 
in  corpore  Chrilli  elTe  , nec  pode  ha- 
bere Chriftum  membra  damnata).  Ne- 
gat in  columbx  membris  computari  . 
Negat  ad  illam  Eccleliam  pertinere  , 
que  non  habet  nuculam  nec  rugam  . 
Negat  fpettare  ad  compagem  Uomus 
Dei , aut  in  ea  etiam  habitare , in  qua 
unanimes  folom  habitant  . Etenim  haec 
• univerla,  ut  perfxpe  didlum  eft  , tan- 
' tum  probis  ex  le  attribuuntur  , & ho- 
rum ratione  attribuuntur  Eccleliz  : 
quemadmodum  ratione  partis  in  ipto 
iplo  inlignis  atque  przcipuz  quedun 
de  toto  enuntiari  folent  , qux  lartibus 
lingulis  non  perinde  conveniunt . Quan- 
quam  Augullmus  illam  fortaffe  Hiero- 
nvmi  partitionem  fecutus  eft  , ut  Ec- 
cicfiam  bifariam  difttibuertt  : & eam  , 
qux  omni  ex  parte  bona  Chriltique 
corpus  Et : Se  eam , qux  ex  bonis  ma- 
lifque  confletur.  Qua  vero  fronte  no- 
bis Auguftinum  objiciunt,  qui  in  libro 
a>»  nm.  *’.retra£l.  x.  op.  i8.  Se  in  Plalmura  X4. 
“*^ac  xj.  Se  libro  contra  Petii,  j.  cap.  ix. 
& de  unitate  Ecdefla  cap.  13.  8e  con- 
tra Donatift.  poft  collat.  a 4.  ufque  ad 
undecimum  cap.  noftram  hidxt  aper- 
tilTime  conftantiflimeque  fententiam  ? 
tikif.j»  Nec  dubium  eft,  Cyprianum  atque  Hie- 
■'  ronymum  eadem  nobifeum  concinuilie: 
illum  in  epiftola  ad  Maximum,  hunc 
c*f.  t.  in-comment.  epiftolx  ad  Galaus,  8e 
in  dialogo  adverfura  Luciferianos . Ac 
de  nono  argumento  hadenus. 

Rrlpond.  Decimo  vero  argumento  ex  his  , 
ad  10.  qu*  in  y.didlafunt,  latis,  ut  arbitror, 
refponfum  eft. 

Rerpond.  undecimo  argumento  hoc  habe- 
ad  1 1.  relponfum  . Non  abhorret  a lacra- 
rum  literarum  confuetudine , fl  eundem 
omnino  populum  nunc  propter  juflos 
felicem  beatumque  dicamus , nunc  pfo- 
pter  improbos  miferum  Se  infelicem  . 
Eo  Moyfes  Ifraelem  modo  vocat  po- 
pulum eledum,  beatum  , gentem  fan- 
dam , populum  Dei  peculiarem  : mo- 
do dunflimx  cervicis  populum  , Ihil- 
tum , Se  inlipientem . Atque  Efaias  in- 
terdim  populum  Gotnorrhx  , interdum 


etiam  populum  Dei  appellat  . Et  reve- 
ra fi  Scriptiir*  uliis  eft  , quemadmo- 
dum io  confutatione  fecundi  argumen- 
ti multis  exemplis  patefecimus  , perin- 
de populum  reprchenocre , ac  li  omnes 
mali  elTent,  atque  ita  confolari  , ut  fi 
omnes  eftent  boni  : conledarium  eft 
quoque,  ut  populus  idem  Se  in  repre- 
heolione  vituperationeque  vocetur  ini- 
quus , de  m confolatioiie  ac  laudatione 
lanctus.  Nec  Aiiguft.  dubitavit,  Eccle- 
fiam  nigram  io  malis,  iormolam  in  bo- 
nis interpretari  inj.lib.  de  do^Chrift. 
cap.  5X.  Quin  Ongenes  Ecclcfiam  pro- 
pter cos  , qui  columbas  in  lUa  veu- 
dunt,  fptluncam  latronum  appellavit  , 
iraCt.  iu  Matt.  ij.  Qqod  fihocnosprx- 
fidium  deficeret  , habemus  alterum  : 
quod  in  hujufmodi  major  quzoarn  vis 
boni , quam  mah  eft , plulque  omnino 
valent  pauci  boni,  ut  plebs  bona  fit  , 
quam  inulti  mali,  ut  nominetur  mala. 
Ecelefiam  prxterea  fandam  dicimus  , 
quod  Deo  peculuu-iter  Iaera  fit  : qua 
ratione,  quamvis  mali  in  ea  fint  pluri- 
mi  , Synagoga  Satanx  appellari  nec 
debet,  nec  poteft.  Hme  emm  in  Con- 
cilio Conltantienfi  ejus  impudens  raa- 
ledicentu  damnata  eft  , qui  Romanam 
Eccleliam  Synagogam  Saunx  appel- 
lavit . ue  undecimo  autem  argumento 
didum  eft  iatis. 

Duodecimum  vero  infirmum  & nu-  Refponil. 
gatonum  eft,  tametfi  Calvinus  inde  e- xd  ix. 
xultarc  non  dubitet  , unde  erubeldre 
debuilTet.  Ratiocinatur  lUe  quidem  in- 
urdura  argute  , fzpius  eleganter:  fcd 
quandoque  adeo  mepte  , iniulfe  , fri- 
gide, ut  vix  eum  credas,  non  dico  eru- 
ditionem acumenve  , fed  aut  rationem 
omnino  ullam,  aut  ftnfum  etiam  com- 
munem habuifte.  Tantum  hxreticus  er- 
ror Se  exea  pertmacu  poteft  , ut  o- 
mnem  prorlus  dodrinam  (adimat  , m- 
telligentix  lumen  extinguat  , & uni- 
verUm  ingenii  retundat  aciem  . Sed  ad 
rem  . Illud  eft  verum  , Qrxeos  elTe 
fchilmaucos,  ideoque  apud  eos  Eccle- 
fiam  non  effe . Credimus  enim  unam 
catholicam  Eccleliam . Quare  necef- 
le  eft  , ut  qui  ab  unitate  fe  feparat  , 
quoniam  non  eft  in  una  Ecclena  ca- 
inolica  , ne  in  Ecclefia  quidem  il- 
le fit . Nec  Qrxei  folum  Ichifmatid 
funt,  ftd  funt  etiam  hxrctici  , tum 
propter  alia , tum  hac  prxeipue  de  cau- 
la , quod  negant  unum  totius  Ecclefix 
paftorem  elle  a Chrifto  in  B.  Petro  in- 
llitutum . Sed  hxc  importune  hoc  lo- 
co i 


CtUi.  2. 


Lihrr  ^uxrtus,  Cap.  IV.  < xa^ 


co>  alibi  opportune  differentur  . Quod 
fi  qui  a Chriffo  vero  Ecclefiar  capite 
ita  deficiant , ut  ei  abrogent  fidem  : 
hos  fateor , ac  multo  etiam  magis  pri- 
vilegium ecclefiaffici  nominis  amitte- 
re. Mortuo  autem  fummo  Pontifice  , 
una  fine  dubio  Ecclefia  manet , 8c  ma- 
net in  ea  fpiritus  veritatis : fed  man- 
ca & imminuta  fine  Chrilli  vicario  , 
8c  Ecclefix  catholicx  uno  paflore  re- 
linquitur. Quocirca  licet  veritas  tunc 
etiam  in  Ecdefia  fit,  at  fi  controverfix 
fidri  Se  religionis  oriantur  , Ecclefix 
judicia'  fine  capite  in  terris  non  adeo 
cena  erunt.  Qmx  perfequi,  hujus  lo- 
ci non  eff . Atqui  Apollolus , cum  eo 
loco  dedita  opera  Ecclefix  unitatem  .de- 
finire vellet  , eh>s  rei  prorfum  oblitus 
ell  , a qua  re  nos  dicimus  uniutem 
Ecclefix  Mndere.  Sed  mirari  fatis  non 
poffum  illorum  hominum  futilitatem  , 
qui  cum  non  fervarint  unitatem  fpiri- 
tus in  vinculo  pacis  , fed  ab  Ecclefix 
fe  corpore  Crmnxerint , Paulum  eo  lo- 
co nobis  objiciunt , qui  illis  vel  adver- 
filfimus  ell.  Nam  fi  unum  corpus  i,  8e 
non  duo  Chrillus  habet  , quo  modo 
nos  duas  Ecclefias  admittemus  ? Et  fi 
una  ell  fides:  qui  in  fide  8c  religio- 
ue  difcrepat,  hic  quomodo  in  una  Ec- 
clefia elll  Qui  autem  Chrilli  vicarium 
contemnit  , is  ne  unum  lilium  agno- 
fcit  ? Certe  qui  cultum  Dei  pro  fuo  libi 
arbitrio  fingit  , is  nec  Ipiritum  unum 
colit , nec  patrem  unum  fufcipit , nec 
in  una  proinde  Ecclefia  ell:  qux  fine 
reda  & catholica  fide  Deum  unum 
nec  colere,  nec  habere  potell . Verum 
illhxc  , qux  extra  caufam  , prxter- 
que  inllicutum  invitis  occurrunt  , pau- 
cis refellenda  funt . Reliqua  itaque  per- 
fequamur.  In  Grxcis,  ajunt,  vin  boni 
funt  aliqui  . Sane,  fi  funt  aliqui  , hi 
tantum  cnint,  qui  cum  catholica  fide 
confeniiunt  , qui  ab  fchifinate  alieni 
funt,  qui  unum  unius  corporis  tenent 
caput , unumque  unius  ovilis  pallorem  , 
non  in  coelis  Iblum  , led  etiam  in  ter. 
ris.  Sic  enim  Chrillo  capiti  nollro  ac 
pallori  vifum  ell,  unum  loco  fui  Ec- 
clelix  relinquere:  quem  fimulatque  fi- 
delis abjiceret  , & corporis  & ovilis 
defereret  unitatem  . Quemadmodum  in 
Ifrael  fub  Hieroboam  quidem  erant 
viri  pii,  fed  illi  tantum  , qui  in  divi- 
fione  regni  nullam  fidei , religionis , fa- 
cerdotii  divifionem  meditabantur  . Ve- 
rum hxc  alias  . Nunc  illud  admo- 
nendum puto,  Apollolum  eo  loco  Ec- 


clefix perfedam  unitatem'  communio* 
nemque  defcribere:  nimirum  qualis  i« 
bonis  landifque  viris  reperitur  . Me- 
miniffe  enim  opus  ell , corporis  nomen 
proprium  elle  Ecclefix  jullorum . Unum 
Igitur  corpus  uno  primum  fpiritu  defi- 
nitur, qui  illud  non  modo  quali  ani- 
ma vivificet,  led  tanquam  fpiritus  mem- 
bra ejus  fingnla  ad  finem  fuum  quoque 
agat,  moveat,  uilliget.  Deinde  unum 
corpus  unam  qi^ue  fpem  vocationis 
requirit : ubi  fpei  vox  pro  re  gloriaque 
fperata  ufurpatur,  ut  illo  etiam  loco  , 
Spes  autem  , qux  videtur , non  eft 
f]^s.  Unum  imtur  finem,  ficut extera, 
hxc  etiam  rel^ub,  lubet  , ad  quem 
omnes  ejus  cives  vocati  ac  deft  nati 
funt , in  quem  proinde  fpedlant  omnia 
hujus  corporis  membra  . Tertio  loco 
una  refp.  unum  Dominum  , unum  re- 
em  , unum  caput  defiderat  . Nam  fi 
uo  habeat capiu,  monllrofi  erit.  Exi- 
git prxterea  unam  fidem  . Nifi  enim 
hujus  reip.  cives  fideles  fint  , Dei  po- 
pulum non  conficient . Populus  autem 
Dei  intelligitur  divino  cultui  ac  reli- 
gioni dicatus.  Quod  nifi  nnafit  omni- 
um communis  fides  , ne  una  quidem 
relieio  erit  , atque  adeo  nec  una  Dei 
Ecclefia  . C^id  quod  fi  diverfa  credi- 
mus, cum  fides  fit  quali  hujus  corpo- 
ris oculus  , eundem  Icopum  8e  finm 
habere  non  poffuraus  i Una  ergo  fides 
necellaria  ell . Necellariuin  ell  deni- 
que, prxter  hxc,  baptifma  unum,  in 
quo  inell  exterorum  facramuitorum  coifi- 
muniMtio  . Plebs  quippe  Chrilliana 
non  interiore  folum  fidei  communio- 
ne ac,  charitatis  vinculo  , fed  externa 
etiam  fidei  tellatione  , faCTamentorum- 
que  conlociatione  conflat.  Ex  quo  fit, 
ut  nifi  in  eodem  baptifmo  , eifdemque 
omnino  lacramentis  membra  exterius 
colligata  fint,  in  unum  Chrilli  corpus , 
quod  ell  Ecclefia , come  non  queant . 
Eecit  autem  Apollolus  folius  baptifini 
mentionem,  tum  quoniam  inter  omnia 
facramenta  vel  maxime  ell  unum : tum 
quoniam  hoc  lacramentum  Chrillianx 
^ntis  proprium  fignaculum  eff  , quo 
videlicet  non  confignamur  modo,  led 
etiam  facramur . Id  quod  Synagogx  cir- 
cumcifio  prxllabat  . Jam  in  verbis  , 
qux  addit  Paulus  , Unus  Deus,  unos 
Pater,  &;c.  eo,  ut  mihi  v'detur  , refpi- 
cit , ne  in.  uno  hujus  reip.  domino  ty- 
rannidem  ac  dominationem  fubeffe  pu- 
taremus . Unum  itaque  dominum  cum 
diziffet  , bLndioribiu  vocibus  domina- 

tum 


140 

Dim  oadDit  ae  miuf».  Ne  te,  inquit  , 
terreat  unus  Dominus : unus  enim  Deus 
idem  e(l,  unufque  etiam  pater.  In  Dei 
porro  nomine  bonitatem,  fuavitatera  , 
providentiam  numinis  intellige  . Bea- 
tus , ait  , populus  , cujus  Dominus 
Deus  ejus , fed  ille  multo  beatior  , cu- 
jus Dominus  pater  ejus.  In  patre  /I- 
quidem  lingularis  amor  St  cura  mini- 
me vulgaris  deiignatur  , ut  non  tam 
regnum , quam  patris  unam  filiorum- 
que familiam  intelligas.  Sednefcio  quo 
Viho,  dum  Pauli  verbis  inftitit  atque 
naefit  oratio  , a propofito  longius  ex- 
curri, inftitutique  mei  pene  immemor 
fa^is  (um.  Dicebam,  Apoftolum  per- 
llrAam  corporis  Ecelefiae  unitatem  cau- 
lis luis  omnibus  definire.  Ecclefix  ve- 
ro unius  latius  extenla  eft , & in  eis 
invenitur  , qui  non  fervant  unitatem 
fpiritus  in  vinculo  pacis , nec  inter  fe 
per  amorem  adhzrefcunt,  nec  alii  alios 
apprebendemes  capiti  fuo  connedlun- 
tur.  C^in  etiam  partes  qvxdam  in  hoc 
toto  fine  fide  inliint  , ut  harretici  oc- 
culti , quamdiu  ab  Ecclefia  non  funt 
exdufi.  In  quibds  latis  eft  unum  ba- 
ptifma  , facramentorumque  eadem  fo- 
cieus  & communio,  ut  in  una  Eccle- 
fia efTe  dicantur.  Nara  lummum  ponti- 
ficem, epifeopos,  czterofque  Ecclefix 
minillros  potefhte  ac  jurildidiione  per 
hzrefim  aodium  interioremque  priva- 
ri , non  modo  non  certum , ied  ne  pro- 
babile quidem  efle  , maxima  audlorita- 
te  Theologi  affirmant.  Redores  vero 
ac  magiffaratus  , & reip.  omnino  ad- 
miniftros  illos  else  , qui  reip.  hujuf- 
roodi  partes  non  fint  , ne  cogitatione 
quidem  informari  jpoteft  . Ex  qnibus 
raagna  fignificatio  nt,  non  efle  zquam 
in  omnibus  - Ecclefiz  partibus  unita- 
tem , fed  in  qiiibufdam  valde  imperfe- 
dlam.  Id  fi  minus  intelligiiur , ex  cor- 
pore naturali  percipi  poteft  : in  quO 
£c  fpiritus  & anima  eziftit,  ut  parti- 
bus quibufdam  vim  fentienffi  triuuat, 
quibufdam  vim  crefeendi , aliis , ut  vi- 
detur , ne  ullam  quidem  aut  anima- 
lem, aut  fpirabilem  faculutem,  perin- 
de ut  fi  partes  illz  nec  aniniam , nec 
fpiritum  in  fe  haberent.  Qum  etiam 
videmus,  cum  membrum  aliquod  fen- 
fu  & vita  carens  arefeit  in  corpore, 
quoniam  reliquis  omnino  partibus  con- 
tinuatur , motum  quemdam  externum  ab 
fpiritu  participare  : quamquam  fpiritus 
illi  nihil  interius  vitaleque  communi- 
cat . Quem  prokdlo  modum  fpiritus 


De  Btclefia  Ccuheltcti  AHliai. 


ChrilU  in  corpore  Ecelefiae  tenet  ac 
fervat.  Quafdam  enim  partes  ita  ani- 
mat , & vivas  facit , ut  nihil  illis  def- 
le vitalium  motionum  videatur ; in 
quafdam  fic  influit  , ut  non  vitam  eis 
quidem,  fed  interiorem  quandam  Mi- 
rationem quafi  vitalem  conferat  : auis 
autem  exteram  vim  fuam  facultatem- 
que  dimittat:  ut  quamvis  mortua  pror-' 
uis  8e  arida  membra  fint , quia  nqn 
funt  tamen  a corpore  excifa  , a fpi- 
ritu cum  corpore  moveantur.  Quz par- 
tium affcdlarum  mirabilis  continuatio 
ac  feries  , licet  tenuis  illa  quU^  8c 
modica  fit,  at  tantum  in  Ecclefia  valet, 
ut  propter  locum  , quem  habent  in  cor- 
pore, nonnullz  panes  vel  capita  Ec- 
clefiallici  corporis  appellentur  . Vz  , 
inquit  , vobis  , qui  opulenti  eflis  in 
Sion , optimates  , capita  populorum  : f. 

Membra  videlicet  aliquando , non  ex  vi- 
ta , quam  fua  fpoute  & natura  vendi- 
eant,  fed  ex  fitu,  quem  fortita  in  cor- 
TOre  funt  , per  metaphoram  transferri 
folent.  Ita  qui  locum  primum  in  Ec- 
clffiz  gubernatione  tcn« , caput  Eecle- 
fiz  ille  dicitur:  tametfi  primrie  ac  ve- 
re membrum  corporis  Ecclefiz  non  elf . 

Sed  de  his , quz  ad  Ecclefiz  unitatem 
Ipedlabant , quantum  huic  loco  fatis  e- 
rat,  dixiffe  videmur.  Nunc  de  univer- 
fitate  Ecclefix  dicamus:  id  in  tertio  de- 
cimo argumento  qitzritur. 

Kxfixcr  Grzce,  fi  verbum  verbo  red- 
das , fecundum  totum  interpretabere : Rrfpo*. 
**•'  enim  totum  eft.  Unde  catholica,  '!• 
ut  Auguftinus  ait  , nomen  accepit  : 
quod  in  toto  orbe  juxta  prophetarum  ’’ 
przdidliones  diffiifa  eft . Quia  vero  in  £/ui.  ,4,' 
toto  orbe  univerlz  etiam  gentes  intel- p/.iI.^-vx 
liguntur  , inde  adeo  venit  , ut  Eccle- 
fu  catholica,  id  eft,  univerfalis  nomi-^*^’^ 
netur,  quoniam  in  omni  gente,  popu- 71*. 
lo  , natione  , fexu  , conditione  longe  er  n<. 
lateqiic  patet . Cujus  utriufque  rei  ex- 
tat  infigne  illud  oraculum  , Poftula  a 
me , & dabo  gentes  hzreditatem  tuam , 

& poftelTioncm  tuam  terminos  terrz . r>».  1. 

Atque  hoc  dilcriiBine  non  fotum  a Syn- 
agoga , fed  ab  hzrcticonim  etiam  con- 
venticulis congrcgationibufqiie  diftin- 
guitur . Sunt  etiam  qui  dicant , Ecclc- 
fiam  propter  communem  fidem  , iiniver- 
talemque  dodfrinam,  catholicam  appel- 
latam . Fides  autem  Ecclefiz  atque  do- 
db'ina  multifariana  communis  Sc  univer- 
falis eft  . Primum  ratione  hominum, 
juxta  illud , Przdicate  Evangelium  o- 
mni  creatuiz  : deindc  ratione  lod  , 

quem- 


Liber  fartus.  Caput  Poflr.  141 


Vu.  nit.  & qdeffludmodum  fcriptum  c ft , Prardica- 
Md  jtim.  ic.  vffuni  jibique , & , In  omnem  terram 
exivit  fonus  eorum.  Praeterea  ratione 
temporis  > quoniam  Apoftoli  non  tum 
hoc,  tum  illud,  fed  idem  dixere  lem- 
**  ' per.  Fidelis  , inquit,  Deus  : quia  {er- 

IBO  noftcr,  qui  iuit^pud  vos,  non  eft 
//<•/•.  ul.  *”  ^ Non:  fed,  Eft,  in  il- 

'lofiiit.  Item  ^ Narraverunt  ffiihi  iniqui 
fabulationes  , ied  non  ut  lex  tua.  O- 
mnia  mandata  tua  veritas.  Et  pofte- 
rius  , In  aeternum  Domine  permanet 
verbum  tuum  , in  generationem  & ge- . 
nerationem  vetitas  tua  . Quod  igitur 
ab  omnibus  in  omni&  loco  & tempore 
certo  atque  conftanter  creditur  & do- 
cetur, id  vero  dogma  catholicum  nun- 
cupatur ; &*qux  hujufmodi  dogmata  ac 
. diiciphnam  habet , ea  vere  Ecclefia  ca- 
tholica . Nam  hxreticorum  conciones 
privatas  habent,  peregrinas,  inconftan- 
tes  , clandeftinalque  dodirinas  . Bene 
ergt?  & prudenter  Vincenti.  Lirmeft. 
de  prola.  nova.  Ih  ipfa  , inquit,  ca- 
tholica 'Ecdefia  , ad  quam  non  una 
natio  j non  unus  angulus  , fed  maris 
multitudo  convertitur  , id  teneamus  , 
quod  ubique , .quod  femper  , quod  ab 
omnibus  creditum  eft.  Hoc  eft  enim 
vere  proprteque  catholicum,  quod  ipfa 
vis  nominis  ratioque  declarat  : quz 
oftmia  ^haec  vere  iiniverfaliier  compre- 
hendit *.  Qua:  cum  ita  fint  , ille  eft 
verus  gcrmamifque  catholicus  , qui  , 
quicqtiid  univerlaliter  antiquitus  Eccle-'" 
Wm  catholicam  tenuile  cognoverit  , 
id  folum  fibi  tenendum  credendumque 
decernit  , Quidquid  vero  ab  aliquo 
deinceps  uno  pratter  omnes  , vel  con- 
tra omnes  novum  fe  inauditum  iubin- 
doci  fenferit,  id  non  ad  religionem , fed 
ad  tentationem  potius  tmeiligat  perti- 
nere . H.adfemis  Liriiftn.  Sao  caulas 
proferri  aliai  folere  , cur  Kcclclia  ca- 
tholica ftt  i fed  h*  mihi  vil*  fuiit  co- 
gnominis hujus  aflerendi  graviflimae  . 
Quibus  politis  illud  argumentum  feci- 
Ic  diluitur.  Primum  eniin  Ecclefia  non  ' 
ita  modo  contradla  eft addudia  in 
angullum , ut  in  orbe  diffufa  non  llt  1 
quin  noftra  memoria  *novus  orbis  appa- 
ruit multo  maximus  atque  laiiUimus, 
inquem  difcipulonim  Chrifti  fonus  exi- 
vit, ne  quilpiam  d cat , Hiipanos,  Gal-' 
los,  Italos,. Germanos r ca:tcraique  na-  * 
tiones,  in  quibus  Chrifti  nomen  aut 
vivit,  aut  non  omnino  deletum  eft,  mi- 
norem partem  orhis  occupare.  Deinde, 
fatis  eft , ^cclcfiam^  femel  in  totum  mun-‘ 


dum  eflb  fufetn  , ut  etiamnum  vere  ca- 
tholica dicatur.  Nempe  eadem  Ecclefia 
eft  , eandemque  fidem  tenet  , quam 
Apoftoli  in  univerfa  terra  vulgarunt . 

Sane  vero  fidei  pratfentis  umverfitas 
ad  eam  univerfitatem  referenda  eft  , 
qua;  tempore  anteadio  in  Ecclefia  fuit: 

& hzc  ad  illam  tandem-,  quam  Apo- 
ffoli  m totum  orbem  ediderunt , quem- 
admodum in  fecundo  libro  demon- 
ftratumeft.  Ex  quo  efficitur,  ut  quam- 
vis Chriftiana  fioes  in  unius  forte  pro- 
vincix  anguftias  redigeretur,  nihilomi- 
nus catholica  cftet , & provinaa  item , 
qux  cam  fidem  haberet , Ecclefia  eftet 
giiam  catholica.  Nam  & ECclefix  fin- 
gul*  fub.  univerlali  comprehenfr  ca-' 
tholicx  vocitantur  , quoniam  eam  fi- 
dem habent  , quam  univerlalis  tenet  , 
tenuitque  femper  Ecclefia.  Sed  hzc, 

& ca  quoque  qux  reftant , perfpicua 
funi  omnia . Breviter  haque  expedienda 
fiint . 

Objicitur  eigo  in  quarto  decimo  ar-Refpon. 
gumento,  friiftra  omnium  fidelium  fen-adip 
Ium  expediari.  Cui  ego  argpnitnto  hxc 
brevidime  retulerim.  Duo  lunt  rerum 
genera  , ut  alias  didium  eft  , qux  ab 
Ecclefia  creduntur.  Unum  eft  earum, 
qux  ad  omnes  xque  pertinent  j ut 
Deum  effc  hominem,  animum  noftrum 
elfe  immortalem . Et  in  hoc  genere  non 
eft  valde  difficile,  omnium  fidem  fen-. 
fumque  cognolcere . Non  dico  autem  , 
ut.feorfum  rogentur  finguli  , quod  8c 
permolcftum  eflet  , & oppido  quam 
ridiculum  , fed  fingulorum  fidenr  in 
huiulmodi  rebns  Ibtim  fe  fe  prodere: 
fatifque  mediocri  adhibita  diliKniiaco- 
gnitam  nobis  & pcrfpedam  efle  pofTe , 
prxfcrtim  fi  res  in  contentionem  ve- 
nfet,  Sc  vulgus  fuo  more  calefcat.  At- 
terdiB  eft  genus  rerum  , quas  cogno- 
fcere  non  rudium  & imperitorum  in 
EccUfm  , fed  maiorum  & rapientium 
intereft;  ut  epiftolam  ad  Hebrxos  eflc 
canonigam,  ac  relfqua  fimilia  qitam- 
' lurima . C^o  in  genere  fi  vulgarem  -pic- 
is fententiam  roges , perinde  erit , ut 
fi  a cico  ienAim  colorum  poftularis. 

Cauce  igitur  atque  prudenter , cum  hu^ 
jufmodi  fortafte  res  in  fermonem  popu- 
laxem  incidunt , qui  in  vulgo  paulo  mo- 
deftiores  lunt , nihil  omnino  affirmate 
afleverancerque  pronunciant  > 'fed  id  fe 
ctedere  ac  leniire  in  hilce  rebus  profi- 
temur , quod  Ecvlefia  credit , ac  fenttt . 

Quo  profedio  nomine  fapientes  Ecclefi* 
roajorefque  defignant . Porto  five  in  hoc , 

five 


Di*J'  ~ ijOO^lr 


142  I>  Ecckji*  Catholica  Auiior itate. 

iive  in  lUo  «nere  quzftio  verfeiur  , 
populus  quaU  de  tribunali  fencenciam 


dicere  nec  debet , nec  vero  poteft 
quonian,  ut  hic  pro  certo,  8e  prob^ 
to  fumimu; , ligandi  , folvendi  , iudi- 
candinue  potelhs  in  lingulis  fidelibus 
non  ew , led  in  Ecclefix  prxfedis , at- 

3ue  palloribus . De  qua  re  alio  loco 
ilTeremus  . Nunc  illud  dicimus  , in 
communi  omnium  controverfia  certum 
argumennim  ex  communi  fidelium  fen- 
(u  depromi  ; quamvis  non  oporteat  li- 
sillatim  omnium  fenfum  perlcruuri . In 
Hde  autem  earum  rerum  , qux  pro- 
prix  funt  dodlorum , atque  lapientum , 
lolam  horum  ftntentiam  expetendam  ; 
vulgi  ne  expe^ndam  quk^  . Nam 
illi  cenam  fidem  faciunt  catholici  dog- 
matis i tu  faciunt  nullam  . At  vero  in 
ntrarumque  rerum  decretis  ac  legibus 
nec  vulgus , nec  lapientes  omnes  ha- 
bent locum  i led  ii  tantum  , qui  fint 
Ecclefix  pallores,  quemadmodum  libris 
fequentibus  expliuturi  fumus.  Ea  vero 
ar«menta,  quibus  pallorum  veritas  at- 
que audloritas  impupata  elt , in  librum 
huic  proxirnuin  differantnr  , ubi  hxc  , 
muluque  id  genus  alia  longe  opponu- 
nlus  refutabimus . 

Cxterum  quod  duo  fymbola  Eecle- 
fix  internofrendx  Calvinus  ponit , nem- 
pe ordinem  io  verbo,  Sc  facramentis  a 
Chrillo  commendatum  , ad  quas  omni- 
no notas  ceu  ad , lydium  upiikm  o- 
mnis  congregatio  exigenda  fit , qux  Ec-  ' 
defix  nomen  obtendat  bene  proledo 
haberet  ,~nifi  hunc  lydium  la(Mdem  in 
nianit  habere  ipfe  vellet  f exterjs  nega- 
ret omnibus  . Nos  afiarimus  , Luche- 
ranos  nec  finceram  Euangelii  dodlri- 
nam  , nec  legitimam  lacramentorum 
adminiArationem  retinere  . Illi  contra 
nobis  utiaroque  noumimanint.  Ecquis 
erit  judex  > Negant  apud  nos  Eccleum 
eHe  i ;^wd  fe  , ut  nos  dicimu»,  exi- 
Aere  meotuintur  , Ecqui-  funt  ii  tan- 
dem , quibus  lapis  iue  lydius  ,cA  cer- 
tus , folidus  , germanus  ad  veram  Ec-* 
ckfiam  explorandam  } Arius  . Nello- 
rius , Macarius  , Donatds  , PeBgius  , 
OKcerique  omnes  hxrctici  , eum  etiam 
cum  Ec^fix  bellum  fiuipt , eadem 
omnino  infolentia  fe  habere  prxferent 
duas  illas  Eccldfix  quali  tefleras . Qua- 
prt^er  in  quacunque  de  fide  cum  hx- 
Kticis  controverfia  Eccleluc  notto  pe- 
rkUtabitur.  Excipient  emm  protinus  , 
nos  aiK  in  'fidei  errore  verlari  , aut 
ChrilU  facramenta  non  perinde  gerere  j 


ut  a Chrillo  nobis  fnAitutua  , atque 
prxfcriptumeA . 

Notior  elt  Ecclefia , mihi  creoe  , no- 
tior elt,  quam  ut  quibuslibrt  motis  qux- 
Aionibus  ejus  non  folum'  auctoritas  , 
fed  res  omnino  & nomen  in  dubium 
revocentur  . Verum  ho:  loco  Calvinus 
fic  infuKiis  extitit , ut  nihil  aliud  ejus, 
nili  ipla  infullitas  rideatur . Ecclefiom 
enim  apud  nof  elTe , mbdb  ait , modo 
neiut  : nunc  Ecclefiam  dicit  nunquam 
fuille  intermortuam  , nunc  contra  ver- 
bi puram  prxdicationem,  alTent  aliquot 
jam  fxculis  evanuilfe  i tum  alfirmat 
fub  Romano  Pontifice  , quem  Anti- 
chriAum  vocat  , non  efle  Ecclefix  no- 
men . abolitum , fed  lub  ejus  quoque 
tyrannide  Ecclefias  manere : lupa  allrutt , 
prxfentes  omnes  catholicorum  coetus 
idololatria  , impiaque  doCtrina  conta- 
nunatos  efle  , claviumque  proinde  non 
hab^  poteAatem  . Q^od  fi  ita  eA  t 
OhriAi  Ecclefix  qui  funt  f Nemp9,  u 
Chrilli  Ecclefix  funt , Ecclefix  catho- 
licx  membra  erunt  . Porro  fi  membra 
funt  verx  utholicxque  Ecclefix  , ne- 
queunt vel  idololatrix  probare  fcelns, 
vel  errores  Euangelio  contrarios  doce- 
re. Item  nili  llulcummihi  quoque  tpli 
videretur  , cxiBerem  ex  Ulo  cogerem- 
que  ut  refponoeret , num  viros  aliquot 
prt^s  in  catholicorum  concione  cflb 
arbitretur . Si  nullos , quoniam  / ut  ait , 
omnes  ad  unum  funt  idololatrx , & in 
impietate  efle  pius  nemo  pote  A;  eadem 
profedto  caufa  ante  Lutherutn  vir  bo* 
nus.in  catholicis  nemo  efli»  , quippe 
Otm  CMfdem  criminis  rei  «flent  omnes  , 
in  eoMmque  errore  vetlarentur  . Ec- 
clelia  ergo  'ChriAi  .catholica  jam  aace 
Lutherum  nulla  in  orbe  erat . Et  tibi- 
nam funt  illx  de  xterao  ChriAi  regno 
promi Ifiones , quas,  quoniam  aperix  , 
clarx,  perfpicux  funt,  nupaiAe  inter- 
preutione  potuit  eludere  ? Sin  autem 
vere  pii  inter  nos  funt  aliqui  i non  eA 
certe  apud  nos  Ecclefia  impia , fed  pia  t 
a qua  cum  fe  contentionis  Audio  Lu- 
therani  feperaveiiQi , explqratiiSmum 
eA  , a vera  eos  ChriAi  Ecclefia  defei- 
vifle.  * 

Qgid^  Anne  ambiguum  <A,  Ambro- 
fium , Hieronymum , AugttAinum  , Ba- 
liliam  , ChrylbAomum  , cxterofque  o- 
ptimos,  ac  prxAaBtilfimQs, viros,  quQS 
catholici  Se  veneramur  fle  agnofeimus  , 
vera  Ecclefix  ChriAi  membra  tui^  ) 
iUi  Aant  a nohi^^  univerfi  ,»  Lphe- 
' ranis  univerfi  vepuenant ; qyod 

limum 


Lther  fartus. 

limum  cftoflenderet  Sed  quid  ego  ftuU 
tus , qui  iuadere  velim , Lucheranos  hx- 
reticorura  moN  cum  Ecdefia 
bellare?  Q^ii  fero  difScile  cHett 
fis  evidentibus  , ac  necefiariis  addice- 
re , bos  neque  in  Ajmltolica , neque  m 
catholica , neqiie  in  faafta , nec  in  una 
.Ec^lia  elTe  . Nihil  fane  facilius  eflct, 
sihil  explicatius  , nihil  promptius  , li 
hujus  eflet  aut  loci  ai»  t«mp^  . Ni< 
mirum  quibus  omnino  rebus  cum  Do- 
natiflis  Auguftinus  egk,  ui  eorum  ani- 
mos ad  veram  notionem  Ecdelic  nni- 
us , landx , Catholicx , atque  'Apoflo- 
licx  revocaret , iildem  nos  Lutheranos 
vinare  nullo  negotio  & labore  poffu- 
raus,  Atoue  fi  res  iplx,  quxumen  in* 
manu  nofira  funt,  inhacnospuma  de- 
fererent  s at  cognomina  Cathohei  , ac 
Lutheraniapertillime,  planifllmeque  de- 
monftrantj  veram  geimanamque  Eccle- 
fix  notam  8c  cbaraAetero  hanere  nos  , 
lUos  non  habere : quamiis  Ecclefix  no- 


Capu/  Pojlr. 

mfti  fingant,  firaulent  , obtegant.  Sic- 
oM,  ait  Hieronymus , audieris  eos,  Im. 

dieuntur  Chrifti,  a quoquam  alio  nun-'"-^"*"* 
c^i , At  puu  MarefoniU»,  Valenti- 
nianos,  Pelagianos,  &c.  fcito  non  Ec- 
clefiamChriftt,  fedAntrchrifti  efle  fyn- 
agogam  . Quo  eodem  diferimine  Au-  ,,,  ' 
Epiphaniushxreticos 

Otholias  diltingendos  efle  docuerunt  , iur,r.  7». 
Cum  luqsc  LuutMtaiS  tognomen  ex  Lu* 
thero  traxerint , planum  & expeditum 
eft,  eoe  a communi  fide,  atque  Eccle- 
fia  catholica  in  privaium  , & Angula- 
rem hxrefim  abiifle  . Nobis  autem  fu- 
per  terram  nuUut  fidei  roagifler  efi  s 
unus  coelefiis  eft  Chrllhis,  aquoChri- 
Ihanorum  comomen  efi,  quod  habe- 
mus ex  illo  bxiediiarium.  In  Chrifti  i- 
eitur  Ecclefia  lumus , de  qua  hxc  ut 
brevifllme  dici  potuerunt,  ita  a me  di-  " ' 
fuQt . Nunc  ad  reliquos  locosex  or- 
dine inftituto  pre^ediar:  mequeadme* 
um munus,  peaiumquereTocaoe. 


Finis  Libri  Slwfrti, 


t)  E 


Digitized  by  C iOgle 


»■  Alt- 


t.  Ar{. 


J.  Arc. 


M4 

DE 

AUCTORITATE 

CONCILIORUM. 


Quae  quarto  loco  ell  pofita, 
LIB  BK  J^U  I NTUS. 


CAPUT  L 

emtiiut  , qulim  htnlUi  •• 
tHntHf  »A  hujMi  Itci  MiStri- 
tmttm  Uttf»0M>dam . 

0(1  Ecclefiz  auAorita- 
tem  audloritas  Conci- 
liorum fcquicur  , quam 
hzrecici  plurimis  argu- 
mentis oppugnant. 

Illud  prunum  eft , quod 
Eccleda  columna  eft,  & 
firmamentum  veritatis.  At  in  Synodum 
Idli  Cardinales  , &Epifcopi  veniunt  ,qui 
& numero  pauciores  lunt , nec  audlonta- 
tis  pondere,  hoc  eft,  nec  virtute,  nec 
lapientia  graviores:  non  ergo  ^nodus 
regula  credendi  Eccleliz  elt , led  con- 
tra, Ecclelia  (ynodo. 

Deinde  Pontifices  & I%arifzi  colle- 
gerunt conctlium  , cujus  lenteniia  im- 
pia fiiif  , ut  Joaiinis  ii.  capitulo  legi- 
tur : non  ergo  (emper  Synodi  (acerdo- 
talis  judicium  prob:ndum  efi . Sicut 
enim  principes  lacerdotum  , 8e  omne 
concilium  quzrebant  ialfum  tellimoni- 
um  contra  lefura , Match.  i(.  & omnes 
principes  facerdotum  , & leniores  po- 
puli advcriura  Jefum  confilium  inie- 
runt, Matih.  ij.  ita  & epilcopi  ac  pon- 
tifices noflri  eontrariam  Jclu  Chrillo 
fententiam  ferre  poffunt. 

Przterca  fi  veritatem  epilcopi  te- 
nent, & falli  non  queunt  , id  ex  divi- 
no aliquo  padlo  proficifcciur  . At  pa- 
dtum  hoc  nulquam  «pparet  i atque  ut 
appareat  , haud  aliter  interpretandum 
en,  quam  illud,  quod  cum  Levi  olim 
& poderis  ejus  Dominus  inii: . Padlum, 
inquit , meum  cum  Levi . Lex  veritatis 
fuit  in  ore  ejus  , & iniquitas  non  eft 
inventa  in  labiis  ejus  : in  pace  8c  z- 
quiiate  ambulavit  mecam  , Qc  multos 


avertit  ab  iniquitate  . Labia  enim  fa- 
• cerdotis  cuftodient  feientiam  , & le- 
gem requirent  ex  ore  ejus  , quia  An- 
gelus Domini  exercituum  eft.  Vos  au- 
tem recelfiftis  de  *via  , & fcandali/a- 
ftis  plurimos  in  lege  : irritum  teciftis 
padlum  Levi  , dixit  Dominus  exercitu- 
um. Item  : Obfeao  , Domine  , cufto- 
.diens  paftum  cuftodientibus  mandata 
tua  . In  quz  verba  Hieronymus  , 

Non  ergo  , ait  , quod  pollicetur  Do- 
minus , ftatim  futurim  eft,  fed  in  eos 
fua  promifta  complet , qui  cuftodiunt 
mandata  illius.  Unde  conlbt , padium 
retinend^  veritatis-  quondam  cum  fa- 
cerdoiali  tribu  initum  per  pqftero- 
rum  culpas  irritari . Quo  fit  , iit  ad 
eundem  quoque  modum,  fi  Apoftolis  , 

& fuccedentibus  omnino  Pontificibus 
veiltas  i Chrifto  promiffa  eft  , ean- 
dem landiu  fint  fervaturi  , quamdin  id 
non  fuis  peccatis  egerint  , ut  verita- 
te deftitui  mereamur . Alioqui , ut  Hie-  ,, 
ronymus  in  hunc  Milachiz  locum  ait , 

Ad  facerdotum  quidem  pertinet  difci- 
plinam,  interrogatos  refpoadere  de  le- 
ge , fed  fi  ignorantiam  in  czteris  dili- 
gentem in  Icripturis  fandfis  obtende- 
rint negligemem  , fruftra  jaftant  digni- 
tatem , cujus  opera  non  exhibent  . At- 
que idem  etiam  Hieronymus  feribit  , 
taifo  facerdotes  illa  jadlare  : non  pe-  Hltrm.  t. 
ribit  lex  a facerdote  , nec  confilium  a 
lapiente  , nec  fermo  a Propheta  , cum 
Scriptura  dicat.  In  piervetlam  animam 
non  intrabit  lapientia.  Et  per  Ezechie- f<».  v- 
lem  Domuius  , Quarrent  , ait  , villo- 
nem  d:  Propheta  , 8f  lex  peribit  a fa- 
cerdote , & confilium  a lenioribus  , 

In  quz  ver^  idem  ipfe  Hieronymus  , 

Hzc  autem,  inquit,  nonlblum  eo  tem- 
pore , quando  Babylonius  contra  Hie- 
rulalem  veniebat  excrdtiis  , a Prophe- 
tis, lacerdoiibus , 8c  lenioribus  qiixre- 

baii- 


Digilized  by  Googie 


Df  AuSloVitate  Comi/iorum 

blntur  , led  quotidie  in  Ecclefiis  re- 
quiruntur , Qu*  fi  vifionem  , legem, 
confiliumque  perdiderint  , fruura  Pro- 
phetas , & facerdotes  , & feniores  ha- 
>•  bere  fe  ja£bint . Adde  huc  illud  Hie- 
remiae  tefhmoaium,  Sacerdotes  non  di- 
xerunt : Ubi  eft  Dominus  i & tenen- 
tes legem  meam  nefcierunt  me,  & pa- 
ftores  praevaricati  funt  in  me,  & Pro- 
phetae prophetaverunt  in  Baal  . Qui- 
Diis  verbis  utendum  efle  adverfus  no- 
llri  ordinis  magiftros , Micron,  in  <»m- 
<**  mentariis  au^or  efl.  Adde  illud  etiam, 
Speculatores  ejus  caeci  omnes  , nefcie- 
runt univerfi  i canes  muti  non  valen- 
tes latrare  , videntes  vana  , donnien- 
tes,  & amantes  fomnii  . Ipfi  pallores 
ignoraverunt  incelligentiam  , omnes  in 
inam  fuam  declinaverunt  . Quibus  ex 
rebus  facile  intelligitur  > non  efle  fi- 
dendum paflorum  Tacerdoturaque  judi- 
ciis, praelertim  fi  illis  Dominus  iratus 
efl.  Si  ergo  illi  folum  in  concilium  co- 
guntur, concilium  profero  errare  pot- 
eft . 

4.  Arg.  Praetei^a  conciliorum  audoritas  il- 
lo potifliraum  teftimonio  probari  folet; 
iimh.  ii.  sj  duo  ex  vobis  confenferint  fuper  ter- 
ram, de  omni  re  , quamcunque  petie- 
rint , fiet  illis  a Patre  meo . Ubi  enim 
funt  duo  vel  tres  congregati  in  |nomi- 
nc  meo  , ibi  Ium  in  medio  eorum . At 
hoc  teflimonium  probaret  aeque  , pro- 
vincialium fynodorum  certa  efle  judi- 
cia : quod  3 re£la  fide  alienum  efle 
cum  ex  aliis,  tum  vero  magis  exCon- 
<r>  cilio  Carthaginenfi  fub  Cypriano  con- 
(</>.  nit.  flat  f in  quo  non  duo  vel  tres , fed  o- 
^oeinta  epifcopi  congregati  , contra 
orthodoxam  de  unico  baptifroo  do^ri- 
nam  erravere  : Svnodorum  ergo  ventas 
infirmo  , aut  nullo  potius  fundamento 
Xa/n./iS.w-  nititur  . Atque  in  eo  teflimonio  his 
ci.  hift.  IO.  ontum  conciliis  fe  affuturum  promifit 
Chriflus,  qu*  in  nomue  ipfius  conve- 
II.  /.4.  nirent . Primum  ergo  fidem  faciant  fe 

«.  9oire  in  Chrifli  nomsne  ; nam  fieri  pot- 

T^.  vvmK  m improbi  epifcopi  adverfus  Cnri- 
jf»  M ‘^onfpirent  . Deinde  nihil  verbo 

J'*-  • ^ jut  detrahant  j illis  enim 

hxc  lex  przfcripta  efl. 

r.Art.  concilium  Ariminenfe  fex- 

ViH.  im  jj».  Centorum  epifcoponim  erravit  cum  A- 
/>i>.i4.r.ii.  rio,  Ephefinum  fecundum  etiam  frequen- 
tiflimum  cum  Diokoro  , 'Conflantino- 
AuVa/  oM  politanum  vero  trecentorum  pootiheum 
!iu  cmft.  cum  Leone  Imperatore . Cuiicilia  <gitur 
tfiiwMMr/.  quamlibet  generalia  nullum  argumen- 
tum firmum  Theologis  lubminiflrani . 


. Lih.  ^intus . Cap.  [.  145 

Sexta  item  fynodus  apud  Troilum 
celebrata  non  unum  , fed  multa  pec- 
cata , ut  videre  efl  canone  fecundo  , 
tertio  , decimotertio  , quinquagefimo 
quinto  , & fezagefimo  feptimo  . Erra- 
re igitur  io  fide  8c  moribus  conci- 
lia pofltiqt. 

AlbertUs  infiiper  Pighius  vir  do^lus  7.  Arg. 
& pius  multis  argumentis  oflendit  , a- 
da  , qu*  nomine  fext*  , & leptimz 
fyncidi  circumieruntur  , varios  errores 
continere  . Non  leitur  conciliorum  et- 
iam generalium  ndes  adeo  certa  efl  , 
ut  in  dubium  vocari  non  debeat. 

Przterea  Concihum  Conflantienfc  de-  * Arg. 
finiit  , Concilium  efle  fupra  Papam  , - _ , 

Florentinum  autem  fub  Eugenio  IV.  & ] 

Lateranenfe  fub  Leoi)e  X.  contrarium  ’ 
dognu  finierunt  : conciliorum  ergo  au- 
dloritas  infirma  efl . . 

Rurfum  Concilium  Bafilienfe  defi- 
nit  , efle  hzrcticum  qui  negaverit  , ,, 

Concilium  efle  fupra  Papam  , aut  af-  ''  *' 
feruent  Papam  transferre  in  alium  lo- 
cum poffe  Concilium , aut  in  aliud  tem- 
pus prorogare  . Et  tamen  nemo  tam 
infanus  pofl  ea  tempora  fuit  , ut  fen- 
tentiz  contrariz  auaores  hzreticos  exi- 
flimaverit : conciliorum  ergo  judicia  in- 
ceniora funt  , quam  ut  ccrum  fidem 
facere  pofTint.  , 

Przterea  Auguflinus  lib.  1.  de  ba-*''*^’^®' 
ptifmo  contra  Donatifhis  , cap.  3.  Ple- 
naria concilia  , inquit  , fzpe  priora  a 
polterioribus  emendari  . Id  quod  certe 
non  fieret , fi  liemper  veriutem  afleque- 
rentur.  Sed  & Ifidorus  quinquagefima 
diflin&ione,  capite.  Domino,  Quotief- 
conque  , inquit  , in  geftis  conalioram 
difeors  fenteniia  invenitur  , illius  foi- 
teniia  concilii  magis  teneatur  , cujus 
antiquior  & pot  extat  audoritas  . 

Non  Igitur  conciliorum  decreta  certa 
funt  omnia  , fed  hitcrdum  varia  funt  , 
atque  adeo  inter  fe  pugnantia. 

Przterea , eum  concUium  dicitur  er-  * ‘ ■ 'A*'*" 
rore  non  pofle  , aut  intelligitur  muti- 
lum fine  capite  , aut  integrum  inter- 
veniente etiam  capitis  audoriiate  . Si 
mutilum , erravit  aliquando , ut  catho- 
lici ultro  ipfi  fatentur  1 fin  integrum  , 
hruflra  ad  fidei  quzflionem  fiii.cndam 
congregabitur , cum  Romanus  Pontifex  >> . 
fine  generali  concilio  ntc  de  fide  pro- 
nunciet  , quemadmodum  loco  proximo 
fumus  demonflraturi  . Aut  igitur  cou- 
ciliorum  dogmata  inceru  iunt , aut  va- 
ne profedlo  congregantur  . Id  quod 
Gregorius  Nazianzenus  in  epiflola  ad 
K Pro- 


14^ 

Procopitttn  • ane  eft  numo»  «wjttfi- 
mo  fecundo,  plane  tefiatur  in  baee  ver- 
ba : aiodcunque  epilcoporum  cond- 
liutn  fugio  , propterea  quod  haffcena* 
nullius  omnino  Synodi  finem  aliqua  ^ 
lilttate  praeditum  , 8c  unde  res  male 
habentes  non  magis  exa«*rtee«  , quam 
curatx  fuerint,  videre  licuit. 

II.  Aig.  PoAremo  Oecolamjwlius  argumen- 
tatur  ex  Concilio  Romano  fub  Nico» 
Birni.  lao,  ubi  Berenprius  , ut  inquit  ,coa- 
ihis  eft  adiurare  in  verba  falfifUroa  , 
quae  nec  Roffetrfis  Ubro  tertio  contra 
Oecolampadmm  cap.  la.  nec  Ojetanua 
in  libello  de  Coena  Domini  ab  errore 
jbftMtfip.  liberare  potuerunt  • Hi»  atq«  abis  ar- 
»4^.  • gumentis  contra  hujus  loci  auctoriu- 
tem  haeretid  pugnare  folent  . Lutherus 
autem  more  luo  rem  nuUa  argumenu- 
tione  , fed  fola  affertione  conficit , in- 
quiens  , S»pius  enravcrunt  concil»  , 
wxferttm  Conftantienfe,  quod  omnium 
' irapiiflime  erravit  . Ef  in  quadam  ad 
populamconckme,  condlium  primum  , 
r . . » „ difetfwli  tnter- 


De  Aidlmmt  CoHtliotHm. 


fa^rir,^«raffe  df?  eo  qSS'  ^ erarum  litemrum  jwid  fim',  fu 
rint  legem  & opera  neceflaria  effe  ad^  tem  plunmi,  hi  ^ fyn^m  < 


falutem  . Sed  emro  hunc  no»  looira  8e 
confirmare  , & tueri  ftmper  ojpprtet  , 
nec  ex  vera  Ecckfi»  fienteocia  mia  ul- 
la ratione  moven  . 

C A E U T IL 

, tMt  ttmtiia  b*t  fiou  Uc» 

XTU»'!  dubium  erat , quin  fynodi  vel 
concilii  nomine  , eadem  quippe 
res  eft  , patres  femper  noftri  inKlfe» 
xerint  iacerdoMS,  ptxfertim  epifeopos  , 
in  locum  unum  congregatos  , ut  cau- 
ds  ea»  fcilicei  definirent  , qim  ad  Ec- 
clefiz  five  fidem  , feu  meres  pertine- 
rent . At  Lutherani  novum  conoflium 
volunt , omnibus  retro  Izculis  inaudi- 
tum , ubi  de  fidei  quzftione  mdicoit 
non  epifeopt  Se  facerdote»,  fed  rheto- 
res , St  laicorum  turba  , qui  non  via 
ge  ratione,  fed  veri»»  Se  ciamort  prx- 
valeanc . Verum  bujufinodt  erimem  h~ 
cilliraum  eft  eripre. 

Tota  enim  fidelium  Ecclefia  cemno- 
«ri  neu  poieft,  Se,  ut  poffet  quidnn, 
non  expedit  tamen  , ut  ad  indifeipti- 
natum  vulgus  difciplinz  noftrz  con- 
troverfi*  referantur  . f^od  fi  ad  rem- 
publtcam  vel  ia  pace  , vcl  in  bello 


ooncinendam  ftultum  effet  concitatx  ft 
ineruditz  pklxs  eonfilium  requirere  « 
ftultum  quoque  eft  , ac  multo  etiam 
magis ; velle  ut  in  graviffimis  de  fids 
qucllionibus  populi  confeaftonem  x- 
que  judidum  requiramus«.  Ac  fi  po- 
pulus in  rebus  temporariis  tuto  Se  pro- 
dencer  magiftratum  curx  , diltmtiz  , 
confilic  fefe  tradit  , nec  ferendis' legi- 
bus qutequam  libi  aut  confilit  aut  au- 
floritatis  vendicat  i cur  plebem  hi  Chri- 
ftunam  incitant,  ut  fuis  nolit  reftori- 
bus  fe  committere  , fed  pergat  in  con- 
feffum  illum  admitti  , ubi  caufir  omni- 
no publicz  non  a privatis  hominibus  , 
fed  a publicis  ecclrfiz  magiAratibua 
tranfigendx  funt  Non  fumus  , inqui- 
unt , adeo  rudes  Se  tardi  , nt  velimus 
aut  totam  plebem  in  concilium  cogi  , 
quod  efTec  amrntix , aut  do£lrinx  qux- 
itiones  ad  indoduni  vulgus  referri  , 
quod  eftet  ftuliitix  : fed  id  cupimu»  , 
quod  Se  merito  Se  optimo  jure  cup^ 
mus  , ut  nec  facerdotes  ii^riti  ia 
concilium  veniant  , Se  fi  qui  laici  fhs 

fuai  au- 
evocen- 
tur} Se  five  facerdotes',  five  laici , de- 
ligantur viti  prudentia  ac  lapientia  ce- 
lebres , quorum  confilio  res  omnes  ec- 
ckfix  , publtcaque  pegocia  gerantur. 
QiMQiam  non  decet , nt  in  hi»  , qux 
religionis  funt  , irreligtofos  epifeopus 
laico  pio  anteferatur : aut  in  his , qux 
funt  doftrinx  , laico  do£lo  anteftet  fit- 
cerdos  indodms.  , 

Sed  quod  de  ignaris  epUicopis  calu- 
mniantur, id  in  confutatione  argumen- 
torum explicabimus  : nam  Se  h»  pri- 
mo jam  capite  inter  extera  objeauai 
eft.  Qiod  vero  dicunt,  {ele^bos  e ple- 
be viros  in  fy  nodum  cogendos  efle  , 
errant  in  eo  turpilSme  , nec  intelli- 
eunt  , qualis  fit  reipubiicx  Chrifttanf 
Mcies  8e  forma  a Chrifto  inftituta  . 
Qua  de  re  fatis  abundanter  multis  vo- 
luminibus ab  Albeno  Pighio  , ahirque 
Catholicis  difputatum  eft  . Nunc  vero 
cum  Lutheranis  ego  non  pugno,  utrum 
omnes  fideles  facerdotes  fint  > non  , 
utrum  fixminx  a Chrifto  fint  ad  eccle- 
fix  nwnia  Se  faerorum  adminiftratio- 
nem  admifix:  quoniam  hujufmodi  qux- 
ftiones  non  funt  prxfentis  operis  Se  in- 
ftituti . Tantum  dico , non  fcetninas  , 
non  laicos  , ftd  folos  facerdotes  Se  e- 
pifeopos  oportere  in  concilium  cogi  . 
veniam,  inquit  Domiaus  Moyfi , ao  te 
ia  caligiiR  nubis  , at  audiat  me  popu- 
lus 


JEjiW. 


Uier  ^intHS.  Caput  II,  X47 

ks  loqiKnmn  ad  te  , & credat  tibi  in  autem  paftores , Se  do^lores,  &c.  Quo 
perpetuum  . Defcende  , & conteftare  loco  Paulus  , cum  Apodolos,  Propbc- 
populum  , ne  forte  velit  tranicendere  tas  , Eiungelillas  quali  in  tres  claifes 
terminos,  & pereat  ex  eis  plurima mul-  diUribuillet , pallores  tamen  & dodo- 
titudo . Sacerdotes  quoque  , qui  acce-  res  fevere  lane  atque  prudenter  re  i- 
dunt  ad  Dominum  , fam^ifecentur , Sc  pfa.  confulos  , fola  cogitatione  diftin- 
alcendes  tu , & Aaron  tecum , Sec.  In  xit  , ut  iidem  elTe  in  Ecclelia  , qui  Se 
hanc  ergo  formam  ChriHus  per  Epi-  paicerent,  & docerent,  intelligerentur. 

(copos  & Sacerdotes  populum  Chrillia-  Sed  m his  verbis  lapfa  conliietudo  de- 
num inllituit  ; nec  plebeii  alcendere  ad  Uexit  de  vu , fenlimaue  eo  deduda  etl, 
conlultandum  cum  facerdotibus  debent,  ut  abos  paftores  , alios  dodlores  intel- 
fed  prarlcTiptis  terminis  contineri.  ligeret,  qua  nulla  pernicies  major Chri* 

Sed  ais  , Moyfes  facerdos  non  erat  , llianorum  vitx  potuit  afierri.  Apolto- 
& tamea  ille  docebat  populum  , reli-  Ius  autem  penes  Epifcopos  ut  regen- 
giomlque  quxlliones  nniebat  . At  pri-  di  , ita  qucK^ue  palcendt  , ac  docendi, 
raum  , nego  Moyfen  lacerdotem  non  au&oritatem  elTe  voluit  . Attendite  ** 

fuilfe  . Moyfes  , inquit  , & Aaron  m inquit  , vobis  Se  univerfo  gregi  , in 
facerdotibus  ejus  , Pl^o  nonagelimo  quo  vos  Spiritus  Saudlus  pofutt  epifeo- 
odlavo  . Item  non  mMo  obtulit  Deo  pos  regere  Ecclefiam  Dei  . Et  rurfum  1.  r;». 
munera  k immolavit  : verum  etiam  ad  Timotheum  , Se  Titum  , non  alios 
Aaron  Se  filtos  ejus  confecravit  . Sa-  epifcopos,  alios  dodlores  , led  eundem 
cerdos  Igitur  erat  . Illud  levitict  o-  epifeopum  doiloremque  prxfcriplit.  Ac J- 
dlavo  diierte  explicatum  cfl  . Deinde  per  Hieremiam  Dominus  , Dabo  , in- 
dato  mihi  lemslatorcm  alium,  dato  du-  quit  , paftores  , qui  pafcent  vos  Icien- 
cem  Se  propheum  a Deo  conftitutum , tia  Se  doarina  . DoCtrina  igitur  euan* 
dato  hominem  , cujus  verbis  Deus  tan-  gelica  a palloribus  Ecclelix  expedlan- 
tum  auCloritatis  dederii  i Se  tunc  ego  ^ eft  , quos  Se  epifcopos  elle , Se  do- 
lortafte  uicam  , ejufmom  virum  , etiam  dtores  tradidit  Paulus.  At  vero,  quod 
li  laicus  lic  , cum  facerdotibus  confu-  Epilcoporum  ac  Sacerdotum  etiam  lic 
lendum  . Sed  illud  uni  Moylt  concef-  de  fidei  controverliis  decernere  , Adi, 
fum  ell  . Transferri  itaque  pallim  in  15.  cap.  tradit  Lucas  . Cum  enim  ve- 
alios  non  debet  . Nam  quid  proprie  in  nillenc  Paulus Se  Barnabas , Se  quidam 
controverliis  finiendis  legislator  ipfe  alii  Hierofolymara , fufctpct  quidem  lunt 
prxlcripferit  , planum  in  lege  Se  ex-  ab  Ecclcfu  , qux  erat  HierOlolymts  , 

Dt*t.  17.  ^dituro  ell  . Si  dilficile  , ait , Se  am-  fed  cum  propolica  eflet  quxllio  j con- 
iMguum  apud  te  judiuum  efte  profpe-  venerunt  , aic  , ron  foeminx , non  )U- 
xcris  , venies  ad  facerdotes  levitici  venes,  non  laicij  fed  Apoftoli  Se  Pref- 
geneins , Sec.  liequerifque  lenteniiam  eo-  byteri  videre  de  verbo  tioc  . Quod  Ii 
ruav  nec  declinabis  ad  dextram  , neo  I^trus  , ut  mentes  Antiochenorum  du- 
ad  nnillram  . In  ambiguis  ergo  qux-  bitantium  Synndf  audloritate  firmaren- 
Ilionibus  ad  lacerdot^  populus  habet  tur,  non  fideles  omnes,  fed  folos Prtf- 
currere  , in  eorumque  judicio  requie-  byteros  cum  Apollolit  congregandos  e- 
r<v>.  1.  fcere  . Adde  huc  illud  Aggxi  , Inter-  xifttmavit , quid  eft , quod  nos  io  Ec- 
roga  laccrdotes  legem  . Adde  etiam  ckfix  gravillimum  coetum  mulierculas  , 
c*f.  X.  illuti  KUlachix  , Labia  facerdotis  cu-  lanios,  coquos,  fartores  convenire  c\^* 
ftodieni  fcientiam  , Sc  legem  requirent  piamut  ? Samus  enim , apud  Lutheranos 
ex  ore  ejus  : quia  angelus  Domini  ex-  hujuimodi  multos  facrarum  libi  litera- 
ercituum  cll  . Nec  in  veteri  Telia-  rum  fcieniiam  alTumere  . Prxeerea  cum 
mento  (olum  ea  prxfcripta  forma  ell  in  dubium  venit , quxnam  pafcua  fint  0- 
in  conirqverlias  boicndis  prxeipienda-  vibus  permittenda,  qux  contra  vitanda, 
qu’  UQdrina  i fed  ia  novo  etiam  af-  pallorum  ea  cenliniatioell,  non  ovium, 
fervatur , ut  m ntraque  juxta  re  ^pu-  Ecdefix  igitnr  plloribus  hufufmodi 
Ius  ab  epifeoporum  lacerdotumque  la-  caulas  Dominus  demandavit . Prxtetta 
biis  Se  judiao  pendeat  . Nam  , quod  ctaxes  regni  coelellh  Chriltus  aon  vulgo 
ab  epifeopis  percpienda  Euangdii  do-  pafiim,  led  Apollolis  , eortimqoe  fuc- 
dbina  fit  , tellis  ell  Paulus  ad  Ephel.  cdToribus  concelTu  , ut  in  cap.  Firmi- 
4t.  iiiquiens , Et  ipfe  dedit  quofdam  qui-  ter  , de  fum.  trin.  diulcttr  s nec  enim 
dem  Apoftolos  , quofdam  autem  Pro-  qux  alterius  Se  lod  & temporis  funt , 
phetas  , ak«5  vero  Euacgelillas  , aliot  ea  nunc  probare  debemus  : in  clavium 

K 1 au- 


D 


148  ^ AaSlorttate  Conct horum . 


autem  poteftate  ecdem  res  funt , ape- 
rire 9c  folvere,  8e  claudere  8c  ligare  , 
quemadmodum  vel  ipfe  Chrilhis  Matt. 
itf.  cap.  explicuit . Solvere  ergo  quz- 
Iliones  circa  fidem  exortas  , ligareque 
fideles  expleto  jam  judicio  ad  creden- 
dum non  quorumlibet  eft  , led  eorum 
tantum,  qui  ut  claudendi  & aperiendi, 
iu  ligandi  folvendique  aufioritatem 
habent . • 

Confirmat  autem  hoc  vel  maxime  , 
quod  ea  impedimenta  tollere  , quibus 
^nua  regni  coelorum  clauditur  , cla- 
vium munus  ell  proprium  . Ignoran- 
tiam igitur  fidei  , qux  fine  dubio  in 
ejufmodi  imptaimentis  eft  , ii  proprie 
tcllent , quibus  claves  conccfiz  lunt. 
Accedit  ad  hzc  , quod  Apollolus  ad 
Kom.  lo.  ccelos  elie  intellexit  Apo- 
ftolos  , cum  eis  illud  aptavit  In  o- 
mncrn  terram  , &c.  Apoftolorum  er- 
go , & eorum  , qui  Apoftolis  fuccef- 
lere  ^ proprium  erit  illultrare  exteros  , 
ac  VI  lua  populum  conanere  | Qiod  n 
coeli  illuftrationes  tollis,  qnibusomniaf 
qiix  terra  parit , maturata  pubefeont  ; 
tnfoecunda  hxc  maneat  necefie  efl  , 
ac  vere  juxta  nomen  fuum  arida  . At- 
que etiam  fi  tenebrx  operient  terram, 
& caligo  populos  , non  has  alii  difeu- 
tient,  quam  quibus  a Chrifto  didhim 
eft.  Vos  eftis  lux  mundi  . Qui  vero  , 
quod  fiiperiorum  eft  munus  , inferio- 
ribus in  hcclefia  tribuunt  , hi  fimiles 
funt  , ut  fi  qui  aut  in  terra  vim  illu- 
di randi  ponant  , aut  in  peuibus  vim 
cernendi  . Sed  quoniam  de  his  fiifius 
& accuratius  ab  aliis  dilpuutum  eft  , 
latis  fuerit  hxc  nos  pauca  breviter 
attigifte  . Nec  eft  proflo  cur  majo- 
rem ia  hac  re  lucem  defideremus  , 
quam  non  ratio  modo  , fed  Mrpetuus 
etiam  HcclaCx  ufus  fecit  efle  perfpi- 
cuam  . Non  enim  patrum  memoria  , 
' nifi  epifeopi  & presbyteri  in  concilium 
vocantur  ; nec  hi  omnes  , fed  qui  pa- 
ftores  Ecclefix  , & reitores  funt.  Epi- 
fcopi.  enim  , quos  anuhues  noftri  vo- 
cant , fine  caula  aliquando  in  fynodum 
fiint  admifli  Sed  nihil  mirum  . Nam 
& fine  caula  in  Ecclefia  bua . Verum 
hxc  alias.  • 

Nunc  compledlar  quod  propofui  bre- 
vi . tone  , uifi  me  opinio  fallit , ficuc 
nec  fim{dices  presbyteri  , it»'tiec  a- 
nnlarts  ifti  Epifeopi  quidem  in  fyno- 
dum cogendi  liiot  . Totum  quippe 
Ecckfiaftici  Concilii  negotium  non 
•rdiais  , led  jurifidiftioait  poteftate 


tranfigitur  . Ferre  namque  fententiam  , 
folvere  aut  ligare  abfque  jurifdidio- 
ne  nemo  poteft.  Conflat  autem,  patres 
in  fynodo  aut  leges  de  moribus  daro 
populo , aut  de  fidei  quzftionibus  ;udi- 
care  : quorum  neutrum  fine  ligandi  , 
folvendique  jure  lacerdos  facit  . Sed 
utcunque  hxc  habeant , errant  certe  fn 
media  luce  Lutherani  , qui  fynodum 
aliter  quam  epilcoporum  Se  1'acerdo- 
tum  colledlionc  dehniunt  } errat  quo- 
que turpiter  pueriliterqiie  Bucerus, cum 
ait , in  iynodum  Ecclefix  non  debere 
cogi  , nifi  Dei  fil  os-  . Primum  enira  , 
fi  lolum  Dei  filii  fynodum  Ecclefix  la- 
ciunt, quxro  an  convenire  debeanr  ul- 
tro vocati  , an  potius  futurus  fic 
aliquis  , CUJUS  nocentur  impeno  . Si 
vocati  in  concilmm  veniant  , ecquu  , 
rogo  , ille  fmums  eil,  qui  veros  Dei 
filios  imernofeat  ? Sin  ultro  veniant  , 
quilque  ergo  de  fe  judicium  feret  , Se 
uix  bonitatis  opiniune  fraus  in  con- 
cilium lefe  ingeret  . Sed  ut  de  fe 
conjedluram  habeat  , quomodo  reli- 
quos juftos  efie  Se  fanaos  iiuelliget  t 
Atque  ut  hulufmodi  hominum  infamam 
apertius  dCr>reKndas  , finge  in  .rep. 
unaqualibet  cives  , qut  fua  Se  fponte , 
Se  audoritat;  le  congregent  ad  cenfen- 
dum  de  legibus,  de  magiftraiibus  , de 
religione  , idque  eo  quilque  audacius  , 
quo  magis  virtuti  fuz  Se  ftudiis  fidit. 
Num  talis  Reip.  forma  Se  fpectes  , 
non  a Solone  dico,  aut  Lycurgo  , fed 
ab  ullo  omnino  cordato  homme  proba- 
retur 1 Non  igitur  ea  confiifio  ac  per- 
turbatio in  Ecclefix  fynodum  inferen- 
da ell , quam  ne  in  vias  quidem-Se 
oppiduhs  homo  fanx  mentis  admitte- 
ret . Nifi  forte  yi  illam  infaniara  re- 
cidamus , ut  putemus  , hominem  , fi- 
njulatque  Dei  filius  clfe  defient , pote- 
ftaic  quoque  regendi  , pafcendi , judi- 
candi , ligandi  , folvendi  iri  oefti- 
tutum  . Quod  quidem  quale  fit  , non- 
eft  hujus  operis  oltendere  [i  fed  in 
Repub.  prophana  animadverti  poteft  , 
ubi  civium  tamen  vel  probitas  , vel  im- 
probitas non  adeo  obheuaa  eft,  ut  non 
queat  aliquando  facile  deprehtndi : id 
quod  in  Chriftiaiia  repub.  non  pertn- 
oe  facile  eft  , cujus  Icilicet  prxeipua 
virtus  j qua  filii  Dei  8e  nominantur  8c 
funt  , occultiflima  eft  . Non  enim  qui 
in  manifeflo  Judanis  eft  , ned  qux  in 
manifefto  in  carne  eft  circumcifio  , fed 
qui  in  abicondito  Judxus  eft  , Se  cir- 
cumcifio cordis  in  fpiritu,  non  1 itera  , 

cujus 


Lti).  Quintus, 

Cujus  laus  oon  ex  hominibus  , fed  ex 
Deo  ert  . Quamobrem  G charitate  a- 
mifla  pocellas  icem  publica  agiictere- 
tur,  did  non  poceft  , quantis  tenebris 
Eccle/ia  eflet  circumfula  . De  quo  ar- 
gumento & nos  fuperiore  libro  dilTe- 
ruimus  , Se  alii  plerique  dillerueruni 
multo  copiofius:  nos  quali  prztereun- 
tes  hzc  diximus  , ut  leftores  intclli- 
gant  , quod  ad  przfentem  locum  fatis 
cll , epilcopos  etiam  malos  in  fynodum 
congregandos  , ut  qui  poteliatem  pa- 
icendi  , tudicandi  , ligandi  , folvendi 
Bon  amiferint  , I.uthcranos  itaque  ab 
hoc  quidem  fermone  removeamus  : i- 
pfi  autem  intelligamus  , fynodi  Eccle- 
^(licz  nomen  non  quolvis  , fed  pa- 
Aqres  , & pontifices  Ecclefiz  comple- 
£li  in  unum  locum  congregatos  , ut 
de  caufis  Ecclefiafticis , hoc  eft  de  mo- 
ribus, fide,  religione  pronuncient. 


CAPUT  IIL 

in  qff  Syntdorum  vMri»  gtatrn 
finnntur, 

OUorum  hominum  conventum  fyn- 
odus  EcclefiaAica  przfeferat  , fa- 
tis explicatum  arbitror  capite  lu- 
periorc  . Nunc  vocabulum  partiendum 
cA , ut  fingula  conciliorum  genera  quid- 
nam  veritatis  Se  audloritatis  habeant  , 
videamus  . Et  quidem  Gratianus  j.diA. 
c.  Regula,  Synodos  bilariam  partitur, 
in  generales,  & provinciales.  Hac  au- 
tem dtviflone , cum  prztcrire  aliquid 
maximum  vitium  in  dividendo  fit  , u- 
num  prztermiflum  eA  . Nec  enim  fo- 
lum  generales  Se  provinciales  fynodi 
funt,  fed  etiam  epilcopales.  Ita  fi  pla- 
cet nominemus  , faoncemurque , fi  opus 
erit , verba  . Sunt  enim  rebus  novis  , 
ut  Cicero  tradit  , nova  ponenda  no- 
mina . Quamvis  hoc  recens  quidem  il- 
lud , fed  perceptum  tamen  ufu  a no- 
Aris  , tritumqut  non  a barbaris  modo, 
verum  etiam  a Latinis  . Concilia  e- 
quidem  generalia  voco  , quz  omnium 
ChriAianorum  pontificum  convocatio- 
ne celebrantur . Inter  multos  autem 
fzpe  difeeptatum  eA , an  generalis  con- 
vocatio fatis  fit  , an  etiam  fit  necefla- 
ru  congregatio  generalis.  Si  enim  Sum- 
mus PontiTex  concilium  generale  indi- 
ceret , non  congregarentur  tamen  nili 
foli  decem  ex  Italia  pontifices  , hujuf- 
modi  proicAo  fynodus  non  eA  cur  ge- 


Caput  III.  1 49 

neralis  videatur  . contra  , li  necel- 
fe  eA  , Epifeopos  omnes  congregari  , 
primum  nullum  forte  in  Ecclefii  tale 
adhuc  concilium  fuit  , in  quod  Epifeo- 
i univerfi  convenerint  . Deinde  pef- 
mus  quifque  Epifcopus , dum  non  fo- 
lum  per  negligentiam  , fed  ver  mali- 
tiam fynodo  adeAe  contempferit  , ge- 
ntilem non  efTe  calumniabitur  . Ec 
princeps  in  republica  quilibet  , fi  illi 
fynodus  difplicuerit  , _ interturbare  eam 
minimo  negotio  poterit  , caufarique  E- 
pifeopos  fuos  vel  morborum  , vel  tu- 
muTtrom  caufa  concilio  interefic  non 
polTe  . Vermn  , quoniaai  omnes  hujuC- 
modi  controverfias  pttfequi  non  eA 
operis  inAituii  , huic  quzllioni  brevi- 
ter refpondemus  . Non  fatis  eA  qui- 
dem ad  concilium  general;  , fi  evoca- 
tio generalis  cA  , quando  adeo  pauci 
congregantur , ut  major  mcliorque  pro- 
vinciarum pars  celidta  cfTe  videatur  : 
prziertim  fi  caufa  legitima  fit,  cur  £- 
pifcopi  Synodo  non  affuerint . At  fi  per 
malitiam  hominum  peAimorum  una  Se 
item  altera  provincia  defit  , non  pro- 
pterea  concilii  generalis  nomen  amit- 
titur . Sed  ne  fi  per  negligentiam  qui- 
dem , aut  aliam  occalioiiem  quamlibet 
»ifcopi  aliquot  defint,  nominis  fui  ja- 
ouram  generale  Ancilium  fiiciet , ni- 
fi  in  dubium  vertimus  , an  Concilia 
illa  quatuor  , Nicznum,  Ephefinum  , 
Conlfantinopolitanum  , Chalcedonen- 
fe  , generalia  fint  . Quamobrem  ut 
fideles  , ita  nos  hoc  loco  loquimur  , 
ut  fynoidum  generalem  omnium  epifeo- 
porum  evocatione  legitima  finiamus  , 
licet  non  fit  omnium  congregatio  . 
Communi  enim  fidelium  fenfu  agen- 
dum eft , cum  de  rebus  vocibufque  Ec- 
clefiz loquimur  . Idque  eodem  modo 
fecerunt  lapientes  . Nec  latis  eA  tamen 
ad  generale  concilium  evocatio  gene- 
ralis , nifi  fit  etiam  generalis  congre- 
gatio . Sed  ad  generalem  congregatio- 
nem omnium  Epifcoporum  congregatio 
non  requiritur  . Neque  hic  definimus 
ntfi  id,  quod  frequens  in  Ecclefia  eA. 
Scimus  enim  conalia  generalia  fine  e- 
yocaiione  celebtari  anquindo  pofle  , 
fed  id  perrarum , atque  adeo  przter  ar- 
tem eft  . Verum  de  his  poAea  dili- 
gentius. Nunc  ad  reliquas  partes  pro- 
pofitz  divifionis  revertamur  . Provin- 
cialia concilia  funt  , cum  a Metropo- 
litano , vel  Primate  omnes  unius  pro- 
vinciz  aut  etiam  regm  Pontifices  evo- 
cantur . Epifcopalia  funt  fynodi  fh- 
K i cer- 


Dkji" 


xl  bv  Googli 


I 


>.Conf. 


150  De  Akilor itate  Cone t Horum. 


csrdotun  , que  ab  epifeopis  fingulis 
in  fua  dioeceA  haberi  modo  Iblent 
ob  iprivacas  Anguiarum  EccIeAarum 
caubs  . Nam  fynodi  hujuAnodi , prz- 
(ertim  in  Hilpania  , non  erane  in  ufu 
olim , niA  ob  eam  caufam  , quz  deci- 
ma o^ava  dilhn.  cap.  poAremo  expri- 
mitur. 

Hac  diviAone  poAca  > & omnium  cpn- 
fenfu  approbau , altera  aATumitur , Con- 
ciliorum, Ave  generalium.  Ave  provin- 
cialium , feu  epifcopalium  quziiim  ef- 
le  congregata  Romani  Pontificis  au£lo- 
ritaie  , aha  vero  non  item  : rurlum  a- 
lia  conArroata  ab  eodem  Romano  Pon- 
tifice , alia  vero  non  ab  eo  confirma- 
ta . Nam  Concilium  Ephefinum  fecun- 
dum, au£^ore  Leone,  coaflum  eft  qui- 
dem , led  non  ell  a Leone , aut  alio  quo- 
vis fummo  Pontifice  comprobaturo  . Ba- 
filienfe  quoque  Eugenius  Quartus  indi- 
xit , nec  tamen  confirmavit  . /Vt  Con- 
flantienfe  , quamvis  a principio  nullius 
Romani  eptfcopi  audloritatc  congrega- 
tum fuerit  , confirmavit  illud  tamen 
Martinus  Quintus,  Pontifex  maximus. 
Concilium  item  Milevitanum,  quod  & 
Innocentius  , & OxleAinus  probave- 
runt , fine  au&oritate  fummi  Pontificis 
coaflura  fuit  . Cum  ergo  , quam  Gra- 
tianus duplicem  puiffvit  efle  rationem  , 
in  tres  partes  diltribiii  debere  reperia- 
tur,  & Angulae  trium  bis  diftribuantur 
in  duas:  primum  eft  de  generali  Con- 
cilio , fed  dupliciter  i tum  pari  ratione 
de  provinciali  j poli  de  epilcopali  difie- 
rendum. 

CAPUT  IV. 

Vki  ccntlufitms  f>n$inlur  , quiint  Uti 
hujus  /tuBtritus  etsttiattur. 

His  funmtis  , prima  concIuAo  At  . 

Concilium  generale  , quod  au- 
dloritate  Romani  Pontificis  ntc  con- 
gregatum , nec  confirmatum  ell  , erra- 
re in  fide  potell  . Hanc  concluAonem 
manifefle  probat  error  Concilii  Ari- 
minenAs  , & ConAantinopoIitani  lub 
Leone  Imperator^  : ouem  hujus  loci 
aufloritati  in  auinto  argumento  capi- 
tis primi  objicieoamus  . Id  ipfum  quo- 
ue  oAendit  Gratianus  decima  feptima 
ifiindlione , capite  Regula  , 8e  upite 
Multis,  Julii,  & l^elagii  clarifllmis  te- 
ilimoniis  . Idem  definit  Damafus  in 
cpillola  ad  Stephanum  Archiepifeo- 
pum  , tu  tria  Concilia  Africaua,  que 


in  cpillola  ad  eundem  Damafum  hoe 
ipfum  confelTa  fuerant  . Non  ell  quip- 
pe  verum,  ratumqoe  Concilium,  quod 
audloritate  Epifeopi  Romani  caret  : 
quemadmodum  non  li  folum  Pontifi- 
ces , fed  Concilia  etiam  ipfa  tradide- 
runt. Tradidit  feptima  fynodus,  asio- 
ne fexta,  tomo  primo,  tk  odlavafyno- 
dus  , adlione  prima  , Se  leptima  , & 
fynodus  Romana  lub  Symmacho  , pd, 
dillinUioiie , cap.  Bene , Se  fynodus  no- 
naginta Epifeoporum  Aib  Oamafo  : hi- 
lloria  tripartita  libro  quinto,  capite  vi- 
gcAmonono,  Se  Concilium  Lateranen- 
le  fub  Leone  Decimo  , lefiione  undeci- 
ma , ubi  eadem  res  dicitur  m fynodo 
Alexandrina  definita  . Iu  Socrates  li- 
bro quarto  hillorii  tripartite  , capite 
nono  tradit,  regubm  Ecclefiallicam  tu- 
bere, ut  Concilia  ejufmodi  preter  fen- 
tentiam  .Romani  Pontificis  non  cele- 
brentur. Id  quod  Julius  in  epiliola  ad 
Orientales  dixit  fuiAe  a Niczna  fyno- 
do definitum,  & Marcellus  in  cpillola 
ad  Antiochenos  hoc  ait  Apoltolos  ll.i- 
tuifie  . Videlicet  ejufmodi  C^cilia  non 
folum  infirma  in  EccleAa  luere  femper 
ad  fidem  veritatis  faciendam  , fed  con- 
venticula propemodum  fuere  iniquita- 
tis, & triltes  atque  adeo  exitiales  exi- 
tus habuerunt  . Mentiri  vero  ait  Buce- 
rus cos  , qui  aifirmant  , non  licere  fi- 
ne Romani  Pontificii  affcnlu  conci- 
lium cogere  . Id  autem  primum  Eufe- 
bii  & hitlorix  tripartite tellimoniis con- 
firmat . Deinde  ell  Canon , inquit ,'  Ni- 
ceoi  Concilii  de  fynodis  habendis . Sunt 
quoque  Canones  AjHillolici  , qui  quo- 
tannis binas  fynodos  in  provincia  qua- 
libet preferibunt . AlTerit  autem  fimium 
ac  ratum  effe  quicquid  in  hujuimodi 
Conciliis  Aatuitur  pro  ventate  contra 
mendacium  , ita  ut  ne  a lummo  qui- 
dem Pontifice  refeindi  polfit. 

Sed  hujus  hominis  imptidemie  quis 
potent  Ane  ftomacho  refjwndere?  Prin- 
cipio namque  illud  impudemie  quan- 
tum ell  , quod  hiAoriam  Eufebii  , Se 
Tripanitam  nobis  objicit  , in  quibus 
contra  nos  refertur  nihil  , pro  nobis 
multa  t Q^id  illud  alterum’  quod  Ni- 
cenum  Concilium  , Se  Canones  Apo- 
llolicos  opponit , in  quibus  de  Syno- 
dis provinciarum  fermo  cA  , quas  fum- 
mi  Pontifices  pro  re£la  EccIeAarum  in- 
Aitutione  , Se  adminiAratione  preferi- 
pferunt  . Nos  autem  de  fynodis  gene- 
ralibus loquimur , quas  fine  fummi  Pon- 
tificis auenfu  cogere  non  aliter  acci- 

pi:n- 


DL, 


.•  Uber  Quintus.  Cap.  IV.  I5f 


picndum  cd,  ac  fi  regni  primarii  fine 
principis  afienfu  , aeque  adeo  illo  re- 
pugnante cogerentur  . Illud  vero  qua- 
le ell  ] finoua  efie  velle  qutequid  in 
. bis  fynodis  ftatuitur,  i Pro  veritate  , 
ait  , contra  mendacium'.  Scilicet  , fi 
pro  veritate  ell  , ubicunque  Ihtuatur, 
accipiendum  ell  . Sed  qun  nos  certio- 
res reddet  , pro  veriute  elTe  quxeun- 
que  a fynt^is  provinciarum  decreta 
lunt  r Verum  de  nis  ha&enus.  Nam  in 
quarta  conclufione  fufius  lAhtec  expb- 
cabuntur . 

a.  Cone.'  Secunda  conclufio  . Concilium  ge- 
nerale , etiam  congregatum  Romani 
Pontificis  au^oritate  , errare  in  fide 
potcA  . Haic  demonllratur  aperte  e- 
aemplo  Concilii  Ephefini  fecundi  , ubi 
Legatis  Leonis  repugnantibus  Epifeopi 
Icrme  omnes  Diofeori  hatrefi  lubfcn- 
plerunt  . Confirmat  hanc  luculentius 
Leo  Papa  , in  epillolis  retro  citatis 
ad  quintum  argumentum  , & fynodus 
odlava  adlione  feptima  , & Nicolaus 
ad  Michaclem  Imperatorem  , & Eu- 
genius  Quartus  in  decreto  fuper  unio- 
ne Jacobitarura  , in  quo  polleaquam 
Ephefinam  fecundam  fynodum  fub  Leo- 
ne congregatam  condemnavit,  quz  vi- 
delicet Eutychiauo  errori  confenfit  , 
Sufeepit,  ait  , landla  Romana  Ecclcfia 
omnes  uiiiverfales  fynodos  , audlorita- 
te  Romani  Pontificis  legitime  congre- 
gatas , ac  celebratas,  Sc  confirmatas  . 
Non  dixit  congregatas  lolum  , fed  ce- 
lebratas , & conhrmatas  . Eadem  res 
ollenditur  exemplo  quoque  Balilienfis 
fynodi  , cujus  errorem  in  nono  argu- 
mento capitis  primi  opponebamus.  Sed 
de  hac  re  in  refponfione  ad  hoc  argu- 
mentum latius  . Prztcrea  nullum  Con- 
cilium ratum  ell  , aut  fuK , quod  Ro- 
mani Pontificis  non  fuerit  fulcitum  au- 
dlontate  , ut  Julius , Damafus  , Pela- 
gius , ^aliique  Patres  in  prioris  conclu- 
lionis  confirmationem  allegati  non  ob- 
fcure  tradiderunt  : at  quamvis  Conci- 
lium fit  edicente  Pontifiie  fummo  co- 
adlum  , fi  tamen  non  funt  ab  eo  Con- 
cilii dogmata  confirmata  , led  potius 
vel  is  , vel  ejus  Legati  pueiurunt  , 
tum  certe  fynodus  non  elt  fulcita  A- 
fiolica  audloritate:  non  igitur  rata  , 
firma  erit  , ac  proinde  ne  idonea 
quidem , ut  ex  ea  fidem  faciamus . Sed 
hzc  conclufio  capite  . proximo  fufius 
explicabitur . 

i-Co  nc.  Xertia  conclufio  . Concilium  gene- 
rale confirmatum  aud^toritate  Romani 


Pontificis  certam  fidem  facit  Catholi-  arf.  m.m». 
eorum  dogmatum.  Quam  quidem  con- 
clufionem  ita  exploratam  habere  opus 
eft  , ut  ejus  contrariam  hzreticam  eC- 
fe  credamus  . Primum  , quoniam  redi- 
bunt alias  hzrcfes  univerfz  Concilio- 
rum generalium  audloriiate  damnat*  : 
Scfymbolura  quoque  Nicznum  erit  am- 
biguum , Concilii  generalis  audlorita- 
te  fublata  . Deinde  , fi  Concilium  hu- 
jufmodi  errare  io  fide  pollet  , nulla 
profedlo  certa  via  eflet  reliqua  , ut  iii 
hdei  controverfiis  Catholicum  dogma 
exploraremus  . Qui  enim  fummi  Pon- 
tificis, ac  reliquorum  omnium  Ecclefiz 
paftorum  judicium  detredlat , is  nullum 
vivum  judicem  inventurus  eft  , a cu- 
jus tribunali  non  liceat  difcedere  . Vo- 
lunt Lutherani  judicem  in  concilio  feri-  i 
pturam  elTe  , qu*  nec  fentit  , nec  in- 
tcUigit  , nec  eloqui  iplia  judicium  va- 
let . Lutherus  iple  clamat  illa  verba  , 

Hoc  eft  corpus  meum  , proprie  acci- 
pienda ; Zuinglius  contra  figurate . QuiS 
lententiam  dicet  f Num  Icriptura  ipfa  ? 
an  potius  juuex  Ecclefiz  lummus  cum 
concilio  facerdotum  , quemadmodum 
Deutoron.  17.  cap.  feriptum  eft?  Quod 
fi  in  judiciis  humanis  vivos  juaicet 
quis  rccufaret  in  Repulilica  conftitu-  ' 

tos,  & ad  literas  mutas,  & inanimes 
confugeret,  omnibus  omnino  modis  ex- 
ploderetur . Sed  de  his  & diximus  mul- 
ta alias,  & multa  fzpe dicemus.  Nunc 
ad  propofitum  revertamur  . Sane  Con- 
ciliorum fide  rejedla  , Scriptur*  quo- 
que bonam  partem  amittemus . Nam  fi 
quis  epiilolam  Jacobi  cum  Luthero  a 
hteris  Canonicis  expunxerit  , per  feri- 
pturam  hzc  certe  quzftio  definiri  non 
poteft  . Vivi  ergo  judices  conllituaii- 
tur  oportet  . Quod  fi  paftorum  detre- 
dlato  judicio  ad  aliud  tribunal  provo- 
ces, nfhil  aliud  profedlo  facies  , quam 
Chrifti  , & Ecclefiz  declinare  judices, 

& pro  divinis  humanos  fubftituere  . 
Quofeunque  lumirum  przter  pallores 
Ecclefiz  delegeris  , humana  illi  incer- 
taque au£loritate  pollebunt  . Ad  hzc 
vel  populus  fidelis  tenetur  liare  defi- 
nitioni Concilii , vel  poteft  etiam  re- 
pugnare . Si  tenetur , jam  errante  Con- 
cilio populus  in  eodem  errore  verfabi- 
tur  . Sin  repugnare  poteft  , nbinam 
illud  ell  , Qui  vos  audit , me  audit  ? a»,  t*. 

Ubi  illud  rurfum  , Super  cathedram 
Moyfi  federunt  Scribz  & Pharifzi , qua- 
cunque dixerint  vobis,  facite?  Ajunt  , 

Si  quzeunque  dixerint  nobis  , ea  facc- 
K 4 re 


1 5 2 Df  AiUitr Itate  Canci/mum . 


Jtvtt,  ij.  jubemur:  cur  alio  loco  Chrillut  ca- 
vere voluit  a fermento  Phanfarortun  ) 
Nam  iUud  Matthxus  Pharifarorum  do- 
^rinam  interpretatur  , Cur  rurfum  eo- 
rum traditiones  exemplo  etiam  proprio 
contemnere  docuit  ? Ali  luid  ergo  do- 
dtrinx  propriae  puritati  Euan^ii  ad- 
mtfcere  TOflunt ; in  qno  non  fmum  non 
funt  auoiendi , fed  etiam  iunt  refutan- 
di . Id  ergo  przcavit  Chriftus  , ne 
plebs  malis  docentium  exemplis  ad  con- 
temptionem vere  dottrmae  inducatur  . 
Tunc  ergo  quae  dixerint  nobis  Phari- 
faii , eadem  lacere  jubet  Chridus , cum 
fimer  cathedram  Moyfi  federint  , hoc 
e(t  , legem  Dei  enarraverint  , docue- 
rint , propofuerint . Nam  fi  (ua  doce- 
ant , eos  neeligere  non  folum  pofTu- 
mus  , led  det^us  , quemadmo<ium 
Tta9.^.  Auguftinus  in  Joannem  non  obfcure 
interpretatus  eft  . Nihil  ergo  pallores 
Euangelicae  illae  fententiae  juvant ; quin 
cum  de  luo  loqui  poflint  , pofTunt  a 
nobis  vel  fpemi . Unde  Hieronymus  in 
Matthaei  decimo  lepiimo  capite , luper 
illis  verbis  , Non  omnis  qui  dicit  mi- 
hi , &c.  Sicut  Cupra , inquit  , dixerat , 
eos , qui  haberent  vedem  vitae  bonae  , 
non  recipiendos  propter  dogmatu  n ne- 
quitiam : Ita  nunc  e contrario  adierit  , 
ne  his  quidem  accommodandam  ddem , 
qui  cum  polleant  integritate  fidei , tur- 
piter vivunt,  Sr  dodlrinae  integritatem 
malis  operibus  dedruunt . Sed  ini,  quod 
de  mercenariis  ab  Augudino  dicitur  , 
id  ad  veros  Hcclefiae  pallores  vafre 
malitioCeque  traduaint ; nec  intrlligunt, 
imer  mercenarios  veros  femper  in  Ee- 
clcfia  paftores  ede  , quorum  vocem 
audire  oves  oportet  , prxiertim  fi  o- 
mnium  eadem  fit  . Tunc  enim  pallo- 
rum vox  , Ecclefiz  quoque  vox  , at- 
1.  qyj  Chrilli  eft.  Alioqui,  quid- 
nam illud  libi  vult,  Obfecro  vos,  ut 
idipCum  dicatis  omnes , & non  fint  in 
vobis  Cchifroata  r divifus  eft  Chriftus? 

1.  Cff.  14.  Abiit . Non  eft  dillenlioms  Deus  , led 
pacis  . Ac  revera  , ut  hoc  argumen- 
tum conferamus  in  pauca  , li  oves  o- 
mnium  pallorum  uuam  eandemque  do- 
drmam  lequintur  , nihil  cutpc  in  ovi- 
bus erit . Sequantur  ergo  ( fac  ita; ) Sc 
errantibus  palloribus  univerfis  oves  i- 
tem  omnes  errabunt  . Quod  fuperio- 
re  libro  fieri  non  pode  demonftratum 
eft  . Jam  vero  Hieronymus  quid  fibt 
velit  , llatim  indicat  . Docet  enim  u- 
trumque  Dei  fervis  nccedarium  ede  , 
qu*  eis  fides  accommodetur , ut  8(  o- 


pus  fermone , & fermo  operibus  com- 
probetur. 

Prmterea  Marriniu  Quintus  in  Con- 
cilio Conllantienli  imer  reliquas  in- 
terrogationes , quibus  fiifpedli  in  fidt 
funt  examinandi,  eam  eriaoi  proponit  , 

Utrum  credant  , quod  quomftxt  coh- 
cilium  generale  univerfalem  Ecclefian 
repnefentet  . Si  igitud  concilium  gene- 
rale univerfalis  Ecclefiz  .habet  au&o- 
riutem  j q ui  illam  de  medio  tollit , to- 
tius Ecclefix  audoritatem  eadem  ope- 
ra didblvit.  Preciarum  igitur  illud  Au- 
gnllini  eft  libro  primo  de  Baptifmo 
contra  Doiutiftas  cap.  decimo  od» 
vo , plenarii  concilii  fententiam  to- 
tius Ecetefi*  conlenfionem  ede  . Prz- 
terea  Paulo  non  alia  via  commodior 
vila  ed  ad  veritatem  in  quzdionc  ex- 
oru  veftigandam  , quam  fi  ad  conci- 
lium Hierofolymitanum  controverfia  re- 
ferretur. Eam  Igitur  viam,  quam  Pau- 
lus ad  fidei  quzftionem  terminandam 
aptiffimam  exiftimavit , nos  ingredi  8e 
tenere  debemus  : eamque  m^eftiaro 
imitari,  que  8c  in  Judzis,  8e  in  Gen- 
tibus a Luca  Adorum  quintodecimo 
capite  deferibitur  . Poterant  enim  Gen- 
tes cum  concilio  illo  Hierofolymicano 
expollulare  , quod  libertatem  fibi  a 
Chrillo  datam  eriperent,  quodque  cz- 
remonias  nonnullas  humeris  dilcipulo- 
rum  tanquim  neceffiuias  imponerent  , 
quz  minus  necedariz  ede  videbantur  , 
cum  Chrilli  fides  edet  ad  falutem  i- 
donea.  Sed  ne  Judzi  quidem  regna- 
vere , qui  tamen  concilii  definitioni 
fcripiuram  podent  opponere  dicentem  , 

Homo,  cujus  caro  przpuiii , &c.  Tan- 
tum iuque  honoris  concilio  deferen- 
tes, fornum  futuris  fervandam  fzculis 
exhibuere  , nt  fynodis  Petri  , fiiccef- 
forumque  ejus  audoritaie  firmatis  cer- 
ta fides  haberetur.  Vilumeft,  inquiunt. 

Spiritui  Sando  , & nobis.  Concilii  er- 
go fementia  Spiritus  Sandi  fententia 
ipfiflima  eft . Accedit  illa  quoque  cau- 
fa  , quod  Ecdefia  catholica  concilio- 
rum generalium  decreta  femper  acce- 

{lit , ab  ipfifque  habitos  hzreticos , ta- 
es  etiam  ede  fine  dubio  exidimavic  . 
Nccedarium  eft  igitur  conciliorum  te- 
nere fidem  , li  Ecclefiz  fidem  tene- 
re volumus  . Quz  res  libro  etiam  fu- 
periore  magnis  argumentis  confirmata 
eft. 

Quarta  condufio  . Concilium  pro-  <•  Co.i 
vinciale  non  confirmatum  a Summo 
Pontifice  errare  in  fide  potell  . Cujus 


Uber  ^ttUut.  Cap.  IV.  153 


r«i  exemplum  habes  in  concilio  Me- 
oiolanenfi  libro  10.  hifior.  Ecclei'.  cap. 
10.  & in  Concilio  Antiocheno  90.  E- 
pifeoporum  hb.  4,  hift.  trip.  cap.  9.  6c 
in  Seleuciano  lib.  1.  tripart.  cap.  54.  & 
in  Canhaginenfi  , cujus  inter  arguen- 
dum mentionem  fecimus.  Ha;c  quoque 
conclufio  non  exemplis  modo  , led  te; 
17.  i.  ttf.  llimonio  etiam  Symmachi  comproba- 
ftBtili» . fur , inquientis  : Concilia  la^rdotum 
Eccleflalticis  legibus  per  provincias  de- 
creta, quia  pratfentiam  Papz  non  ha- 
bent , valetudinem  perdiderunt  . Iu 
l^es  aut  nimis  duras  , aut  parum  ra- 
tioni confentaneas  a conciliis  provin- 
cialibus interdum  editas  non  eft  ne- 
gandum. Qualis  illa  fortafle  (uit  apud 
Aquifgranum  , quae  refertur  trigefima 
fexta  quzftione  fecunda,  cap.  Placuit. 
Csft  jt.  jijj  rurfum  non  imprudenter  modo  , 
verum  etiam  impie  a Concilio  Eliber- 
tino  lata  ell  de  tollendis  imaginibus  . 
Quod  fi  generale  concilium  , cui  au- 
^oritas  Epifeopi  Romani  deeft , erra- 
re in  fide  potcfl  , errabit  aliquando  , 
ac  multo  etiam  magis  fynodus  provin- 
cialis. 

j.  Cone.  Qiiinta  conclufio.  Concilium  provin- 
ciale Summi  Pontificis  audlonute  fir- 
matum in  fide  nequit  errare  . Multo- 
• rum  autem  hzreticorum  damnatio  ef- 

fet  incerta,  fi  hzc  conclufio  certa  non 
effet . Plerique  enim  hzretici  non  per 
concilia  generalia,  fed  per  provincialia 
funt  damnati. 

rrimum  Ut  , Prifcillianus  in  concilio  Tole- 
eti^rrm^iKOT  tano  primo,  Nelvidiiis  in  Concilio  The- 
' i"”*  > Pelagius  in  Conciliis  Milevita- 

1".  "&  ^ Cartnaginenfi . Quanquam  I>ela- 

AurrnT;,',  S'»"'  ">  Ipoco  etiam  Ephefina  damna- 
dr  tum , de  nzre.  c.  Fraternitatis  , Cre- 

gorius  tradit  . Sed  hzc  lententia  ho- 
die apud  Ephefinum  concilium  non  ex- 
tat . Deinde  nec  expedit , nec  tolera- 
bile eft  , fingutis  hzreticis  condemnan- 
dis lingulas  generales  fynodos  cogere  . 
Cum  ergo  Ecclefiz  fuz  Dens  profpe- 
xerit  in  necellariis,  nimirum  ad  hzre- 
fes  privatas  in  provinciis  refutandas  , 
concilia  provincialia  fatis  erunt,  fi  e- 
runt  modo  Summi  Pontificis  audlori- 
tate  roborata  . Przrerea  quofeunque 
eiufmodi  concilia  damnavere  , Eccle- 
fia  eos  femper  explolit  ; errare  igitur 
illa  in  fide  nequeunt.  Quod  fi  pofltnt, 
ve!  unum  certe  exemplum  proterretur. 
At  nullum  omnino  ctl . Nam  quod  Oe- 
colampadius  adfert  e Romana  fynodo 
fub  C^lafio  , ubi  definitum  efTe  ait  , 


iubflantiam  panis  in  Euchariiliz  Sacra- 
mento manere  , id  commentitium  effe 
loco  proximo  demonflraturi  fumus  . 

Nullius  enim  fynodi  illa  fententia  efl, 
fed  ne  Gelafii  quidem  . 

Przterea  Symmachus  Papa  tradit  >7.  ttf. 
concilia  provincialia  quotannis  per  Ec-  <■•»<■>'«  • 
clefiz  leges  decreta  , quia  przfentiam 
Papz  non  habent  , valetudinem  perdi- 
dilfe  : ergo  fi  przfentiam  habent,  va- 
lida erunt.  In  7.  item  fynodo,  aftio- 
ne  5.  cum  Theodorus  concilia  gene- 
ralia recepifTet  , ftatim  fubdit , Loca- 
les fynodos  non  averfamur , fed  magni 
amamus  , ampledlimur  , & recipimus . 

Earum  etiam  divinitus  infpiratas  cano- 
nicas conllitutiones  , correftiones  , & 
legislationes  fumma  obfervantia  colimus.. 

Hanc  autem  epiflolam  Theodori  & 
orientalium  probat  ipfa  7.  fynodus  . w««i.r 
Atque  8.  fynodus  lelTione  poftrema 
Canone  i.  Regulas,  inquit  , quz  Ec- 
clefiz fanftz  tam  a iandlis  Apollo- 
lis,  quam  ab  orthodoxorum  univerfa- 
libus  , nec  non  8e  localibns  conciliis 
traditz  funt,  fervare  ac  cuflodire  pro- 
fitemur. Sed  & omnes,  qui  Chrifliano 
cenfentur  vocabulo  , damnationibus  & 
juftificationibus , quz  per  illas  prola- 
tz  funt,  canonice  lubjici  decernimus. 

Hadlenus  8.  Synodus.  Cujus  verba  in 
iis  maxime  conciliis  locum  habere  in- 
telligenda  funt  , quz  a fummo  Ponti- 
fice funt  confirmata  , Summus  enim 
Pontifex,  ut  fequenti  loco  demonfira- 
bitur,  in  fiaei  judicio  errare  non  pot- 
eft  . Conciliorum  ergo  provincialium 
decreta  ad  fidem  pertinentia  firma  Sc 
certa  funt,  fi  a Romano  Pontifice  con- 
firmentur . Id  quod  Adlorum  1;.  ca- 
pite exulicatum  eff  . Quod  enim  ibi 
congregatum  legitur  , hoc  non  gene- 
rale , fed  provinciale  concilium  luit  . 

At  non  minor  fides  habita  efl  Pe- 
tro przfidenti  , quam  fi  ellet  Syn- 
odus generalis  . Qua  ex  re  Erafmi  ca- 
lumnia retunditur  . Cum  enim  in  an- 
notat. fuper  epiflolam  ad  Romanos  ca- 
pite p.  dixifiet  , fie  non  ufque  adeo 
aflringi  fynodo  Milevitana,  aliifque  fi- 
milibus  conciliis  provincialibus  , fub- 
didit  : Ahoqui  ft  quis  urgeat  , ef- 
fe fervanda  quzeunque  in  illis  decre- 
ta funt  , proferam  ex  illis  dogmata 
quzd,m  , quz  nunc  Ecclelia  damnat 
pro  hzrhicis  . Hadlenus  ille  : fed  , 
ut  diximus  , Milevitanum  Concilium 
confirmatum  efl  , iaeo  illo  Chrtflia- 
nus  urgetur  . Illa  vero  , e quibus 

dog- 


Digitized  by  Googie 


154  AuSimtcUe  Cmctlioruvn. 


dogmau  hzretica  proferencur , confir- 
maca  non  fune.  Ac  de  his  alum  con- 
clufionem  adjicimus. 

*•  Cone.  S:xca  Concluiio  . Ex  conciliis  pro- 
vincialibus , licet  eis  audloritas  Epifco- 
pi  Romani  delic , probabile  quidem 
argumentum  fumitur  ad  fidei  dogmata 
iliadenda . Hujus  rei  vel  illud  abunde 
magnum  argumentum  ell , quod  ex  in- 
numeris conciliis  ejulmodi  vix  quin- 
que aut  lex  reperiuntur  , quz  a re£la 
definiendi  ratione  ac  via  declinarint  . 
Si  ergo  hujuimodi  concilia  re^am  ut 
plurimum  fidem  tenent , raro  deficuint : 
probabililllmum  fine  dubio  eft  , quod 
ex  id  genus  conciliis  argumentum  pro- 
mitur. Atque  certe  , nifi  fint  peculia- 
riter reprobau,  communi  Ecclcfiae  vel 
filentio  , vel  etiam  implicito  confenfu 
commendantur  , fi  ad  Ecclefiz  com- 
munem notitiam  pervenerint.  Non  enim 
fit  aliquo  pa&o  vero  fimile,  ut  conci- 
lii provinaalis  toto  orbe  vulgati  hz- 
refim  Ecclefia  diu  diflimulaverit  . Er- 
ror enim , cui  non  refifiitur , approba- 
tur, 83.  dift.  c.  Error.  Nec  rotm  con- 
cilium EUbertinum  objicias  . Nam  in 
ea  parte  qua  erravit , Imaper  a Ca- 
thoucis  explolum  eft  . Hzc  ergo  cau- 
fa  eft  vel  maxima  , cur  Toletana  , 
Arelatenfia  , Hirpalenfia , & alia  fimi- 
lia  antioua  concilia  , licet  non  expref- 
le  , implicite  tamen  probata  ab  Ecclc- 
fia  videantur . Nam  Ancyritanum , Neo- 
coefarienfe  , Gaiigrenfe  , Sardicenfe  , 
* *7f  c Atricanum  , & Carthaginenfia  a Leo- 
' ne  4-  confirmata  lunt , ».  dift.  cap.  de 
libellis.  TruUana quoque  fynodus  quz- 
dam  concilia  provincialia  probavit : fed 
quantum  hzc  Trullana  approbatio  va- 
leat , poftea  fumus  fufe  difputaturi  . 
Nunc  illud  lolum  aflerimus,  concilia  , 
quz  a lummo  Pontifice  comprobata  non 
lunt , non  certum  quidem  illud  , fed 
probabile  tamen  argumentum  fuppe- 
uitare  ad  fidei  dogma  corroborandum . 
Id  quod  ex  Innocentio  colligitur  , ao. 
aift.  c.  de  quibus. 

7.  Cone.  Septima  condufio  . Concilia  Epiko- 
palia  , fi  a Romano  Pontifice  in  de- 
cretis fidei  confirmentur  , certum  argu- 
mentum ventatis  exhibent  . Si  enim 
Toleuna  fynodus , przfidente  & con- 
firmante Petri  lucceftore  , in  fide  errat , 
non  videtur  caufa  elie  ; cur  Romana 
fynodus  errare  non  poftit  . Item  con- 
cilium provinciale  a Summo  Pontifice 
confirmatum  certz  audioritatis  eft  i 
ergo  & fynodus  epifcopalis  . Sed  non 


venit  in  mentem  alia  epifcopalis  fyn- 
odus in  judicio  fidei  a Romano  epilco- 
po  confirmata  , przter  Coniplutenfem 
fub  Alphonfo  Carillo  Archiepifeopo 
Toletano  , ubi  damnatus  eft  magifter 
quidam  Oxonieofis  , qui  falfo  de  cla- 
vibus Ecclefiz,  & poenitentiz  facra- 
mentis  fentiret. 

■ Poftrema  Conclulio  . Synodus  epi-  Poftre. 
fci^alis  per  fe  quidem  in  judicio  hz- Cone, 
reus  prdbabilem  fidem  facere  poteft  , 
certam  non  poteft  . Illud  prius  expe- 
dire debemus , nara  hoc  pofterius  fa- 
tis expeditum  eft  . Illud  ergo  often- 
ditur  ex  cap.  Ad  abolendam  , de  hz- 
reticis  , ubi  a Lucio  tertio  vinculo 
perpetui  anathematis  innodantur  ii  , 
quos  vel  Romana  Ecclefia  , vel  fingu- 
li  epifeopi  per  dicecefes  fuas  cum  con- 
cilio clericorum  , vel  etiam  , fi  opor- 
tuerit, vicinorum  epifeoporum  , hzre- 
ticos  judicaverint.  Non  ergo  levis  con- 
jedlura  accipietur  ex  hujufmodi  fyn- 
odorum  judiciis,  quz  Lucius  tanti  fe- 
efi  , ut  pro  excommunicatis  habenaos 
euc  decreverit  , quos  ezdem  fynodi 
hzreticos  definierint  . Nec  me  clam 
eft  , quod  quidam  viri  do&i  hanc  Lu- 
cii decretalem  de  deprehenfis  in  ma- 
nifefta  hzrefi  interpretantur  . Alioqui 
JUS  negant  concilio  Epifcopali  , atque 
adeo  provinciali  de  hzrefi  judicandi . Id 
probant , quod  fides  res  eft  omnibus 
communis  j quare  poteftas  cenfendi  dc 
fide  hzrefique  contraria  non  penes 
privatas  Ecdefias  , fed  penes  univerla- 
lem  Ecclcfiam  erit . Item  fuadent  id  ex 
cap.  Majores  , de  baptif.  Be  ex  capit. 
Quoties  , X4.  quzft.  I.  ubi  ejufmodi 
caufz  ad  folam  fedem  Apoftolicam  di- 
cuntur effe  referendz  , cum  illi  fpe- 
aali  privilegio  a Domino  refervatz 
fint . Ac  poft  verba  citata  idem  Lu- 
cius hoc  videtur  confirmare , inquiens  , 
Trzfenti  nihilominus  ordinatione  lan- 
cimus  , ut  quicunque  manifefte  fue- 
rit m hzrefi  depreheiifus  , &c.  Loqui- 
tur ergo  Pontifex  in  cafu  , quo  hzre- 
fis  eft  manifefta  . Sed  mihi  femper 
longe  probabilior  illorum  lententia  vi- 
la  edi,  qui  putant  , eos  plane  & fim- 
pliciter  anaciiematis  vinculo  per  hanc 
Lucii  decretalem  alligari  , quos  vel 
Romana  Ecclefia,  vel  lynodus  provin- 
cialis , aut  etiam  Epifcopalis  hzreti- 
cos  judicaverint  , quamvis  non  fit  hz- 
refis  omnibus  manitella  . Primum  eoin 
non  dixit  textus.  Quos  hzreticos  de- 
claraverint, fed  , judicaverint . Alio- 
qui, 


Lf  rtmmi 
fit. 

SixtMi  4, 


Liter  ^l^ntus . Cap.  K I 5 5 


qui  , & ii«cUratio  illa  rei  tnamtellz 
erae  , non  verum  in  caufa  fidei  pdi- 
.'lum  , quorfum  eam  rem  ad  Epifeo- 
pum  cum  concilio  clericorum , & non 
nugis  ad  Theologos  Lucius  retulit,  ut 
fcilicet  eos  anathemate  oercclleret  , 
qui  a Theologis  eruditis  nxretici  de- 
clararentur t Deinde  , fi  Lucius  noa 
proprie  verbum  illnd  , Judicaverint  , 
ufurpavit  , fed  improprie  , pro  eo 
quoO  efl  , rem  maniferfam  exponere  : 
cum  idem  omnino  verbum  fimul  & ad 
Ecclefiam  Romanam , & ad  Epilcopum 
cum  clericis  fui''  referatur  , confequens 
fieret,  ut  etiam  pari  moco  per  Eccle- 
fiam  Romanam  non  hxreticos  iudica- 
tos  , fed  declaratos  ctcomniuiiicari  a- 
Lucio  inielligtremus  . Ac  conflat , vo- 
cem illam  de  Ecclefia  Romana  proprie 
Si  fimpliciter  incelligi  : non  efl  igi- 
tur , cum  ad  fynodum  Epifeopi  re- 
fertur , in  alium  fenfum  detorquenda  . 
Adde  , quod  multifariam  caufa  ejus  , 
quihxrefeos  infimulabatur,  ad  id  genus 
. fynodos  referri  poterat  . Primo  ex  fe- 
dis  Apoflolicx  commifTione  peculiari  , 
ut  de  caufa  Prifcilliani  cognovit  conci- 
lium Toletanum  primum  ; Sc  de  caufa 
Magifln  cujuldam  Oxonienfis  cognovit 
fynodus  Complucenfis  , fub  Domino 
Alphonfo  Carillo  Archiepifcopo  Tole- 
tano . Mox  fine  commifllone  pontifi- 
cis fpeciali  , id  quod  inquificores  mo- 
do faciunt  , in  hxrcfi  quidem  manife- 
fta  , fed  ubi  non  erat  manifefium  , an 
reus  efiet  hzreticus  , vel  quia  non  e- 
rat  probatum  & nocum  , eum  propofi- 
cionem  hxrciicam  afTeruifre  , vel  certe 
quia  , ecfi  afreruiflet  , nondum  erat 
comperta  pertinacia  , fi.ie  qua  hzreti- 
cus nullus  efl  . Poflremo  in  hzrefi 
non ' perinde  manifefla  , ut  omnibus 
paffim  elfet  expoflta  , fed  tali  tamen  , 
ut  non  efiec  neceffe , aut  ad  concilium 
generale  , aut  ad  Apoflolicam  Eccle- 
fiam  referre  eam  : quod  periti  Theo- 
logi hzrcfim  effe  confentirent  . Et  in 
his  omnibus  cafibus  jus  Si  olim  habe- 
bat Synodus  , & nunc  habent  ii  , 
quibus  fidei  cognitio  efl  mandata,  pro- 
nunciandi  ac  fudicandi  de  caufa  fidei  . 
Tametfi  bujufmodi  tribunalium  judicia 
non  adeo  explorata  funt  , ut  falia  effe 
non  ppffinc  , non  in  re  dubia  folum  , 
interque  viros  dodios  controverfa , quo 
cafu  fynodi  locales  non  habent  de  hz- 
Kft  pronunciare;  fed  etiam  in  re  , qu; 
omnibus  provinciz  Theologis  videretur 
BUuiifeffa  , quo  cafu  fiue  crimine  ufur- 


pati  ludicii  de  caufa  fidei  proimneiant. 
In  his  ergo  tnbus  cafibus  , licet  judi- 
cia hzc  certa  8f  firma  in  Ecclefia  non 
fint  , expedit  tamen  , ut  , quoniam 
funt  valde  probabilia  , maximi  a fide- 
libus habeantur  . Nec  enim  erit  parum 
Ecclefiz  noxium  , fi  non  interim  ab 
his  perinde  ut  ab  excommunicatis  ca- 
veat , quos  non  Ecclefia  Romana  ipo- 
do  , verum  etiam  fynodus  aut  provin- 
cialis , aut  epifcopalis  hxreticos  judi- 
carit  . Sed  primam  objediionem  videa- 
mus . Caula  , inquiunt  , fidei  omni- 
bus communis  efl  , atque  adeo  priva- 
tis judicibus  non  licet  de  ea  fententiam 
ferre  . Et  Izfx  majeffatis  , ac  prodrtx 
rsipublicx  crimen  cives  univerfos  tan- 
git , Si  privati  tamen  judices  de  eo 
cenfere  foleat  . Nam  capitula  illa  , 
quz  afferunt  , intelligenda  funt  , cum 
res  inter  iplos  Epifeopos  , & viros 
Theologos  eft  ambigua  : quemadmodum 
Pelagus  explicuit'  17.  diffindi,  cap. 
Multis  . Qui  etiam  fenfus  ex  Deut. 
17.  cap.  maiiifeftius  habetur  . Si  diffi- 
cile , inquit , Si  ambiguum  apud  te 
judicium  tife  profpexeris  , Si  judicum 
intra  portas  tuas  videris  verba  vanari, 
furge  Si  aicende  ad  locum  , quem  ele- 
gent Dominus  , Sic.  Nam  illud  qui- 
dem , quod  Lucius  addit  , nihil  mili- 
tat adveiTum  .nos  . Non  enim  dixit  , 
Quicunque  fuerit  in  manifefla  hxrefi 
deprehenfus  : led  , Qnicunque  manife- 
fle  fuerit  in  hxrefi  deprehenfus  . Vulc 
autem  , quod  ibidem  perfpicuum  eff  , 
ut  nemo  tradatur  brachio  ixculari , ni- 
fi  hxreticum  effe  conffiterit  . Ejufmo- 
di  enim  poenx,  ut  exeeutioni  manden- 
tur , probationes  exigunt  luce  men- 
diana  clariores  . Sed  de  conciliorum 
audloritate  didlum  eff  fatis. 


CAPUT  V. 

noJi  tfHidum  falvnniMr  , tjuHus  in- 
tirdum  hominis  etiam  dolii 
iiligari  foltsM . 

OUibus  rebus  expolitis , nihil  aliud 
fupereffe  videbatur,  ntfi  ut  argu- 
menta refelleremus , qux  a principio  fune 
polita  . Sed  paranti  mihi  eas  objedlio- 
nes  repellere  objecerunt  fe  fcriipuli . 
aliquot^  quos  prius  convenit  excutere,- 
quam  ad  alia  pergamus , ne  invia,  quam 
fuperiore  capite  aperuimus,  fint  Theo- 
logis impedimento . 

Pri- 


\ 


OK 


>•  quxll. 


ttUm 

7/.  5«* 
tU  PhU 

4k€ridm  • 


X^(5  De  Au^critate  Cenet  herum . 


Primum  igitur  dubium  illud  excu- 
tiendum eft  , in  concilium  per  lega- 
tos fummi  Pontificis  celebratum  fir- 
mam certamque  habeat  audoriutnti  : 
an  potius  Epifcopi  Romani  confirma- 
tio expetlanda  nt  , ut  certa  lubean- 
tur  decreta  concilii  . Ac  Cajetanus 
quidem  , qui  fine  controverfia  de  au- 
aoritate  Papx  , & concilii  accuratif- 
fime  difpuiavit  , quemque  nos  corre- 
Aione  quadam  adhibita  pqtilfimum  fe- 
cuti  liimus  , multa  hic  dilerte  dicit  . 
qua;  a przfenti  infiituto  videntur  el- 
u aliena : led  alfirmat  denique  , id 
quod  adprzlentem  locum,  & quzftio- 
nem  attinet  , concilium  per  legatos 
Pontificis  a£ium  errare  in  fide  pof- 
le.  Superell  enim  adhuc  ille  , pro  cu- 
jus fide  rogavit  Chriltus  , ille  , in- 
quam, ad  quem  fidei  fumraa  tandem 
reterenda  eil . C^iare  nili  definitiones 
conciliorum  per  Tummos  Pontifices  & 
probentur  & confirmentur,  certas  fir- 
malque  efle  non  oportet  . Idem  etiam 
Cardinalis  Turrecremata  fenfit  libro 
tertio , capite  fexto , o^vo  , 6c  irige- 
fimoooavq,  quibus  locis  fufiOlnaeofien- 
dit  , omnia  retro  antiqua  concilia  a 
fummis  Pontifiabus  confirmationem  dog- 
matum petiifie  , non  id  profe£to  adu- 
ra  , nifi  exillimafleni  neceflfarium  . 
Nam  quod  confirmatio  Pontificis  ad  fi- 
dei quoque  dogmata  referatur , liquet 
ex  epifiolat  Nicznz  fynodi  ad  Sylve- 
ftrum  Papam  . > ^junt , con- 

llituimus  , precamur  ut  vellri  oris 
confortio  confirmetur.  Et  Sylvefter  ei- 
dem fynodo  referibens.  Confirmo,  in- 
quit , figoque  ad  dodtrinam  veftram  re- 
damantes de  unitate  Triniutis  . Et 
Paulo  poft  , Probo  , ait  , vera  fuil- 
fe  , quz  in  vellrum  noftrumque  ma- 
navere myfierium,  8ec.  Et  patres  con- 
cilii Chalcedon,  in  epill.  ad  Leonem, 
Omnem , inquiunt , vobis  geflorum  vim 
infinuavimus  , ad  comproMtionem  no- 
firx  finceriiatis  , & ad  eorum  , qux 
a nobis  gelli  lunt  j firmiutem  & con- 
fonantiam.  Et  Leo  Papa  in  epiftola  ad 
concilium Chalcedonenle,  quz  eft  inor- 
dine  {9.  Ne  ergo  , ait , dubitabile  vi- 
deatur, utrum  quz  per  unanimitatem 
veftram  de  fide  fiatuta  funt , approbem 
&c.  & poftea  dicit  fe  approbationem 
geftorum  fynodalium  in  lola  caufa  fi- 
dei mittere,  propter  quamfciliqct  con- 
cilium congregatum  eft  . Idem  patet 
ex  eprftola  Leonis  huius  nominis  ter- 
tii , qiM  confirmat  fcztam  fynoduia 


generalem  . Adde  huc  , quod  ecclelia 
ante  ipfius  pontificis  ctmfirmationen 
nunquam  firmum  habuit  & ratum , 
quod  a legatis  concilio  przfidentibus 
ucDuitum  eft  . Hinc  enim  Martianut 
Auguft.  a Leone  contendit  , ut  con- 
cilii Chalcedoncnfis  de  fide  judicium 
approbaret  . Et  Leo  ob  hanc  quoque 
cauCam  Martiano  commendavit,  ut  con- 
firmatio approbatioque  concilii  ad  o- 
tnnes  Ecclefias  perfenztur,  quemadmo- 
dum epiftola  57.  ad  eundem  Martia- 
num  feribitur  . Praeterea  concilium  fi- 
ne legatis  errare  poteft  : at  fmnmus 
Poniitex  non  transiert  in  legatos  luz 
fidei  lolidicaiem,  quam  fcilicet  fibi  fo- 
li  privatira  vendicat , eo  quod  Chrifti 
vicarius  eft , paftor  Eccleiiz  univerfa- 
hs  , Sc  petra  , fupra  quam  Chriftus 
wm  hindavit  Ecclefiam  . Legati  ergo 
fi-nul  cum  concilio  errare  poterunt  . 
Non  enim  pro  legatis  Petri  , fed  pro 
Petro  rogavit  Chrtftus  , &c.  Ad  hzc, 
concihum  provinciale  , cui  legati  liim- 
mi  Pontificis  adfint,  errare  infide  pot- 
eft : non  autem  fi  a fumtno  Pontifice 
confirmatum  eft . Non  igitur  Legati 
eam  habent  in  iidei  dogmatis  auftori- 
tatem,  quam  lummus  ipfe  Pontifex  ha- 
bet. Qiiocira  infirma  adhuc  erunt  «k- 
aeu  concilii,  quamvis  per  legatorum 
judicium  confirmata  . Przterea  conci- 
liim  Epbefinum  fecondum  erravit  cum 
Diofeoro  i Sc  tamen  legitime,  au&o- 
n Leone,  congregatum  eft  : non  ergo 
fimum  & ratum  eft  concilii  decretum , 
nifi  fit  a fumoo  Pontifice  confirmatum  . 
Nec  valet  dicere , legatos  pontificis , 
& paucos  quofdam  alios  repugnafle . 
Non  enim  oportet  omnes  patres  fyno- 
dab  fententiz  fubfcribore  , ut  generale 
concilii  judicium  habeatur  ; quoiliam 
ne  omnes  quidem  Epifcopi  judido  Ni- 
cznz  lynodi  fubfcripferunt . Ac  fi  le- 
gati ipii , ut  do^i  omnes  confentiunt , 
errare  poflfuot , nihil  obftara  , quomi- 
nus aliis  Epifeopis  errantibus  confenfif- 
fent.  Legatus  demum  pontificis  aderat, 
cum  in  fecunda  & tertia  fefiione  con- 
cilii BaClienfis  vehementer  erratum  eft  i 
errori  qj^ue  czterorum  Legatus  ipfe 
fubfcripnc:  non  ergoiatis  eft  concilium 
efle  raaiftum  pontificit  audoritate,  8e 
legatos  concilii  fenKnttam  approbafle, 
ut  firma  & certa  efle  in  Ecclefia  exi- 
ftimetur . , 

At  contra  viri  quidam  doftiflimi  fen- 
tiunt , concilium  generale  legitime  con- 
ircgaturo,  etiam  abfente  Papa,  folidatn 

cer- 


. Lih.  ^uintuf . 

Mttaraque  habire  auctoritatem  , priuf- 
quam  a fumm<^  Pontifice  conlir  netur  : 
cujus  fententiae  duas  putilTimum  eau- 
l'as  reddere  pqflunt  . Unam  , quod  e- 
juimodi  concilium  per  legatos  epifco< 
pi  Romani  celebratum  Ecclefiam  u- 
nivcrlalem  rcprxfentat  , quoniam  efl 
concilium  Eccl-fix  generale  : non  er- 
go errare  in  fide  poteft,  ficut  ne  Ec- 
uefia  quidem  univerfalis  . Quod  au- 
tem omne  concilium  generale  Eccle- 
fiara  univcrfalem  reprxlentet  , defini- 
tum ell  a Martino  quinto  in  nne  con- 
cilii Conitantienfis  . Altera  caufa  efl  , 
quod  concilium  generale  legitime  con- 
gregatum , in  Ipiritu  fando  cong^rega- 
tum  efl:  quare  nabet  fpiritum  afiiflen- 
tem  , cu)us  prarfentia  freti  TOfiunt  u- 
tique  patres  , cum  aliquid  definiunt  , 
dicere  : Vifum  efl  fpiricui  fando  , & 
nobis  . Confirmat  autem  hoc  vel  maxi- 
me tefiimonium  Julii  ad  orienules  e- 
17.^/.  c.  pifcopos  inquienus:  Regula  Veiira  nul- 
las  habet  vires  , quoniam  Romaqar  Ec- 
clcfix  legatus  non  interfuit , canonibus 
# pr^dpientibus , fine  ejus  audoritate  con- 
dlia  neri  non  debere  : nec  ullum  ratum 
ell  condiium , quod  ejus  non  fuerit  ful- 
citum  audoritate  . Hadenus  Julius  . 
Sentit  ergo  fine  dubio*,  concilium  ha- 
bere vires  , ratum  elTe  , Romanas  Ec- 
clefix  niti  audoritate , fi  Romanx  Ec- 
clefix  legatus  interfuit.  . 

Ad  hanc  difficilem  quxftiosem  expli- 
candam illud  ponimus,  quod  rerum  ge- 
ilarum  experimento  conllat , fummi  j»n- 
tifids  lectos  non  folere  ad  concilium 
accedere  , ubi  quxftio  de  fide  agitanda 
efl,  nili  indrudos  prius  8c  monitos  de 
Ecclefix  Jiom,  fide  circa  ea,  qux  funt 
in  Cqndlio  finienda  . Solere  , tnquam  , 
non  item  oportere.  Nam  legati  in  con- 
alium  Triaentinum  non  potuere  com- 
mo^  de  quxflionibus  differendis  an- 
te tnflrui,  quoniam  erant  propemodum 
infinicx  . Sed  extera  fere  concilia  ad 
unam , aut  alteram  fidei  tradendam  cau- 
lam  coada  funt  i ideoque  legati  de  A-' 
pdflol.  Ecclefix  fide  prius  indrudi  ac- 
cefferunt.  Principio  igitur  illud  datuo  , 
poffe  concilium  legatorum  dodrinx , 8& 
pidmdioni  repugnare  , atque  e con- 
trario legatos  poffe  repugnare  concilio: 
j]uo  cafii  decreta  conciui  non  folum 
non  erunt  fiilcica  Apodolica  audoriu- 
te  , ied  erunt  potius  refutata  . Sicut  e- 
nfm  congregatio  concilii  , reclamante 
vero  , certoque  Ecclefix  Pontifice,  va- 
na efl  Sc  irrita  s fic  dodrina  , cui  vel 


Capuf  V.  157 

prxfcns  pontifex  per  fe,  vel  abfens  per 
legatos  luos  contradicit , incerta  ed  8e 
imbecilla  : idque  eodem  prorfus  argu- 
mento , quoniam  utrique  audoritas  e- 
pifeopi  Romani  deed  , fine  qua  nec 
concilium  , nec  concilii  decreu  ra- 
ta funt  . Quod  fi  qui  exidiment , con- 
cilium femd  rite  ac  legitime  congrega- 
tum errare  tum  etiam  non  poffi; , cum 
legati  Pontificis  repugnant  , refpon- 
deant  illi  areumeniu  velim  , quo  fe- 
cundam concTufioiiem  cap.  4.  probaba- 
mus , concilii  Ephefini  fecundi  exem- 
plum proferentes  , ubi  ab  omnibus  p^ 
ne  epifeopis  erratum  ed  . Non  fiiit  li- 
berum concilium  , inquiunt  , feJ  feo- 
tentu  a Diofeoro  arte  , minis  , 8e  ter- 
roribus extoru  ed.  Video  , ^ fi  le- 
eundum  hominem  loquimur  , qui  metu 
frangitur , is  cupiditate  etiam  frangi- 
tur  necefie  ell . Quocirca  fi  per  mrtnm  4,.^ 
vera  8e  legitima  fynodus  errat  , caufa- 
buntur  hxretici  , reliquas  etiam  o.nnes  • 

ponuficum  & imperatorum  copiditati- 
Dus  inlerviffe.  Iia  fiet  ut  nullius  fyno- 
di  explorata audorius habeatur.  Quan- 
to gravius  illud  nos  afferimus  , conci- 
lium Apodolica  audoritate  firmatum 
nullis  humanis  affectibus  a vera  poife 
fide  difcedere  : ut  ne  Ecclefia  quidem, 
quamvis  defeendat  pluvia , veniant  flu- 
mina , irruant  venti , cedere  'loco  poi*- 
ell  , fideique  dationeih  deferere..'  Sed 
concilii  reliqua  pars  quamlibet  maxi- 
ma, fi  pontifex  Sc  legati  pugnent , in- 
firmari affedu  poted  . Huc  enim  illud 
pertinet  , Tu  , 0 Petre  , confirma  fja- 
tres  tuos. 

Sed  ais.  Quid  fi  legatus  dodrinam  , 
quam  a pontifice  accapit  , deferat  >,  8c 
multitudinis  fenfum  ampledatur  Pri- 
mum , nullum  hujufmodi  exemplum 
proferetur  , nifi  forte  ex  concilio  fub 
Michacle  Imperatore  , ubi  Radoaldus 
& Zachanas  MiChaeli  & Photio  con- 
dnferunt  adverlus  Nicolai  intlrudio-' 
nem  atque  mandata  , ut  videre  ed  in 
epidola  Nicolai  ad  Patriarchas , Me- 
tropolitas, ac  reliquos  Epifeopos.  De- 
inde fi  legatus  contra  indrudionem  a- 
git  , non  cenfetur  ex  poteflate  delega- 
ta agere  , atque  adeo  non  ef^ , cur  eo 
modo  ada  fuperioris  audoritate  pro- 
bata effe  credantur  . Inde  enim  Aga- 
tho  papa , ut  p^td  adione  4»  fextx  fy- 
nodi , Au^ritatem  , inquit , eis  , hoc 
ed  , legitis  dedimus  , in  quanum  eis 
dumtaxat  injundum  ed , ut  nihil  prx- 
fumant  augere  , minuere  vel  mutare  , 

fed 


15« 

M traditionem  nnju»  Apoftolicz  fe- 
dis  fioceriier  enarrare  . Et  Leo  epift. 
4j.  ad  Pulcheriam  Auguflam  , Lucen- 
tium, inquit  , epifcopum  , & Bafilium 
presbyterum  ducere  praeparavi  , qui 
difpoficiones  meas  fecundum  eas  , quas 
acceperunt  , regulas  exequantur  . De» 
creta  igitur , fi  qux  a legato  contra  le- 
dis Apollolicx  traditionem  aoprobetv- 
tur , non  habent  Romanae  Ecefefiz  au- 
fioriiatem  > nec  aliter  le  habent , quam 
fi  a concilio  fine  legatis  prodiiflcnt  . 
Qud  vero  , fi  legati  fine  Apoliolicz 
Iras  inftruAione  ad  fynodum  accefle- 
re  ? Num  fynodi  ‘judicium  firmum  e- 
rit  & certum  , prius  quam  a fummo 
Pontifice  comprobetur  a Certe  in  his  , 
quz  ad  fidem  non  attinent , fed  ad  £c- 
^efialhcam  gubernationem  , ejufinodi 
fyoodorum  decreta  non  oportet  a Spi- 
ritu fando  proficifei . Quare  non  funt 
omnino  vahda  , nifi  Romani  epifeopi 
coalenfione  firmentur  i ut  videre  ell 
in  epilloia  si.  Leonis  ad  Anatolium  , 
ad  Martianum  , fj.  ad  Pulcheri- 
am , & S9.  ad  Cenedium  Chalcedo- 
nenie  . Sed  ne  in  caufis  fidei  quidem 
adeo  exploratam  audoritatem  habent  , 
ut  qui  ea  in  dubium  vocet  , hzreticus 
fit;  tutn  quiaaudoresnobilimmi , quos 
ante  diximus , Cajetanus,  & Turrecre- 
mau  oon  folum  citra  hxrefeos  cri- 
men , Jed  probabiliter  etiam  confenti- 
UQt , nihil  firmi  dogmatis  ab  ejufmodi 
fynodis  proficifei , quoufque  per  Chri- 
Iti  Vicanum  approbentur  ; tum  quia  , 
Utente  didum  elt,  folidam  audoriia- 
tem  , quam  in  confirmandis  & fratri- 
bus , & dogmatis  Petrus  habet,  in  le- 
gatos transferre  non  potell ; tum  <mia 
fi  legati , qui  inftruibonem  ab  Aporo- 
lica  1'ede  acceperunt , difcedere  at>  illa 
poflunt  , illi  etiam  , qui  ad  concilium 
iine  inilrudione  accedunt  , poterunt 
cum  fedJs  Apollolicz  dodrina  pMnv 
le . C^me  eorum  confirmatio  infirma 
eft . Quid , quod  legatus  Julianus  con- 
cilii Bafiiienfis  d^rinz  conienfit  , 
quam  nullus  Theologus  ita  folidatn  & 
certam  exillimat , ut  hsereiicos  credat , 
'qui  ab  ea  dodrina  difleiuiunt? 

Nec  coptraria  argumenta  qukqittm 
efficiunt . Nam  primum  fic  refellMur . 
Pateor  equidem  buodcuniwe  concilium 
•enerile  umveifiilem  *EccIefiam  reprar- 
KBiare  , ficut  omnes  proceres  & pro- 
curatores civitatum,  cum  de  rebus  pca- 
blicit  tradaturi  conveniunt  , regnum 
wniB  reprsekntant . 9cd  dm  urget  Ec- 


De  AitHoritate  Comt/mum. 


clcftam  errare  fion  polle , venin  eft  td 
in  eo  fenfu,  qui  a fidej^s  accipitur; 
intelligimus  enim  totam  fimul  Ecckfi- 
am , hoc  ell , fideles  omnes  non  erra- 
re . At  nihil  obllat  , cur  major  Eccle- 
fiz  pars  non  erret  . Sic  igitur  non  ego 
admitto  , ut  totum  conciEum  cum  le* 
gacis  errare  poifit  . At  errare  poterit 
major  prs  concilii , 8e  erranti  illi  po- 
terunt legati  fubfcnbere . Atque  id  ell , 
quod  nos  in  przfenua  dicimus  , judi- 
emm  majoris  partis  , etiamfi  legati  fe- 
quancur , non  efle  cenum  : certum  tu- 
tem efTet  , fi  a fummo  Pontifiice  con- 
firmaretur. Nec  enim  opus  eft,  quem- 
admodum paulo  ante  docuimus  ,?kn- 
tentiam  concilii  onrnes  fimul  patres  ap- 
probare. Secundo  vero  argumento  hoc 
habeto  refponfum  , Concilium  utique 
generale , cui  legati  przfiint , in  Spiri- 
tu fando  congregatum  efle  , quoniiin 
audore  Chrilti  Vicano  , eodemque  le- 
oiumo  Eccleliz  principe  coadum  etl  . 
Sed  Ecclefia  quoque  unum  corpus  ell, 
CUJUS  fpintus  Deus  ell  , qui  Ecclefiz 
femper  afUllit  . Quemadmodum  ergo  i 
quod  toti  pariter  Ecclefiz  vUum  ell , id ' 
Spiritui  fando  etiam  vifum  ell ; fed  oon 
continuo  quod  major  Ecclefiz  pars  ju- 
dicaric  , noc  Spiritus  fandi  judicium 
cll  : ita,Ji  quid  omnibus  quidem  ept- 
feopis  judicatum  fuerit,  a Spiritu  pro- 
fedro  Dei  judicatum  ell : at  non  Ratim 
fi  pluret  concilii  Patres  in  unam  fen- 
temiam  convenerint ,-  Spiritus  Sandi  ea 
lententia  credenda  erit , nifi  per  fum- 
mum  Pontificem  confirmecor . Ad  quem 
nimirum  fpedac  Patrum  lites , diludia- 
que  componere . Jam  Julii  teftimonium 
explicatu  facillimum  ell  . Tac^t  enim  , 
quod  monifellum  erat , concilium  illud 
Uimmi  Pontificis  przlentia  caruilTe : po- 
nit autem  ne  legatos  quidem  Eccleliz 
Romanz  affuifie  . E quibus  duobus  al- 
tero tacito  , altero  exprellb  , coUigic 
ndUam  prorfus  Ecclcliz  Ronunz  au- 
doriutem  in  eo  concilio  imerceinfle  . 
Qiure  irritum  & vanum  efle.  Alioqui, 
fi  quis  ruflice  fane  eo  nos  teilimoni» 
urgeat , is  nuUo  negotio  exploditur  . 
Nihil  enim  valet  illa  colledio,  fi  con- 
cihuxi  legatos  non  habuit  , infimuim. 
ejus  judicium  fuit  : ergor , fi  habuk  , 
fmt  firmum  . Sed  de  prima  quaefiione, 
didura  efl  latis. 

Sequitur  altera  , Ai^  Patres  concilii 
vere  juificcs  fint,  an  potius  confiliani^ 
^t  enim  audores  non  omnino  pefis- 
mt , qui  ooociluvum  audoritaiem  nott 


Uber  Quintus.  Cap.  V.  150 


in  judicanda  , & finienda  caufa  fidei, 
fed  in  quxrenda  & invcftiganda  veri- 
«ue  fitan  elTe  «clmt . Omnem  quippe 
judicii  vim  ad  unum  Ec^jkfia;  princi'- 
peu)  , eundemque  Chrifti  vicarium  re- 
vocant , oui  ad  fidei  caulaui  decernen- 
dam eo  ve!  plures,  vel  pauciores  in  con- 
filium  adhibet , quo  caufa  vel  gravior  , 
vel  facilior  ell.  Hujus  vero  rei  primum 
argumentum  ponitur , auod  in  fex  li- 
bris Decr^alium  & Oementinis  non 
Patribus,  fed  fummo  Pontifici  fenten- 
tia  tribuitur  , facro  umen  approbante 
Concilio.  Unde  Clemens  C^intus  con- 
cilio Viennenfi  prziidens , Nos , inquit, 
ad  tam  przclarum  tefiimonium,  ac  fan- 
diorum Patrum  communem  fententiam  , 
Apofidlicx  confiderat tonis  ( ad  quam 
duntaxat  hzc  declarare  pertinet  ) aci- 
em convertentes , facro  approbante  corf- 
cilio  declaramus  , &c.  ^lum  ergo  ad 
fedem  Apoilolicam  judicium  pertinet  t 
Patrum  vero  non  judicium  , led  confi- 
lium  e(l . Przterea  cum  Pontifex  Ec- 
cltfiz  Romanz  presbyteros  in  convem 
tim  cogit , ut  caufa  aliqua  fidei  judi- 
cetur , De  fratrum , inquit , noilrorum 
confilio,  &C.  Confulunt  ergo,  non  gi- 
£<  «rtr<v«- dicant . Ad  hzc,  Deuter.  16.  Si  difiici- 
M»r.  mmitii  jg  gg  axobiguum  , &c.  venies , ait  , ad 
tKfMti,  Le vitici  generis  , & ad  ju- 

dicem , qui  iiierit  iUo  tempore  , &c.  Et 
poft.  Qui  autem  fuperbicrit  , inquit  ^ 
nolens  obedire  facerootts  imperio  , qui 
eo  tempore  miniftrat  Domino  Deo  tuo, 
ex  decreto  judicis  moriMur  homo  il- 
le . Ecce  imperium  non  omnibus  , fed 
fummo  facerdoti  affignatur  , & decre- 
tum non  judicum,  led  judicis  elle  dici- 
tor. A confiliis  ergo  liint  reliqui  fa- 
cerdotes,  non  funt  judices  . A contra- 
ria vero  parte  facit  , quod  in  coodlio 
illo  primo  Hicrofolymitano  non  folum 
Petrus  , fed  reliqui  etiam  Apofioli  , & 
leniores  judices  cfle  dicuntur  . Propter 
quod  ego  judico  , Jacobus  ait  , non 
inquietari,  &c.  Aaorum  ij.  Et  pofle- 
rius  cap.  eodem , przcepta  concilii  vo- 
cat Paulus  przcepta  Apoflolorum  . Et 
cap.  16.  dicit  , ea  dogmata  effe  decreta 
ab  Apoftolis  & femoribus. 

Ad  hanc  quzflionem  perfacilis  efl  , 
Sc  expediu  refponfio  , Epilcopos  con- 
cilii in  filici  caufa  non  modo  confilta- 
rios  cfTe  , verum  ecum  judices . Alio- 
qui  non  folum  epifcopi  ad  ferendam 
fententiam  fynodalem  adhiberentur  , 
fed  etiam  dodli  Theologi  , & viri  in 
Ecclefiz  prudentes  . Quod  inauditum 


eft  , contraque  foraum  Aflomm  dect- 
iTMquinto  przfctiptam  , ubi  Apoftoli 
tantum  cura  presbyteris  de  fidet  quz- 
flione  judicarunt . Cum  igitur  Eccle- 
fiz perpe.uo  ufii  foli  paflores  in  con- 
cilio fcdeanc  , confequens  fit  , cenfo- 
res  eos  cfTe  , non  modo  confultores  . 

Nam  fi  , ut  confulerent  , advocaren- 
tur , iit  epifcopi^  qui  Theologiz  'cu- 
des & imperiti  eflent  , nullus  elfet  o- 
mnino  in  concilio  locus , quando  Theo- 
logiz quzflio  veniret  tn  dubium  . 
terea  non  Romanus  Epifeopus  modo  , 
verum  reliqui  etiam  epifcopi  claves  re- 
gni coeleflis  habent : ergo  in  caufa  fi. 
dei  ligandi  quoque  ac  folvendi  potefla- 
tem.  Vifum  efl,  innuiunt, SpiriW  fan- 
dlo  , 8e  nobis,  nihil  ultra  vobis  impo- 
nere onerit,  quam  hzc  neceflaria,  &c> 

Omnes  ergo  epifcopi  onus,  przceptum-  • 
que  imponunt,  omnefque  fimul  fenten- 
tiz  fynodalis  audloreslunt.  Atque  con- 
filiani , qui  non  funt  fimul  judices , non 
folent  judicio  , fententizque  fubfcnbe^ 
re  . At  in  fynodali  fententia  non  Pon- 
tificis folum  , fed  czterorum  epifeopo- 
rum  fubfcriptione  adponuntiir  . Sunt 
igitur  fine  dubio  Judices. 

Verum  fcrupulus  hic  exillit  , qui 
male  quofdam  habet  . Nam  fi  omnes 
epifcopi  funt  judices  , fummus  nimi- 
rum Pontifex  tenebintr  in  ferenda  fen- 
tentia  majorem  partem  judicum  fequi  , 
eorumque  dodlrinam  approbare  . In  o- 
mni  enim  re&o  , & bene  inflicutu  tri- 
bunali is  , qui  przfidet  , plurium  ju- 
dicium cpnnrmare  debet  , piorum 
negligerc.  Huic  folvcndp  qujAioniCar- 
dinahs  Turrecremata  lib.  3.  iummz  Ec- 
clefiz capite  fexagefimoquarto  , & fe- 
xagrfimoquinto  , jurifperitos  ipfe  fe. 
quens  multa  dicit,  quz  mihi  non  pro- 
l^tur  omnia  . Nec  efl  animus  tamen 
fingula  perfequi,  Sc  cujufque  opin  ones 
refuure  . Acute  enim  dilpuuncis  , ut 
Cicero  tradit,  illud  efl,  non  quid  quil- 
ue  dicat  , fed  quid  cuiqne  dicendum 
t , videre  . Quod  igitur  alTumptum 
efl  , Patres  concilii  rfon  modo  confi- 
liarios  eSe  , verum  etiam  judices  , id 
inficias  ire  ncc  pofiiimus  , nec  debe- 
mus . Nam  Patres  Nicznz  fynodi  a 
Sylveflro  contendunt,  ut  quidquid  coo- 
llitucrunt  , confirmet.  Et  Leo,  quz  a 
Concilio  Chalcedonenfi  de  fide  flatuta 
funt  , ca  dicit  fe  probare  . Er  Conci- 
lium ipfum  ad  Leonem,  Decretis  , in- 
quit , tuis  nollrum  honora  judicium  . 

Et  fczta  Synodus  , a^toae  decimaodla. 

«. 


t6o  AuSlmttte  Contttigrutu. 


’ va.  Anathematizamus  , inquit  , Theo- 
dorum , Sergium , Cyrum , &c.  & pau- 
lopoft,  Hisomnibus,  ait,  a fanftohoc 
concilio  coiiftitutis , & per  Aibfcriptio- 
nem  noftnr  fortitudinis  confirmatis  , 
fanctmus , ut  nullus  aliud  outcquam  de 
fide  iatant,  &c.'Num  verM  h*c  con- 
fiilentis  funt  ? an  potius  judicantis  f At- 
que in  caeteris  Patres  non  uc  confilia- 
ni , fed  ut  judices  loquuntur . Caput  e- 
nim  tertium  Nic*n*  fyoodi  fic  habet  : 
Interdixit  per  omnia  magna  fynodus, 
&C.  Scrupulum  vero  , qui  nimc  oppo- 
nitur , fiacile  eximo  . Nego  enim  , cum 
de  fide  agitur  , (equi  plurimorum  judi- 
cium oportere  . Nec  hic , ut  in  huma- 
nis vel  elcdionibus  , vel  judiciis  , ex 
numero  fuffragiorum  fententiam  meti- 
mur . Scimus  hrequenter  ufuvtoire  , ut 

• major  pars  vincat  meliorem  : fcimus 
non  ea  femper  efle  optima  , qu*  pla- 
cent pluribus;  fcirmis  in  rebus,  quzad 
dodlnnam  pertinent  , tapiemum  lenium 
efle  przierendum  . Et  lapientes  paucif- 
fimi  lunt , cum  ftultorum  infinitus  fit 

i.  numerus  . C^udringenti  Prophet*  A- 

chib  mentiti  lunt:  ex_ore  vero  Michzae 
folius  quidem  8e  contemptibilis  veritas 
egrefla  eft . Non  funt  igitur  divina  ju- 
dicia humanis  rationibus  moderanda^ . 
In  paucis  aliquando  citius  , quam  in 
multis  falvat  DomiilUs  . Major  quippe 
pars  Ephefini  concilii  fecundi  in  Dio- 
. icori  fentcn'iam  venit  , nec  legati  ta- 
men plurium  judicio  fublcnpfcre , Quo- 
circa fummus  Pontifex  majoris  partis 
lenten|i|m  non  tenetur  ampjedli  ; i- 

• mo  five  pauci , five  plures  ad  errorem 
deflexerint  , munus  eft  apollolici  An- 
tiftitis  a<V  veram  eos  fidem  revocare 
juxta  illud,  quod  Petro  dixit  Chriftus, 
E?o  rogavi  pro  te  , ne  deficiat  fides 
tua , & tu  ( non  unum  , & item  alte- 
rum , fed  five  paucos , fen  multos ) con- 
firna  fratres  tuos  . Ita  Damafus  feri- 
bens  ad  epifeopos  per  Illyricum  eon- 
ftitiitos,  numerum  concilii  Ariminenfis 
magna  libertate  contempfit,  illiqne  tan- 
ta; muliituftini  imum  Vincentium  , & 
alios  paucos  oppoluit,  qui  contra  illius 

5^:  concilii  fententiam  dixerunt  . Et  Leo  , 

cum  Anatolius  decretum  Chalcedonen- 
fis  fynodi  de  Ecclefi*  Conftantinopoli- 
lanz  primatu  , fexcentorum  triginta  pa- 
trum confenfione  przferret , Quafi , in- 
quit , refutari  nequeat  , quod  illicite 
voluerit  multitudo  . Nulla  fibimet  de 
multiplicatione  congregationis  concilia 
blandiantur  i nec  trecentis  illis  decem 


atque  odio  copiofior  numinis  facerdo- 
tum  comparare  fe  audeat , vel  przfer- 
re  , cum  unto  divinitus  privilegio  Ni- 
czna  fit  fynodus  confecrata  , ut  five 
per  pauciores  , five  per  plures  Ecde- 
fiaftica  judicia  oclebrentur  , omni  peni- 
tus audloritate  fit  vacuum  , quidquid 
ab  illorum  fuent  confticutione  diver- 
fum.  Hadienus  Leo. 

Non  itaque  , quod  in  humanis  con- 
feflibus  fit,  plurium  apud  nos  fenten- 
tia  przvalet . Quod  fi  femel  fidei  cau-  i 
£un  ad  humanas  conje&uras  , pruden- 
tiamque deducimus  , verendum  eft  fa- 
ne , ne  Ecclefiz  negotium  ex  divino  hu- 
manum faciamus  . Quin  etiam  certum 
eft,  qui  probabili  multorum  judiqio  ni- 
tuntur , eos  fidei  noftrz  firmitudinem 
labefiidlare  . Secundum  quippe  conci- 
lium generale  centum  quinquaginta  pa- 
trum numero  condicit  , quartum  vero 
patres  habuit  fexcencos  triginta  : u- 
trumque  umen  pari  veneratione  fufee- 
pic  Ecclefia . Non  enim  numero  hzc 
judicantur  , fed  pondere  . Pondus  au- 
tem conciliis  dat  fummt  Pontificis  8e 
gravitas  , & audoritas  : quz  fi  adfic , 
centum  patres  fiuis  funt;  fin  defit, nul- 
li funt  fatis  , fint  quamlibet  plurimi . - - ' 

Nec  fi  major  pars  patrum  vere  fnitiac , 
lummus  Ecclefiz  pontifex  repugnabit  . ' . * 

Id  enim  ad  peculiarem  Chrifti  procu- 
rationem pertinet  , femperque  perti- 
nuit , ne  Ecclefia  in  fadiones  duas  di- 
vidatur . Nec  Romanus  unquam  epifeo- 
pus , fi  exemplum  qiizritur , contra  pa- 
tres concilii  vere  ftntienccs  dixit  . Ad  .. 
fecundam  autem  quzftionem  nihil  eft  , 
quod  addere  debeamus  : nam  argumen- 
ta ex  adverfo  polita  ex  his  , quz  di- 
ximus , facilc  diluuntur. 

' Alia  quzftio  etiam  exiftic,  quz  non  |.  qazll. 
eft  ad  exponendum  facilis  . Si  enim  Arg.  ia 
concilium  fummi  Pontificis  audoritate  contr. 
firmatum  Spiritu  fando  regitur  fidei 
caulis  judicandis  , ejus  ergo  definitio- 
nes ad  facram  feripeuram  pertinebunt  . 

Nam  feripeura  facra  vocatur , quz  Spi- 
ritu fando  afflante  Icnpca  eft. 

Hujus  veru  argumenti  conclufionem  x.  Ar^ 
vir  apprime  dndus  , & qui  tantos  ha- 
bebat in  Theologia  progreffus,  ut  cum 
excelleniibus  Theologis  compararetur  , 
non  eft  veritus  me  przfente  concede- 
re . Atque  in  hanc  tipinionem  Gratia- 
nus quoque  videtur  oelcendilTe  , Divi 
Auguiiini  teftimonio  confirmatus  rp. 
diftin.  cap.  In  canonicis  , ubi  furomo- 
rum  Pontificum  epiftolas  decr. tales  ca- 
noni- 


Uber  Caput  V.  i6l 


nonicas  fcripturas  ede  dicic  : eadem  i- 
gicur  ratione  concilii  decreta  in  ca- 
j.  Arg.  nonicis  fcripturis  habebuntur  . Sed  6c 
Innocentius  de  celebra.  Milt  capite  , 
Cum  Marthx  , eandem  /ententiam  vi- 
detur ampledi  . Ait  enim  Icripturam 
facram  aUcrere  , quod  injuriam  £icic 
martyri  , qui  orat  pro  inanyre  . Hoc 
autem  lellimonium  alicujus  nimirum 
4.  Arg.  vel  Pontificis  , vel  concilii  ed  . Ratio 
item  his  tedimoniis  confentit . Fides 
enim  catholica  nihil  credit , nili  quod 
eft  3 Deo  revelatum  . Quod  d concilii 
decreta  tenemur  certa  fecundum  fidem 
habere  i ea  fune  cerre  a Deo  revela- 
ta , atque  ex  confequenti  fcriptura  ca- 
nonica . 

Relp.td  At  hxc  opinatio  quam  fit  inconfi- 
i.  derata  , ledlor , vel  me  non  docente  , 

intelledurus  ell . Nam  fi  fymbolum  A- 
thanafii  conciliive  Nicxni  inter  facras 
literas  refertur  , cur  nec  in  codicem 
facrorum  bibliorum  redigitur , nec  cum 
libris  canonicis  annumeratur  i Jam  li- 
bros , qui  decretales  Pontificum  epi- 
flolas  , fynodorumque  judicia  conti- 
nent , in  facris  8c  canonicis  habere 
abfurdum  efi  . Duplex  enim  diferimen 
inter  facros  audlorcs , & fiimmum  Pon- 
tificem patrefque  concilii  repetitur  . 
Unum  , quod  audiores  facri  ex  pro- 
xima Dei  vel  revelatione  , vel  infpi- 
ratione  fcribunt  catholica  dogmata  . 
Nec  enim  egent  exteri  ad  fcriben- 
dum  incitamentis  , aut  humana  ratio- 
cinatione e fcripturis  aliis  argumen- 
tantur, difquirunt,  colligunt.  At  con- 
cilium & Pontifex  humana  via  ince- 
dunt , rationemque  fequuiuur : atque 
argumentando  verum  a falio  difeernunt . 
Non  enim  exillimandus  efi  fummus 
Pontifex  eam  habere  facultatem  , qux 
in  Apofiolis  , IVophctis  , & Euangcli- 
llis  inerat  , ut  propofita  unaqualibet 
de  fide  quxitione  protinus  dignofce- 
re  poffit  , utra  quxflionis  pars  vera 
fillavc  fit  i fed  adhibere  prius  confi- 
lium  neceffe  efi  , & expendere  utriuf- 
que  panis  argumenta  : tum  deinde  fe- 
quetur  auxilium  Dei  , quod  videlicet 
opus  efi  , ut  fummus  IV>ntifex  in  re- 
fide  contineatur  . In  conciliis  iti- 
dem non  habent  patres  mox  quafi  ex 
audloritate  fement  am  abfque  alia  dif- 
cuflione  dicere  : led  collationibus  Sc 
diipuutionibus  re  ante  tradata  , pre- 
cibufque  primum  ad  Deum  fufis  , tum 
vero  quxfiio  a concilio  fine  errore  fi- 
nietur , Dci  videlicet  auxdio  atque  fa- 


vore , hominumque  diligentia  8c  fiudio 
confluentibus . 

Nam  & Apofiolis  , & Presbyteris  in 
fynodum  Hierofolymitanam  congrega- 
tis non  fiatim  revelatum  efi  , quid  ef- 
fet  in  fidei  caula  decernendum  : fed 
fada  efi  prius  , ut  Lucas  ait  , magna  w. ir.jt. 
conquifitio  . Et  in  Nicxna  fynodo,“ut  t.». 
Rufinus  tradit  , per  fingulos  dies  agi- 
tabatur conventus  : nec  facile  aut  te- 
mere de  re-  tanta  fiatuere  audebant 
Patres  • Evocabatur  frequenter  Anus 
in  Concilium  , & afliduo  tradatu  af- 
fectiones ejus  difeutiebantur  , 8c  quid 
adverfum  hxc  teneri  deberet  , aut  fia- 
tui  , fumma  cum  libratione  quxreba- 
tur . Ita  pofi  diutinum  multumque  tra- 
datum  firmiirima  omnium  fententia  A- 
rius  condemnatus  efi  . Ex  quo  perfpi- 
cuum  efi  , non  dormientibus  & omi- 
tantibus  Patribus  Spiritum  S.  aflifiere  , 
fed  diligenter  humana  via  & ratione 
quxrentibus  rei,  de  qua  difleritur,  ve- 
rteatem . Alterum  autem  diferimen  efi , 
uod  feriptoribus  facris  , quemadmo- 
um  primo  loco  fulius  explicuimus, 

Dei  fpiritus  adefi  in  fingulis.  Etiam  ne 
in  minimis  rebus  ? Etiam  . At  patribus 
fynodi  Spiritus  veritatis  non  efi  prx- 
fens  in  omnibus  , fed  in  rebus  folum 
ad  falutem  necefiariis  . Quod  enim  in 
fymbolo  Athanafii  dicitur  , carnem  & 
animam  unum  effe  hominem  , id  non 
oportet  verum  efle  , quamvis  cum  A- 
thanafio  Concilium  Nicxnum  confen- 
fiffet  . Nam  utrum  homo  parces  illx 
complexx  fine,  an  non  fine  , ad  Phi- 
lofophix  rationem  pertinet  , non  fidei  : 
quare  Philofophorum  quxfiio  efi,  non 
ndelium  . Synodus  autem  provincialis 
fub  Scephano  hujus  nominis  feptimo 
per  errorem  omnes  ordinationes  fadas 
a Bonofo  irritas  effe  decrevit  , quod 
in  Synodo  Romana  fub  Joanne  Nono 
jure  reprobatum  efi  . Sed  judicium  re- 
rum gefiarum  erat  , non  religionis  fi- 
deique decretum  . Hujulmodi  lunc  ea  , 
qux  in  Clemenc.  Pafloralis  , de  fent. 

& re  judic.  cranfiguiuur  . Non  enim 
ad  fidem  & religionem  attinent.  Quo- 
circa licet  erraflec  Clemens  , quod 
Bucerus  contendit  , nihil  inde  concilii 
audloritas  labefa£farecur  . Tameifi  Cle- 
mcncina  illa  Clementis  efi  , non  con- 
cilii . Verum  Pontificum  Sc  concilio- 
rum eadem  caula  efi  . Sixeus  Quartus 
docuit , D.  Catharinam  Senenfem  Stig- 
mata non  habuifle,  non  defuit  qui  con- 
tra judicaric  . Neutrius  Pontihcis  ju- 
L di- 


1^2  IV  AMiioritate  CtJtciltrrum. 

<Jicium  ad  Chrtfti  ecclefiam  fpeaat  : rem  quandam  opinionem  accommodatur 
utrumque  aut  probare  aut  improbate  oratio  . Quamobrem  ut  fapientes  , ita 
fme  fioei  diferimine  poflumus  . Sed  va-  nos  hoc  loco  verbis  eccleiiailicis  uti- 
leant  ftidti  , qui  de  rebus  nihili  digta-  mur,  ut  eos  Iblum  , qui  Spiritu  didbui* 
diantur . Nos  enim  hic  exempb  poni-  te  fcripti  lunt  libri , lacros  8e  canoni- 
mus,  ut  leflor  intelligat,  aliter  aufto-  cos  appellemus. 

res  bcros  efle  habendos,  aliter  con-  Alter  vero  fcrupulus  ita  Sylveftri  a-pfawffcA 
ciliorum  patres  ; illos  ubique  vera  di-  nimo  reiedit  , ut  vix  eum  inde  pellere  *• 
etrt  i hos  poffe  in  parvis  errare  . Iu  potuerit  i meliufque  fuiUet  occulere  , 
quod  Chriltus  ecdelia  fu*  pollicitus  quam  llimnlare  exteros , quo  ipfe  feru- 
Spintum  eam  doitorum  omnem  ve-  palo  pungebatur  . Ac  funt  etiam  , qui 
ritatem,  hoc  ad  fidei  veritatem  refcren-  non  obfcure  dicant , quod  fi  quando 
dum  eft,  ut  diferte  Augufiinus  docet  , Romanus  Pontifex  in  definitione  fidei 
& in  commentariis  fuper  Joannera  , 8c  erravit,  inde  evenire  potuit  , quod  non 
in  aitis  contra  Felicem  libro  fecundo  . tantam  , quantam  .debebat  , adhibuit 
Nec  enim  rogavit  Chriftus  , ne  defice-  ^igentiam  , antequam  fententiam  pro- 
ret  Petro  aut  Philolophiz  , aut  rerum  ferret : quoniam  vel  rem  non  plene  e> 

«efiarum  cognitio  fic  veritas  , fed  ne  xaminavit  , vel  non  eos  , quos  oporte- 
Sfictret  ei  fides . » conluluit . Quibas  fi  objicias  , A- 

Forfiun  quifpiam  dixent » Nonne  t-  poftolicam  Sedem  errare  in  fide  non  pof- 
situr  concilii  Hitrofolymitani  decreta  fe,  fatentur  id  quidem  ; fed  ajunt,  Se- 
bcra  fcripiura  funt  ? Fadbt  eft  enim  dis  Apoftolic*  nomen  non  folum  ^m- 
magna  conquifitio  : didium  eft  autem  mum  Pontificem  fignificare , fed  ipfum , 
feripturx  facr*  audoribus  minime  con-  ut  facit  ea  , qu*  ad  cathedram  fpe- 
venire  , ut  difquirant  8c  humanitus  ra-  £fant  , hoc  eft  quatenus  non  ex  fuo, 
tiocinentur.  confilio  bonorum  virorum  Se 

Item  ( nam  & hoc  dicet  aliquis  ) fi  dodlorum  procedit ; iu  Sedis  Apofto- 
fummus  pontifex  & concilia  , nifi  dili-  lic*  judicia  intelligi  , non  qu*  occul- 
eemiam  adhiixant  , errare  poffunt  : te  , malitiofe  , inconfulte  , per  folum 
cum  nobis  non  conftet  , an  fummus  Romanum  Epifeopum,  aut  etiam  cum 
Pontifex  patrefque  concilii  przftiterint  paucis  fibi  faventibus  proferuntur  j fed 
le  diligentes , & induftrios  , ut  via  8c  qu*  ab  eo  ex  confilio  plurimorum  vi- 
utione  procederet  inquifitio  , ne  con-  rorum  lapientum  plane  prius  re  exa- 
ftabit  quidem  an  erraverint . Ita  qu*-  mmau  prodeunt  . Qu*  res  ut  de  con- 
cunque  definierint,  erunt  incerta.  ciliis  quoque  dicatur  , fubfunt  omnino 

Ac  primus  quidem  fcrupulus  facilius  cauf*  er^m  , quas  dixi  paulo  ante  . 
eximitur  . Quemadmodum  enim  verba  Non  enim  exiftiroare  debmus  , fum- 
Pilati  ad  canonem  pertinent  , non  qua  mum  folum  Pontificem  , eum  dormie- 
Pilatus  dixit  , fed  qua  fcripfit  Euange-  rit , errare  , cura  non  dormierit  , ve- 
lifta  1 fic  & concilii  Hierofolymitani  de-  rum  dicere  , Patres  autem  , five  dor- 
finiuo  facra  feriptura  eft  , quod  Lucas  miant , five  vigilent , femper  reda  in- 
eam reliquis  hiftori*  fu*  partibus  con-  gredi  , & claufis  , quod  ajunt , oculis 
ttxuerit . Ut  e contrario  verba  Petri  , vel  in  tenebris  obfcura  cernere  . Com- 
qu*  refert  Clemens  , non  funt  de  ca-  mune  eft  , crede  mihi , omnibus  eccle- 
none , quoniam  Clemens  feriptor  facer  fi*  judicibus  , ut , fi  decreta  ediderint 
non  luit . Qu*  caufa  idonea  eft  , ut  temeriute  quadam , fine  judicio,  repen- 
CAnones  Apoilolorum  > quo5  idem  Clc-  lino  ejuan  vento  inciuci,  nihil  omnino 
mens  feripu^  fertur,  in  libris  canoni-  conficiant , quod  folidum  , quod  gra- 
cis  non  habeantur  , umietfi  Damafce-  ve,  quod  certum  habeatur . Ea  par  eft 
nus  lib.4.  cap.iS.  in  catalomim,  ut  vi-  & gravia  & certa  in  ecclefia  haberi  , 
detur , (acrorum  librorum  referat , & E-  qu*  judicio,  confiderate , conftanterque 
piphanius  ad  hxrefim  poftremam  refel-  Miu  fint . Quamobrem  qui  five  pon- 
lendam  Apoftolorum  confiiiotiones  di-  tificum , feu  conciliorum  diligentiam  ia 
vioam  feripturam  vocet  . Loquitur  au-  Fidei  caufa  finienda  in  dubium  vocant  i 
tem  fine  ^bio  de  his  conftitutionibus , eos  necefle  eft  omnia  Pontificum  ju- 
qu*  in  facris  Bibliis  feripex  non  funt . dicia , ac  Conciliorum  infirmare  . Nos 
Sed  alia  eft  illa  , eum  veritas  ipfa  li-  igttur  fcropulum  illum  pofterioren»  , 
matur  in  dilpuiatione  , fubtilitas  : alia  n cui  infixus  eft  , aliter  ex  ammo  e- 
oum  obiter  8c  ia  uaolcuifii  ad  vulga^  yelUmus  » Nam  Peus  fiiaviter  difpo- 


Ltber  ^IjutUus.  Caput  V.  163 


Rit  omnia,  /imulque  profpicit , & finem, 
& media  ad  finem  neceflaria  . Si  e- 
nim  promitteret  cuiquam  zternam  |vi- 
tam  , mox  conferret  etiam  illi  bona- 
rum gratiam  adlionum,  quibus  eam  vi- 
tam conlequereiur.  Videlicet  quos  glo- 
rificavit,  eofdem  & jullificavit,  & vo- 
cavit , ut  ad  Romanos  odlavo  capite 
dicitur.  Sic  omnino  , cum  Ecclefiz  fi- 
dei firmitatem  fuerit  pollicitus  , deef- 
fe  non  potcll , quominus  tribuat  Ec- 
clefiz  preces,  czieraque  przfioia,  qui- 
bus hac  firmitas  conlervatur  . Nec  ve- 
ro dubiuri  poieil  , quod  in  rebus  na- 
turalibus contingit  , idem  in  liiperna- 
turalibus  quoque  ufuvenire  i ut  qui 
dat  finem,  det  confequeiuia  ad  finem  . 
Quod  quoniam  Philolophorum  pronun- 
ciatum  eft,  Sc  Theologorum  etiam  o- 
re  teritur  , permittant  mihi  , obfecro  , 
Latiniores  , interdum  cura  nollris  no- 
llra  loqui  . Nam  etfi  ornatius  , quam 
hi  folent  , nos  plerunque  difTerimus  , 
fed  noonunquam  quas  fententias  a fcho- 
lafticis  accepimus  , eifdem  verbis  ef- 
ferre volumus  , ne  dicendi  forma  pe- 
nitus immuuta  , difceflifle  a fchola  vi- 
deamur , 

Itaque  przftat  femper Pontifex, quod 
in  fe  eft , przftatque  Concilium  , cum 
de  fide  pronuntiant  : caditque  caula  , 
fi  quis  e noftris  aliter exiftimat.  Quem- 
admodum enim  , fi  Chriftus  Petro  di- 
ceret  , Ego  rogavi  pro  te  , ne  deficut 
charitas  tua  j certo  certius  intelligere- 
tur , diligentiam , curam , vigilias , pre- 
ces , cxteraque  auxilia  opportuna  illi 
impetrafte , qu*  lunt  ad  charitatis  con- 
lervationem  neceftarja  : ita  cum  dixit  , 
Ego  rogavi  pro  te  , ne  deficiat  fides 
tua,  procul  dubio  intelligimus  id  a Pa- 
tre luo  confecutum,  ut  qu*  ad  redtuna 
de  fidei  quzllione  judicium  pertine- 
rent , ea  adeflent  Petro  omnia  , five 
a Deo  , live  ab  homine  expedfaren- 
tur , Quod  fi  Deus  in  icquentem  an- 
num frugum  abundantiam  polliceretur  , 
tcquid  Itultius  effe  pofiet,  quam  dubi- 
tare, an  ne  homines  femina  terr*  man- 
daturi fint  ? Certe  fi  feruennt  ,'  me- 
tent ; II  non  feruerint  , non  metent  . 
Sed  ex  Dei  pollicitatione  colluimus 
non  folum  propitias  cali  converuones , 
quibus  omnia  , qu*  terra  gignit  , ube- 
riora proveniunt , fed  agricolarum  et- 
iam curas  , operas  , diligentiam  . Non 
enim  frugum  abundantia  illa  promif- 
fa  nili  arantibus  , feminantibus  , la^- 
rantibufquc  continget . Quibus  ex  re- 


bus facile  comprehenditur , cum  fpiri- 
tum  veritatis  Chriftus  Apoftolis  , eo- 
rumque  fuccefturibjs  in  fidei  qudicio 
promiferit , nihil  omnino  illis  defutu- 
rum  , quod  fidei  coniroverllis  finien- 
dis fuerit  neceftarium.  Ac  fi  femel  hz- 
reiids  hanc  licentiam  permiaimus  , ut 
in  quzftionena  vocent  , mnm  Ecclefiz 
judices  eam  diligentiam  & curam  ex- 
hibuerint , quz  opus  erat  , ut  quzftio 
via  , & ratione  finiretur : ecquis  adeo 
czcus  eft , qui  non  videat , omnia  mox 
Pontificum  , Concilioruraque  judicia  la- 
befadlari^  Porro  (i  illud  in  quzihonem 
veniat , nec  certis  argumimtis  confir- 
mari polfit  : at  hzc  res  luimen  Theo- 
logis conftituta  fit  ac  defii  lita  , conci- 
lia , quoquo  modo  fe  habea.nt , fi  a fum- 
mo  Pontifice  confirmata  fuitt  , errare 
in  fide  non  pofle . Quanquam , me  qui- 
dem judice  , abfurdum  eft  , ad  finem 
aliquem  nili  per  confentanea  laeifia  per- 
veniri . Ita  nunquam  ego  adinittam  , 
aut  Pontificem  , aut  concilium  o.di^en- 
tiam  aliquam  necelTariam  quTAioiiibjis 
fidei  decernendis  omifilfe  . Id  , quodi 
privato  cuicunque  alteri  homini  acci- 
dere poteft  , ut  nec  diligentem  navet 
operam  ad  difquirendam  veritatem  , & 
ut  navaverit  , integrumque  fe^fe  in  ea 
re  przftiterit  , erret  adhuc  umen  , 
quamiys  error  fine  culpa  fit  . Error 
autem , vel  inculpatus , ab  Kcclefia  Dei 
longiflime  abeft  , quemadmodum  libro 
fuperiore  conftituimus,  Quz  res  abun- 
de magno  argumento  eft  , ut  nec  Pon- 
tifex , nec  Concilia  necelTarium  quic- 
quam  in  deliberando  prztermiferint  . 
Pac  enim  , quidpiam  ex  neceffariii  o- 
raiflTum  effe  ; tura  rogo  , an  fideles 
his , qui  de  fidei  quzftione  judieanint, 
tantifper  parere  debeant  , dum  illorum 
negligentia  innotefcit  Ecclefiz  . Pare- 
re debent , aiunt  • Jam  igitur  eo  tem- 
pore, errantibus  judiabus,  errabit  Ec- 
clcfia  . Sine  vitio  fuo  , inquis  , Ecclci 
fia  tunc  errabit . Agnofeo . Sed , ut  di- 
dlum  eft , ne  hunc  quidem  errorem  ad- 
mittere in  Dei  Eccleiia  debemus . Quid 
quod  fi  femel  de  diligentia  judicum 
dubitamus  , novum  examen  , judicium- 
que femper  recen»  poftulabitur  , ut  de 
diligentia  adhibita  , vel  non  adhibi- 
ta cenfeatur  ? Concedamus  ergo  judi- 
abus a Qeo  in  Ecclefia  conftitucis  ni- 
hil eorum  deefle  pofle  , quz  ad  re- 
£him  , venimque  judicium  funt  necef- 
faria  . Quibus  explicatis  facile  intelli- 
gitur,  ut  ad  tertiz  hujus  quzftiooisca- 
L 1 put 


ld4  De  Audor itate 

put  recurninas  , ncc  Pontificum  , n:c 
Conciliorum  decreta  facra:  fcripturz 
parces  tSe  : id  quod  in  primo  argu- 
mento objiciebacur . 

refelli.  - Dicamus  igitur  ad  ea  , quae  in  fe- 

(ur.  eundo  argumento  funt  dida  i ubi  Gra- 
tianus Auguftini  fencentiam  non  eft  af- 
fecucus  . Cui  errori  caulam  forcafle 
praebuit  codex  quifpiam  d»ravacus  . 
Auguftini  enim  vera  leClio  lic  habet  : 
In  canonicis  feripeuns  Ecclefiarum  ca- 
tholicarum quamplurimura  audtorita- 
tem  fcquacur . Inter  quas  , fcilicet  Ec- 
clefias  , lane  illae  funt  , quae  Apoftoli- 
cas  fedes  habere  , ant  epiftolas  accipe- 
re meruerunt  . Rft  autem  lenfus  hujul- 
modi  : in  iudicio  librorum  canonico- 
rum primum  V dendum  elTe  , quid  Rc- 
clefiz  catholicz  fentiant  i fed  inter  ca- 
tholicas Ecclefias  illarum  elTe  teftimo- 
nium  przferendum  , qux  vel  fuere  (e- 
des  Apoftolorum,  ut  Hierofolymitaiu, 
vel  ab  Apoftolis  aliquam  epiltolam  ac- 
ceperunt, ut  Corinthia  , Galatia.  Non 
itaque  Auguftinus  loquebatur  de  epi- 
fiolis  Pontificum  Decrculibus,  ut  Gra- 
tianus falfo  exiftimavit . Id  quoJ  ance 
nos  quidam  etiam  alii  viri  diligentifli- 
.mi  deprehend.riint. 

, difliivj  Tertio  vero  argumento  occurri  pot- 
eft  in  hunc  modum  : Leges  pontificias 
quandoque  lacras  appellari  , ut  a legi- 
bus principum  dilmminencur  . Atque 
hoc  lenfu  facram  Icripturam  vocavit 
Innocentius  . Sic  forfiun  divina  lex 
vocatur  Canonica  , humana  vero  civi- 
lis , de  )uram.  calum.  cap.  i.  ut  Car- 
dinalis , Hoftienfis , Andreas , Barbatius , 
Siculus  , & alii  jurilperiti  nouverunt  , 
& GlolTa cap. Ex  diligenti,  de  Simonia. 
Atque  adeo  Innocenuus  Qurtus  cap. 
Cum  de  diverfis  , de  privil.  in  d.  non 
obicure  |us  canonicum  divinum  vocat  , 
civile  autem  humanum  . Et  legem  Ca- 
nonicam , facram  ac  divinam  appellat 
}ufttnianus  in  Autlien.  ut  clerici  apud 
proprios  epifeopoa,  S-  fi  vero  . Quam 
rem  fciolus  fortalTe  quifpiam  ignorans 
xo.dift.  cap.  De  quibus,  ubi  lettio  ve- 
ra habebat  : Ad  divina  recurrite  feri- 
pta  canonica , loco  hujus  poftremz  vo- 
cis fubftituit  grzca  . Nihil  enim  minus 
Innocentius  eo  capite  agebat  , quam 
in  Ecclefiafticis  caufis  judicandis  ad 
Grzca  Bibliorum  exemplaria  judices 
mittere  . Alioqui  cur  non  etiam  ad 

^ Hebrza  f Nec  vero  fimile  eft , in  cau- 

fis Ecclefiz  decernendis  fcri^a  cano- 
nica cife  ab  Innocentto  prztcrmilla  j 


Camilmum . 

quin  port  divinam  fcripturam  fecundo 
ea  loco  pofuit  etiam  ante  Sindtorum 
Icripturas  . Et  hoc  erat  Gratiani  in  ea 
diftinift.  proprium  inftitutum  . Nihil  i- 
gitur  nobis  mirum  eft,  fi  feriptura  ca- 
nonum Iaera  Sc  divina  quandoque  nun- 
cupetur. Sed  nos  alio  fenfu  de  feriptu- 
ra facra  loquimur  . Quanquam  ab  In- 
nocentio  tellimonium  citatum  quidem 
Auguftini  eft  ds  verb.  Apoft.  inquien- 
tis,  Injuria  eft  pro  martyre  orare,  cu- 
jus debemus  precibus  commendari . Ult.  refii- 
- At  poftremum  argumentum  fic  fa-  tstur . 
cillime  refutatur  : Duplex  conclufio- 
num  genus  polle  in  concilio  definiri  . 

Unum  eft  earum  , qu»  funt  proprix 
Theologicx  faculuti|S,  quoniam  vel  ex 
duooas  principiis  per  hdem  creditis  , 
vel  -ilio  creditu  , al  o lumine  naturz 
cognito  colliguntur  . Alterum  autem 
genus  eil  earum  quas  Spiritus  fandus 
iple  revelavit  quidem  Apoftolis  , Eu- 
angeliltis  , aut  Prophetis , fed  quoniam 
non  erat  id  perinde  minifeftum , a fyn- 
odo  declaratur  . Qne  lunt  prioris  ge- 
nens , ai  fidem  fpedant  fecundano  , 

& , ut  ita  dicam  , mediate  . Quare  , 
quod  fuo  poftea  loco  fule  fiamus  ex- 
plicaturi , qui  eas  negaverit  , hic  hx- 
reticus  erit  , quod  ex  confequenti  ne- 
gat principium , unde  illx  conficiuntur. 

Qux  vero  funt  pofteriqris  generis , pro- 
prie , & per  le  ad  fidem  pertinent  : 
nec  has  a Pontificibus  , aut  Conciliis 
novas  expedare  debemus  . Id  enim  et- 
iam atque  etum  aderimus  , nullas  a- 
lias  fcrtpturas  lacras  Ecclcfiam  aut  ha- 
bere nunc  , aut  deinceps  habituram  , 
prxter  fcripiuras  populorum  , & prin- 
cipum horum , qui  fuerunt  in  ea  : Non 
funt , inquam  , aut  erunt , fed  fuerunt . 

Omnia  liquidem  , qux  Pater  Filio  fuo 
unigenito  Ecclefix  declaranda  commi- 
fit , primum  iple  Filius  Apoftolis  reve- 
lavit , deinde  eadem  ut  invulgarent , 
juflit . Vos , inquit , dixi  amicos , quia 
omnia  , qux  audivi  a Patre  meo  , no- 
u feci  vobis,  Joan.  ij.  Et  rurfum.  Il- 
le vos  docebit  omnia  , & fuggetet  vo- 
bk  omma  quxeunque  dixero  voNs , Jo. 

14.  Et  iterum.  Cum  venerit  fpiritus  ve-, 
riMiis  , docebit  vos  omnem  veritatem  , 

Joannis  i<|.  W enim  fiiere  novi  Tefta- 
menti  miniftri,  qui  revelata  facie  glo- 
riam Domini  fpeculati  funt  , fecundx 
ad  Corinthios  5.  Hi  fiiere  miniftri  fer- 
roonis,  ut  Lucas  capite  Euangelii  pri- 
mo teftatur  . His  quoque  didum  eft. 

Docete  omnes  gentes  ea  f^van  , quz- 

cun- 


-.gk 


J' 


4-  qu*ft. 


Liber  £^ntu/.  Caput  V, 


cmxiue  pfxcepi  vobfs  , Macchxi  ulci- 
mo . Onanem  ergo  Fidei  vericacem  vel 
a Chrifto , dum  in  terra  degeret  , vel 
a Spiritu  fan&o  Apoftoii  Mllea  acce- 
perunt, eamqu:  juxta  praifcripum  le- 
gem aut  fcripto  , aut  verbo  Ecclefix 
tradiderunt.  Hinc  enim  ell,  quod  Ire- 
nxus , Hieronymus , Augullinus  adver- 
fum  hxreticos  femper  icT  agunt , ut  vi- 
deant , an  illorum  nova  dogmata  con- 
gruant cum  antiqua  traditione  &fide. 
Et  fi  quas  fcriprttris  novas  haeretici  pro- 
ferant , fi  le  Apofiolos  aut  Prophetas 
confingant,  Itatim  novitatis  odio  explo- 
duntur. Itaaue  poft  Apoltolos , Sceos, 
qui  ab  Apoltolis  proMti  iunt,  nullos 
audlores  ucros  expedfamus . Sed  five 
fummus Pontifex,  leu concilia,  primum 
de  vero  fenfu,  de  interpretatione  feri- 
pturarum  judicant  , ut  in  Concilio  Tri- 
dentino  fedtone  tertia  definitur.  Etab- 
furdum  ell  fine  , ut  Ecclefia  audfori- 
tatem  habeat  difeernendi  verba  D.-i  a 
verbis  hominum,  fenium  Dei  ab  huma- 
no fenfu  non  habeat  . Id  igitur  ante 
omnia  conciliis  tribuamus  . Deinde  de 
illud,  quod  veras  5e  legitimas  Chrilti, 
de  Apollolorum  traditiones  via,  de  ra- 
tione mvelligant . Rurfum,  quznam  con- 
clufiones  his  cohzreant,  quz  contra 
dilfidcant,  certa  complexione,  8e  con- 
nexione conficiunt  . Confulunt  autem 
in  hujufmodi  rebus  finiendis  non  fa- 
ctas litcras  modo  , verum  etiam  Apo- 
ftolorum  inllituta  , priora  Concilia  , 
fummorum  Pontificum  decreta  , Sin- 
dorum veterum  fcripti  , Scholafiico- 
rum  Theologorum  dogmita  , reCtam 
Philofopliiz  rationem  . Breviter  , cau- 
fam  , de  qua  differitur  , in  eos  locos 
conjiciunt , de  quibus  liber  hic  noder 
indituitur  . Nec  enim  ex  aliis  lonti-< 
bus  argiimenta  derivare  poffunt  ad  Fi- 
dei Theologizve  folvendas  quzdiones. 
Novas  autem  revelationes  6c  Icnptu- 
ras  facras  quzrere,  Judzonimell,  qui 
recentes  etiamnum  Prophetas  przlio- 
lanttir. 

Alia  etiam  quzdio  valde  difficilis 
ex  his,  quz  diximus,  oritur  . Si  non 
omnia  in  conciliis  certa  funt,  (nec  e- 
nim  in  fingulis  Spiritus  Sandus  con- 
ciliis allidit  ) ecqua  via  8c  ratione  vc- 
ftigabimus  Conciliorum  certa  in  fide 
decreta  f Principio  namque  in  Clemen- 
tina  unica  ue  lamma  Trinitate , & fi- 
de catholiwa  ea  opinio  tanquam  proba- 
bilior ..ligicur , quz  habet , in  baptifmo 
gratum,  dc  virtutes  infundi.  Pari  ergo 


caufa  dc  in  aliis  conciliorum  decretis 
dicere  pofTumus  , probabiles  opiniones 
eligi , non  res  exploratas  definiri . De- 
indit  in  cap.  Firmiter , de  fumma  Tri- 
nitate, dc  fide  catholica , PatresConci- 
lii  Lateranenfis  , Firmiter  , inquiunt  , 
credimus  , dc  fimpliciter  confitemur  , 
quod  unus  ed  folus  verus  Deus  crea- 
tor omnium,  vilibiliumdcinvifibilium  , 
fpiritualium  dc  corporalium , qui  fimul 
ao  initio  temporis  utramqu:  de  nihila 
condidit  creaturam , fpintualem  dc  cor- 
poralem , angelicam  videlicet  dC  mun- 
danam . At  non  cd  fidei  adverfum , An- 
gelos ante  mundum  corporeum  crea» 
cos  . Id  enim  aderunc  Gregorius^iHl 
zianzenus  in  prima  oratione  de  natali 
Domini,  Bifilius  in  exim,  congeflione 
rima , Dimafcenus  a.  lib.  cap.  }.  Am- 
refius  in  exam.  Ub.  t-  cap.  ;-  H cro- 
nymus  in  commenc.  fuper  i.  cap.epid. 
ad  Tit.  Cadtaius  collae.  S.cap.  7.  Un- 
de nec  Augudinus  libro  de  civit.  Dei 
II.  cap.  j».  nec  D.  Thomas  i.  pir.qu. 
61.  artic.  3.  hanc  opinionem  Fidei  eifc 
contrariam  pacaverunt  . Ac  Concilium 
illud  Lateranenfe  Thomas  viderat  , i- 
rao  in  illud  ipfum  caput  ediderat  com- 
mentaria : non  ergo  conciliorum  aut 
definitiones,  aut  Fidei  confelliones  cer- 
tz  funt,  led  Patres  , etiam  cum  alle- 
runt fe  firmiter  quicquam  dc  profiteri 
dc  credere , nihil  omnino  definiunt , quod 
fideles fequi  teneamur. 

Huic  quzdioni  illud  primum  dandum 
ed , non  fac  ede , iic  Conciliorum , dc 
Pontificum  judicia  firma  elfe  credan- 
tur , in  divino  ofiicio  'publice  a tota 
etiam  Ecclefia  celebrari.  Nec  enim  hi- 
doriz  , quibus  martyrum  dc  confirdb- 
rum  geda  narrantur,  quamvis  per fum- 
mum  Pontificem , aut  Concilium  appro- 
batz  finC , fidei  decreta  funt  : ficuc  ne 
opufsula  quidem  dodlorum  ecclefiadi- 
corum , quz  probantur  a fynodo  Uela- 
fli  Papx  , decimaquinta  didin&ione  , 
cap.  Sanifa  Romana. 

Item  illud  damus  , ac  libenter  qui- 
dem, non  datim  fi  quicquam  juris  Ca- 
nonici volumine  continetur,  Fidei  dog- 
ma ede  credendum  . Nam,  ut  libro  huic 
proximo  apertius  odendemus  , nonnul- 
la habentur  in  epidolis  decretalibus  , 
quz  fidei  catholicz  decreta  non  funt  , 
idque  ipfum  nunc  nunc  ex  Clementi- 
na  unica  de  fumma  Trinitate  diferte 
odeodebamus  . Quod  non  in  hac  fo- 
Ium  Clcmentiha  exidimandum  ed  in- 
cerveaide  , led  idcirco  hic  admoneri 
L j nos , 


.%tv- 


i66  De  AuSiontate  ConciliorutH . 


■os,  ut  in  aliis  quoque  locis  limile 
quippiam  credainus  pofle  contingere  . 
Itl  vero  tum  maxime  , cum  aut  verbis 
opinandi  utuntur  judiMs , aut  reljpon£a 
non  ad  totam  univcHaletn  Eccleuam  , 
kd  ad  privatas  Eccklias  , & epifco- 
pos  referuntur.  Intelligendi  funt  enim 
eo  tantum  cafu  de  , fide  pronuncia- 
re  , ubt  judicium  in  omnes  Chrtfti  fi- 
deles ipedat  , omnes  ligat  . Certitia- 
do  quippe  Eidci  judicibus  a Deo  con* 
flitutis  non  propter  Ecclefias  privatas 
pronulTa  & concefla  eft,  qua  iingula 
errare  poflfunt  , led  propter  Ecclefiam 
univeriatem  , qua  errare  non  poteil. 
Inque-  (vmmorum  pontificum  concilio- 
rumque do£lrtna,  ft  toti  Ecclefia  pro- 
ponatur, fi  cum  obligatione  etiam  cre-' 
dendi  proponatur  , tum  vero  de  fidei 
caufa  judicium  eft.  Sed  animadverten- 
dum eft  diligentius , (c  qua  natura  re- 
rum fit,  de  quibus  judicium  efi  , Se 
qua  verborum  proprietas  Se  pondus. 
Nimirum  enim  ecclefiafiica  doclrina  , 
uam  ampledi  etiam  cenemur  , non  i- 
em  eft  gradus  , nec  omnia  judiciorum 
decreta  eodem  loco  habenda  funt . De 
qua  re  quoniam  in  duodecimo  libro  fu- 
mus longe  lateque  difputaturi  , nunc 
dicere  non  eft  o^ra  precium.  Id  dici- 
mus , nec  omnia , qua  aut  juris  , aut 
conciliorum  volumina  continent,  dodbri- 
na  Chriftiana  elTe  judicia  , nec  omnia 
rurfum  doflrina  iudicia.  Fidei  ceniuras 
efle . Multa  fiquidem  ad  fanam  Ecclefia 
difciplinam  attinent,  qua  Fidei  decreta 
non  funt. 

Nonne  ig'tur , dixerij  quis , erit  ali- 
tia nota,  qua  conciliorum  de  fide  ju- 
icia  incernofei  queant  > Erit  plane  . 
Prima , & ea  quidem  manifefta , fi  con- 
trarium aflerentes  pro  hareticis  judicen- 
tur . Cujus  rei  exempta  habes  capit. 
Damnamus , de  fumma  Trinitate*,  Se 
cap.  Unico,  de  fumma  Trinitate  in  6. 
8c  Clement.  unie,  de  fumma  Trinita- 
te, §.  1.  Altera  nota  eft,  cum  in  hanc 
formam  fy nodus  decreta  praferibit:  Si 
quis  hoc  aut  illud  fenferit , anathema 
fit ; qualia  permnlca  funt  in  concilio 
Toletano  primo,  Se  in  fynod.  Trident. 
Tertia  eft,  fi  in  eos,  qui  contra  dixe- 
linr,  excommunicationis  fententia  ipfo 
jure  feratur.  Exemplum  eft  de  hareti- 
cis,  cap.  CumChrfftus,  Sec.  Ad  abo- 
lendam . In  concilio  tamen  Trident. 
iieifi.  habita  ii.  Odlobris  Anni  15(1. 
de  Eucharillia  Sacramento  definitum 
eft , eonfciTionein  Sacratocnulein  £u- 


chariftia  pramittendam  efle  , fi  dbn- 
fdentia  peccati  mortalis  gravat . Et  pro- 
tinus, Si  quis,  aitfynodus,  contrarium 
docere,  pradicare,  vel  pertinaciter  af- 
ferere  , feu  etiam  publice  difputando 
defendere  prafumpferit , eo  ipfo  cicom- 
municatus  exiftac  . Sed  hoc  propter 
periculum  cautum  eft  : erat  enim  opi- 
nio contraria  oerniciofa  , idcoque  ex- 
communicatio illa  ad  publicam  dodri- 
qam  vel  maxime  refertur.  Nam  quod 
fententia  Cajetam  no»  fuerit  pro  ha- 
retica  condemnau , & nos  teftcs  fu- 
mus , qui  Concilio  interfuimus , & con- 
textus ipfe  demonftrat  . Habet  enim 
Canon  11.  idemque  pqftremus  in  huno 
modum:  Si  quis  dixerit  ,'‘folam  fidem 
efle  fufficientem  praparationem  ad  lu- 
mendum  fan£liQima  Euchariftia  Sacra- 
mentum, anathema  fit.  £ veftigio  au. 
tem  adduntur  mutata  dicendi  forma 
hac  verba  , Et  ne  tantum  .facramen- 
tum , & cat.  Ubi  vides  Cajetani  fen- 
tentia anathema  non  dici^  fed  quoniam 
non  folum  fiilfa,  fed  noxu  etiam  erat, 
reprobari : & propter  periculum  , pu- 
blicam prafertim  pradicationem  ^ dif- 
putationeiD  interdici.  Quarta,  fi  quic- 
uam  exprefle  & proprie  a fidehbus 
rmicer  credendum,  aut  tanquam  dog- 
ma Fidei  Catholica  accipiendum  di- 
catur , vel  aliis  fimilibus  verbis  ali- 
quid efle  Evangelio  dodlrtnave  Apo- 
ftolorum  couirarium  . Dicatur  , in- 

nn,  non  ex  opinione  , fed  certo  Se 
o decreto  . Licet  enim  opinio  Du- 
randi reprobetur  , cap.  Gaudemus,  de 
divortiis:  fed  qui  dixit  . Verum  abfo- 
num  hoc  videtur  Se  inimiaim  fidei 
Chriftiana  , is  noluit  harefeos  illum 
condemnare.  Verbum  enim  , Videtur, 
judiciorum  mfirmat  certitudinem  . Por- 
ro autem  , qua  in  conciliorum  vel 
pontificum  decretis  vel  explicandi  gra- 
tia inducuntur , vel  ut  ob)edioni  re- 
fpondeatur  , vel  etiam  obiter  Se  in 
tranfcurfu  prater  inftitutum  praei- 
puum  , de  quo  erat  potiftimum  con- 
troverfia  ; ea  non  peninenc  ad  fi- 
dem , hoc  eft  , non  uint  catholica  fi- 
dei judicia . Exempli  caufa  ponamus 
aliquid,  quod  pofituin-in una  re,  trans> 
ferri  per  multas  poffir.  Quod  in  ca- 
pite Firmiter,  de  fumma  Triniute  di- 
chnr , angelos  efle  incorporeos  , id 
non  Eidei  decretum  eft,  cum  poft  de- 
cretalem illam  nonnulU  Se  philolbphi 
8e  Theologi  falfo  quidem  , fed  ctoa 
hxrefeos  notam  contrarium  afleruerioc. 

At 


^ quift. 
1.  Arg. 


1.  Arg. 


j.  Arg. 


9. 

<rr.  •/».  j. 
Axr.iM.I, 


^intus.  Cap.  K I67 


A(  enim  , ut  expliaret  fynodus  , id 
quod  fides  catholica  tenet,  Deum  efle 
creatorem  omnium  vifibtlium  & invifi- 
bilium,  adjecit,  corporalium  Sc  incor- 
‘poralium.  Quas  particulas  exponendi , 
non  definiendi  gratia  adjedtas  efTc  con- 
flat. Ac  quemadmodum  concilium  fum- 
pfic  id  , quod  & verum  , & longe, 
longeque  plurimum  probabile  erat,  an- 
gelos ut  invifibiles,  ita  quoque  incor- 
poreos efle;  lic  forte  Ce  illud  accepit, 
Angelos  Ce  mundum  fimul  efle  conge- 
nitos. Non  enim  eo  temporis  hoc  age- 
batur, ut  Gregorii  Nazianzeni  , Ce  a- 
liorum  hunc  lequentium  opinio  da- 
mnaretur. Nec  ego  tamen  is  fum  , qui 
opinationem  hanc  turri  in  prarfentia 
velim  . Non  enim  dubito  , eam  hoc 
Cine  tempore  temere  Ce  inconfiderate , 
ne  quid  prarterea  dicam  , defendi  . Sed 
id  ago,  qua  in  re  operar  pretium  me 
Theologis  fadurum  exillimo  , non  o- 
mnia,  qux  etiam  abfolute  Ce  fimplici- 
tcr  in  conciliis  affirmantur  , Fidet  de- 
creta effe  . Cujus  rei  exempla  , fi  o- 
pus  eflet  , permulta  facile  promerem : 
led  nolo  efle  longus  in  fingulis  expli- 
candis. Nam  de  quarta  quxflione  la- 
tis . 

Poftrema  vero  quzflio  animum  pul- 
fac.  An  concilia  in  moribus  errare  pof- 
fint.  Nam  fi  ciuis  ait  , habet  imprimis 
argumentum  illud  , quod  Dominus  f'o- 
lum  rogavit  pro  Petro  , ne  deficeret 
fides  ejus  : in  aliis  ergo,  qux  non  ad 
fidem , fed  ad  mores  attinent  , errare 
Ecclefia  poterit. 

Deinde  nihil  a Catholicis  ceita  fide 
creditur  , quod  non  fit  idem  divinitus 
Eccicfix  revelatum : quicquid  ergo  de- 
finiat fynodus,  fi  non  ad  fidem  , fed 
ad  mores  attinet,  non  oportet  ceru  fi- 
de credi. 

Prxterea  in canonizatione  fandiorum, 
fic  enim  noflri  vocant  , fidem  Eccicfix 
detrahere  fine  fidei  difenmine  poffu- 
mus . Compertum  efl  autem , eam  rem 
ad  mores  Ipedlare ; errare  igitur  Eccle- 
fia in  morum  judicio  pottfl . Illud  ve- 
ro ThomxCc  Antonini  teflimomo  com- 
probatur, qui  non  ajunt  certo  Cc  fir- 
miter , fed  pie  credendum  efle  Eccle- 
fiani  in  re  hujulmodi  non  errare . Nam 
uod  abfolute  poflit  , illa  ratio  con- 
rmat , quod  in  fd  genus  j^iciis  £c- 
clcfia  hominum  eorum  tellimoniis  in- 
nititur, qui  Ce  fallere  Ce  falli  poflunt. 
Jam  fi  contilinm,  cum  de  Theologix 
flt^maic  cenfet , non  certis  Ce  explora- 


tis argumentis  , fed  probabilibus  nite- 
retur , fidem  certe  dogmatis  illius  indu- 
bitatam non  faceret.  Fides  ergo  ambi- 
gua fummo  pontifici  habebitur,  ut  qui 
cum  hominem  quemvis  in  divorum  nu- 
merum refert,  incertis  mediis  Ce  argu- 
mentis nititur. 

Ordinum  approbatio  tandem,  in  qui-  4.  At 
bus  fub  diverus  infliiuiis  Ce  regulis  va- 
ria hommum  genera  Chrillo  militare 
dicuntur,  ad  mores  haud  dubie  perti- 
net. At  dubium  non  efl,  aliquos  Or- 
dines non  modo  inucihter  , verum  no- 
xie etiam  approbatos.  Etenim  in  tara 
multis  Ce  ordinibus  Ce  infhtutis  ufque 
adeo  religioni  incommodatum  ell , ut 
inter  reliqua  malorum  remedia  hoc  et- 
iam a fynodo  generali  jure  ac  merito 
expeflaient  viri  pii , ut , paucis  quibut- 
dain  felediffimis  retentis  Ordinibus , 
exten  omnes  exploderentur.  Falltnii  eft 
ergo  aliquando  Ce  imprudens  de  mari- 
bus Eccicfix  judicium : fiquidem  id  quan- 
doque approbat,  quod  non  approbafle 
qportuiffet . His  argumentis  quidam  au- 
ctoritatem ecclefialticam  infirmare  per- 
gunt , cantum  in  indicio  morum  i nam 
in  fidei  decretis  firmam  efle  nobifeum- 
cciam  confenciunc.  Sed  quoniam  qux- 
dam  Eccicfix  de  tnonbus  judicia  fine 
dubio  certa  fune , qux  fine  illa , repe- 
tendum altius  videtur. 

Omnis  de  rebus  Theologicis  duplex 
efl  quxflio  . Unum  genus  efl  , quod 
ad  contemplationem  Sc  rerum  cogni- 
tionem pertinet : alterum  , quod  pofi- 
lura  ell  in  morum  przceptis  , quibus 
in  omnes  partes  uius  vitae  conhrmari 
poflit. 

Atque  etiam  alia  divifio  efl  Theo- 
logicx  quxllioiiis.  Nam  Ce  una  ell, 

CUJUS  cognitio  Cf  explicatio  ad  lalutcm 
ell  nccefuria;  ell  8c  altera,  cuius  igno- 
ratio fine  pietatis  falutifque  ja^iira  ef- 
fe potefl  . Noii  enim  in  Theologia 
ftmper  de  neceflariis  agitur,  fed  inur- 
dum  etiam  dc  his  , qux  utilia  elfe  vi- 
dentur , quamvis  non  fini  adeo  neceffa- 
ria. 

Multa  funt  autem  Ce  in  fuperioribus 
libris.  Ce  in  hoc  etiam  adverfum  eos 
difputata  , qui  de  Eccicfix  auCtoriiace 
in  fidei  judiciis  parum  rede  femirents 
atque  in  fequenti  libro  nonnulla  quoque 
dilpucabuntur . Eccicfix  vero  auClori- 
tacem  eam  nunc  appello,  qux  lynodo- 
rum  etiam  generalium  ac  1'ummi  poni- 
tificis  efl.  Hxc  enim  efl  una  res  pror- 
fiis , ut  ooa  diflerac  multum  inter  Ec- 
L 4 cie- 


I.  Coo» 
tiul'. 


Jt*H,  «//• 
*44  £fh,  ^ 


Jttn.  15. 


X68  De  Au£i  uritote  Conci /torum. 


clefiac  , concilioram  , fcdifque  Apoflo- 
licx  judicia  : propterea  quM  connexa 
hxc  & colligata  Aint  , quemadmodum 
clle  videmus  humanum  corpus  & ca- 
put. luque  quz  erant  ecclefiallicz  au- 
ctoritatis in  ndei  decretis  propria  , lo- 
cis fuis  aut  dicentur  , aut  dicta  funt  . 
Qux  autem  pertinent  ad  judicium  mo- 
rum , de  quibus  jam  diu  loquimur  , 
imnc  dicenda  funt . 

Sit  igitur  prima  concluiio  . Ecclefia 
in  morum  doiwina  eorum  , qui  ad  fa- 
lutem  neceflarii  funt  , errate  non  pot- 
eit  . Exempli  caula  ponatur  aliquid  , 
quod  pateat  latius  > an  fideles  laicos 
Euchariftiz  facramentum  fub  utraque 
fpecie  accipere  oporteat  , an  panis 
tius  fpecies  lola  fatis  fit  : quzflio  efl 
earum  rerum  , fine  quibus  falus  elTe 
non  pot.ll.  In  hac  ergo  & aliis  id  ge- 
nus controverfiis  Ecckfiz  decretum 
certum  efl  . Itaque  fi  quid  neceflario 
vel  agendum,  vel  vitandum  firmo  judi- 
cio definit,  in  hoc  errare  nequit  , fic- 
ut  ne  in  fide  quidem . Deus  enim  non 
deficit  in  necefmiis  , ut  fzpe  ante  di- 
ctum elt  : in  doCtrina  ergo  morum  eo- 
rum , qui  funt  ad  falutem  neceflarii , ju- 
dices, & doCtores  Ecclefiz  a Deo  dati 
errare  non  queunt  . Confirmat  autem 
illud  vel  maxime  , quod  Dominus  Pe- 
tro innuit,  Pafce  oves  meas  : & Pau- 
lus deuilTe  Deum  pallores  & doCtores 
ait  ad  coufummationem  fanfiorum  , 
ut  non  circumferamur  omni  vento  do- 
Ctrinz.  At  fi  errarent  in  moribus  ejuf- 
modi  , non  pafcerent  falubriter  oves  . 
Non  enim  moralis  domina  minus  exi- 
gitur ad  paflum  ovium  Chrifti  faluta- 
rem , ciuam  fidei  difciplina  . In  his  igi- 
tur Ecciefiz  paftores  errare  non  pofTunt . 
Adde  , quod  Dominus  apud  Joannem 
pollicitus  elt  , Spiritum  ao^rum  Ec- 
clefiam  omnem  ventarem  , fcilicet  ad 
vitam  zternam  confequendaro  necefla- 
riam.  At  utraque  veritas  necefTaria  efl  , 
& qinr  ad  contemplationem  pertinet , & 
quz  ad  aCtionem : in  utraque  ergo  defi- 
nienda Spiritus  docet  Ecclenam . 

Przterea  f^oftolus  in  priore  ad  Ti- 
motheum epiftola  cap.  Hzc , inquit , 
feribo  tibi  , ut  fcias , quomodo  opor- 
teat te  in  domo  Dei  converfari  , quz 
efl  Ecclefia  Dei  vivi , columna  & fir- 
mamentum veritatis  . Ea  autem  , quz 
ibi  feribebat  Paulus  , ad  morum  veri- 
tatem magna  ex  parte  fpeCtare  perfpi- 
cuura  efl  , £11  ergo  Ecclefia  firmainen- 
lym,  noa  ejus  veritatis  folnm  , quz  ia 


contemplatione  cernitur  , fed  illitu  et- 
iam , quz  aliquid  molitur  ut  heiat  : 
nimirum , ut  fetamus  , quomodo  opor- 
teat nos  in  domo  Dei  converfari . 

Przterea  fi  Ecclefiz  paftores , in  con- 
cilium przfertim  congregati  , leges  8e 
przcepta  vitz  finillre  interpreurentur, 
ut  videlicet  quz  effent  ad  falutem  ne- 
ceflaria  , ea  non  neceflaria  dicerent  , 
aut  quz  contra  minime  effent  necefla- 
ria  , hzc  effe  neceflaria  definirent  : 
cum  Chriftu»  dixerit.  Super  cathedram 
Moyfi  federunt  Serito  , & Pharifzi  , 
quzeunque  dixerint  vobis  facite  > Se 
rurfum,  Qui  vos  audit,  me  auditi  Ec- 
clefia certe  paflores  errantes  fequens  , 
juxta  quod  illi  przfcr.ptum  efl,  hujus 
erroris  Chnftum  przcipuum  haberet 
auCtorem  . Ad  hzc  fi  lex  Euangeli- 
ca manca  & imminuta  non  hiit,  ut  re- 
vera non  fuit  , eos  omnino  mores  prz- 
finivit  , qui  effent  ad  falutem  oeecfla- 
rii  . Imperfectus  enim  legislator  elt  , 
nifi  ea  przfcribat  , fine  quibus  reipub. 
fin  s conflare  non  poteit  . At  Spiritus 
ventatis  Apoitolis  , eorumque  mccel- 
foribus  fiiggerit  , quzeunque  Chriflus 
dixit  nobis  : in  przceptis  ergo  vitz 
neceffariis  errare  illi  non  poiTunt  . Item 
Matthzi  16.  Tibi,  inquit  Dominus  Pe- 
tro , dabo  claves  regni  caelorum  . K.e- 
gnum  autem  caelorum  utraque  ignora>( 
tione  clauditur , Se  fidei , & morum  , 
Ecclefia  ergo  utrafque  quzftiones  ape- 
rire Chrilto  audore  poteft  , utrofque 
nodos  fblvere  , five  ad  fidem  , five  ad 
mores  attineant  . Huc  enim  illud  ac- 
cedere credendum  efl , Quzeunque  fol- 
veris  fuper  terram , erunt  foluta  & fh 
coelis  . At  , inquis  , intelligitur  clave 
^non  errante  . Bene  volo  . Sed  aliud  efl 
de  privatis  pallorum  judiciis  differe- 
re,  quz  neglieere  etiam  aliquando  pof' 
fumus , aliud  de  Ecclefiz  communibus  , 
quz  ^rinde  ut  Ecclefiz  decreta  de- 
bemus ampleCli  . Et  quidem  cum  Pon- 
tifex , quicumque  ille  fit  tandem , quic- 
quam  privatim  ^it  , lolvitque  , aut  li- 
gat , errare  per  ignorantim , aut  etiam 
malitiam  poteft  , & abuti  clavium  po- 
teftate  . At  cum  publica  funt  totius 
Ecclefiz  judicia,  eaque  in  rebiu  ad  fa- 
lutero  neccflariis  , Ecclefiz  totius  com- 
munes judicesj  quales  funt  concilii  Pa- 
tres , errare  nequeunt  , ne  per  hujuf- 
modi  errorem  Chriftiana  tou  plebs  in 
ignoratione  veri(|tis  ad  vitam  inftituen- 
necellwz  verletur . 

Przterea  Conciliuoi  CoofUatienfe 

fefi; 


CoiuI, 


feff.  ij.  fondtmnat  ut  hxreticos  eos  , 
qni  diseritit  , Eccleflam  errare  in  con- 
iuecudine  adminiftrandi  populo  Eucha- 
rilHam  fub  una  fpecie  cantum . Et  Mar- 
linus  Quintus  in  liceris,  quibus  conci- 
lium approbavit,  qui  hocecclefixinlli- 
tucum  damnant , eos  definit  tanquam  hx- 
recicos , vel  lapientes  hxrefim  coercen- 
dos . Ecclefia  igitur  in  morum  hu|ufmodi 
judiciis  non  errat , atque  ex  confequenci 
ne  concilia  quidem  fummi  Pontificis  au- 
^oriuce  finnaca. 

Hujus  vero  conclufionis  8e  altera 
confcdlaria  elT;  videtur  , Ecclefiam  , 
cum  in  re  gravi  quidem  , & qux  ad 
Chrillianos  mores  formandos  apprime 
conducat,  leges  toti  populo  dicit,  non 
pofie  jubere  quicquam  , quo<l  aut  Eu- 
angelio , aut  rationi  nacurz  contra- 
rium fit.  Non  ego  hic  omnes  Ecclefix 
leges  approbo  : non  univerfiu  poenas  , 
cenfuras,  excommunicationes  , fiifpen- 
fiones,  irregularitates,  incerdi£la -com- 
mendo. Scio  nonnullas  ejufmodi  leges 
efie  , in  quibus  fi  non  aliud,  prxterea 
auicquam  , ac  prudentiam  certe  , mo- 
dumque defideres.  Id  ergo  dico,  fum- 
morum  Pontificum  , Conciliorumque 
prxc^ca  , fcica  , fandliones  omnibus 
nobir  probatum-  iri  , fi  moribus  fideli- 
um inliituendis  fine  neceflaria . ,Si  e- 
nim  Ecclefix  confueeudo  , quod  modo 
ex  concilio  Conilancienfi  afferebamus  , 
Euangelio  adverfari  non  valet , ergo  ne 
Ecclefix  quidem  lex  Euangelio  adverfa- 
bitiir. 

Deinde  Ecclefia  non  poteft  definire, 
quippiam  elTe  vitium  , quod  honeftum 
efi  , aut  contra  honefhim  elfe  , quod 
efl  turpe : ergo  nec  fua  edita  lege  pro- 
bare quicquam , quod  Euangelio , ratio- 
nive  inimicum  ut  . Si  enim  ecclefia 
exprefle  vel  judicio  , vel  lege  lata 
turpia  probaret  , aut  reprobaret  hone- 
lla  , hic  jam  nimirum  error  non  (d- 
lum  fidebbus  peftem  ac  perniciem  af- 
ferret , fed  fidei  etiam  quodammodo 
adverfaretur  , qux  omnem  virtutem 
probat , univerfa  vitia  condemnat . Ac- 
cedunt illa  , Quxeunque  dixerint  vo- 
bis, facite  ; & , Qui  vos  audit  , me 
audit.  Quibus  prxeipimur  Ecclefix  le- 
gibus obtemperare  . Ita  fi  errat  ilb  , 
Chrifius  nobis  erroris  audor  eft.  Quj 
qui  videat  , non  modo  indofte  , ve- 
nim  etiam  impie  faciat  , fi  Ecclefiam 
in  morum  dottrina  errare  contendat  ; 
prxfertim  fi  mores  & prxeepta  viven- 
di fint  ad  filutem  necefiaria.  Qux  au- 


L//>er  ^intus.  Cap.  V.  169 

tem  ratio  id  de  Ecalefia  convincit  , 
eadem  convincit  de  Concilio^,  in  quO 


univerlalis  Ecclefix  auifloritas  refidet  . 
Quare  quemadmodum  concilium  falfa 
plebi  credenda  proponere  nequit  , fic 
nec  mala  poteft  proponere  facienda  . 
Proponere  , inquam,  firmo  , certoque 
decreto , quo  omnes  & ad  credendum  , 
& ad  faciendum  fub  xterna  pcena  ob- 
ligentur , 

Sed  an  fit  hxreticuna  afTerere  , vel 
aliquam  Ecclefix  confuetudinem  effe 
malam  , vel  aliquam  ipfius  legem  in- 
jultam  , non  aulim  dehnire  . N im  li- 
cet Concilium  Conflantienfe  feflione 
15.  ftatuerit,  cos  pro  hxreticis  conde- 
mnandos , qui  amrmarint  , Ecclefiam 
errare  in  more  communicandi  plebem 
fiib  una  fpecie  tantum  : at  eo  tempore 
flatuit , quo  fine  capite  erat  . Conten- 
dit autem  Cajetanus  in  opufculo  de  au- 
ftoritate  Papx , & Concil.  Sc  in  Apolo- 
gia  cap.  +0.  & ii.  Turrecremata  i:cm 
tertio  libro,  cap.  j».  & jj.  Concilium 
mutilum  fine  capite  in  decretis  fidei 
ferendis  nullam  habere  certam  aufto- 
ritatcm.  Et  Quamquam  id  multis  quidem 
argumentis  fuad:re  nituntur  : fcd  a- 
pud  me  illud  elt  maximum  , quod  fic- 
ut  Deus  non  deficit  in  necefunis  , i- 
ta  non  abundat  in  fuperfluis.  Cum  er- 
go lola  audoritas  deponendi  Pontifi- 
cem hxrcticum  , & aut  eligendi  , aut 
decernendi  catholicum  fit  Ecchfix  ne- 
cedaria  in  calibus  , quibus  Ecclefia 
concilium  fine  capite  cogere  jure  fuo 
potelli  nihil  caulx  eft,  cur  ampliorem 
poteftatem  concilio  imperfedio  ' tribua- 
mus . Reliqua  fiquidem  per  iategrum 
concilium  expediri  poftuni  , vel  ele- 
gio Pontifice  catholico,  qui  non  erat , 
vel  definito  certo  , cum  inter  multos  , 
quifnam  eftet  verus  Pontifex  , dubium 
erat  . Adde  , quod  , ut  fupra  didum 
eft,  concilii  dogmata  non  funt  firma  , 
nifi  a Romano  Pontifice  confirmentur  . 
Quando  ergo  Concilium  fthe  capite 
eft  , non  habet  dogmatum  certitudi- 
nem . Prxterea  Marcinus  Quintus  in 
litteris , quibus  concilium  pimbac , non 
fimpliciter  probae  illum  articulum : fed 
folum  definit  , eos,  qui  docuerint  Ec- 
clefiam  in  confueiudine  ejufmodi  er- 
rare, efle  vel  ut  hxreticos  , vel  ut  fa- 
plentes  hxrefim  condemnandos  . Quod 
ergo  Martinus  Concilio  prxfidens  non 
eft  auius  nomine  hxrefeos  condemna- 
re , id  ego  graviore  cenfura  accufa- 
re  non  audeo  , nec  debeo  , Quod  fi 


170  Ut  Auilor itate  Cenciliorum. 

m more  ad  falutem  nece/Tario  , qualis  tus  vituperationem  Eccleliaftici  noVi 
ille  videtur  cl]fe,  de  quo  in  Concilio  moris  non  dixit  hxreilm  elTe  , fed 
CqnllantielTIi  erat  controverlia  , tanta  hatrelim  fapere  . Eft  quoque  illud  ar- 
fuii  Martin!  modeflia,  quanto  nos  mo-  gumentum  grave  , cur  hujulmodi  er- 
defliores  cfle  oportet  in  aliis  erroribus  roribus  hzrdeos  nota  non  inuratur  , 
condemnandis,  qui  confuetudini  Eccle-  quod,  ut  pollea  dicemus,  non  ell 
£x  minime  ad  falutem  neceflari*  re-  hxteticum  credere  , Eccleliam  homini- 
fragantur  ? Morem  circumgellandi  fo-  bus  in  divos  referendis  errare  polle  . 

Icmni  procelTione  per  vias  publicas  At  jubet 'Ecclefia  interdum  divos , quoc 
Eucharilliz  facramentum  Lutherani  re-  hujufmodi  honore  alHcit,  peculiari  die 
probant  . Si  originem  erroris  & prin-  fello  , & cultu  colere  : non  ell  igi- 
cipium  lpe£les,  hzrelis  tibi  erit.  Nam  tur  hzrdis  adruere  , in  hac  de  uno, 
ideo  illi  morem  hunc  circumferendi  aut  altero  divo  colendo  lege  ac  con- 
Sacramenti  rident  , quia  veram  Chri-  fuetudine  Eccleliam  errare.  Sed  intel- 
(H  prxfentiam  in  Sacramento  negant,  ligendum  ed  , Ecclelix  mores  quof- 
Sed  li  ipfum  in  fe  errorem  contem-  dam  a Chrido  & Apqdolis  Ecclelix 
pleris  , hxrelim  lapit  , temeritas  8e  traditos  , in  quibus  qui  Eccleliam  er. 
impudentia  ell  . Quamvis  enim  mul-  rare  diceret , hic  erroris  ejus  Chrillum 
tis  nominibus  hic  error  ed  notandus , & Apodolos  audlores  faceret  . Quam- 
non  tamen  ed  hxrelis  , cum  etiam-  obrem  hxrecicus  cenferetur  ut  Ico- 
fi  iii  hac  confueiudine  erraret  Eccle-  nomachi  , qui  Eccleliam  in  veneratio- 
£a,  non  proinde  in  gravioribus  rebus  ne  Sc  cultu  imaginum  errare  ailerue- 
ejus  periJitaretur  audloritas.  Qux  cau-  runt.  Alii  vero  mores  lunt  pod  Apo- 
fa  Concilio  Trkientino  fuit,  ut  cano-  dolos  indudli,  in  quibus  quamvis  Ec- 
nem  lextum  de  Eucharidix  facramen-  clelia  erraret , non  propterea  fides  pe- 
to caute  formarit  in  vhxc  verba  : St  riclitareiur.  Sine  periculo  igitur  hxre- 
quis  dixerit  , in  fanUo  Eucharidix  feos  teneri  potell,  Eccleliam  in  aliqua 
lacramento  Chridum  non  elfe  cultu  lege  & more  polle  errare.  Sed  de  fe- 
latrix  etiam  externo  adorandum , ac-  eunda  conclulione  hadlenus . Sit  tertia 
que  ideo  nec  felliva  peculiari  celebri-  conclulio. 

tate  venerandum , nec  in  procedlonibus  In  moribus  non  toti  Ecclelix  com-  Conci,  j. 
fecundum  laudabilem  Ecclelix  confue-  munibus,  fed  qui  ad  privatos  homines 
tudinem  folemniter  circumgedandum  , vel Eccledas referuntur,  errare  per igno- 
anathema  £t.  Non  enrn  eos  anathe^  rantiam  Eccleda  poted  , non  in  'ludt- 
roate  limpliciier  percellit  fynodus , qui  Cio  folum  rerum  gellarum  dico  , fed 
ritum  lUum  Ecclelix  reprehenderint  , in  iplis  etiam  privatis  prxeeptis  & le- 
fed  qui  idcirco  hoc  faciunt  , quia  gibus  . Cum  quis  enim  occulte  una 
nec  prxfeniiam  corporalem  Chridi  in  uxore  habita  , alteram  ducit  publice, 
Eucharidia  admittunt  , atque  adeo  ne  jubet  illi  Ecclefia  , ut  priore  relifla, 
iplius  quidem  adorationem  & cultum,  poderiorem  accipiat . Qua  in  re  line 
Atque  nxe  eadem  fortalTe  caufa  Marti-  dubio  fallitur,  & id  prxeipit  homini, 
num  quintum  impulit  , ut  qui  repre-  quod  rationi  Evangelioque  adverfum 
henderent  Eccleliadicam  illam  confue-  ed.  Hujus  vero  conclulionis  veram  & 
tudinem  impariiendi  Eucharilliam  po-  idoneam  caufain  Innocentius  tertius 
palo  lUb  una  fpecie  , eos  non  ut  hx-  reddidit  in  cap.  A nobis , dc  fentent. 
reiicos,  fed  ut  fapientes  hxrelim  con-  excom.  in  hxc  verba  : Judicium  Dei 
demnarit  . Cum  enim  fub  utraque  veritati  , qux  non  fallit , nec  falli- 
olim  fpecie  plebs  facramentum  Eucha-  tur,  femper  innititur  : judicium  ad* 
ridix  acceperit,  idque  Apodolorum  tem  Ecclelix  nonnunquam  opinionem  fe- 
auflontate  & ufu  confirmata,  non  quitur,  quamde  fallere  fxpe  contin* 
erat  hxreticum  in  dubium  vertere,  an  git,  & falli:  propter  quod  contingit 
vetus  ille  Ecclefix  mos  novo  edet  prx-  interdum,  ut  qui  ligatus  ell  apud  Deum , 
ferendus  . Sed  quoniam  UviclcAidx  id-  apud  Eccleliam  iit  iolutus  i & qui  li- 
circo  aderebant  Eccleliam  errare , quia  ber  ell  apud  Deum,  Eccleliadica  fit 
exidimanant  necelfarium  elfe  plebi  ad  fententia  innodatus.  Hadlenus  Iimocen- 
lalutem,  utramque  Sacramenti  fpeciem  tius.  Hxc  autem  , qux  perfpicua  elfe  ^ 
fumere.  huc  detorquentes  illa  Domi-  videntur,  breviter  8f  line  difceptaii». 
ni  veroa  , Nili  manducaveritis  , 8c  ne  dijudicanda  funt . Nec  enim  omnia 
extera  : prudentiflime  Martinus  quin-  nos,  ut  quzramus,  exponimus;  fed  ut 

cx- 


Liier  ^intus.  C»f.  V.  \y\ 

•i{)licfnuts<  Hoc  iuquc  loco  non  tam  rationi  , tel  Euingrllo 

condufio,  quam  condufionis caula  con-  ^v;ria  cUct  , turpiter  ab  illa  profe- 
(ideranda  elt . Nara  inde  liquet  » id  “O  erraretur:  turpiter  ergo  etiam  er- 
quod  ert  animadverfione  digmffimum  , rabit  in  doarina  morum,  fi  legem  fe- 
certa  & firma  Ecclefiar  decreta  efle  r®  colendo  diro  , quem  colere  , 
non  pofie  , qu*  non  certis  & firmis  “ di?us  non  cft  , & cum  ration;  & 
principiis  ac  hindimentis  innitantur  . cum  Euangelio  pugnat  . N;  igitur  tan- 
Quocirca  fi  vel  unum  ex  his  , a qui-  jus  error  in  Ecclcfia  fit  , Deus  pecu- 
bus  Ecclefiat  judicium  pendet  , incer-  Irariter  providere  credendus  eft  , ne 
tum  ell , certum  Eccleuae  decretum  ef-  Ecclefia  , quamlibet  hominum  teftimo- 
fc  non  poteft  , five  quxllio  -Ipeculatir  ‘equatur  , in  landorum  canoniza- 
va  fit , feu  pradica  : fic  enim  nollri  peculianflTira*  pro- 

loqui loltnt  . Coiiclufio  quippe,  ut  in  videntia:  abunde  magnum  argumentum 
dialedicorum  proverbio  elt , debilio-  cll , quod  nunquam  uifirmata  eft  fides 
rem  partem  fequiiur,  & fi  unumquod-  humanis  te  ilibus  lemel  in  hujufmo- 
libet  principiorum  claudiant , eam  quo-  ^ ^ ^^^epta  . Quod  in  caufis 
que  ex  illa  parte  debilitari  necefte  eft  . civilibus  l*pe  accidit . Qua:  fi  lingula 
Qyj  intelligitur  , Ecclefiz  non  movent , univerfa  certe  ta- 

t-j;/»'.  i“dicia  , quz  ab  incertis  hominum  te-  “'cn  inter  Ic  connexa  atque  conjundla 
«)<■/<-■  llimoniis  proficifeuntur  , infirma  efle  movere  dabunt,  ut  qui  fidem  in  his 
dni.  tdjHii.  ad  certam  & exploratam  fiiciendam  Eccleli*  detrahunt  , eos  non  hzreticos 
,.i.D.Tb,.  Qyjjg  ^ quo  famSura  led  temerarios  , impudentes  , 

•f  aliquem  divorum  catalogo  adfcnben-  irreligiolos  'efle  credamus  . Quibus  re- 

dum  cenfet . Nec  tamen  impune  licet  expolitis  , primum  , fecundum  , 
hujufmodi  decreta  in  dubium  revoca-  *c  tertium  argumentum  facile  refcl- 
re  i quin  temerarium  & irreligiofum  luntur. 

eft,  in  divis  confecrandis  Eccleli*  ab-  Nara  qu*  de  poftremo  difpntari  poC- 
rogare  fidem . Injuriam  enim  fiicit  Mar-  hmt  , illa  nobis  alio  tempore , atque 
tvri  , qui  orat  pro  Martyre,  ut  capi-  *d  aliud  inftitutum  , fi  lacoltas  erit, 
te.  Cum  Marth*,  de  cekbr.  milT.  In-  explicabuntur. 

nocentius  tradit : injurius  ergo  eft , ac  Nunc  illud  breviter  dici  poteft , qui  Rffpon. 
multo  etiam  magis  , qui  Martyrum  ca-  fummi  Pontificis  omne  de  re  quacun-  ad  4. 
talogo  aferiptum  c divorum  numero  <1“®  judicium  temere  , ac  fine  deledlu 
rejicit  . Id  quoniam  temere  & incon-  defendunt  , hos  fcdis  Apoftolic*  au- 
fiderate  faciet , jure  proiefto  ab  Eccle-  ftoriutem  labefactare  , non  fovere  , 
fia  punietur.  evertere  , non  firmare  . Nam  ut  ea 

Mox  etiam  fi  unum  aliquod  hujus  prztereamus  , qu*  paulo  ante  tn  hoc 
genens  decretum  in  quxltionem  ve-  capite  explicata  lunt,  quid  tandem  ad- 
niat  , certe  Hieronymi  , Ambrofii  , verfum  hzreticos  dilputando  ille  pro- 
Auguflini  , ac  reliquorum  fanCliiatem  ficiet  , quem  viderint  non  judicio  , 
fine  crimine  in  quxttionem  vocare  po-  ied  afleClu  patrocinium  aufloritatis 
terimus : atque  adeo  aflerere , illos  cum  pontifici*  fufcipere , nec  id  agere  , ut 
dzraonibus  condemnatos  . Ita  pofles  difputationis  fu*  vi  lucem  ac  verita- 
eos  maledictis  concidere  , ac  vexare  tem  eliciat  , led  ut  fe  ad  alterius  fen- 
concumcliis , qu*  omnia  aures  fane  fi-  fum  voluntatemque  convertat  ? Non  e-  -D' 
delium  perhorrelcunt  . Quod  fi  viris  get  Petrus  mendacio  noftro  , noftra  "i  ’ 
juflis  in  divorum  catalogum  reponen-  adulatione  non  eget  . Ordines  igitur 
dis  Ecclcfia  erraret , nimirum  non  elTet  vel  probare  , vel  refellere  , quoniam 
valde  abfurdum,  divorum  omnium  cui-  non  e fcientia  id  folum  , fed  etiam  e 
tum  ab  Ecclcfia  explodere , eorum  qui  prudentia  pendet , non  ad  ea  pertinet , 
poli  Clemeptem  confecrati  funt . Qiio  in  quibus  lummus  pontifex  errare  ne- 
quid  aut  llultius , aut  impudentius  di-  quit.  Atque  jam  vel  in  concilio  Late- 
ci  poteft  f Item  multum  refert  ad  com-  ranenfi  advertebatur , religionum  nimiam  * 
rouneS  Hcclefi*  mores,  feire,  quos  de-  multitudinem  , quam  nunc  efle  vide- 
beas  religione  colere  : quare  fi  in  illis  mus,  valde  Ecclefiz  Chrifti  incommo- 
erraret  Ecclcfia  , in  moribus  quoque  dare . Concilium  quoque  Lugdunenfe 
paviter  falleretur . Nec  differt , dia^  fatetur  , quod  importuna  petentium 
Ium  colas,  an  hominem  condemnatum,  inhiatio  contra  fyuoji  decretum  aliqua- 
Aique  fi  Ecclefia  abftineatix  legen  ro-  rum  religionum  confirmltionero  ex- 

tor- 


Digitizecf  by  C>  igU 


172  Be  AuifirUtUe  Comtiiofum 


Cor(it . Unde  quofdam  ordines  per  fe- 
dem  etiam  Apoftolicam  approbatos  , 
unquam  Hcclefiar  vel  noxios,  vel  inuiilet 
abolendos  elle  ita  decrevit , ut  nullum 
• deinceps  ad  eorum  profelTionem  admic- 
/b  txtrdv.  terent  . Et  Coelellinus  quintus  (latum 
*•'  vitamque  Fratricellorum  fuo  privilegio 
_ rvv»  confirmavit : quod  tamen  confirmatio* 
etumextrd.  nis  privilegium  Joannes  XXII.  aperte 
■vd.  infirmum  clTe  dixit:  quodBonifaciusex 

certis  rationabilibus caufts ea,  quaCoe- 
mSc  Icftinus  conceflerat , viribus  penitus  e- 
J*-  vacuallst . Paulus  item  certius  ordinem , 
dM.  XX.  quem  in  lulia  frater  Bapeida  CremenIIs 
inllituic , literis  fuis  probafTe  dicitur  : 
at  nuper  8e  ordo  ille  a Venetis  e(l  e- 
didlo  publico  explofus , &Baptillzdo- 
flrina  , cui  illius  ordinis  homines  in- 
hatrebant  , Romz  ell  condemnata  . 
Imbecillum  itaque  eorum  argumentum 
ed  , qui  ex  hujufmodi  privilegiis  , 
quK  his  facile  temporibus  vel  conce- 
duntur , vel  potius  extorquentur , no- 
vas religiones  non  aliter  ac  de  coelo 
lapias  excipiendas  ede  confirmant,  eas 
quoque  , quz  nullam  regulam  ex  ap- 
probatis habent , nullam  vel  a fuis  edi- 
tam profitentur.  Nec  ejus  generis  pri- 
vilegia certa  1'unt  fedis  Apodolicz  ju- 
dicia , quibus  fcilicet  omnes  fideles 
adringancur.  Satis  fiieric  , (i  eam  ha- 
beant au^oritatem,  quam  epidolxde- 
aetales  : quarum  nonnullas  condat  a 
poderioribus  meliore  confilio  refuta* 
tas  , quoniam  non  ex  firmo  decreto  , 
fed  ex  pontificum  opinione  prodierunt . 
Et  quidem  ante  D.  Thomz  tempora 
adeo  redrifle  Sc  gravate  novi  ordines 
admitccbaittur , ut  ex  tam  gravi  angu- 
doque  judicio  probabile  argumentum 
prudentis  confilii  furoeretur  . Nodro 
vero  hoc  fzculo  tam  multz  fune  re- 
ligiones a pontificibus  confirmatz,  ut 
qui  eas  omnes  tueri  volueiit  tanquam 
Ecclefiz  vel  utiles  vel  necellarias,  hic 
imprudentiz  , ne  dicam  dultitiz  no- 
mine jure  optimo  fummifque  rationi- 
bus arguatur  . Sed  jam  liber  de  con- 
ciliorum au£loritate  concludendus  dl: 
fi  prius  tamen  eorum  conatum  refute- 
mus, qui  in  hujus  loci  firmidimam  fo- 
, liditatcin  impetum  facere,  8c  tneurdo- 
DCm  voluerunt. 


CAPUT  POSTREMUM. 

fy  qa*  rtftlliuMmr  argmiMnt» 
cMfuu  frimi, 

PRimum  igitur  adverfariorum  ar-Re^iow 
gumentum  ex  his  , quz  fuperio-  *d  *. 
re  libro  didla  funt,  promptiflime  re- 
fellitur . Ollendimus  enim  , Ecclefiz 
nomen  principibus  & majoribus  folere 
tribui:  & in  illis  reipublicz  fitam  el- 
fe  aufloritatem , quos  Spiritus  fandus 
pofuit  Epifcqpos  regere  Ecclefiam  Dei . 

Ac  fi  Eccleua  columna  ed  & firma-*^Aa» 
mentum  veritatis,  Apodoli  etiam  fiint 
Ecclefic  fundamenta,  ut  ad  Ephef.  cap. 
a.  Sc  Apoc.  11.  dicitur;  cor^ns quo- 
que robur  & firmitas  a capite  pendet , 
quod  fi  collas,  cadat  corpus  necelTe 
ed.  Epifeopi  vero  populorum  capiu 
funt , & Petrus  Hccleliz  caput  ed,  quem- 
admodum fequenti  libro  demonllracu- 
ri  (iimus  . Ac  funt  idiocz  Epifeopi  . 

Valencinus  olim  & fimdes  imperitiam 
(anClorum  presbyterorum  arguerunt  , 
non  contemplantes  , quanto  pluris  fic 
idiota  religiodis  a blalphemo  &impu- 
dente  fophida : quemadmodum  Irzneus 
ait  lib.  {.  Sabinus  quoque  idem  objecte 
concilio  Niczno  , ut  lib.  i.  hid.  trip. 
cap.  8.  feribitur . Sed  & Apodoli  idio- 
tz  erant ; per  quos  tamen  Deusfapien- 
tes  hujus  mundi  confudit . Videte  , in- 
quit , vocationem  vedram  , fratres  , 
quia  non  multi  fapientes , &c.  (ed  quz  t.  Ctr.  n 
(Iulea  mundi  (unt , elegit  Deus  , ut 
confunderet  fapientes  . Non  propter 
(apienciam  majorem  padores  £c;lefi.z 
firmi  in  fide  .&  doClrinafunt,  fed  pro- 
pter peculiarem  Chridi  procurationem  , 
ne  palloribus  8C  dodloribus  vacillanti- 
bus populus  fiuftuet  , circumferatur- 
que  omni  vento  dodirinz  . Quid  ve- 
ro , fi  fandli  epifeopi  non  funt  ? An  fol- 
vendi  & ligandi  pocedatem  amittunt  ? 

Num  pafcendi  auCforicate  carent  t Su- 
per cathedram  , inquit,  Moyfi  [ede- Jltnt.  xp 
runt  Scribz  & Phirilzi : quodcunque  di- 
xerint vobis  , facite , fecundum  autem 
opera  eorum  nolite  facere  . Qgoaiam 
vero  cum  ab  aliis  plcriique  , cum  ab 
Augull.  maxime  odenfum  & pacefaflum 
ed,  per  malos  etiam  adminilVos  Chri- 
di radios  in  Ecclefiam  hindi : fuperva- 
caneum  erit  ei  nunc  argumento  pluri- 
bus refpondere  , cui  ante  per  nos  ab- 
unde reiponfum  ed. 

Adid  quoque, quqd  deinceps  fequitur,  Refpon, 

. non  ad  1. 


Liher  ^intus 

non  efl  dUHcile  refpondsre  . Nam  ia- 
cerdotum  veterum  a£la  quidem  Chri- 
ilo  adverfa  fuerunt  > ac  iententia  ho- 
minum alioqui  peflimorum  non  lojum 
venllima  , fed  reipubl.  etiam  uciliilima 
fuit . Quin  divinum  oraculum  fuilTe  Jo- 
annes  huangelilla  cellatur  . Cum  enim 
poli  longam  variamque  concilii  delitx- 
rationem  Oiplus , qui  ut  fummus  Pon- 
tilex  concilio  prxudebat  , fententiam 
illam  , cui  omnes  ferme  coafenferunc  , 
dixiirec  , Expedit  nobis,  ut  unus  mo- 
riatur homo  pro  populo  , & non  tota 
gens  pereat : mox  Euangclilla  lubjecic  , 
Hoc  autem  a femetiplo  non  dixit  , fed 
cum  eflet  pontifex  anni  illius  , prophe- 
tavit . Qua  ex  re  Iit  , ut  & nollrorum 
pontificum  vita  quidem  & opera  con- 
traria forte  lint  Domino  Jefu  i fed  eo- 
rum judicia  , qux  videlicet  a fummo 
Pontifice  comprobata  hne  , 8e  vera  e- 
ruue,  Sc  Chrillianis  utilia  , ut  quz  ad 
populi  falutem  fine  divinitus  iiiflituta  . 
imo  adeo  a Spiritu  fanclo  erunt  ob 
eam  cauiam  , quam  ifo  Euangelifla  di- 
dicimus , quia  fcilicet  Ecclefix  Chrifli 
Pontifices  fune , Ac  de  fecundo  argu- 
mento fatis. 

Tertium  vero  argumentum  fic  refel- 
Ltur  . Nego  , nullum  Chrifli  padlum 
cum  Ecclefiz  facerdotibus  efle  . Efl  e- 
nim  primum  pum  Petro  cxterilque  qui 
illi  in  Pontificatu  fuccedunt,  ut  Matth. 
Rcfpon.  i6.  Sc  Luc.  1».  videre  efl  . Promilit  i- 

»d  }.  tero  Apoflolis  , eorumque  proinde  fuc- 

cclforibus  Cnriflus  Spiritum  veritatis  , 
Joann.  14.  i;.&  it>.  Padum  quoque  ve- 
ntatis cum  Ecclcfla  initum  , ad  Eccle- 
fiz  undem  pallores  & dodores  refe- 
rendum efl . Non  enim  Eccleftam  fuam 
Deus  aliter , quam  orbem  adroiiullrac  , 
ubi  infima  per  media  , media  per  lu- 
prema  geruntur  , quemadmodum  Dio- 
jiyfius  admonuit . Padi  vero  8c  con- 
venta illa  vetera  longe  alia  ac  nollra 
fune  . Illa  enim  temporaria  erant  , fic- 
in  Sc  lex  Sc  facerdocium.  Ablatum  efl 
quippe  a Judxis  regnum  , ablata  lex  , 
translatum  facerdocium . 

• Sacerdotalis  autem  Sc  veritas  8c  au- 

doritos  paulo  ance  adventum  Chrifli 
labefadari  coeperunt  . Nam  quod  an- 
tiquatur , Sc  fenefeit  , ac  prope  interi- 
tum efl , id  debilitetur  oportet  , atque 
infirmum  fiat . Prophetx  igitur  ii  vel 
maxime  , qui  Chrifli  adventui  proxi- 
miores fuerunt  , identidem  lunc  le- 
gis , veritatis  , audoritatis  , facerdo- 
tu  , fceptrique  ruinam  Judaico  popu- 


CapHt  Pojtr.  173 

lo  annunciabant  . Eorum  hac  de  re  o- 
racula  fi  quis  ad  Chrifti  Ecclefiam  re- 
ferre nili  ex  parte  velit  , illa  pror- 
fus  Ignorat,  Tu  es  facerdos  m xtu- pfdlm.  109. 
num  fecundum  ordinem  Melchiledech  s 
item  , Hic  efl  Deus  nofler  in  xter- 
num^  Sc  in  fxculum  fxculi,  ipfe  recec 
nos  in  fxcula  s iccm  , In  mifericordia 
fempicerna  milertus  fum  cui  . Dixit  re- 
demptor tuus  Dominus  : Sicut  in  die- 
bus Noe  illud  mihi  efl , cui  juravi  , 
ne  inducerem  aquas  ultra  fuper  ter- 
ram : fic  juravi  , ut  non  irafear  cibi  . 

Montes  enim  commovebuntur  , Se  col- 
les concremifccnc  : mifericordia  autem 
mea  non  recedet  a ce  , Se  foedus  pa- 
cis mex  non  movebitur  , Ifaix  J4.  ji. 

tem  , Feriam  domui  lirael  Se  domui 
Juda  foedus  novum , non  fecundum  pa. 
dum  , quod  pepigi  cum  patribus  ve- 
llris  : quod  irritum  fecerunt  j Sec.  Et 
paulo  laoll : Hxc  dicit  Dominus , qui 
dat  folem  in  lumine  diei  : Si  defece- 
rint leges  illx  coram,  ine  , tunc  Se  fe- 
men Ilrael  deficiet  , ut  non  fit  gens 
coram  me  eundis  diebus  , Sec.  Item 
Feriam  ei  padum  fempiternum  , Sc  ti- 
morem meum  dabo  in  corde  eorum  , 
ut  non  recedant  a me  . Item  , Per-  yj- 
cuciam  illis  foedus  pacis  , padam  fem- 
picernum  erit  eis  ; exteraqu:  in  novo 
tellamento  fimilia  : Regnabit  in  domoea.r.r. 
Jacob  in  xternum  , Se  regni  ejus  non 
erit  finis  . Ecce  ego  vobifcu.n  Ium  o- 
ronibus  diebus  ufque  in  confumm  itio- 
nem fxculi . Ego  rogabo  Patrem  , Se  a-  Udtti.  uit. 
lium  Paracletum  dabit  vobis  , qui  ma-y,.,»,  14. 
neat  yobilcum  in  xternum  , fpiritum 
veritatis  . Super  hanc  petram  xuilicabo  Mtith.  m. 
Ecclefia  n meam  , Se  portx  inferi  non 
prxvalebuiit  adverfus  eam  . Hic  efl  fan- 
guis  novi  Se  xterni  tellamenti  . Repre- 
henfionss  igitur  coaimmationefque  il- 
lx Prophetarum  generales  ad  tempus 
Dominicx  partionis  potirtimum  referen- 
dx  funt  , iic  Heronymus  ipfe  non 
mei  tellitur  . Qgtd  ergo  fibi  vult  ,t7.5».l^«j’ 
cum  qux  adverfum  antiquos  facerdo  <df. 
tes  dida  funt  , ea  in  nollros  torquet 
omnia  ? Nempe  omnia  in  figura  concin- 
gebanc  illis  : feripta  funt  'autem  pro- 
pter utilitatem  noflram  . Ea  igitur  , 
qux  Prophetx  in  illo  {lopulo  reprehen- 
dunt , .Id  nos  quoque  pertinent  , fer- 
vaco  tamen  1'ynagogx  Ecclefixque  dif- 
crimine  , ut  illa  ad  tempus  , hxc  per- 
petua effe  intelligatur  . Compertum  efl 
autem  , fine  lege  Sc  dodrina  , fine  fa- 
cerdoce  Se  dodore  , fine  Chriflo  Se 


174  ^ AuSit/r itate  Contilicrum^ 


fpiricu  veritatis,  Ecdefiam  nullo  pofle 
modo  confiftcre  . Quod  quoniam  aliis 
locis  abunde  latis  explicatum  ell , non 
eft  fruftra  hic  repetendum  . Nam  & 
novx  legis  facerdotibus  conferre  ve- 
teres , fcripturarum  ignoratio  ell . Hier, 
j.  & 15.  Ezech.  34.  fecunda  ad  Co- 
rinth.  3.  Sc  4.  cui  autem  aliquando 
Lmr.  11.  veterum  didlum  eft  , Super  hanc  pe- 
tram aedificabo  Ecclefiam  meam  , 8e 
A- portae  inferi  , 8fc.  Et  rurfum  , Ego 
K.  rogavi  pro  te  , ut  non  deficiat  fides 

tua  i eribus  vero  fynagogx  facerdo- 
tlibus  & palloribus  fpiritus  veritatis 
promilTus  ell  , qui  cum  iplis  in  xter- 
num  maneret  , & in  omni  inllitueret 
veritate  i Hieronymus  itaque  nec  de 
lacerdotum  Concilio  loquitur  , nec  de 
omnibus  fimul  Ecclelix  palloribus.  Ad 
fingulas  Ecclclias,  privatofque  8e  pon- 
tifices & facerdotes  verba  I^ophetarum 
refert,  in  Ecclefiam  catholicam  , ejuf- 
que  aut  lacerdotium  aut  veritatem  ni- 
hil dicit . 

At  vero  illud  movere  quempiam 
poterit  , auod  Efaix  ix.  cap.  fcriptum 
ell , ExKllam  te  de  llatione  tua  , & 
de  minillerio  tuo  deponam  te.  Et  vo- 
cabo fervum  meum  Eliacim  , 8e  in- 
duam illum  tunica  tua,  8e  cingulo  tuo 
confortabo  eum  , & potellatem  tuam 
dabo  in  manu  ejus  , & erit  quafi  pa- 
ter habitantibus  Hierulalem  , & domui 
}uda  . Et  dabo  elavem  domus  David 
luper  humerum  ejus  , & aperiet  , 8e 
oon  erit , qui  claudat  > & claudet , 8e 
non  erit  , qui  aperiat  . Et  figam  illum 

Jiaxillum  in  loco  fideli , & erit  in  lo. 
ium  glorix  domui  patris  ejus  , &c. 
Qux  ue  translatione  facerdotii  veteris 
legis  in  novum  ChrilU  faardotium  pro- 
phetata efle  , in  dubium  vocari  non 
potcll  . Quod  autem  fequitur  , videtur 
lenfui  nollro  elTe  contrarium . Auferetur 
axtllus  , qui  fixus  fuerat  in  loco  fide- 
, & frangetur,  Sc  cadet,  & peribit, 
quod  pependerat  in  eo , quia  Ubminus 
locutus  ell  . Si  enim  Chrillus  Domi- 
nus , qui  tanquam  paxillus  in  Ecclefia 
fixus  ell,  auferatur,  & qui  ex  eo  fide 
ante  pependerant  , pollea  peribunt 
& cadent  , quomodo  nos  Ecclelix 
in  fide  firmiutem  perpetuam  pollice- 
mur ^ 

1»  Quomodo  etiam  aflerimus  , Chrilhim 
a/«.  Ecclelix  femper  palloribus  futurum  i 
Hoc  Hieronymus  in  commentariis  iu 
(blvit  , ut  ad  dies  novillimos  refera- 
tur , «um  refrigefeet  charitas  multo- 


rum , 8e  locum  habebit  illud  , Putas  14. 
filius  hominis  veniens  inveniet  fidem 
liiper  terram  r Qtjod  , quemadmodum 
libro  fuperiore  drximus  , non  fic  in- 
telligendum  ell , quafi  nulla  tunc  Ec- 
clefia futura  fit  , nulla  Chrilli  fides  , 
nullum  myllicum  fidelium  corpus , nul- 
lus veritatis  in  eo  corpore  Ipiritus  , 
qux  omnia  facris  iplis  literis  adverla- 
rentur  > fed  ufu  fcripturarum , quod  in 
comparatione  aliorum  minimum  ell  , 
nullum  elfe  dicitur  . In  tantum  ergo 
in  illis  diebus  fidelium  numerus  mi- 
nuetur , ut  Chrillus  de  medio  Eccle- 
fix  fublatus  efle  videatur.  Sed  non  a-£Ai<>> 
volabit  a paucis  illis , qui  refidui  erunt, 
dodlor  1'uus  : dabit  eo  quoque  tempore 
Chrillus  pallores  & doaores  , qui  dat 
eos  , donec  occurramus  omnes  in  uni- 
utem  fidei  & agnitionis  filii  Dei,  in^*'/^4- 
virum  p^ftum  , in  menfuram  xtatis 
plenitudinis  Chrilli.  Occurremus  enim*'^*''^^ 
nos  , qui  vivimus  , qm  relinquimur  in 
adventum  Domini  , & fimul  cum  Do- 
mino erimus  . Ecclefia  igitur  , ejulque 
Ipecies  Sc  forma  in  finem  ufque  Ixculi 
permanebit  , permanebitque  adeo  cum 
ea  & Chrillus  , & fpiritus  veritatis  , 
fine  quibus  conflare  illa  non  potell  . 

Atque  Hieronymus  illam  Efaix  vati- 
cinauonem  ad  Chrillum  fecundum  a- 
nagogen  refert  . Nam  fenfum  hillori- 
cum  Sc  literalem  libro  Commentario- 
rum quinto  explicuerat . Ex  fenlu  au- 
tem anagogico  nullum  certum  argu- 
mentum trahitur  . Sane  vero  illud  et- 
iam confiderandum  ell  , Propheticas 
illas  reprehenfiones  non  fic  in  omnes 
ejus  temporis  pallores  , 8c  facerdotes 
convertendas , ut  nullus  intclligatur  ex- 
ceptus . Concinnatoribus  fiquidem  huc 
permiflum  ell,  ue  quod  plerofque  tan- 
git, id  ita  cnuncient  , quafi  tangat  o- 
mnes  . Sic  aliquando  totus  ille  popu- 
Ius  ab  Efaia  reprehenditur  , tanquam 
in  eo  a planta  pedis  uique  ad  verti- 
cem capitis  non  fit  inventa  fanitas  : Se 
uraen  idem  Propheta  viros  aliquos  ju- 
llos  relidlos  efle  fatetur,  inquiens  : Nili 
Dominus  Sabaoth  reliquiflet  notes  fe- 
men Scc.  Sic  Helias  in  omnes  invehi- 
tur , quafi  relidlus  fit  folus : at  dicit 
illi  divinum  refponfum  : Reliqui  mihi 
feptem  millia  virorum,  qui  non  curva- 
verunt genua  fua  Baal . Sed  de  tertio  ar- 
gumento fatis  mulca  diximus  . Nam  Sc 
ex  his  , qux  fuperiore  libro  refponla 
funt,  poterat  abunde  confutari. 

Ad  quartum  vero  refpondeo  primum  RafpondL 

con- 


JJh.  Quinius. 

conciliorum  au£loritatem  illi  tellimo- 
oio  non  inniti  . Nihil  enim  de  Eccle< 
liz  conciliis  przfinire  videtur  eo  loco 
Chnllus  , led  uniutis  confenlionem 
commendare  , cujus  ad  impetrandum 
magna  vis  ell . Quod  fi  propter  Inno- 
centium , lo.  d.  cap.  de  quitxis  , & 
propter  fy nodum  6,  aiflion.  17.  & 
propter  lynodum  Chalcedonenlem  in 
epiltola  ad  Leonem  , de  fynodis  locus 
ille  intelligaiur  , aliter  deinde  relpon- 
dere  poflTumus  , quod  quemadmcMum 
in  nomine  principis  concilium  aggre- 
gatur, cum  ejus  audoriute  indicitur  , 
hc  fynodus  ecclenallica  in  Chrifli  no- 
mine cogitur  , oum  indicente  Chriflo  , 
vel  ejus  Vicario  cogitur  . Concilia  ita- 
que , quz  prfter  audontatem  Roma- 
ni pontificis  hunt  , non  oportet  Chri- 
flum  in  medio  habeant  . Talis  autem 
fynodus  illa  Cypriani  fuit.  Tametfi  ne 
omnes  quidem  viri  julli , qui  in  no- 
mine eaam  Chrilti  ^congregantur  , 
quamvis  Chrillum  in  medio  habeant  , 
ad  hunc  femper  efTedum  habent  , ut 
veritatem  quzflionis  propolitz  decer- 
nere & tenere  polllnt  . Sed  fi  fuerit 
res  ad  falutem  neceflaria  , hoc  fiec  il- 
Us  a Patre  coelefli , ut  vel  ab  eo  , in 
cujus  nomine  & audoritate  <oagregati 
funt , probentur  , fi  vera  dixerint  , vel 
doceantur  , fi  vera  non  dixerint  . Id 
enim  fatis  elf  , ut  preces  illorum  ex- 
auditx  dicantur  juxta  przfcriptura 
Matthzi  teflimonium.  Illz  vero  , quz 
fequuntur  , ffivolz  funt  Calvini  calu- 
mniz  , quibus  non  ell  operz  pretium 
refpondere  . Nam  priori  iquidem  nunc 
faiisfccifre  mihi  videor  , pofleriori  au- 
tem & in  capitis  fuperioris  tertia  quz- 
ftione  ad  Mitremum  argumentum  , & 
in  tertii  libri  capite  ultimo  ad  quartum 
refundimus.  Sed  de  quarto  argumento 
hadenus . 

Refp.  ad  f.  Porro  ad  quintum  refponfio  ante  o- 
ciilos  eft  ex  his,  quz  dida  funt.  Nam 
concilium  Ariminenie  invito  Liberio 
papa  hzreticorum  opera  coadum  fuit  , 
ut  & in  hiltoria  ecclefiallica  , & in 
epiil.  Damafi  ad  Africanos  epifeopos  , 
& in  ij.  dill.  c.  Sanda  Romana  , ex 
Gelafio  relertur  . Ephefinum  quoque 
fecundum  , licet  audore  Leone  con- 
gregatum fuerit  , led  Diofeori  tum 
minis  , tum  favoribus  corruptum  efl  , 
Mntificis  legatis  , & quibufdam  aliis 
bonis  viris  repugnantibus.  Ita  nufquam 
fuit  confirmatum  , fed  damnatum  po- 
tius a Leone  Sc  fynodo  Cbalcedonenfi . 


C^.  175 

Coflantinopolitanum  denique  illud  re* 
pugnante  Ecclefiz  pontifice  coadum 
eft  , reprobaturaque  poftea  in  7.  fy. 
nodo  generali  ^67.  Patrum  , qui  apud 
Niezam  convenerunt  . Quo  ex  h>co 
manifeflc  refelluntur  ii  , qui  concilii 
audoriute  retenta  , fummi  pontificis 
exilhmant  non  ellc  tenendam  . Quid 
enim  caufz  eft  , cur  concilium  Cbn- 
ftantinopolitanum  primum  ijo.  patrum 
unquam  unum  ex  Euangeliis  habeo- 
tur , hoc  autem  alterum  Conftantino- 
politanum  , ubi  multo  plures  Sierunt 
epifeopi , habeatur  pro  nihilo  ? Nempe 
conciliorum  robur  ab  illo  eft , pro  quo 
rogavit  Chriftus  , ne  deficeret  fides 
ejus  , quo  fratres  fuos  poffet  in  fide 
firmare  . Sed  de  his  fequenti  libro  di- 
ligentius . 

Nunc  fextum  argumentum  diluamus,  R.efp. ad <• 
in  quo  non  parva  quzftio  eft  , num 
canones  Trullam  Ecclefiafticam  lubeant 
audontatem.  Nam  quod  habeant  , his 
argumentis  fuadetur  . Primum  , quod 
Gratianus  nomine  fextz  fynodi  hos  jt.  iif.  t. 
canones  perpetuo  citaverit , ut  patet  i«. 

16  dift.  cap.  placuit  , & cap.  Quo-  “f'  ^ 
niam  , & de  conf.  dift.  i.  cap.  Taco- 
bus  , & de  conf.  dift.  ».  cap.  didici-  ^ 
mus,  & 17.  qu.  I.  cap.  Si  quis  Epi- 
feopus.  Sexta  vero  fynodus  fine  dubio 
Ecclefiz  audoritatem  habet  , ut  paulo 
poft  demonftraturi  fumus  . Trullanos 
ergo  canones  catholici  probare  debe- 
mus . 

Deinde  id  fuaderi  poteft  ex  Inno- 
cent.  j.  de  ztat.  & qualit.  ord.  cap. 

A multis  , qui  in  6,  fynodo  conftitu- 
tum  efle  dicit  , ut  fi  quis  eorum  , qui 
ad  clerum  accedunt , nuptiali  jure  mu- 
lieri voluerit  copulari  , hoc  ante  fiib- 
diaconatus  ordinem  fteiat  . Conflat  ve- 
ro hunc  efle  canonem  6,  inter  Trul- 
lanos. 

Przterea  Adrianus  papa  hos  cano- 
nes , & fynodum  , a qua  funt  editi  , 
probat  & recipit  , ut  cernere  eft  16. 
dift.  cap.  Sextam  : & de  conf.  dif.  j. 
cap.  Sextam  . Non  igitur  de  Trulla, 
nis  canonibus  dubitare  catholico  Ii- 
cet. 

Quarto  loco  id  ipfum  demonftratur 
ex  7.  fynodo  , ad.  3.  ubi  Tharafius, 

Ejufdem  , inquit  , fextz  fynodi  rede 
& divine  decreta  ediu  , traditofque 
canones  recipio  . Et  adio.  4.  Petrus 
epilcopus  dixit  i Habeo  codicem  fextz 
facrz  lysodi  canones  continentem  . 
Sandiflimus  autem  patriarcha  Thara- 
fius 


176  Df  Au^or State  Cancs/ierum. 


fius  fubjccic  : Que  eil  hzc  ignoran- 
tia , qua  plerique  laborant  circa  hoa 
canones  i Scandalum  enim  eft  dubita- 
re , num  fint  lextx  fynodi . Et  adlion. 

6.  Epiphjiiius,  qui  loco  fynodi  refpon- 
debat  Iconomachis  , Sacra  , ait , fexta 
fynodus  pofteaquam  fententiam  fuam 
M una  voluntate  Chriili  fub  Conftan- 
tino  pronunciaffet , iterum  unanimiter 
omnes  divina  voluntate  poft  4.  aut 
annos  congregati , duos  & centum  ca- 
nones edidere  . Quod  fi  divina  volun- 
tate unanimiter  illi  canones  a patribus 
funt  editi  , probati  utique  funt  fepti- 
mz  etiam  fynodi  teftimonio . Atque 
eadem  7.  fynodus  *,  Definierunt  , m- 
quit  , fextz  fynodi  fandti  patres  , con- 
ventum per  fingulas  provincias  femel 
in  anno  neri . Hunc  ergo  canonem  Se 
nos  renovamus  . Au£foritatem  ergo  fi- 
niendi patres  illi  habuerunt  , Sc  n fan- 
£li  fuerunt  , ut  hic  dicitur  , nihil  fibi 
ufurparunt  contra  Ecclefiz  regulas.  At 

^num . jj  fententiam  Rom.  Pontificis 

coauum  illud  concilium  ell  , adverfum 
ecclefiaflicas  regulas  coa£fum  efie  con- 
fiat : habet  igitur  Triillana  hzc  fyno- 
dus folidam  audoritatem  , fi  feptimz 
fynodo  credimus  . Accedit  his  , quod 

7.  fynodus  , ad.  f.  Se  6.  Nicolaus  in 
epifi.  ad  Michaelem  Imperat,  conal. 
Florentinum  felT.  j.  horum  canonum 
audoritate  utuntur  . 

Sed  mihi  rem  hanc  diligentius  con- 
fideranti  contraria  opinio  Se  proba- 
bilior , Se  gravior  videri  folet . Cujus 
lententiz  audores  habeo  Anafiaf.  Apo- 
fiolicz  fedis  bibliothecarium  in  prooe- 
mio in  8.  fynodum  , ad  quam  juflti 
Adriani  fecundi  venit  : nam  erat  u- 
triufque  linguz  Grzcz  Se  latinz  pe- 
ritifiimus,  ut  dj.  difi.  cap.  i.  dicitur  . 
In  eadem  opinione  efi  Theophanes 
Grzcus  hifioncus , Se  Humbertus  Sil- 
vz  Candidz  Epifeopns  Apocnfiarius 

ei'  I®"* » 'I  contra  epiftol. 

***  “ ' Michaelis  uatriarchz  Confiaminopoli- 
taiii.  Qui  liber  citatur  a Gratiano  , ut 
liber  Leonis  noni  contra  epifiolam  Ni- 
cetz  Abbatis  . Sed  Se  a Latinis  non 
recipi  hos  canones , referunt  Theodorus 
Baliamon , Se  Matthzus  monachus , ma- 
ximi Latinorum  detradores  , ille  in 
interpretatione  eorundem  canonum , hic 
in  biftoria  conciliorum  & virorum  il- 
lufirium . Sunt  autem  argumenta  , qUz 
hanc  fententiam  confirment  , irrefraga- 
bilia. Primum,  quod  fexta  fynodus  fub 
Confiamino  Imperatore  contra  Mo- 


nothelitas  ab  Agathone  congregata  , a 
Leone  fecundo  comprobata  , nullos  e- 
diderit  canones  . Illa  vero  fynodus  , 
quz  fub  Jufiiniano  Imperatore  pofiex 
coada  efi  , cur  fexn  fynodus  appelle- 
tm- , nulla  efi  caufa  . Sed  de  nomine 
nihil  moror  . Hoc  folum  aflero  , et 
concilio  nec  Romanum  pontificem , 
nec  ejus  legatos  interfiiille  . Subferi- 
jmiones  epifeoporum  videantur  , & res 
net  maniiefta.  Jufiinianus  primum  fub- 
fcripfit  , deinde  epifeopi  qui  fextz  fy- 
nodo affiierant,  fed  nec  numero  pares, 
nec  nominibus  omnino  fimilrs , ut  Theo- 
phanes & Anaftafius  evicerunt . Ro- 
mani vero  pontificis  , Se  legatorum  c- 
jus  nulla  fubfcriptio  eft  . 

Alterum  argumentum  eft  , quod  Jn- 
ftinianus  bis  fynodum  apud  Confianti- 
nopolim  coegifle  legitur,  prius  fub  Ser- 
gio Rom.  Pontifice , poilerius  fub  Joan- 
ne  feptimo  eodem  quoque  epifeopo  Ro- 
mano  . Et  de  priore  quidem  Beda  de  rrjf;, s!T!»!.' 
natura  rerum  , cap.  6f.  ait  , Juftinia-An*>r- 
num  Romanz  Ecclefiz  pontificem  Ser- 
gium , quia  erraticz  fuz  fynodo , quam 
Conftantinopoli  fecerat  , favere  , Se 
fiibfcribere  noluiffet , ju^ifle  Confbnti- 
nopolim  deportari  , qui  tamen  ob  cul- 
pam perfidiz  regni  gloria  pofiea  pri- 
vatus , exui  in  Pomum  feceflic  . Ha- 
denus  Beda.  Et  Pljtina  in  vita  Sergii ; 

Jufiinianus  , inquit , fynodum  habuit  , 
in  qua  nonnulla  approbata  funt  ortho- 
doxz  fidei  nequaquam  congruentia. 

Eadem  quoque  Sergii  apocrifiarius,  qui 
cum  Conftantinopoli  erat , fubfcriptione 
fua  ftolide  nimium  confirmavit  . Ve- 
rum cum  pofiea  Romam' delata  a Ser- 
gio exploderentur  , ira  percitus  Jufti- 
nianus  Zachariara  mifit  , qui  Sergium 
ad  fe  vindum  traheret . Hadenus  Pla- 
cina  . D:  pofteriore  autem  idem  Pla- 
ttna  in  vita  Joann.  VII.  ita  feribit : Ju- 
fiinianus eadem  fiultitia  vexatus  , qua 
fuerat  ante  amifUim  imperium  , Sergio 
pontifici  duos  mctropolicanos  Romam 
mifit,  qui  Joannem  adhortarentur  , uc 
habiu  fynodo  , quz  de  homoufio  cre- 
derent orientales , eadem  etiam  occi- 
dentales affirmarent  , przpofitis  libel- 
lis , in  quibus  ei  fubferibendum  erat  . 

Homines  tamen  re  infeda  od  Impera- 
torem pontifex  remifit  . Hzc  ille  . Ac 
fi  quis  Trullani  concilii  verbi  velit  ex- 
pendere , ftatim  deprehendet  , quale 
illud  concilium  fuerit . Sic  enim  ha- 
bent : Quoniam  fandz  univerfales  fyn- 
odi  quinta  Se  fexta , de  myfierio  fi- 

dei 


D;  . ; Gi 


Uief  ^Hjuntut.  Ci^ut  P«Jft 


dri  pleniflfime  dirptitantes , canones  non 
tecenint  , propterea  nos  eonveniemcs 
in  hanc  Imperialem  urbem  facros  ca- 
nones confcripfimus . Oportebat  enim  , 
ut  lynodus  univerkiis  canones  Eccle- 
fiafticos  promulgaret  . Hadenus  con- 
is. cilium  . iVincipio  autem,  fi  in  Con- 
liant,  urbem  conveniilis,  dicite  mihi  , 
ecquo  evocante  conveniilis?  Anne  Ro- 
manus aliquis  epifcopus  vobis  conci- 
lium indixit  ? Mmime  id  quidem  . At 
Romanus  Pontifex  eo  tempore  certus 
erat  , catholicus  erat  , addo  etiam, 
robus  erat  . Primates  autem  Ecclefiac 
ne  principis  Ecclefiaftici  & veri  & 
Catholici  & pii  voluntate  cogere,  hoc 
non  eft  fynodum  velle  facete  , fed  ad- 
verfus  Ecdefic  principem  confpirare  . 
Quemadmodum  Ii  regni  proceres  ad 
res  publicas  pertra&andas  fine  regis 
arbitrio  conveniant,  conjuratio  illa  po- 
tius , quam  congregatio  etHlimabitur  . 
^Ilinianus  , inquis  , eos  fecit  conve- 
nire . Bene  mofeao  narras : nam  ilhim 
improbum  fuilTe , & Ecclefiat  Rom.  ini- 
micum , memoria;  proditum  ell  . Qua- 
Km  autem  fynodum  a tali  viro  pro- 
tedam  efle  arbitrabimur  f Sed  audia- 
mus caufam  conventus  faciendi . Quo- 
niam fandlar  univerfales  fynodi  quinta 
& Texta  canones  non  fecerunt  , pro- 
pterea nos  in  hanc  Imperialem  urbem 
convenientes  , canones  confcripfimus  . 
Oportebat  enim  , ut  fynodus  univerfa- 
lis  canones  Ecclefiallicos  promulgaret. 
Itaque  hzc  Trullana  fynodus  lupple- 
mentum  duarum  elle  dicitur  , & quod 
deerat  quinte  & fextr  , id  nimirum 
addidille.  Ideo  enim  nec  lexta,  ajunt  , 
proprie  nominatur,  fed  Urit  , id 
ell,  quinifexta  . Salicet  nomine  fexte 
fynodi  Trullana  fe  prius  venditare  vo- 
lebat . At  nunc  nec  fexia  , nec  quin- 
ta , nec  feptima  ell  , fed  monfirum 
quadam,  quinifexta.  Illud  vero  quit 
ferat  , quod  infimulant  patres  hi  duo 
graviliima  concilia  tanquam  mutila  & 
imminuta  , ut  caula  congregationis  ite- 
celTaria  videatur  i Enimvero  concilium 

tenerale  Ecclefia  ne  unum  quidem  ha- 
uit,  ubi  caufa  aut  hzrefis,  aut  fchif- 
matis  nulla  efiet . Trullana  hzc  fyn- 
odus fola  ell , quz  non  ad  profliean- 
dam  hzrefim,  non  ad  tollendum  fenif- 
ma  , fed  ad  canones  edendos  cogitur  . 
Ecquid  autem  erat  opus , pallores  Ec- 
clcnarum  omnium  (uis  feaibus  cieri  , 

- ut  poli  innumeros  fere  canones  Apo- 
AoliCds,  Nicznos,  Ancy manos , Neo- 


c*£arienfes,  Antiochenos  , aliorumque 
plurimorum  & martyrum,  & confeflTo. 
rum  , qui  canone  fecundo  Triillano 
comprobantur,  alii  centum  duo  ab  his 
patribus  ederentur  ? Quanto  vero  gra- 
vius fexta  fynodus  egit , quz  , caufa 
fidei  , ob  quam  convenn-at  , abfoluca, 
noluit  Ecclefiam  canonibus  onufiam  di- 
fcedere  . Non  igitur  necelle  erat  cano- 
nes condere  , fed  fi  verum  fateri  vul- 
tis , alia  Julliniano  caufa  vellrK  con- 
gregationis firit , nimirum  ut  Latinos  , 
ledemqu;  przfercim  Apolloltcam  infe» 
daretur  , utque , quod  Platina  ait , a- 
liqua  veftra  audoriace  probaret  ortho- 
dox*  fidei  nequaquam  congruentia  , rw*»,. 
Nam  fi  , ut  ipli  oicitis  , polt  quatuor  futttTT.ff. 
aut  quinque  annos  a fexta  lync^oexa-  *d  s<i 
da  , fub  Julliniano  , filio  Confeamini 
ConllantinopoU conveniilis , certe  ( com-  V,'ATir!’^ 
puure  tempora  ) hzc  illa  eft  erratica  “ ' 
lynodus  , cui , audore  Beda  , Sergius 
noluit  fubfcnbere  . S.d  jam  videamus, 
ut  reliqua,  quz  nunc  non  extant , dif- 
fiinulemus,  cur  his  centum  duobus  ve- 
flris  CMonibus  lubfcribere  Sergius  nec 
voluerit,  nec  vero  debuerit. 

In  unone  fecundo  fufeipicis  & con- 
firmatis 8j.  canones  Apollolorum:  hos 
fedes  Apoftolica  uon  recepit  , ut  au- 
dor  eft  Ifidorus  id.di(l.  cap.  canones. 

Id  quod  com  ex  Leone  IX.  c. Clemen- 
tis, eadem  dill.  oftendi  poceft  , cum 
vero  magis  ex  Celafio  if.  difl.  cap. 

Sanda  Romana  . Cur  autem  fedes  A- 
pollolica  probet  84.  canonem  , quem 
vos  probatis  , ubi  tres  Machabzorum 
libri  contra  omnium  confenfum  Eccle- 
fiarum  admittuntur  i Atque  in  eodem 
fecundo  canone  fynodum  Cypriam  da 
rebajHizandis  hzreticis  comprobatis  , 
qnafi  fecundum  traditam  Afns  coalue- 
tudinem  let  illa  confticuta  fit , 8e  non 
magis  adverfetur  omnibus  Ecclefiis  Oei. 

Nec  enim  decretum  illud  Cypriani  ex- 
plicari potell  ad  normam  9^.  canonis 
Trullam,  & 19.  Nicznii  quoniam  ca- 
non Cypriani  de  omnibus  in  univer- 
fum  hzreticis  przfcriptus  ell , maxime 
Donatillis  , quos  conllat  in  nomine 
Trinitatis  baptizalle  . Decretum  ergo 
Cypriani  ab  univcrfali  Ecclefia  fimpli- 
citer  reprobatum  Sergius  approbare 
non  debuit'  , quod  Trullana  ly nodus 
fecit . In  canone  tenio  Ecclefiz  Ro- 
manz  legem  de  bigamis  non  ordinan- 
dis fummum  jus  appellatis,  & ex  ri- 
gore aullerum  : fedis  autem  Conllaa- 
tmopoliianz  mollities  ac  dilTolutio  be- 
.'1  ni- 


trft'  'De  AftUwhatt  Cotut/teriM', 


riFgnitas  vobis  eft.  Mediam  qua/i  cx 
duabus  componitis , led  talem  Ecde- 
lia  Latina  (eraper  explofit.  Jure  igi 
tur  hanc  vcilram  Synodum  exploiic  Ser- 
gius. 

Canon  ij.  Jubet  , ut  hypodiaconi , 
diaconi , presbyteri  a fuis  legitimis  uxo- 
ribus non  feparentiir  , Ea  confuetudo 
apud  Grarcos  quidem  invaluit  , fcd 
fynodus  generalis  eam  toti  Ecclelia; 
contra  Latinorum  ufum  male  praeferi- 
plit.  Bene  ergo  Sergius  vellros  cano- 
res reprobavit. 

Canone  }6.  decernitis  , ut  thronus 
Conftantinopolitanus  aequalia  privilegia 
cum  Apoftolica  lede  obtineat , & Ale- 
xandrinus, Antiochenus,  ac  Hierofoly- 
itiiunus  aliis  praeferatur.  Scitis  adver- 
fum  hunc  caoonem  olim  a Sando  Papa 
Leone  pugnatum.  Et  quanquam  ratio- 
ne pugnatum  eft  , at  lequentes  Roma- 
ni Pontifices  Conftantinop.  huic  ambi- 
tioni , & vanitati  contradicere  nolue- 
runt. De  privil.  Antiq. 

Canone)  6*.  prtecipitis  , in  omnibus 
diebus  quadragefiroae , prxier  labbatum , 
& dominicam  , nullas  novas  hollias 
conlecrari,  led  ut  apud  nos  in  die  pa- 
rafceves,  fieri  prsrlandtificaiarum  facri- 
ficium.  Hoc  veflris  Graecis  prarcipite, 
ft  vultis:  Romanus  enim  EpUeopus  hoc 
in  totam  Ecdefiam  decretum  non  pro- 
baret . 

Jam  Canon  s{.  nulla  nollra  coafu- 
tattone  eget : ablurdus  enim  per  fe  efl , 
& manifclle  in  Romanam  Ecclcfiam  in- 
jurius. Ipfum  audiamus.  Quoniam  in- 
telleximus in  Romanorum  civitate  in 
fandis  quadragefimx  diebus  in  egis 
fabbatis  jcpinare  praeter  Ecclcfiall icant 
traditam  confuetudinem;  landar  fy no- 
do viium  ell , ut  in  Romanorum  Ec- 
clelia , G quis  fuerit  inventus  labbato 
)CjQnans  , clericus  deponatur  , latcus 
feftcgcjtur  . . >ium  tibi  videtur  a Ro- 
mano aliquo  Pontifice  hunc  canonrm 
probatum  iri  ? Minime  vero  gentium . 
Quid  6i,i  Vide  an  probandus  Gt.  Sa- 
cra, inquiunt,  feriptura  nobis  praci- 
pit,  ut  abllineamus  a Unguine  & luf- 
iocato  . Mento  igitur  damnamus  eos, 
qui  cujulcumque  animalis  languinem 
arte  aliqua  condiunt , & fic  comedunt . 
Ecqua  autem  major  feripturarum  igno- 
ratio elle  poterat  , quam  exillimare, 
praceptum  illud  Apollolicum  ad  ea  uf- 
que  tempora  perduraGe^  Quanto  verius 
Latini  ueeretum  Hierofolymitanum  , 
quoad  languinem  6c  fufiocaium  attt- 


nebat  , au  breve  tempus  tantifper  ma^ 
nere  inteiprrtati  lunt,  quamdiu  Judzo- 
rum  & Gentium  roiiluctudo  .oalelce- 
ret  , quamdiuque  lyuagogam  Ei^lella 
cum  honore  quouam  itpcliret.  Abeac 
nunc  Gratianus,  Si  Uxix  lynodo  ca- 
nones Trullanos  fibuat  i Innocentius 
vero  decretum  Gratiani  eooero  nomine 
retulit  , quo  erat  a Gratiano  citatum: 
id  quod  Si  Divo  Thomac,  Si  aliis  quo- 
que viris  dotiis  aliquando  accidit , ut 
Gratiani  diligentia  fili  capita  decreti  e- 
memitis  audonbus,  & titulis  referant. 
Idem  quoque  Gregorio  (lono  contigit, 
qui  titulo  de  conltit.  nomine  Hierony- 
mi commentaria  in  Proverbia  retulit, 
quae  Hieronymi  non  eGe  certum  ell. 
Caput  autem  illud,  quod  Innocentius 
citat,  habetur  jt.  diG.  cap.  Si  quis  eo- 
rum , nomine  lextae  fynodi . Adrianum 
vero  Trullanos  canones-  recepiGe,  tan- 
tum abclt  a veritate  , ut  nihil  magis 
veritati  pollit  elle  contrarium  . Ve^ 
Gquidem  illa  reperiuntur  in  epill.  Tiur 
rafii  ad  Adrianum  , non  ficui  Gratia- 
nus memoria  lapfus  exifiiroavit  , in  e- 
pillola  Adriani  ad  Tharafium.  Thara- 
fius  itaque  recepit  illos , non  Adrionus  , 
ut  pacet  a£lionc  fecunda  8c  tertia  fepu- 
ma:  fynodi.  Adrianus  fiquidem  verba 
Tharafii  refert  , ut  Conuantinopolita- 
nos  proprio  mucrone  confodiat.  Si  e- 
nim  , inquit  , vos  fatemini  canones  il- 
los divinos  & legales  clfe  , canone  au- 
tem 8i.  imaginem  Chrifii  venerandam 
elle  conceditis , quid  nunc  contra  facras 
imagines  depugnatis  > Quod  fi  leptima 
fynodus  uno  caqone  utitur,  ut  iplorum 
Grzcorum  tellimonio  imagines  elfi;  ve- 
nerandas comprobet  , ecquid  inde  ar- 
gumenti promitur,  ut  exteros  item  ca- 
nones approbarit?  Quali  totum  Menan- 
drum , Aratum  , aut  Epimenidem  cod- 
firmarit  Paulus  , quod  tiorum  aliquan- 
do fic  tefiimoniis  mus.  Nec  verba  illa, 
qux  ex  repiima  fynodo  retulimus , ipfi- 
us  lynodi  funt,  led  Tharafii,  Petri  H- 
pifcopi , Epiphanii . Qux  non  erat  ejus 
temporis  & inllicuu  expendere  . Non 
enim  id  tum  agebatur,  an  Trullaualy- 
nodus  probanoa  edet  , led  an  eflenc 
imagines  veiierandx.  Quamobrem  quz 
obiter , & prxter  inlliuitum  a privatis 
hominibus  in  Concilio  dicebantur  , ne 
nuvz  lices  luborircncur,  illa  fapientec 
a I^cribus  difiiraulaca  funt , eo  vel  ma- 
xime , quod  m caula  prxeipua , de  qua 
ibi  erat  concroverfia  , Trullanz  fynodi 
au^toriute  bbeaier  uccbautjr  < Id  ne. 

com-  . 


■JJhtr  ^littus.  Cap.  Pojh.  1^9 


comfflinifci  videamar  , Nicohus  nimi- 
rum cit  audior  adhibendus  , qui  in  t- 
pidoU  ad  Michaehm  Imperatorem,  cum 
ad  quandam  cautam  luadendam  lynodi 
hujus  Trullanar  canone  quodam  vellet 
uti,  in  hunc  modum  dilTerit  : Provide 
hoc  Conflantinopolitana  fynodus  cano- 
num tuorum  fexto  dignofcitur  prohibe- 
re capitulo.  Quod  tamen  non  apud  nos 
invenitur  , fed  apud  vos  haberi  perhi- 
betur . Verum  novimus  nos  Apolloli- 
cis  imbuti  documentis  etiam  lenten- 
liis  uti  Paganorum  i quanto  magis  Chri- 
ilianorum  , & contra  ipfos  , quorum 
nec  vitam  lequimiir , nec.  mentem  er- 
roneam imitamur  ? Denique  Apollolus 
Paulus  de  libris  Paganorum  aliqua  in 
luis  fcrtptis  potuit;  numquid  ideo  et- 
iam cunCta  recipienda  funt,  qua;  cum 
his  pariKr  funt  prolata f Hadlcniis  Ni- 
colaus. Non  itaciue  li  aut  Innocentius, 
. aut  feptima  fynodus , aut  Nicolaus , aut 
concilium  Florentinum , horum  audori- 
tate  canonum  abutuntur , probato  uno  , 
aut  item  altero,  reliquos  probaverunt. 
Quanquam  Patres  fynodi  Florentinzhos 
loz.  ciialle  canones  , me  omnino  prz- 
terit . Nam  quod  adtione  quinta  refer- 
tur , id  non  ex  fynodo , ubi  hi  canones 
fiuit  edtti  fub  Jufliniano,  fed  ex  fexto 
concilio  univerlali  fub  Conftamino  il- 
lius patre  depromptum  e(l  , ut  adlione 
17.  ejufdem  lexti  concilii  patet . Sed 
quoniam  & hzc  fynodus  apudTrullum 
regium  palatium  icilicet  celebrata  ell , 
quod  de  hac  dicitur  , hoc  per  errorem 
ad  Trullanos  canones  credituro  ell  per- 
tinere. Quorum  audoritas  ideo  a no- 
bis labeudata  efl , ne  quifquam  fallo 
errore  deceptus  eos  veris  , legitimif- 
ue  conciliis  opponeret . Video  autem 
ubitari  pode  , cur  inter  reliquos  ca- 
nones Eccledx  Komanz  contrarios  non 
& Ss. notaverimus,  ubi  prohibitum  ed, 
ne  Chrillus  oeinceps  fub  figura  agni  pin- 
geretur . Sed  nolui  equiuem  has  I rulli 
regulas  inimice  inledari . Nego  itaque 
in  8i.  canone  lecundum  veram  ledrio- 
nem  tale  aliouid  prohiberi  i quin  po- 
tius in  eo  piaura  illa  veneranda  , qua 
agnus  oigito  Prxeurioris  demonflratur , 
& lufcipituri  & deinceps  confervari  in 
Ecclefia  jubetur.  Id  quod  colligere  li- 
cet ex  epillola  Adriam  ad  Tluradum, 
femimz  fynodi  adibne  pnma  , & ex 
aaione  quarta  ejufdem  feptimz  fynodi . 
De  Trulfi  igitur  canonibus,  atque  adeo 
de  Ijxto  argumento  hadenus. 

Refpon.  In  arguiflcnto  vero  feptimo , Pighii 

ad  7. 


contentio  pertinax  coarguenda  efl,  qui 
ut  opinionem  , quam  femel  induerat, 
tueretur,  fynodos  Ecclefiz  deneio  fu* 
fceptas  vanis  conjedurts  inhrnure  per- 
rexit . Tantum  lludium  certandi , ubi 
femel  efferbuit , & dura  pertinacia  po- 
tefl.  Mihi  vero  non  ell  hoc  loco  opus 
pro  fexta  fynodo  , unde  emerfit  ceru- 
men, depurare,  quam  & Agatho  co- 
egit, & Leo  II.  confirmavit,  quam  Sc 
Ma  lib.  de  temp.  rat.  cap.  jtf.  & ex- 
teri poli  eum  catholici  probaverunt , 
quam  & concilium  Florentinum  felT.  j. 
recipit , & Eugenius  IV.  in  decreto  fu- 
per  unione  Jacobinorum  veneratur.  A- 
Iii  pro  fexta  & feptima  fy nodis  apolo- 
gum edant,  (i  diligentia  illis  Francifei 
Turrenlis  non  adhuc  facit  fatis.  Nos 
enim  in  dogmate  fidei  , Sc  decreiis  ad 
falutem  fidelium  necellariis  conciliorum 
audoritatem  afferimus,  in  rerum  gella- 
rum  judicio  & ordine  non  afferimus. 

Nec  in  his,  qux  parum,  vel  certe  ni- 
hil ad  nos  attinent,  tempus  & operam 
fumimus. 

Ad  oflavum  ergo  argumentum  Caje-  R^jrpon. 
tanus  in  opufculo  de  audor.  Papx , ,4  ’ 

Concit,  cap.  8.  refpondet , Concilium 
Conflantien.  quo  tempore  illud  decre- 
tum edidit , non  fuifle  univerfale  & in- 
tegrum. Erat  enim  tum  fchifma  in  Ec- 
clelia  fub  tribus  Pontificibus  , Jotnne 
XXIII.  Gregorio  XII.  & Benedido  XII. 

Unde  afferere  , quod  id  temporis  illud 
concilium  erat  generale,  nihil  aliud  ell, 
quam  revocare  antiquum  fchifma,  ali- 
ofque  damnare , qui  Benedidum  Sc  Gre- 
gorium  fequebantur.  Quod  tamen  fuit, 
eftqire  femper  ambiguum.  Quod  li  ob- 
jicias , Martirium  V.  in  ultima  leflionc 
approbafle  omnia  , Sc  lingula  decreta 
in  materiis  fidei  , qux  prius  a Conci- 
lio Conllantienfi  prodiiflent;  refpondet 
idem  Cajetanus  , id  proprie  ad  fidem 
pertinere  , & tanquam  fidei  decretum 
a Martino  probari , quod  adverfum  hx- 
reticos  fuiflet  definitum,  ut  in  odava, 
ij.  & ii.  feflione  fadum  ell.  Quod 
autem  Martinus  V.  ea  folum  pr^t, 
patet  primum , quoniam  ad  petitionem 
Oratoris  Regis  Polonix  illa  approba- 
tio fada  ell,  qui  hoc  tantum  exigebat, 
ut  ada  in  Concilio  contra  hxreticos 
confirmarentur.  Patet  etiam,  quiaMar- 
tiiius  diat  , fe  omnia  fic  conciliariter 
fada  approbare  , Sc  non  aliter  , nec 
alio  modo.  Supponebat  enim  quxdam 
non  condliinter  ada  . Nam  in  illa 
quarta,  & quinta  feflione,  ut  idem  O- 
M X jeca- 


l8o  De  Am^vrltate  Cwalumim. 


jc(2nus  admonet  > nec  di^utacio  , aut 
(lifquifiiio  aliqua  interceflerac , nec  de- 
ledli  fuerant  adhuc  viri  dodt  ad  di(T:- 
nndum  , & traCbndum  ea,  qui  m K- 
dei  doctrina  eflciu  coitlticuenda  > icd 
id  cautum  poftca  a concilio  luit  in  f:l- 
lione  fexca  . Ita  fi  quis  tradita  in  fel- 
I lione  quarta  diligenter  expendat , tnye- 
' niit  ea  non  formam  habere  decreti  , 
quo  videlicet  aut  hdclcs  obligentur, 
aut  contrarium  fentientes  explodantur . 
Patet  demum  ex  literis  Mirtini  Quinti , 
in  quibus  errores  Joannis  Vvielefh , fq- 
annis  Hufli  , & Hieronymi  Prageniis 
exprclTe  damnantur  , nulla  de  ea  re  , 
an  Concilium  (it  fupra  Papam  , faCta 
mentione  . Sed  quoniam  quz  de  Con> 
cilio  Confbntienu  in  dubium  verti  fo- 
lent  , ea  pulcherrime  explicantur  a di- 
fcipulis  D.  Thomz , maxime  a Cajeta- 
nollra  familia  excellentifll- 
mo,  nos  de  hae  re  ne  verbum  quidem 
j ..  ctnc.  ullum  prxterea  faciemus  . De  oCtavo 
, Igitur  argumento  tantum, 
sdy.  nono  vero  miror  equidem  illo- 
rum czeiutem , qui  concilium  Bafilien- 
fe  tueri  volunt  , cum  mamicllum  fit  , 
illud  , licet  a principio  Hugenio  Quar- 
to confentiente  fuerit  congregatum  , 
poftea  tamen  ab  eodem  primum  Fer- 
rariam, deinde  Florentiam  translatum, 
ubi  Bafilienfes  conatus  publica  Eccle- 
iiz  auCloritate  rcprefli  funt  . Nam  & 
unio  Armenorum , & Grzcorum  popu- 
li Chrifliani  conlenfione  approbata  , 
non  in  Concilio  Bafilienfi,  fed  in  Flo- 
rentino faCila  efl.  Eugenium  Ecclefia  et- 
iam poli  illam  depolitionis  Bafilicnfis 
fententiam  , pro  vero  Pontifice  habuit: 
Felicem  autem  illum  in  fynodo  eleClum 
concempfit . Quorfum  ergo  attinet  mor- 
dicus Concilium  Bafilienfe  tenere  i Quor- 
Inm  favere  bzreticis  , qui  conciliorum 
tn  bzreticos  judicu  innrma  efTe  coc- 
undunt,  quod  Concilium  Bafilienfe  eos 
hzrcfis  nomine  damnarit  , qut  etiam- 
num_  catholici  judicantur  ? Quq  qui  non 
Untiat  , is  nihil  omnino  Icnlurus  efTe 
videatur  . Quocirca  non  dubito  , efTe 
nunc  grande  piaculum  , pro  Concilio 
Bafiliciili  flare  velle  , cum  fchirma  il- 
lud jam  extinflum  non  alia  ratione 
magis  denuo  pofUt  accendi  . Et  Nico- 
laus Quintus  aperte  fentit , Felicem  il- 
lum non  luifle  verum  Eccleflz  pallorem, 
fed  nominatum  ; nec  verum  concilium 
& generale  , fed  congregatum  vocat 
nomine  Concilii  generalis  : Eugenium 
vero  felicis  recordationis  prxdcccflb- 


rem  fuum  honorificentHis  appellat . L 
ta  in  liceris  fuis  non  probat  , nili  be- 
neficiorum collationes  ( fic  loqui  fo- 
lent  ) & hujufmodi  cztera , quj  fi  ir- 
rita liaberentur  , populus  mutatis  aut 
palloribus,  aut  officialibus  multum  in- 
commodi acciperet . Atque  Leo  Deci- 
mus in  Concido  Lateraoenfi  feffione  1 1. 
plane  definit,  Concibum  Bafilieufe  non 
fuifTe  legitime  congregatum . Et  pollea, 
cum  de  quadam  lanCbon:  ageretur  a 
concilio  Bafilienfi  edita  , Sicut  Leo  , 
inquit  , ea  , qu;  in  fecunda  Epheli^a 
fvnodo  temere  contra  juflitiam  & ca- 
tholicam fidem  gella  fuerunt , poilmo- 
dum  in  Chalcedonenii  Concilio  fecit 
revocari  : ita  nos  a tam  nctariz  fan- 
dlionis  revocatione  retrahi , falva  con- 
Iciencia  , Sc  Ecclefiz  honore  non  pof- 
fumus  : cum  ea  omnia  , poli  iraiuU- 
tionem  ejufmodi  Concilii  ^filienfis  per 
felicis  meti^z  Eugenium  Papam  IV. 
przdecefTorem  nollrum  fadlam  , a Ba- 
lilienfi  cjinciliabulo  , leu  potius  con- 
venticulo fafla  extiterint , ac  propter- 
ea  nullu^  robur  habere  potuerint ; cuna 
etianadblum  Romanum  Pontificem , tao- 
quam  audloritacem  fuper  omnia  Con- 
cilia habentem  , Conciliorum  indicen- 
dorum, transferendorum,  ac  difiblven- 
dorum  plenum  jus  , 8e  pqtellatem  ha- 
bere,, nedum  ex  facrz  feripeurz  telli- 
monio,  didis  fandorum  Patrum,  ac  a- 
liorum  Romanorum  1’ontificum  decre- 
tis , fed  propria  etiam  eorundem  con- 
ciliorum conEflione  manifelle  conllet  . 
Hadenus  Lateranenfe  concilium  • 1'ro- 
bat  autem  ea  , quz  dixerat,  multis  8c 
cellimoniis,  & exemplis,  quz  nos,  ne 
fit  longum  , prztcrmifimus . Sed  provo- 
caverunt Dodores  Parifitnfes  a Con- 
alio  Lateranenfi  , 8e  appellatio  nocni- 
ne  Acaderaiz  circumfertur.  Quorum  il- 
la fuerit , ego  hic  non  difwco  : illud 
afiero,  non  fine  Ecclefiz  fcandalo,  at- 
que pernicie  circumferri  . Extat  ana- 
wma  Pii  Secundi  in  eos , qut  ad  futu- 
rum Concilium  appellaverint  > & fine 
Iht  caufis , quas  multas  fuis  liceris  red- 
didit, manifellumefl,  rem  hanc  & h{- 
reticorum  omnium  fummum  patrocini- 
um efle,  Sc  feneflram  vel  maximam  a- 
Mrire  ad  obedientiz  Ecclefiatlicz  ja- 
duram  , ac  perniciem  verz  pietatis  . 
Sed  de  his  non  efl  hujus  loci  , tempo- 
rifque  diffcrere.  Verum  objicis  ea,  quz 
in  fecunda  feffione  concilii  Bafilicnfis 
decreta  funt  , a legitimo  concilio  efTe 
dccTCca  , ut  patet  cx  Uteris  Eugenii  * 

quz 


Ltber  Caput  Pojh. 


qux  leAz  funt  \6,  leff.  ejurdem  con- 
cilii . Sed  nos  huic  quxftioni  breviter 
refpondemus,  non  approbaiTe  Eugenium 
decreta  edita  , fed  folum  concilium  ge- 
nerale Bafilienfe  a tempore  inchoatio- 
nis fuai  legitime  continuatum  fiiifle  . 
Deinde  concilium  in  fecunda  felTio- 
ne  non  erat  plenum  , quia  major  pars 
epifcoporum  deerat  , imo  pauciflimi 
aderant  . Quare  inchoatione  quidem 
generale  erat  , fed  nondum  erat  vere 
& perlede  re  ipla  generale  . Praeterea 
Legatus  fine  commilTione  procellit  ad 
ea  decreta  ferenda  , ut  ex  literis  Eu- 
genii  ad  Julianum  coUigitUr . Adde 
quod  cum  gravis  atque  uiliicilis  Icm- 
per  hiilTet  inter  catholicos  altercatio  , 
qutbuldam  dicentibus  Papam  fupra 
concilium  efle  , aliis  contra  alTerenti- 
bus  concilium  elfe  fupra  Papam  , nulr 
la  conqui^tione  fadla  , nullo  examine 
przcedenti  , politum  e(J  id  quod  e- 
rat  ambiguum  , Quare  non  mit  de- 
evetum  Fidei  , fed  limplex  quxdam 
commemoratio  ejus  doArinx  , qux  e- 
rat  in  Concilio  Conllantunlt  tradi- 
u . Id  quod  videntes  hujus  fynodi 
patres  , rurfum  in  feflione  55.  rem 
eandem  aliter  tradlaverunt  , definientes 
ea  tanquam  Fidei  decreta  elTc  dein- 
ceps ampledenda  . Sed  tunc  omnis 
legatorum  potellas  erat  abolita  , & fy- 
Bodus  Florentiam  translata  . Quare  ni- 
hil mirum.  Ii  turpiter  & pueriliter  er- 
raverit , eos  pro  hxreticis  conde- 
mnando, qui  nunc  line  controverlia  fi- 
deles habentur  . 

R'fpon.  Ad  decimum  vero  argumentum  re- 
»d  IO.  fponlio  ell  facillima  , plenaria  conci- 
lia a fummo  Pontifice  minime  confir- 
mata per  alia  legitima  & probata 
emendari  . At  quod  plenaiiuni  con- 
cilium fummi  Pontificis  au£loritate 
firmatum  per  aliud  pollcrius  emen- 
detur , exemplum  ne  unum  qii  ucm 
proferri  potell  . Nam  & huiulmodi 
concilia  Augullinus  non  infirmat  , led 
tuetur  ejuldem  libri  c.  4.  Quanquam 
Augullinus  non  videtur  loqui  de 
emendatione  Fidei  , fed  de  emendatio- 
ne legum,  qux  ad  res  fctlicet  vel  ge 
lias  , vel  gerendas  referuntur  . Ipfa 
lenaria  , inquit  , concilia  priora  a po- 
erioribus  emendantur  , cum  aliquo 
rerum  experimento  aperitur  , quod 
claulum  erat  . Quod  ad  fidei  veritatem 
referri  vix  potelf  , qux  non  rerum 
experimentis  innotefeit  . Leges  ergo 
nonnullx.j  in  quibus  per  imprudentiam 


181 

falli  concilia  polTunt , nihil  obllat  quo- 
tumus a pollerioribus  conciliis  emen- 
dentur. Ifidoro  autem  ex  his  etiam  re- 
fpondetur . Non  enim  funt  nobis  expli- 
fanda  fingula. 

Ad  undecimum  , diximus  fxpe  con-  Refpon. 
cilia  integra  8c  capitis  audloritate  per- »d  n. 
fedla  ea  efle  , qux  nos  ab  errore  ven- 
dicanuis  . Nec  n fummus  pontifex  fir- 
mus in  fidei  caufa  judex  ell  , conci- 
lia fruftra  coguntur  . Primum  enim  , 
ut  capite  fuperiore  admonebamus  , 
Romanus  pontifex  non  temere  & flui- 
te , fed  confiderate  atque  fepienter  de- 
bet fidei  controverfias  definire  , advo- 
cando fcilicet  confiliarios , vel  plures  , 
vel  pauciores , juxta  rei  , de  qua  dil- 
feritur  , gravitatem  . Juvant  enim  pa- 
tres concilii  fummi  Pontificis  fidem 
atque  dodlrinara  . Unde  in  concilio 
Flierofolymitano  , cum  fada  eflet  ma- 
gna conquifitio  , Petrufque  fententiam 
dixillet  nullo  factarum  literarum  teftt- 
monio  fulcitam,  Jacobus  probavit  eam 
quidem  additis  teflimoniis  propheu- 
rum.  Adjecit  item  quafi  de  fuo  legem 
maxime  neceflariam  de  abflinentia  ab 
idolothytis,  fornicatione,  fuffocatis,  & 
inguine  . Ita  enim  <J'vina  procuratio 
in  ecclefiam  fe  fundit , ut  membra  prx- 
cipua,  tametit  a capite  ipfa  pendeant  , 
caput  tamen  tueantur  & juvent . Facit 
quoque  concilium  plaufibiliorem  popu- 
lo fidem  propter  acceptillima  multorum 
teflimonia  atque  judicia  . Nam  & le- 
ges , qux  communi  optimatum  coiifv- 
lu  & rogantm , & feruntur  , libentius 
populus  accijfr,  quam  fi  a rege  folum 
ederentur  . Quamobrem'Beda  libro  re- 
tra.  in  aftus  Apoflolnrum  prudenter 
lane  monuit  , Paulum  contulillc  cum 
Apoflolis  aliis  Euangelium,  quod  prx- 
dicabat  in  gentibus  , folerter  in  conci- 
lio difquirendo  , an  redle  de  legalium 
cciTatione  doceret  . Non  quod  ipfe  de 
hac  re  , inquit,  aliquid  dubitaret,  fed 
ut  mentes  dubitantium  Apollolica  fy- 
nodi audloritate  firmarentur.  Gregorius 
autem  de  lynodis  provincialibus  locu- 
tus efl  , qux  in  caufa  fidei  vix  quic- 
quam  obtinere  potuciunt  , iiifi  eflenc 
fummi  pontificis  audloritate  roboratx  . 

Illa  expertus  efl  Gregorius  , hxc  non 
efl  expertus . Quanquam  8r  illo  tem- 
pore concilii  Nicxni  utilitas  nondum  e- 
rat  fatis  explorata  . 

De  poflremo  argumento  difficile  di  R^jv 
diu  ell  . Quid  1 .‘.cologi  fere  opineii-  ult. 
tur , video . Hoc  tamen  vere  licet  dice- 
M i rt  , 


1 8 2 De  AuSiorifate  Conciliorum . Lii.  ^uintut . Cap.  Pojir. 


re  , Rocnanum  illud  Nicolai  concilium 
locutum  eflc  multo  ad  lenium  fidelium 
accommodatiiu  . Concilii  verba  prius 
audiamus  : pofierius  expendemus , v;. 
rane,anfalfalint.  Profiteor , inquit Be- 
rengarius  , non  folum  (aeramentum 
fed  verum  etiam  corpus  Chriili  mani- 
bus facerdotum  ira£lari,  frangi,  & fi- 
delium dentibus  atteri . Hxc  Berenea- 
rio  przfcripta  afynodoconfeinonistor- 
ma  . Ubi  alterum  pocefi  habere  dubi- 
tationem , An  corpus  Chriili  ratione  fa- 
cramentaliuni  fpecierum  vere  & ira- 
Gari  dicatur , & frangi  i alterum  dubi- 
uri  non  poteft,  quin  in  feipfo  Chriftus 
nec  trafletur  a lacerdotibus , nec  fran- 
gatur. Atque  alii  dicent  forte  pro  fuo 
arbitratu  quifque : nos  autem  hoc  qui- 
dem tempore , & in  hac  quacllione  fe- 
, querour  potiflimum  Thomam  Vvalden- 
lem  , qui  in  libro  facramenul.  tiu  4. 
cap.  4S.  docet , ejufmodi  loquendi  for- 
mulas & eile  venlTimas,  & elTe  etiam 
olim  a Patribus  ufurpatas  . Refert  in 
hoc  Dionylium  cap.  3.  ltb.de  ecclelialL 
Hierarch.  Refert  quoque  Chryfoftomum 
in  Maiih.homiL8}.  Retulerat  autem  8c 
cap.  fuperiore  Palchafium  in  lib.  de  cor- 
pore & (anguine  Chriili  . Fitkles  fane 
cum  fpecies  facramentales  viderint  , 
Chrillum  fe  vidiffe  tellaniur,  eundem- 
que  , cum  illas  tetigerint,  tetigifle . Quod 
magnum  profrdlo  argumentum  ell , cur 
iu  eflc  credamus  . A fidelium  vulgo , 
inquis , ifta  fumis  . Metuebam  ne  a le- 
aionibus  diceres . Chrilliani  rudes  difle- 
runt  illo  modo . Bene  mofedlo  narras . 
Nam  in  quxflione  fideiwmmunis  fide- 
lis populi  feofus  haud  levem  facit  fi- 
dem . Quzro  enim  ex  te  , quando  de 
rebus  Chrillianx  fidei  inter  nos  con- 
tendimus , non  de  philofophiz  demtis , 
utrum  potius  quxrendum  efl , quid  phi- 
lolbphi , atque  ethnici , an  quid  homi- 
nes Chnlliana  & do&rina  & fide  inlli- 
tuti  fentiant?  Przfertim  cum  huiefen- 
tentiz  coolcnlcnnt  Patres  etiam  vete- 


res t quemadmodum  paulo  ante  demon- 
liratum  ell  . Prxterea  motis  fpeciebus 
facrameiitalibus , id  quod  inter  do£lio- 
res  fere  convenit  , Chrillus  item  per 
accidens  quidem , fed  movetur  tamen  t 
nihil  igitur  obllat , quin  vilis , ta^lque 
fpeciebus,  Chriili  corpus  & videatur, 
& tangatur . Nam  nec  ipu  fubllantia 
fenfilis,  nifi  per  accidentia , 1'entiripqt- 
ell  . Ad  hxc , cum  fpecies  pdnis  vini- 
que mtlcentur  , Ecclefia  fatetur  cor- 
ytis & (anguinis  Domini  mixtionem 
neri:  ergo  cum  videntur  fle  tanguntur 
fpecies,  corpus  Chrifli  fle  videtur,  fle 
tangitur.  Quid  multat  Sic  mihi  perfua- 
fi , fic  lentio  , Chriili  corpus  in  locum 
anis  ita  fucceflifle,  utprxterea,  qux 
dei  hujus  facramenti  repugnant  , o- 
mnia  libi  vendicet,  qux  pams  ante  ra- 
tione accidentium  vendicabat.  Alioqut 
qui  fpecies  panis  manducaret , is  Chri- 
lli  corpus  non  ederet,  nec  ille  biberet 
languinem,  qiii  vini  fpecie  potaretur  . 
Atqui  feriptum  ell.  Accipite , fle  come- 
dite : hoc  ell  corpus  meum  ; & rurfura  , 
Qui  manducat  meam  carnem,  fle  bibit 
meum  languinem , flec.  fle  iterum , 
manducat  indigne  , judicium  libi  man- 
ducat , non  dijudicans  corpus  Domini . 
Quod  fi  caro  Chriili  in  (aeramento  e- 
ditur , certe  frangitur , dcntibufque  fi- 
delium atteritur.  Utrunque  enim  ei  ci- 
bo, quem  edimus  , ell&  conjundum, 
& proprium . C^d  quod  per  Lucam  , 
fi  Grzct  lermonis  habetur  ratio  , Do- 
minus ait , Accipite  , hoc  ell  corpus 
meum,  quod  pro  vobis irangitur ? Nec 
vero  nobis  Divus  Thomas  in  4.‘fenten- 
tiarum  objici  debet , cum  in  tertia  par- 
te , quxAione  77.  artic.  7.  ad  tertium 
argumentum  , nollrx  hujus  lententi* 
auClor  fuerit  vel  prxcipuus:  quem  quis 
non  prxferat  fexcentis  Oecolampadiis  » 
De  poAremo  igitur  argumento  diximus 
fatis  , latifque  proinde  de  quarto  loco 
diximus  , Ad  fequentem  deinceps  tranfi 
eamus. 


fJni/  Libri  ^inti. 


DE 


Difii-' 


183 

D E 

ECCLESIJE  ROMANJE 
AUCTORITATE, 

Qux  quinto  loco  continetur. 

L l B B K SEXTUS.' 


CAPUT  L 

VU  ftmutuur  »rgi$m*iu»  , 
bitfmt  loci  mnOoritas 
imfrnfotuur . 

N eum  locum  incidimus , 
quem  longe , hieque  pa- 
tentem Theologi.^jler- 
tim  juniores,  copiofe  tra- 
&re  (olent  , propterea 
quod  ledis  Apoltolicx 
non  au£toriias  modo , & 
gravitas  , verum  etiam  omnis  omnino 
vis  8c  facultas , cumfempcrabhatreticis 
impugnau  ;fl,tum  multo  magis  hoc  tem- 
poK  a Lutheranis  impetitur , quonm  in 
Romanam  Ecclefiam  contentio  peninax, 
& odium  zternumell.  Sed  non  ego  per- 
fequar  quxftiones  infimtas  de  Romani 
Pontificis  poteflate : tantum  de  auftori- 
tate  dogmatum  videamus . Nolo  auttm 
agere  confufe , ut  id  explicemus  hacdil- 
putatione,  quod  queritur.  Itaque  eo- 
’ . rum  impmis  argumentationes  expone- 
' tnus , qui  locum  impugnant . Deinde  lo- 
ci nos  vim  8;  auftoritaum  cum  catholica 
Ecclefia  confervabimui . Poft  h^c  adver- 
fiiriorum  argumenta  dduenus . Qux  ft 
longior  fuerit  oratio , cum  magnitudine 
utilitatis  comparata , fortaflr  etiam  bre- 
vior videbitur.  Qgi  igitur  locum  hunc 
infirmare  pergunt , his  argumentis  , ut 
fibi  videntur,  efficiunt. - 

I.  Arg.  Primo  , Joannes  vigefimui  fecundus 
publice  docuit  , juftorum  animas  non 
videre  Deum  ufque  ad  judicii  diem  ; 
cavitque,  ne  Pariftis  Theologix  gradum 
quifquam  confequeretur , nifi  prius  in 
hancfencentiamiuraviiret.  Errare  igitur 
fummus  Pontifex , atque  adeo  fedes  Apo- 
flolica  in  fkfe  poteft . 

a.  Arg.  Secundo,  Cceleftinus  Tenius  defini- 
vit , quod  cum  alur  conjugum  labitur 


in  hzrefim , diffi>lvttur  matrimonium  , 
ut  patet.de  divortiis , cap.  Quanto . Su- 
per qutk  affirmat  Hoflienfis  , Ozieftini 
epiftolxm  decretalem  habium  olim  iu 
corpore  juris  . Erravit  igiiur  in  fide 
Coeuflinus , nam  definitio  illa  Euange- 
lio contraria  ell. 

Tertio , Alexander  Tertius  de  fpon-  j,  A^ 
fa  duorum,  cap.  Licet,  aflerit , quof- 
dam  fuos  prcdeceffores  judicaffe , quod 
fi  poft  matrimonium  contra£lum  per 
veroa  de  prxfenti , non  confummatum' 
tamen,  aliud  novum  matrimonium  con- 
fummetur  , primum  dirimitur  , fecun- 
dum efl  validum  . Hic  autem  error  ell 
fine  dubio  in  fide  , 8c  moribus  mani- 
feflus. 

Qiurto  , idem  Alexander  Tertius  , 4.  Arg. 
cap.  Cum  edes,  de  teftament.  definit, 
alienum  efle  & a generali  Ecclelix  con- 
fuetudine  , 8e  a divina  lege,  & fando- 
rum Patrum  inftitutis , ut  teflamenu  , 
nifi  quinque  , vel  (eptem  tefUum  fue- 
rint lubfcriptione  firmata  , penitus  re- 
fdndantur.  Conflat  autem,  civilem  le- 
gem , quae  ejulinodi  teflamenu  minus 
folennia  irriut , a viris  hodie  Ecclefia- 
llicis  comprobari  . Falfus  efl  igitur  in 
fide  Alexander,  ut  qui  pronuntiet  , le- 
gem aliquam  efle  divinx  contrariam  , 
quae  re  vera  contraria  non  efl. 

Quinto , Innocentius  Primus  in  epi-  f.  Ar{. 
flola  ad  Rufiim,  & Eufebium,  cap.  i. 

Qui  viduas  , inquit , acceperunt  uxo- 
res , ad  fummum  ^cerdotium  agno- 
Icimus  pervenifle  . Qjod  contra  legis 
HTeprxeepu nullus  ignorat,  cumMoy- 
fes  cbmitet  , Uxorem  virginem  lacer- 
dof  accipiat  : contra  quoji  prxeeptum 
divina  audoriiate  fubnixum  nulla  de- 
fendo opponitur  , nifi  confuetudo  ve- 
llra,  qux  ex  ignorantia  pro&da  efl  . 

Et  Innocentius  Tertius  , cap.  Per  ve- 
nerabifem.  Qui  filii  fint' legitimi,  cum 
M 4 quan- 


» 


Oigitized  by  Googie 


6.  Arj. 


7.  Arg. 


i 


8.  Arj. 


*Arg. 


lo.Arg. 


184  De  Scckft*  RomatM  AuSforUdte, 


Quandam  legem  Deuteronomii  reculil- 
/ec  , Sane , aic  , cum  Deuteronomium 
fecunda  lex  interpretetur,  ex  vi  voca- 
buli  comprobatur , ut  quod  ibi  decer- 
nitur ^ in  novo  teltamento  debeat  ob- 
fervari.  At  decreta  veteris  legis  debe- 
re a nobis  oblervari,  facris  etiam  lite- 
ris, non  modo  Concilio  Vlorentinoad- 
verlatur. 

Sexto  , Nicolaus  Tertius  in  extrava- 
ganti , Ex:ic , qui  inniiiac  , de  verbo- 
rum lignifiiMtioiie  , decernit,  abdicatio- 
nem proprietatis  omnium  rerum  tam  in 
^ciali  , quam  in  communi  Chnftum 
Dominum  & verbo  & exemplo  docuif- 
fe  . Quod  erroneum  elfe  Joannes  Vi- 
ge/imus fecundus  docet  in  extravagan- 
u.  Cum  i iier  nonnullos.  . 

Septimo,  Nicolaus  ad  confulta  Bul- 
garorum  , referturque  de  conlecratio- 
ne  dilliniX  4I  cap.  A quodam  fudxo , 
definit  , quod  fi  in  nomine  Chrifli  ali- 
quis baptizetur,  rebaptizan  non  debet  : 
Cujus  oppofitum  Pelagius  Papa  deter- 
miiat  in  cpiliola  a.l  Giudeiittum  epi 
fcopum  , referturque  eadem  dill.  cap. 
Multi , Sc  cap.  Si  re  vera , qux  amm 
capitula  tx.  eadem  cpitlola  funt  de- 
prompta*. Confentit  & cum  Pelagio 
Zacjurias  Papa,  cap.  In  fynodo  , ea- 
dem dilhndto.ie . Aut  Nicolaus  igitur  , 
aut  Pelagius  Llio  dc  fidei  quxlhone 
decrevit . 

octavo  , Div.  Gregorius  in  epiftola 
quadam  ad  Augiiftinum  Cantuarienfdbi 
ArcnKpifca^um , Gregorius  quoque  ter- 
tius in  epiftola  ad  Bonifacium  epifco- 
pum , ex  Apoftolicx , Ronunxque  Ec- 
clefix  auCloritate  pronunciarunt , quod 
i mulier  infirmitate  aliqua  fuerit  cor- 
repta , nec  voluerit  debitum  marito  fuo 
reddere,  maritus  quidem  aliam  uxorem 
ducere  poceit,  ea  lege  umen , ut  fub- 
fidii  opem  conjugi  priori  non  fubtra- 
hat  . Quoti  autem  vir  ab  uxore , qux 
per  infirmiutem  debitum  reddere  non 
valet.,  difcedere  pofTit  , atque  ad  fe- 
cundas nuptias  traiifire,  doCtrinx  Eu- 
angelicx , Apoftolicxque  adverfum  efl, 
ut  Gratianus  31.  quxft. 7.  dixit. 

Nono  , Celafius  contra  Eutychen  , 
8c  Ncflorium  definit  , in  altaris  facra-' 
mento , faCla  etiam  conlecraiione , pa- 
nis, vinique  fubflantiam  manere  . Id 
qui^  a hde  daiholica  alienum  eft . 

Decimo  , Romani  Pontifices  liceras 
Ixpc  facras  faPo  expofuerunt  . Nam 
ut  ea  loca  prxtermitcam  , qux  Caje- 
sanus  refert  in  opulculo  17.  qtfxftio- 


num , q.  ult.  certe  Celafius  Papa  cuni 
concilio  feptuaginia  epifeoporum  , & 
refertur  fub  nomine  Pelagii  , xi.  difL 

cao.  Quamvis  , atque  Anacletus  xi. 
diit.  cap.  SacrofanCla  , probant  , Ro- 
manam Ecclefiam  exteris  effe  prxla- 
um  illa  Euangelica  voce  Domini  fal- 
vatoris  , Tu  es  Petrus,  & fuper  hanc 
petram  xdificabo  Ecclefiam  meam  . 

Quod  idem  plures  etiam  alios  Pontifi- 
ces fenfifTe  conflas  . Ridiculum  autem 
videtur  cfTe  Euangelicum  tellimonium 
in  eum  fenfum  velle  fledere.  A.l  eun- 
dem quoque  modum  plenque  fummi 
Pontifices  ad  probandum , majores  ec- 
clcfix  caulas  ad  ledem  Romanam  efle 
referendas  , inducunt  illud  ex  Luca  , 

Ego  rogavi  pro  te , Petre , ne  deficiat 
fijes  tua.  Quod  quam  ineptum  fit, vel 
ex  eo  liquere  ajuni,  quod  ibi  Dominus 
Petro  folum  , non  item  polleris  loque- 
batur . Subdit  enim  , Et  tu  aliquando 
converfus  confirma  fratres  tuos  . Qux 
verba  fi  ad  polleros  referantur  , nimi- 
rum Rom  mos  Pontifices,  prius  averfos  ;. 
fuifie  oporteret , ut  aliquando  coiiverfi  ' 
confiriTUrent  fratres  luns  . Cum  itaque 
Romani  Epifeopi  facras  literas  filfo  in- 
terpretentur , falli  Si  fallere  in  fidei 
dogmate  pofTunc . Nam  ex  /aerarum  li- 
terarum  reda  incelligentia  vera  dogina- 

u,  ex  obliqua  vero  falfa  trahuntur,  ii.Arg. 

Undecimo , Si  Apollolica  fedes  in  fi- 
de errare  non  poflet  , id  maxime  ex 
privilegio  Petri  Luc.  xx,'  Ego  rogavi 
pro  te  , Petre  , ut  non  dehciat  hdes 
tua  . At  Petri  fides  detiecit , juxu  id  , 
quoi  Ambrofius  ait  , Fiddior  fadus 
cll  Petrus  , pollquam  fidem  fe  perdi- 
difle  deflevit . Mulco  ergo  magis  exte- 
ri fucceflbres  errare  in  fide  potuerunt. 

Ut  erravit  certe  Anallafius  19.  diftin.  z>;y: 

cap.  Anaflafius  . Erravit  quoque  Ho-  Jriur  . s» 

nonus,  iit  in  Concilio  fexto Conflant. A™- ♦z- 
adioue  13.Sc  18.  definitur.  fdtpttn. 

Poflremo  , Hieronymus  in  epiftola  ix.  Arg. 
ad  Evagrium  , cum  illi  objiceretur  Ro- 
manx  Ecclefix  confueeudo  , Si  audo- 
ritas  , inquit , quxricur  , orbis  major  eft  "X"»*'  • 
urbe.  Ubicunque  fiieric  epifeopus , five 
Romx  , five  Conftancinopqli , five  A- 
lexandrix  , ejufdem  meriti  , ejufdetn 
eft  & facerdotii . Potentia  divitiarum , 

Sc  paupertatis  humilitas  vel  fublimio- 
rem  , vel  inferiorem  epifeopum  non 
fiicit  . Cxterum  omnes  Apoftolorum 
fuccefTores  funt . Quid  ersro.  mihi  pro- 
fers unius  urbis  confueeuiiaem  l quid 
paucitatem,  de  qua  ortum  eft  fup:rci- 

lium. 


•U 


Liber  Sextus.  Caf.  II.  185 


lium,  in  leges  ecclefix  vindicas  } Ha- 
dlenus  Hieronymus.  EcAmbrolius  lib. 
j,  de  Sacram,  captie  primo , cum  Ro- 
nUnam  confuetudinem  itbi  opponeret  , 
In  omnibus , ait , cupio  fcqui  eccleiiam 
Romanam  : fed  tamen  & nos  homines 
icnrum  habemus : ideo  quod  alibi  reflius 
lervatur,  & nos  rede  cuftodimus  . I- 
fum  fequimur  Apofiolum  Petrum : ad 
oc  ecclefia  Romana  quid  refpondet  i 
Utique  ipfe  audior  cll  nobis  hujus  af- 
fercionis  Petrus  Apoftolus , qui  facer- 
dos  fuit  ecclefiz  Romanx  . Quod  fi 
Hieronymus  &Ambrofius  ccdelTzRo- 
nanz  mflituta  lacile  rejiciunt  , certe 
non  efi  cur  Apoliolicz  fedis  przfcri- 
ptam  in  moribus  regulam  fequt  debea- 
mus. Eo  vel  maxime  quod  Trull.  ly- 
nodus  can.  5;.  alferit  , Romanam  ec- 
defiam  przter  ecdefiafticam  traditam 
confuetudinem  Sabbatis  quadragefimz 
j^nare  : corrigitque  hunc  ecdeiiz 
iMnanz  morem  , qui  contra  Apofto- 
lorum  canonera  <5.  inoleverit.  Hispo- 
tifllmum  argumentis  hunc  locum  qui- 
dam infirmum  efie  contendunt  . Cre- 
dunt enim  Icdem  A^llolicam  errare 
pqfie,  etiam  cum  dendei  quzllionc  ju- 
dicat. Inter^rifienfes  Gerlon  & Al- 
mam hujns  Rotentiz  przcipui  audo- 
res  habentur.  Eandem  fequitur  Adria- 
nus  in  4.  fent.  de  confir.  quzfi.  ulti- 
ma. Ac  Thomas  quidem  Vval.  1. 1.  do- 
dr.  fid.  ant.  c.  19.  eandem  videtur  fe- 
ui , tametfi  in  bb.  de  facramemalibus, 
odrina  lo.  lorge  aliter  lentit.  Gratia- 
nus ip.diftin.  §.  Hoc  autem  intelligen- 
dum  efi  , eidem  opinioni  videtur  et- 
iam aflentiri  . Nec  ab  hac  , ut  appa- 
ret , alienus  ell  Cardiaaljs  Turrecr. 
Eb.  4.  par.  x.  c.  16.  Quamvis  in  1.  x. 
c.  109.  iio.  contrariam  fententiam  & 
tenuerit  Sc  ollenderit  . Hanc  Erafmus 
libenter  ampleditur  fuper  epillol.  Hie- 
ronymi ad  Damafum  de  nomine  Hy- 
poltafis . Quin  in  libro  de  ratione  ve- 
IX  theologiz  fenefitam  dicit  aperire 
ad  perniciem  verz  pietatis  eos  , qui 
doceant,  Romanum  Pontificem  errare 
non  polTe  , quoties  de  moribus  , aut 
fide  pronuiiciat  . Huic  Lutherus  fub- 
fcribit  , huic  Uvicleffillz  , atque  ad- 
eo omnes  hzretici  fubfcribuni  libentif- 
fime. 


C A U P T II. 

1»  que  rtiiituT  cuuf»  , eur  Sedes 
jtfefietscM  quimstm  lecum 
ehtiueM. 

HOrum  ego  opinionem  ex  acade- 
miis  theologicis  explofurus  fiim, 
elficiamque  , ut  Ipero  , vi  argumento- 
rum meorum  , u integris  animis  ex- 
pendantur , femotis  contentione  & o- 
dio  , quibus  omne  judicium  exocula- 
ri folet  . Ut  autem  evidentius  intelli- 
gatur,  quam  fit  magnus  hujus  opinio- 
nis error  , fingamus  animo  ununa  efie 
Lutherum  , in  quem  llylus  hic  noder 
acuatur  . Nam  errantium  multitudo 
non  parit  errori  patrocinium  . Sit  er- 
go primus  idemque  iblus  qui  audeat 
affirmare  , fummum  pontificem  eccle- 
fiamque  Romana.m  in  fidei  controver- 
fiis  decernendis  pofie  contra  euange- 
lium errare . Nifi  ego  probavero  cer- 
tioribus argumentis,  id  efie  erroneum, 
quam  probent  cat.hnlici  aut  purgatorium , 
efie  , aut  indulgentias  poutifiuas  divi- 
na aii£loritate  conftare,  audlonta:.  hzc 
mea , quantula  ea  cunque  elt , apud  le- 
dlores  periclitabitur  . Illud  vero  me- 
lius ofiendo  , fi  ad  locum  hunc  firma 
ratione  conliabiliendum  , altius  hujus 
rei  fundamenta  jacio  . Sed  ante  tamen , 
cur  hunc  locum  quintum  icccrimus  , 
paucis  explicandum  ell  . Erunt  enim 
fortaire  quidam , quibus  aptior  ordo  vi- 
deretur , fi  priorem , quo  conciliorum 
auAoritas  continetur,  hic  lucus  ante- 
cederet . ^1- etiam  u aberrant  a con- 
je£lura,  vi^o  umen  quid  fequantur  ; 
nempe  fedis  Apollolicz  audloriute 
fublata  , concilia  quzeunque  non  fo- 
lum  vacillare  , fed  cadere  : at  fedem 
Apoltolicam  per  fe  etiam  fine  conci- 
Uis  fuam  haKre  audloritatem  ; prio- 
rem luque  elfe  ecclefiz  Apollolicz  , 
quam  conciliorum  auctoritatem  . Re- 
bus autem  fuum  cuique  fervare  locum 
natura  jubet  , quemadmodum  locus 
elementis  fuus  ell  cuique  proprius,  ut 
terra  infimum  teneat  , hanc  inundet 
aqua , luperior  zther  , ignibus  altilli- 
ma  ora  reddatur  . Quibus  brenriter 
refpondemus  , nos  humani  ingenii  ha- 
bita ratione,  naturz  ordinem  Tzpe  ne- 
gligere  . Efl  autem  hominibus  com- 
paratum , quod  Arillotcles  non  femel 
admonuit , ut  a notioribus  ad  ea , qux 
minus  funt  nota , proficifcantur . Quanv- 
obrem. 


i86  Ik  EecleJU  Rman»  AuSItr itate  . 


obretn  y eum  conciliorum  aufloricu 
pleri  fque  fic  & acceptior , 8;  notior  , 
nihil  mirandum  e(l , fi  nature  ordi- 
nem anteverterimus.  Preterquamquod 
condlia  Ecclefiam  reprzfenunt  , & 
ab  Ecclefia  catholica  Concilia  catho- 
lica fejun^re,  non  erat  fatis  ex  ordi- 
ne . Mento  igitur  Ecclefie  Concilia 
haerere  fecimus.  Sed  de  his  hailenus  . 
Jam  id,  quod  erat  inflitutum  , perfe- 
quamur. 


CAPUT  III. 


TrUpTtmmtia*/irmti»tt , ifficttHr  , 

Pttri  m fit  firmittttm  mi  fmcifftrti 
fuiqmt  itrivari. 


I.  Propo- 
filio. 


e*f.  «I. 


Tj*  Tfi  non  fum  nefeius . quam  fit  fcho- 
r > lafiica  difputationis  forma  quibuf- 
diun  invifa  : fed  non  debeo  tamen  a- 
liam  inire  difpucandi  rationem  , prxter 
eam  , quam  & viris  claridimis  proba- 
tam efle intellexi,  & ad  errores  omnes 
refellendos  femper  aptifllmam  exifti- 
mavi  . Certe  que  Auvullinus  contra 
adverfarios  Ecclefie  diiferuit  , tametfi 
8e  inventa  funt  acutius,  & dida  fub- 
tilius,  quam  ut  quivis  ea  poiTit  agno- 
fcere  , ad  evincendas  umen  herefes 
co  aptiora  judicantur,  quo  tenuius  ad 
vivum  refeata  funt  . Demoafiraturus 
igitur  Apoflolicam  eandemque  Roma- 
nam fedem  errare  in  fide  non  pofle  , 
Schole  more  tres  propoficiones  habeo 
ponere , in  quibus  nujus  queilionis  car- 
do vertitur . 

Prima  propofitih  , Petrum  Apofio- 
lum  &ifie  a Chnflo  inflitutum  paflo- 
rem  Ecclefie  untverfalis. 

Hanc  probat  aperte  illud  apud  Joan- 
nem  teflimonium  , Pafce  oves  meas  . 
Qui  enim  non  diflinxit  inter  has  oves 
Sc  illas  , alienam  a fuo  demonflravit 
ovili  , que  Petrum  pallorem  non  re- 
cognolceret  : ut  Innocentius  de  majo. 
te  obe.  cap.  Solite , 8c  Bernardus  lib. 
^ conf.  ad  Eugen.  cap.  6.  evidenti  ffi- 
me  argumentamur.  Nec  dubiuri  pot- 
eft  , ad  Petrum  eam  curam  fpecialiter 
pertinuifTe , quem  Dominus , priufquam 
oves  illi  committeret  , interrogavit  , 
nec  id  lemel  aut  bis , fed  tertio  etiam , 
Simon  Jona  diligis  me  plus  his  > Ubi 
non  expreflit  fotum  Simonis  proprium 
nomen  , fed  patris  etiam  nomenclatu- 
ram adjecit  , ne  ulla  poffet  ambigui- 
ute  Petri  poteflas  eluoi  , aut  perver- 
fc  in  alium  torqueri.  Atque  idem  rur- 


fus  ex  altero  apud  Matthxum  tefiimo- 
■io  declaratur:  Beatus  es,  inquit  Do-ft/.  i<. 
minus,  Simpn  Bar  jona,  quia  caro  & 
fanguis  non  revelavit  tibi  , fed  Pater 
meus , qui  in  caelis  ell . Et  ego  dico 
tibi,  quia  tu  es  Petrus,  & fuperhanc 
petram  edificabo  Ecclefiam  meam , Se 
quodcunque  folveris  fuper  terram , Scc. 

Ubi  notandum  in  primis  illud  , quod 
cum  omnes  difcipuli  rogati  fuiflent  , 
ceteris  tacentibus , unus  Petrus  refpon- 
dit . Deinde  & illud  advertendum  , quod 
Sc  nomen  Petri  antiquum  Chriflusfer- 
vavit , inquiens  , Beatus  es  Siraon , Sc 
patris  etiam  nomen  addidit  , ne  ad 
Cananxum  pollent  verba  referri  . No- 
men quoque  novum  indidit,  quod  Pe- 
tro non  commune  cum  reliquis  Apo- 
.ftolis  efiet,  fed  proprium.  Et  ego  di- 
co cibi,  ait,  non  Joanni  , non  Jaco- 
bo  , fed  cibi : tu  es , non  folum  voca- 
ris , fed  es  Petrus  , hoc  efl , faxum  . 

Unde  & Joannis  jMtmo  cap.  Cepha# , 
id  efl  petra  ingens  , feu  rupes  magno 
ferendo edificio  idonea,  a Domino  vo- 
catus ell  . Et  fuper  hanc  petram , in- 
quit, edificabo  Ecclefiam  meam  , id 
ell,  fuper  te  o Petre;  ut  exponit  Hi- 
larius fuper  Matthxum , Ambrofius  ter- 
mone 47.  de  fide  Petri  , Cyprianus  in 
epiflola  ad  Quintum  , Hieronymus  i. 
lib.  contra  Jovinian.  & fuper  Match.de 
in  epiflola  quadam  ad  Marcellam  , Se 
in  Efaie  t.  Se  t6,  c.  quamvis  in  con- 
cione quadam  de  Pencecofle  ahter  ex- 
pofuerit . Chryfofl.  hom.  { f.  in  Matth. 
Cyrillus  libw  s.  in  Joann.  c.  ix.Orige- 
nes  hom.  1.  in  Matth.  Se  hom.  j.  fuper  ’*• 
Exodum,  Theophylaflus Lucxit.Gre 
gorius  tn  quadam  epiflola  ad  Mauri- 
cium  Augulhim  , & in  alia  ad  Eulo- 
gium  Alexand.  epifeop.  d.  lib.epifl.  37. 

Leo  concione  1.  de  Apollolis  Petro 
Sc  Paulo  . Sed  & in  epiflola  ad  Fla- 
vianum , Petrus  , inquit  , a principali 
petra  foliditacem  Sc  virtutis  traxit  Sc 
nominis.  Atque  in  Epill.  <>7.  ad  Epi- 
feop. Viennenf.  id  apertius  exponit  , 

19.  dill.  cap.  Ita  Dominus,  Tertullia. 
lib.  de  prefer.  here.  Epiphanius  in 
lib.  Ancoracus  , Dionyfius  item  in  e- 
pitl.  ad  Timoth.  Petrum  dicit  a Paulo 
vocatum  fundamentum  ecclefiarum . Et 
Concil.  Chalcedon,  vocat  Petrum  pe- 
tram 8c  crepidinem  catholice  Ecclc- 
fix,' atque  ex  confequenti  fatetur , Ec- 
clefiam catholicam  fuper  Petrum  edi- 
ficatam.  Nec  me  latet,  Augull.  fuper 
Joannem  homiL  ultima  , & d:  verb. 

Do- 


rv«. 


Liier  Sextus,  HI, 

Doni,  horni.  iv..id  veritum  effe  con-  probati inmum  omnium  Apoltolo- 
cedere.  At  lib.  i. recrad^, cap.  ai.hunc  rum fi£ maxunum , fideique  magnificen- 
communem  fandiorum  fenfum  non  re-  priraomm  princiMm . Epiphan.  h*. 
probat  ^Nec  reprobari  iane  is  pote-  5r«  amrmat,  Chriltum  efegiire  Pe- 
rat  , quem  non  fummi  modo  Pontifi-  4“*  duorum  oifcipulo- 

ces,  verum  Concilia  quoque  probarunt,  rum . Leo  m epift.  au  Epiicop.  Viea- 
quemadmodum  ex  his , qua;  poftea  di-  Euangelici  muneris  lacramentum  , 
cemus,  perfpicuumerit.  ^minum  ad  omnium  Apollo* 

Sed  non  ell  opus  , rem  alloqui  lu-  lorum  omaum  pertinere  yoluilTe  , ut 
cidillimam  externis  admotis  luminibus  ‘o  beatiflimo  Petro  omnium  Apollo* 
illuihare.  Quorfum  enim  dicit  Domi-  lorum  lummo  principaliter  collocaret, 
nus  Simoni  nlio  Jonx,  Tu  es  lUrfn , His,  nara  alios  enumerare  longumeft, 
hoc  ell,  laxum,  nili  ut  inteUigeremus , !>•*>  inquam,  tam  multis  & idoneiste* 
cum  e velligio  addit  , Et  luper  hanc  Hibus  non  credunt  hxretici,  & volunt 
petram  xdificabo  Eccleliam  meam , i-  oos  uni  Clcm.  credere  , qui  dicat  Ja* 
pfilTimum  Petrum  elTe , luper  quem  ef-  cobum  Apolloltxum  epilcopum  mlli- 
let  Ecclefia  zdificanda  ? Cura  vero  i-  tutum  ew  . Hierololymorum  epileo- 
dem  fit  fecundum  metaphoram  domus  P“*.  J»eobu$  agnofeitur  i Apollolorum 
fundamentum  , quod  fervata  corporis  epilcopiu  non  agnofeitur  . Quanquam 
analogia  caput  , maniiell:  colligitur  , Apolloli  zdihcationis  gratia  , cum  e* 

Petrum  ut  Ecclefix  caput  , ita  etiam  t*"'  Hierololyuus  , Jacobo  lane  plu* 
fundamentum  efle  . Cur  autem  nomen  rm>um  oelerebant  , quo  polleris  epi* 
capitis  in  Petro  vereamur  , fi  redlo-  Inopis  exemplo  effent ,_  ut  tanquara  fub- 
rem  ovium  Chrilli  eum  negare  non  ? '5 “*  L*clelia  fe  gererent  . 

poflumus  } Nam  populi  reSores  , ci-  Sed  bene  habet , quod  non  aiTerit  Cle- 
pita  dicuntur , Amos  6.  fle  Saul  quo-  jntus  Dominum  itatuifie , fed  Apollo- 
niam rex  erat%  caput  populi  dicitur , lo*  moutlux  caula . Nos  vero  hac  pri- 
X.  Regum  ij.  Sed  tellimonia  patrum  propolitione  alierimus  , Petrum  a 
Bucerus  quzrit  , negatque  Petrum  ab  pomwo  pallorem  Ecclelix  Catholicx 
ullo  unquam  caput  Ecclelix  vocatum . lullitutura  . Qj^d  quoniam  Cajetanus 
Impudentiflime  vero  negat  . Quoniam  tn  libel.  de  auttoritat.  Papx  & Conci- r»iT«r.  7. 
Evarillus  , Alexander  hujus  nominis  1‘*  > * lunus  adhuc  in  altero  de  Ec-  •»-  Oimm,' 
primus.  Pius  etiam  primus,  Callixtus  Homanx  primatu  plurunis  raaxi- r- is. 

primus  item , Gregorius  , Athanafius  , ttidque  argumentis  ollendit  , nos  bre- 
Chrylollomus  , Patres  Concilii  Chal-  demonltralle  fulEciat. 

cedonenfis,  Conllant.  feptirax  f3modi , Secuuda  propolitio  , Petrum  , cum  t.  p,*. 
Petrum,  ac  fucceflbres  ejus  caput  Ec-  , ^“/***”  docebat  , aut  oves  iq  fide  politio, 

clefix non obfcure appellaverunt.  Quo-  «rmabat  , errare  non  potuilfe  . Hxc 

rum  tellimonia  paulo  poli  adferipturi  pnmum  ollenditur  ex  illo  tellimonio 

fumus.  Fateamur  igitur,  l>etrumfleca-  Luex  »i.  Sinion  , Simon  , ecce  Satan  •<'  •?<"•»<» 

put  fle  fundamentum  fle  redlorem  pa-  expetivit  vos  , ut  cribraret  ficut  triti-  ^ 

lloremque  elle  a Chrillo  conllitutum  eum  • autem  rogavi  pro  tc  , ut 

Ecclelix  univerlalis . Hxc  enim  omnia  “on  dclicut  fides  tua , fle  tu  aliquan-  /.f.» 

adeo  libi  cohxrent,  ut  fi  unum  ex  il-  couverlits  , confirma  Iratres  tuos  . . «*»•- 

lis  tollas  , reliqua  tollere  necelle  fit  . En  cura  dixillet  Dominus , Satan 
At  Clemens  6.  difpo.  lib.  Petrus , Ja-  petivit  vos,  non  ait  , Ego  rogavi  pro''^’^'’ 
cebus  , & Toannes  , inquit  , quamvis  vobis,  lea,  pro  te:  nec  dixit.  Et  vos 

a Chrillo  fuerint  omnibus  pene  prx-  aliquando  converfi , fed , Tu  aliquan- 

lati , tamen  non  libi  vendicabant  pri-  fio  converiiis  , confirma  fi-atres  tuos  . 

matus  gloriam , fed  Jacobura , qui  di-  Liura  aUicm  oratio  Chrilli , ut  audior 

cebatiir  Julius  , Apollolorum  epifeo-  ell  Paulus  , femper  fuerit  exaudita  , 

pum  llatuunt  . Non  igitur  Clemeliti  quod  Chrillus  oravit  , id  certe  confe- 

Petrus  erat  pallor Ecclefix  univerfalis.  cutus  ell,  ne  Petri  fides  deficeret  , ut 

Hujulmodi  fcilicet  tellimonia  hinc  in-  fratres  pollet  in  fide  firmare  . Derade 

de  venantur  hxretici,  ut  luci  tenebras  hanc  etiam  demoattrat  illud  Matthxi  * 
offundant.  Dionyfius  j.c.  de  Div. No-  id-  Super  hanc  petram  xdificabo  Ec- 
min.  Petrum  dicit  fupiemum  fuille  de-  defiam  meam  , fle  • portx  interi  non 
cus , fle  Theologorum  columen.  Eufeb.  prxvalebunt  adverlus  eam  . Qux  vev 
lib.  a.  Ecclcl.  hilt.  cap.  14-  1’ctrum  Icri-  ua  explicans  hom.  t.  in  Matth.  Ori- 

ge* 


i88  Jbe  EctkJU  Ai^iirl 

gen»  ait : Manificftum  eft  , etfi  non  cum  Petrus  iententiadi  edixifo  > tiM|^ 
exprimatur,  quod  nec  adverfus  Pe-  omnis  multitudo , Petro  definienti  c^ 
trum  , nec  adverfus  Ecclefiam  portae  fentiens , ut  Adlor.  z Luca  reler- 
praevalere  poterunt  inferorum.  Nam  fi  tnr.  ‘ 

praevalerent  adverfus  petram  , in  qua  Tenia  propofitio  , Petro  defiinfto  , >.  Pfjpt^ 
Ecclefia  fundata  erat  , contra  Eccle-  divino  jure  eile  , qui  illi  fuccedat  in  fiiio  . 
fiam  Item  praevalerent . Petrus  ergo  fir-^  eadem  auAoriute  & ipoteftate  . Nam 
mus  flabat  .in  fide  , ne  fabrica  fuper  cum  oves  Chriili  e^nt  ufque  ad  con- 
iplum  fundata  rueret . Praeterea  fi  Pe-  fummationem  firculi  fiiturx  , defipiet  7*<*-’*V 
tro  peculiari  ratione  & privilegio  Cia-  prt^dlo  , qui  Chriftum  exiftimabit  c- 
ves  non  unius  coeli , fed  coelorum  da-  vili  per^tuo  paflorem  temporarium 
tae  funt , quemadmodum  homil.  d.  in  fufiecifle  . Quod  igitur  Dominus  infli- 
Matth.  annotavit  Origenes,  Claves  au-  tuendo  pofiorale  Ecclefiz  munus  pri- 
tem  coelos  aperiunt , confequens  fit , nio  pallori  contulit , id  ordinarie  cui- 
ut  omnia  coelorum  impedimenta  tol-  lil>et  fuccellbri  intellichur  contulifle  , 
lant.  At  ex  parte  intelleChis  ingreflum  ut  Cajet,  de  prim.  Ecclefi  Rom.cap.ix. 
in  coelos  impedit  ignorantia  fidei  , fic-  eruditifCme  comprobavit  . PrztcKZ 
ut  ex  parte  voluntatis  affeftio  prava  : regnum  Chrifti  futurum  erat  arteriium  ; 
data  eft  igitur  Petro  poteftas  non  mi-  ergo  & Ecclefix  principatus  non  fiiic 
nus  ad  tollendam  ignorantiam  , quam  temporalis  ; quod  libro  etiam  fuperio- 
ad  tollenda  peccata  . Quxcunoue  ita-  re  probatum  eft  . Alioi^i  fi  Petri  po- 

2ue  folvilTet  , & quxeunque  ligalTec , teftas  ad  pofteros  non  eft  translata , ne 
ve  Ipe^rcnt  ad  intelledlum  , nve  ad  exterorum  quidem  Apoflolorum  ]wte- 
afiiedum  , ea  ligata  fuiflent  folutaque  ftatem  ad  luccedentes  epifcopqs  tranf- 
in  coelis  . Quamobrem  quxftiones  in  miflam  agnofeemus . Ita  nunc  in  eccle- 
fide  difficiles  folvere  jure  luo  Petrus  fi»  nulla  aut  epifeoporum  , aut  facerdo- 
poterat,  ligareque  proinde  fiio  judicio,  tum  poteftas  erit , Quj||^  error  in  fi- 
ut  id  tenerent  fideles  , quod  ipfe  de-  de  idanifellus . Utitur  etum  Bernardus 
cerneret  . Atqui  h\h  de  fide  judicio  ad  Eugen.  lib.  x.  cap.  6,  in  hujus  rei 
Fideles  ligari  non  queunt . Quod  fi  di-  confirmationem  illo  Exod.  teftimooio  , 
vinatio  in  labiis  regis  , 8e  in  judicio  Efto  tu  populo  in  his  , qux  ad  Deum 
non  errabit  os  ejus,  ut  Proverb.  id.  c.  pertinent,  ut  oftendas  populo  exremo- 
dicitur  , cur  nos  exifthnabigfiug , Pe-  nias , & ritum  colendi , viamque , per 
trum  regni  coelorum  pHneipem  a Deo  quam  ingredi  debeant . Provide  auteqi 
conftitutum  , in  graviffimo  de  fide  ju-  de  omni  plebe  viros  lapientes  , qui  ju- 
dido  errare  potuifle  > Et  fi  Caiphas  , diMnt-  populum  omni  tempore . Quid- 
vir  in  fynagoga  impius , cum  efTet  pon-  quid  autem  majus  fuerit  , referant  ad 
tiiex  anni  iHius  , quia  pontifex  tamen  te  , & ipfi  minora  untummodo  judi- . 
erat  , prophetavit , nonne  magis  Pe-  oent  . Si  hoc  feceris  , implebis  impe- 
trum  fummum  a Chrifto  Pontificem  ec-  rium  Domini . Quibus  auditis  , Moyfes 
clefix  datum  , divino  Spiritu  ad  veri-  fecit  omnia  , qux  Tetro  fuggeflerat  . 

.tatem  finiendam  agi  credemus?  Si  pa-  Quod  fi  Jetro  confilium  8e  optimum 
lior  denique  omnium  Fidelium  Petrus  fiiilTe  conflat , & Syn^ogx  maxime  ne- 
eft  a Deo  conftitutus  , dodor  ergo  , celTarium , ut  unus  cflet  fummus  judex , 

& magifler  Ecclefix  fupremus  effe£lus  ad  quem  majores  caufx  & quxftiones 
eft  . (^M>d  fi  pafcua  dodbinx  falubris  referrentur  : nullo  padlo  verifimile  fit  , 
ovftms  Chrifti  non  daret  , led  jxifTet  Chrifto  Domino  hu;ufmpdi  confilium 
eas  erroribus  felfis  ac  pemiciofis  pa-  defuifle  , quod  ecclefix  erat  fimiliter 
lieere,  nimirum  non  effet  a Chrifto  Kc-  neceftarium.  Non  ergo  Petrus  Iblum  ea 
clefix  provifum  . Provifum  eft  autem  poteftas  coUata  eft  a Domino,  fed  ad 
fine  dubio  , nifi  Petrus  ipfe  nos  fefel-  pofteros  quoque  tranfiic , nifi  Deus  mc- 
lerii,  inquiens  : Viri  fratres  . vos  fci-  jotem  lynagogx  curam  habuerit , quam 
tis  , quoniam  ab  antiquis  dicMis  Deus  ecclefix . Confirmat  cam  rem  vel-  maxt- 
in  nobis  elegit  , per  os  meum  audire  me  alterum  legis  veteris  teliimonium  , 
gentes  verbum  evangelii  , & credere  . quo  ufus  eft  Innocentius  111.  cap.  Ifer 
Istrum  ergo  peculiariter  inter  exteros  venerabilem  , qui  Filii  Aint  legitimi  : 
elegit  Chntlus,  ut  eum  gentes  in  fidei  Si  difficile,  inquit,  & ambiguum  apud 
«omroverfia  non  audirent  folum  loquen-  te  judicium  efle  profpexeris  , Sc 
tem  , fed  etiam  crederent . Ita  cnim  cnm  intra  pgrtas  tuas  videris  verba/,, 

va- 


lahfY  Sextus.  Ct^.  III. 


t*t  w Ctftw  variari  , furge  & afccnde  ad  locum  , 
ele£ent  Dominus  Deus  tuus  , 
vcniefquc  ad  facerdotes  Levitici  gene- 
ris , oc  ad  judicem  , qui  fuem  illo 
lempore  , quzreique  ab  eis  , qui  judi- 
cabunt tibi  judicii  veritatem  . Et  facies 
quzeunque  dixerint,  qui  przfunt  loco, 
quem  elegerit  Dominus  , & docuerint 
te  juxta  legem  ejus  , fequerifque  iien- 
tentiam  eorum  , nec  declinabis  ad 
dexteram  , neque  ad  ftniftram  . Qui 
autem  fuperbient  , nolens  obedire  ia- 
cerdotis  imperio,  qui  eo  tempore  mi- 
niftrat  Domino  Deo  tuo  , ex  decreto 
judicis  morietur  homo  ille  , ut  nullus 
deinceps  intumefeat  fuperbia  . In  qui- 
bus verbis  illud  primum  advertendum 
cft  , ncB  quaslibet  caulas  admecropoli- 
tanum  ju<ricem  fummumque  facerdo- 
tem  elTe  referendas  , fed  difficiliores  , 
quam  ut  minarum  judicum  au^foricate 
aololvi  pollent  . Deinde  & illud  ad- 
monendum , fupremum  illud  tribunal  , 
a CUIUS  fententia  juxta  legis  normam 
nulla  prorfus  erat  appellatio  , lenatum 
fuum  tiabuifle  quidem  Levitariim  & Sa- 
cerdotum , fed  unum  elTc  primum  ju- 
dicem , lummumque  unum  ^cerdotem , 
qui  in  fententia  ferenda  vel  folus  li- 
gnificatur  habere  au£loritatem  : Qui 
autem  fuperbicrit , inquit , nolens  cae- 
dite lacerdotis  imperio  , qui  eo  tem- 
pore roiiiillrat , vel  przlideiiti  ad  nii- 
niftraiidum  , ut  feptuaginta  traiillule- 
runt  . Et  rurfum  ; Ex  decreto  judicis 
morietur  homo  ille  . Non  ait  , Sacer- 
dotum & judicum  , fed  Sacerdotis  & 
judicis.  Nec  illud  prztereundum  , quod 
non  jubet  Dominus  concilium  ex  tota 
fynagoga  congregari  , fed  concilium 
adhiberi  jubet  Sacerdotum  & Leviu- 
rum  , qui  fenatus  loco  fummo  facerdoti 
in  civitate  matricia  l^mper  adeflent  . 
Quia  enim  in  oromptu  erat,  ut  id  ge- 
nus quzlUones  & controverfiz  identi- 
dem orirentur  , paratum  , & aditu  fa- 
cile oponebat  eue  tribunal  : id  quod 
non  elict  , fi  frequens  cogendum  eifet 
ex  omni  fynagoga  concilium  , ut  uni- 
verfas  controvernas  definirent. 

Sed  ne  id  quidem  negligendum  ell  , 
legislatorem  abfolute  przfcribere , ut 
poli  lacerdotis  przfidentis  judicium 
omnes  fuis  opinionibus  cedant  . Fa- 
cies , ait  , &c.  fequerifque  lententiam 
' eorum  , nec  declinabis  ad  dexteram  , 

aut  finiUram  . Nec  injuria  id  quidem 
przfcribit  legislator,  quoniam  ante  , 
Ut  lecuios  difceptauKs  redderet , fue- 


rat pollicitus,  judicium  illius  fenatus  , 
ad  quem  confultatio  referretur,  verum 
elTe  futurum  . Qui  judicabunt , inquit, 
tibt  judicii  veritatem  . Sed  , ait  Bu- 
cerus , vera  erunt  hzc  , li  protulerit 
fecundum  legem . Sic  enim  habet  Moy- 
les  : Facies  quzeunque  docuerint  te 
juxta  legem  ejus.  Hic  primum  , quod 
illi  fzpc  contra  nos  faciunt  , revocare 
cos  libet  ad  Hebraicam  veriutem  . 
Septuaginu  quippe  hoc  modo  verte- 
runt , Facies  fecundum  verbum  , quod 
nunciaverint  tibi  ex  loco , quem  "ele- 
gerit Dominus  Deus  tuus  . Et  cullo- 
dies  valde  , ut  facias  fecundum  omnia 
quz  lanci  u fuerint  tibi , fecundum  le- 
gem, & juxta  judicium,  quod  dixerint 
tibi  , facies  . £t  Sandlcs  Pagninus  Ita 
reddidit , Facies  fecundum  fermonem 
verbi,  quod  aniiunciabunt  tibi,  & cu- 
llodics  niciendo  juxta  omnia  , quz  do- 
cebunt te.  Juxu, fermonem  legis, quem 
docebunt  te  , Sc  fecundum  judicium  , 
quod  dicent  tibi,  ficies.  Ubi  nonprz- 
cipit  Moyfes,  ut  facerdotibus  credant, 
ii  judicarmt  fecundum  legem,  fed  po- 
tius , ut  quz  facerdotes  docuerint , ea 
pro  lege  habeantur  . Aliooyi  fi  de  le- 
gis ac  religionis  controverGa  'adiena- 
tum  recurrentibus  hanc  caulam  liceret 
arripere,  nulla  unquam  eiufinodi  quz- 
flio  liniretur  . Semper  enim  ille  locus 
dubitandi  eifet  reliquus  , an  facerdotes 
proferrent  juxta  legem  : cujus  dubita- 
tionis nullus  eifet  judex  inllitutus.  Sed 
de  his  difputatum  ell  alio  loco  latis  , 
ut  arbitror  , diligenter  . Nunc  autem 
id  folum  agimus  , Deum  poli  tempora 
etiam  Moyus  , quamdiu  fynagoga  fu- 
tura erat  , inflituille  maximi  pontificis 
unum  tribunal  fummum  , e cujus  ju- 
dicio privati  omnes  cives  ac  judices 
etiam  minores  penderent . Quid  ergo  t 
Moyfes  providit  fynagt^z  , & Chri- 
llus  non  providit  Ecciefiz  i Aa  volu- 
mus , ut  his  diebus  non  Iit  judex  in 
llrael , fed  unufquifque  quod  libi  vi- 
deatur bonum , id  & faciat  & fentiat  i 
Volumus , inquiunt  , Euangelii  liberu-  JhJU.  tt. 
tem  . An  ne  ell  libcnas  civitati  , nul- 
lum habere  , a quo  regatur  f Eli  li- 
benas  navi  , fine  gubernatore  undis 
ventoque  permitti  ? liberus  ergo  erit , 
ut  quidam  ait  , nullum  elle  in  fchola 
prfceptorem  , nullum  in  humano  cor- 
pore caput  , nullam  mentem  in  ho- 
mine , fed  lolis  cupiditatibus  turbari 
ac  mifeeri  omnia  pro  libidine  . Id 
vero  uc  pecudes  quidem  cuperent , 

qua- 


Diy.  -rd ' 


1^6 


De  Euleji*  Remni»  AMSitfr  ', 


v\u  fu 

fhi%m  /.  1« 
de  tecUft 
Zur,  t,  1« 


iinarutn  intereft  pallores  habere , a 
Quibus  deducantur  in  pafcua , 'atque  in 
CIS  defendantur  ab  injuna  ferarum. 
Mon  itaque , ut  ad  propolitum  rever- 
tamur , domus  una  nnc  patrefamiltas , 
una  civitas  line  reftore,  ovile  unum  fi- 
ne pallore  , uno  mortuo  Petro  , reli- 
ftum  ell  , fed  e(l  aliquis  , qui  illi  m 
regendi , ac  pafcendt  oves  audloritate 
fuccedat . 

Quod  fi  objicias , ex  typo  8f  figura 
»on  lumi  idoneum  argumentum  , me- 
mineris, que  in  veteri  populo  illo  qua- 
li delineata  ad  illius  fpeciem  8c  ordinem 
pertinerent , ea  ad  fpeciem  Ecclefi*  & 
ordinem  referri  oportere.  Nec  nos  ex 
figura  argumentamur  & typo  , fed  a 
minori  ad  majus  argumentamur  , evi- 
denti fane  ratione.  Incredibile  ell  enim , 
fynagogam  componendis  de  fide  , le- 
ge , & religione  controverfiis  judicem 
8c  fenatum  Deo  auflore  habuifle,  £c- 
clefiain  non  habere:  prarfertimeum  Ec- 
clefiar  id  fit  multo  etiam  magis  necef- 
larium.  Qux  cum  ex  tam  variis  natio- 
nibus , linguis  , ingemis  , inllitutis  e- 
iherferit  , necelfe  elt  , ut  plurcs  gra- 
viorefque  habeat  de  nde  & religione 
controverfias  . Quas  nili  hujus  Retpub. 
princros  valeat  componere  , ecclefi* 
profeao  forma  & fpecies  turpilfima 
ell  , & fors  multo  quam  lynagogz 
deterior . Sed  Ecclefi*  ac  l^agogx 
omilla  comparatione  , ex  fine  certe 
przfcribitur  auftoritas  , qu;  principi 
m unaquaque  foctetate  congruat  . Non 
enim  zqua  ell  aufloritas  cuilibet  impe- 
ranti; ied  alia  patrifamilias , alia  prx- 
fcdlo  , alia  regi  convenit : unicuique 
vero  horum  tanta  , quanta  ad  cujuf- 
que  focietatis  finem  necellaria  erit  , ut 
eam  patrifamilias  przllemus  audlorita- 
tem  necelfe  ell,  quam  ad  finem  dome- 
llici  convifhis  neceliariam  elle  , ratio 
re£la.8e  do&rina  przfcripferit : quo- 
niam in  una  domo  eodemque  tem  , 
libi  varia  ell  hominum  natura  , & offi- 
cium cu)ufque  diverfum  , non  aliter 
vivi  omnino  potell . Tantam  ergo  ha- 
Ixt  fummus  a Chrillo  inflituius  Pon- 
tifex in  Ecclefia  au6loritatem  , quan- 
ta ad  concinendos  Chrillianz  Reipub. 
cives  in  fide , religione , officio  ell 
neceflaria.  Suboriri  autem  inter  nos  ne- 
ceffum  ell  de  fide  ac  religione  coniro- 
verlias  , quibus  componendis  fi  nullus 
cR  a Oirifto  datus  judex  , ad  quem 
refewtur  tandem  ejufmodi  quzftio  o- 
itmis , fine  fine  efltt , perpetnaque  dilftn- 


fio,  totque,  ac  tam  dilFonantes  de  fide 
ac  religione  fententi*  , quot  funt  in 
Ecclcfia,  8s  quam  funt  diverla  capiu. 
Quas  ob  res  fi  Ecclefi*  unitatem , cha- 
ntatem , conloaationem  confervare  t>- 
portet  , necelfe  ell  profedto  , ut  unus 
fit  reli£tus  a Chrillo  princeps,  qui  non 
aliter  ac  Petrus  diffidentium  lites  di- 
rimere , Iblvereque  quzRiones  poffit . 
"Videmus  enim  principi  cujufque  al- 
terius focietatis  id  convenire,  ut  'fi 
inter  focios  aliqu*  controverfi*  orian- 
tur, przfertim  qu*  ad  finem  illius  ib- 
cietatis  proprie  pertineant  , dirimere 
eas  valeat , cum  adjuntlo  libi  feniorum 
prudcntiumque  confilio  . Atque  hzc 
demum  propofitio  tertia  definita  eft  in 
concilio  Conftantienli  . Nam  8.  fdf. 
ille  error  Vvicleffi  damnatur  , Papa 
non  eft  proximus  & immediatus  vica>- 
rius  Chnlli . Et  felT.  ij.  feptimus  er- 
ror damnatus  ell  hujulmodi  ; Petrus 
non  fuit  , nec  eft  caput  fan£l*  Eccle- 
fi* caiholicz  . Et  tertius  decimus  ; 
Papa  non  eft  manifeftus  & verus  luc- 
cdibr  Petri , Et  17.  error  ; Non  eft 
fcintilla  apparenti*  , quod  oporteat 
elle  unum  caput  in  fpiritualibus  regens 
Eccleliam  , quod  fempsr  cum  ipfa  mi- 
litanti Ecclefia  converfetur  & confer- 
vetur. Et  in  Bulla  Martini  quinti  ei- 
dem condito  przfidentis.  Utrum  cre- 
dat , quod  Papa  canonice  elcihis  , 
qui  pro  tempore  fuerit  , fit  fuccelfor 
B.  Pttri  , haoens  fupremam  poceftatem 
in  Ecclcfia  Dei  . Neque  hoc  novum 
iane  fiiit  : quin  Ecclcfia  femper  unum 
fummum  pontificem,  ac  totius  Ecclefi* 
pallorem  Petro  liiccedentem  agnovit . 
Quod  fi  reliqua  omnis  potcftas  Petro 
conceifa  live  ad  remittenda  peccata  , 
live  ad  quzeunque  alia  reipuol.  Cbri- 
ftianz  neceflaria  munia , non  ad  Petrum 
folum  , fed  ad  fucceflbres  pertinet  , 
certe  quod  didlum  eft  , Su^r  hanc 
petram  zdificabo  Eccleliam  meam.  Se 
port*  inferi  non  przvalebunt  adverfus 
eam : illud  rurfum , Tibi  dabo  claves 
regni  czlorum  : illud  item,  Pafce  oves 
meas : illud  denique  , Ego  rogavi  pro 
te,  ut  non  defidat  fidts  tua,  ad  fum- 
mos  pontifices , qui  Petro  in  Ecclefia 
fucceaunt  , ell  referendum . Privile- 
gium quippe  in  fide  non  errandi,  ob 
Ecclefi*  utilitatem , Petro  concelTura 
eft . Ideo  enim  cum  dixiffec  Chri- 
ftus , Ego  rogavi  pro  te  , ut  non  de- 
lidat  fides  tua,  fubdidit  protinus.  Et 
tu  confirma  fratres  tuos.  Verum  hile 

in 


Sextui\ 

u)  ganere  di£U  fint : lam  in  fjKwe  » 
qux  au  hanc  controveruam  perciocm  > 
ea  cvidkiitius  expUcabiuuur . 

CAPUT  I V. 

tfttBditHt.t.  pitd  ReoMus  Sfift»- 
fUi  ilU  fit  , Pttra  in  fidti.fin- 
mitnt»  , 61.  i>  ettnfanmdif  rf/ifie»» 
• ttmravtrfit  , divin»  jnr*  fiteetdnt  ,. 

S Equitur  ) uc  doceamus  K^manam 
I ffden»  eam  eflfe  ^ ubi  Petri  & fuli- 
dius.  6c  au£b>riuu , Deo  audore , col- 
locata fint  • 'QHP^  quoniam  noa  hue- 
lici  lUodo.  imprudenter , verum  etiam, 
catholici,  nonnulli  irap^enter  inficia- 
(i  fune  , diligeotiflime  e(l.  nebis  corro- 
borandum . Tam  enim  diligenter  , ctlt 
minus  vere  , fed  tamen  accurate  non 
modo  fundatam  , verum  etiam  extru- 
£lam  opinionem  non  ed  facile  dirue- 
re i.  fl  opinio  umen  dicenda  ell , qux 
adeo  certis  argumentis  refelletur  - Et 
quidem  hac  de  re  quamvis  plura  didla 
iint  a Caietano  , cum  aliis  in  locis  , 
tum  in  libello  de  Romanx  Ecclefix 
primatu  j quia  tamen  vel  ob  ilyli  qua- 
li ingenitam  obfcuritaccm  , vel  ob  id 
forliian  , quod  minus  attente  a plerif- 
que  legitur  , nihil  etiamnum  viris  do- 
ats  Sc  ingeniolis  perfualit , oportebit 
nos  de  rebus  cifdem  iterum  dif^ure  . 
Expheabuntur  autem  hxc  forufle  je- 
junius : his  enim  ubertas  orationis  ad- 
hiberi via  poteft  . Verunumen  de  re- 
bus grandioribus  , atque  ad  exponen- 
dum didicilibus  omne  , ouod  dilucide 
dicitur»  egregie  & praKlare  dicitur  . 
Locum  igitur  arduum  explanaturi » te- 
llibus  primum  id  faciemus  , quorum 
audita  tellimonia  locum  dubiutioni  non 
relinquant.  Nolo  autem  quam  plurimis 
polTuin  tellimoniis  le£lorem  onerare  , 
fed  gravilUma  & aperti  (Tima  folum  ad- 
fcribam  . Ordiar  autcre  ab  iplis  fum- 
mis  Pontificibus  , quorum  de  hac  re 
clara  judicia  & certa  funt  . Simplici- 
ter autem  adferibentur  , ne  , inquit  6c 
ait  , fxpius  interponantur. 

Anaclctus  in  epill.  u de  oppreflio- 
ne  epifeoporum  : Didiciliores  quxllio- 
nes  & majores  caufx  ad  federa  Apo- 
llolicam  referantur  : quoniam  ApoHoli 
hoc  llatuerunt  judionc  Salvatoris  , uc 
majores  & difficiles  quaelliones  fem- 
per  ad  fedem  deferantur  ApoAolicam  » 
luper  quam  Chriftus  univerlam  con- 
Anueeit.  Ecdeliaffi  > dicente  iplo  ad 


Capuf  tgft 

beatum  principem  Apoftolocum  , TU 
cs  Petrus  , 8e  luper  hanc  Petram  x- 
diticabo  Ecclellani  meam  . Et  in  e- 
piifola  de  Patriarchis  & Primatibus  ex- 
plicat , quidnam  per  fedem  Apolloli- 
cam  intellexerit  in  hxc  verbx  : Hxc 
iacroian^a  Romana  de  Apoltolica  fic- 
clefia  non  ab  Apollolis  , fed  ab  ipb 
Uomino  falvaiore  noAro  primatum  ob- 
tinuit , 8e  eminentiam  potcAatis  fuper 
univerlas  Ecclelias,  ac  cotum  Chriltia- 
ni  populi  gregem  aAecuta  cA  , Aciit 
ipfe  beato  Petro  ApoAolo  dixit  , Tu 
es  Petrus,  8ec. 

EvanAus  Ad  ledem  ApoAolicam 
lanquam  ad  caput  liinc  dubia  referen- 
da . Id  vero  dixit  EvanAus  epifcopis 
Afficanx  regionis. , cum  illum  de  fi- 
dei quxAione  confulerent  - Dixit  et- 
iam eos  m hoc  normam  patrum  fecu- 
tos. . Ab  ineunie  igitur  Eccleha  Ro- 
manus Pontifex  magiAer  fidei  ell  a- 
gliicus . Quod  erat  Pecci  proprium  mu- 
nus. 

Alexander  hujus  nominis  primus  ia 
epill.  ad  omnes  orthodoxos  : Hujus 
fandlx  de  ApqAolicx  fedis  apici  fum- 
marum  difpolitiones  caulivum  , de  o- 
ronium  negotia  Ecclefiarum  ab  ipfo 
Domino  tradita  funt  , quali  capiti  . 
Ihrobat  vero  hoc  eodem  Matth.  teltnno- 
nio.  Tu  es  Petrus,  dec. 

Sixtus  primus  ad  Gallicanas  Eccie- 
lias  , de  Eleutherius  ad  eafdem  affir- 
mant , vel  a landlis  ApoAolis  cAe  in- 
Aitucum  , ut  epifeoporum  judicia  ad 
fedem  ApoAolicam  referantur  . Sci- 
Ucet  , quia  majores  Ecclefix  caufx  , 

Pius  primus  in  epiA.  ad  omnes  Ec- 
clelias  : Hanc  fandum  fedem-  Apollo- 
Ucam  omnium  Ecclefiarum  caput  Do- 
minus cAe  prxeepit  , dicens  principi 
ApoAoIorura  l*etro  , Tu  es  Petrus  » 
dec. 

ViAof  in  epiA.  ad  Theophilum  , ad 
Romanum  epilcopum  epifeoporum  o- 
mnium  catifu  ab  ApoAolorum  tempo- 
re pertinere  definit  i probatque  illo  te^- 
Aimonio  , Quxeunque  ligaveris  , dec. 
Citat  etiam  in  hoc  inAicutum  Apollo- 
lorum  , in  quo  Romana  fedes  voca- 
tur univerfalis  ApoAolica  Ecclefia  . E- 
undem  quoque  ApoAoUcuni  canonem 
nomine  Ecclefix  refert  in  hoc  tpfutn 
Sixtus  II. 

Zepherinus  in  cpiAoIa  ad  cpifcopos 
Sicilianos  . Majores  Ecclefix  caufx  a 
Icdc  ApoAohea  , de  non  ab  aha , ficue 

Apo- 


ii.dtfi.t.pf 

rrtftutt. 


^ Rcnuttu 


Apofloli  ftaraerunt  , funt  termtnan- 
<lx,  juxca  illud,  Quarcunque  ligaverit, 
&c. 

Marcellus  ad  epifcopos  Antiochenae 
'provinciae  idem  confirmat  ex  illo.  Tu 
es  Petrus  , &c.  Aflerit  etiam  , ex  di- 
vina jufiione  , 8f  Apoftolorum  tradi- 
tione ad  Ecclefiam  Koman.  tanquam 
ad  caput , referenda  ma)ora  Ecclefiae 
negotia . 

Eufebius  ad  »ifcoMS  Campaniae  8e 
Tulciae,  cum  afiirmaflet  Romanam  Ec- 
clerum  Petri  privilegio  e(Te  donatam  , 
fubjicit  : Prima  falus  eft  , te&x  fidei 
regulas  cuftodire  , & a conftitutis  pa- 
trum nullatenus  deviare  . Nec  poteft 
Domini  noftri  praetermitti  fententia  , 
dicentis  , Tu  es  Petrus , &c.  Et  hxc  , 
quae  dida  funt , rerum  probantur  efle- 
dnbus  . C^ia  in  fede  Apofeolica  extra 
macubm  toper  ell  catholica  fervata 
religio . 

Melchiades  in  EpiftoL  ad  Hifpania- 
fum  epifcopos  : Privilegium  epiicopos 
judicandi  Dominus  beato  clavigero  Pe- 
tro iua  vice  foluromodo  commifit . 
Quod  ejus  praerogativum  fux  conce- 
dit fedi  futuris  hzrediundum  tempori- 
bus . Quod  utique  privilegium  a tem- 
poribus Apoflolorum  ftatuium  ell  fer- 
vare  •'  £f  illaefum  manet  ufque  un  ho- 
diernum diem  : Ne  quando  membra  a 
fuo  diferepent  capite , 8e  fchifmau  o- 
riantur. 

Marcus  ad  Athanafium  : Sanfia  Ro- 
mana Ecclefia  , quae  femper  immacu- 
lata manfit  , Sc  Domino  providente  , 
& Beato  Petro  Apollolo  opem  feren- 
te , in  hituro  manebit  fine  ulla  haere- 
ticorum infultatione  firma  & immobt- 
lis  . Hac  Apoflolorum  viva  traditio  . 
Hac  lan&a  & apollolica  mater  omni- 
um Ecclefiarum  Chrifti  Ecclefia  , qua 
per  omnipotentis  Dei  gratiam  a tra- 
mite Apollohca  traditionis  nunquam 
errafle  probatur  , fed  illibata  finetenus 
manet  , fecundum  ipfius  Domini  polli- 
citationem : Ego  pro  te  rogavi  , Pe- 
tre , ut  non  deficiat  fides  tua  . Quo 
eodem  teftimonio  probat  idem  Luci- 
us ad  confulta  epilcoporum  Gallorum 
& Hifpanorum  : & Felix  ad  Beni- 
gnum. 

Julius  in  epill.  ad  orientales  epifco- 
pos : Conciliorum  convocandorum  ju- 
ra , 8c  majores  caufas  ad  federa  Apo- 
fiolicam  evangelicis  apollolicifque  in- 
flitutis  referri  oportet . Id  a fandis  A- 
pollolis  & fuccclToribus  eorum ; id  a 


Nicama  fynodo  definitum  efl . AfieiT 
vero  hic  pontifex  ad  illud  confirman- 
dum teflimonium  Chrilli  a ceteris  re- 
petitum, Tu  es  Petrus,  &c.  illam  quo- 
que rationem  , ne  membra  a fuo  api- 
te  dilTideant. 

Idem  quoque  Julius  in  epillola  ad 
roifeopos  congregatos  Antiochie:  Stn- 
«am  Romanam  Ecclefiam  & Apofto- 
licam  ipfe  Dominus  decenter  allocutui 
eft,  inquiens.  Tu  es  Petrus  , Sfc.  Ha- 
bet enim  poteftatem  lingulari  privile. 
gio  libi  concellam  , & Domini  ore  (a- 
crau  atque  defuper  exaliau  eft  . Et 
ficut  batus  Petrus  primus  luit  apofio- 
lorum  omnium , ita  & hf  c Ecclefia  fuo 
nomine  confecrata  Domino  inftituente 
prima  & aput  eft  ceterarum  , ut  ad 
um  , quali  ad  matrem  & apicem  o- 
mnium  majores  Ecclefie  aufe  refe- 
rantur ; Aftruit  vero  in  Nicena  fyno- 
do  efle  definitum  , non  debere  preter 
fententiam  Romani  pontificis  ullo  mo- 
do aut  concilia  celebrari , aut  epifco- 
pos damnari  , cui  majora  Ecdeurum 
negotia  ab  ipfo  Domino  fpeciali  privi- 
legio tradita  funt.  Citat  vero  in  hujus 
rei  confirmationem  i8.  aput  Nicent 
Concilii  in  hec  verba  : Omnes  epi- 
Icopi  in  gravioribus  caulis  libere  A- 
poftoliam  appellent  fedem  , atque  ad 
eam  quali  ad  matrem  confugiant , cu- 
jus difpolitioni  omnes  majores  Eccle- 
fiafticas  aufas  antiqua  Apoftolorum 
audoritas  refervavit.  Ciut  rurfum  ip. 
caput  ejufdem  Nicaeni  concilii  in  harc 
verba ; Quanquam  accufati  pontificis 
caulam  comprovincialibus  epifeonis  fcru- 
tari  liceat , non  tamen  inconfuM  Ro- 
mano pontifice  definire  , cum  beato 
Petro  Apollolo  non  ab  alio  , quam 
ab  iplo  Domino  didum  fit  , (^ateun- 
que  ligaveris  fuper  terram  , Stc.  En 
Nicaenum  concilium  non  obfrare,  que 
potellas  beato  Petro  a Domino  data 
eft  , eam  in  Romanum  pontificem  af- 
ferit  efle  tranfmiffam.  Nec  obftat  fane, 
quod  hzc  capitula  in  noftris  nunc  ex- 
emplaribus non  habentur  , tum  quo- 
niam Julius  ipfe  fub  gravi  juramento 
teftatur  , a in  ferinio  Remanz  fedis 
haberi } ^ fuit  autem  Julius  hujus  no- 
minis pnmus  , qui  hoc  teftimoiiium 
perhibet,  vir  integia  & incorrupu  fi- 
de ) tum  quoniam  adverfus  eos  feri- 
bebat  epiftpum  , quorum  plerique  Ni- 
caeno concilio  ipfi  interfuerunt  > nec 
ullo  pado  fieri  ]^teft  verofimile,  quod 
canones  iis  «bjettrit , qui  pro-;- 

bare 


Ijitr  SetcfHil  Caput 


birc  pof&nt  hiiffj  2 pontifice  confisos  j 
tum,  quoniAm  id  etiam  teftamur  Atha- 
> & Pontifices  Agyptiorum  , 
Thebaidfs  & Libi*  in  epiftola  ad  Fe- 
mfifi.  c*fut  *'ce™  > conaKo  quoque  eidem  prj- 
mmjumm  4t-  icnccs  fttcrunt . Scimus  , inquiunt  , in 
tu»r  Nic»na  magna  IVnodo  ab  omnibus  con- 
cordker  e/Te  roboratum  , non  debere 
■«.  abfque  Romrai  pontificis  fcntentia  con- 
cilia celebrari',  nec  epifcopos  damnari. 
Tradunt  autem  in  eadem  epiftola  eluf- 
modi  capitula  , & alia  plura  neccftaria 
ab  h«reticis  incenia,  nooifque  lublata. 
Eundem  item  canonem  nomine  Nicieni 
concihi  protulerunt  in  fcxta  fynodo  Car- 
ihaeinenfi  Fauftinus  , Philippus  , 8e 
Aicllius,  Apoftolic*  fedh  legari  e*  li- 
teris Zozimi  Rom.  pontificis  . Telia 
tur  etiam  Aihanafius  in  epiftola  ad 
papam , fuifle  70.  capitula 
Nic*ni  concilii  , id  quod  Marcus  ipfe 
eidem  refcribens  plane  confirmat  . Et 
Felix  papa  in  epiftola  au  epifcopos 
Agypiios  queritur  , ea  capitula  , de 
quibus  nunc  agimus  , harreticos  ex- 
punxifte  . Sed  & Pelagius  17.  diftm. 
cap.  Multis,  id  quod  nos  probare  ni- 
timur, dicit  landtam  fynodum  ftatuit 
fe,  Nicznamvidebcetintell  gens.  Quod 
expreftit  Innocent.  1,  ad  Vittriclum 
feu  Viitorinum  cap.  tertio  , 8e  Leo  ad 
Theodofium  Juniorem.  Non  ergo  du- 
biuri  poteft  , quin  nolira  b»c  fen- 
leiuia  fuerit  a Nic*no  concilio  defini- 
ta, quemadmodum  Julius  pontifex  alfe- 
veravit. 

Dam«fiis'ad  trium  conciliorum  Afri- 
canorum Epifcopos.  Summas  caufaruni 
•definiri  ablque  Rom.  fedis  aufior  ta- 
*’on  ‘licet  , Synodumque  line  eius 
auctoritate  fieri  , non  elt  cathoKcum. 
Nec  ulla  concilia  rata  leguntur  , qnc 
non  funt  fiilta  apoftolica  auctorita- 
te. Elt  enim  firmamentum  a Deo  li- 
■xum  & immobile  omnium  epifeopo- 
niin  Apoftolica  fedes  , & vertex  Ec- 
clefiytim  , iupra  quam  Chrillus  uni- 
■verlalem  conftruxit  Ecclefiam  t ait  e- 
r.im.  Tu  es  Petrus,  &c.  Vide  eundem 
quoque  in  epiftola  ad  Prolperum  , & 
c*t:ros  Numidi*  orthodoxos  epifeo- 
pos.  ^ 

Innocentius  prnnus  in  epiftolis  ad 
concilia  duo  Carthaginenfe  & Milevi 
tanum . Congrue  Apoftolic^  fedis  arca- 
na coniulitis  ^ antiquz  regul*  formam 
lecuti , quam  toto  femper  ab  orbe  r.o- 
llis  elle  lervatam  , przfertim  quoties 
ratio  ;fidei  tcntilatur  . Breviter  , quo- 


- t'/-  195 

ntam  omnium  verba  referre  moleftilTi- 
mura  elTet , idem  omnino  confirmant 
Leo  epift.  54.  ad  Anaftafium  , & epift. 
dy.  ad  epifcopos  Viennenfis  prorinci*, 

Gelalius  ad  Aiiaftallum  Auguftum  , Sc  *»•</• 
in  decretis,  qu*  cum  70.  epilcopis 
Ik , Si  in  epiftola  ad  epifcopos  Darda- 
ni*, Vigilms  in  decreus  luis  cap.  ulf. 

Pelagius  II.  ad  epifcopos  , qui  conve* 
nerant  ia  civitatem  Conftantinopolita- 
nam  , D.  Gregorius  in  epiftola  ad  Au- 
goftinura  Anglorum  epifeopum  , jliique 
multi  pontifices,  quorum  tellimonii  ha- 
bes It.  diftm.  S:  17.  & ly.  & 10.  & 

»1.  & ti.  & 8t).  dift.  cap.  urbes,  fic 
9«.  dift.  cap.  bene  , & 14.  qu*ft.  ». 
per  multa  capita , & 15.  qu*ft.  i.  & 
de  eledtione  capit.  Significafti  , & de 
Privileg.  capit.  Antiqua  , & de  Baptif. 
cap.  Majores  , Si  dc  eledt.  in  d..  ap. 

Fundamenta  , in  Extravag.  Unam 
fandlam  . Quam  ex  ira  vagantem  innova- 
vit , & approbavn  conciL  Uteraneiiie 
fiib  Leone  decimo. 

Cum  ergo  omnes  epifeopi  , Petro  in 
Ecclefi*  Roman*  lede  fuccedentes , u..a- 
mmi  confenfione  alTeruerint  , fidei  foli- 
ditatem  Petro  collatam  ad  Romanos 
pontifices,  tanquam  ad  legitimos  fuc- , 
celsores  j^rtinere,  certe  fi  Iren*i  Ca- 
noa  vcfus  eft , qui  hoc  negaverit , E«-  * 
clefl*  audloritattm  ipfe  ntgat  . Qu* 
caufa  idonei  fiiit , ut  fi  qu*  Eccli^* 
a Romana  lede  defecerint,  non  aliter  3 
fummis  pontificibus  ad  unionem  Eccle- 
uflicam  fuerint  recept*  , quam  fub 
hujufmodi  confelTionis  forma . 

^rinu  falus  eft  redi*  fidei  regulam 
cuftodire , & a conftitutis  patrum  nul- 
Utenus  deviare  . Et  quia  non  poteft 
Domini  noftri  Jefu  Chrifti  prztirmit- 
ti  lententia  dicentis , Tu  es  Petrus  8e 
fuper  hanc  petram  zdificabo  Ecclefiam 
nieam , & h*c  qu*  didla  funt , rerum 
probantur  effcSibiis , quia  in  fede  apo- 
Itolica  extra  nuculam  femper  eft  ca- 
tholica fervata  religio  j anathematiza- 
mus omnes  , qui  contra  fandam  Ro- 
manam & apollolicam  Ecclefiam  luas 
erigunt  cervices , lequences  in  omnibus 
apoftoLcam  fedem  , in  qua  eft  integra 
& vera  Chriftian*  religionis  8c  perfe- 
Cfa  foliditas  : Profitcmurqiie  ftqueftra- 
tes  a communione  Ecclefi*  Catho- 
> i.on  confentientes  fcdi 
apoftolic*  , eorum  nomina  inter  facra 
recitanda  non  elTe  myfteria  , qui  vide- 
licet fandOe  Rom.  & Apoftol.  Eccle- 
il*  privilegia  ca.Tare  nituntur . Hanc 
N coii- 

X 

Digi^zed  by  Gougle 


194 

confcflionis  nonnam 
facius  IL  in  epifl.  ad  EulaUum  Car- 
thaginenf.  epifcopum  : hanc  Joannea 
Conftaminop.  epilcopus  fecit , cum  Ec- 
clefia  Conftantinopolicana  Komana; , a 
qua  Aeacio  aoftore  defecerat  , unire- 
tur . Eandem  Hormifda  Papa  ad  epi- 
feopos  Hifpaniz  miiit , ut  fi  qui  ex 
fichifmate  venientes  Ecclefiaflicam  com- 
munionem ab  eis  expofeerent  , fecun- 
dum illam  profelfioiiis  formam  admit- 
terentur . Hanc  denique  Adrianus  Pa- 
ca dedit  ad  8.  fynodum  generalem  . 
^tis  igitur  perfualum  efle  debet , nifi 
valde  fumus  pertinaces  , in  Romana 
fede  Petri  auaoricatero  & ; firmitatem 
eife  fitam  . 

CAPUT  V. 

Vbi  CMclup»  nutem  ejittiditur  fanSc- 
rnm  veterum  ttjtimeniis  me- 
nife/Tis , 

NEc  vero  audiendi  funt  illi , qui 
reprehendunt  & irrident  , quod 
eorum  hic  teilimonia  referamus  , quo- 
rum tanquam  in  propria  caufa  judi- 
cium merito  & optimo  jure  detre^a- 
re  adverfarii  pofiunt . Non  enim  pon- 
tificum Romanorum  caufa  ifiharc  pro- 
pria erat  , fed  Ecclefiar  gentiumque  o- 
mnium  communis  . Atque  in  iis  tefti- 
bus  quidam  Latini  erant  , alii  Gr^ci , 
partim  Hilpani  , partim  Africani  , par- 
tim  Galli  Bc  Germani,  quibus  fere  ho- 
minibus Ecclefiz  Rom.  caufa  non  Ib- 
lum  propria  non  erat , fed  erat  etiam 
aliena.  Fuerunt  quoque  in  his  viri  plu- 
rimi adeo  eraves  integrique  dodrina  , 
vita  , moribus  , ut  eorum  fides  fuf^- 
efle  nec  debeat  , nec  vero  poflit . 
Accedit  , quod  nonnulli  ex  his  vel  A- 
poftolorum  fuere  difcipuli,  vel  illi  cer- 
te fxculo  proximi  , cui  nullam  fidlio- 
nts  notam  inurere,  nifi  impiis,  & per- 
ffiefae  frontis  hominibus  permilfum  efl. 
Sed  ne  ullus  tergiverfandi  locus  relin- 
quatur , libet  quoque  fandiorum  vete- 
rum , qui  Romani  pontifices  non  fue- 
re , teftimoniis  uti . Nam  ii  caufam  cur 
aut  ignorarent  , aut  fingerent  , nullam 
profecto  habuerunt.  Irenzus  lib.  5.  ad- 
verf.  hzref.  cap.  j.  Sed  quoniam  omnium 
Ecclcfianitn  numerare  fuccefliones  val- 
de longum  eft  : maximz  & antiquiffi- 
nue , & omnibus  cognitz , a gloriofif- 
fimis  duobus  Apoftolis  Pem  & l*aulo 
Kou « .uocatii  .;ciUliz  quam 


De  Ecekfia  Romn»  AuS^tr. 

przfcripfit  Boni-  habet  ab  Apoflolis  traditianeffl  8e  an- 


nunciacam  nominibus  fidem  , pervem* 
entem  ufque  ad  nos , indicantes , con-  ' 
fundimus  omnes  cos  , qui  praeterquam  * 

oportet , colligunt . Ad  hanc  enim  Ec-  ' 

ciefiam  propter  potentiorem  principa- 
liutera  ncceflc  cfl  omnem  conveni-  - , 

re  Eccicfiam  , hoc  efl , eos  , qui  funt  > 

undique  fideles , in  qua  femper  conler- 
vau  efl  ea , quz  efl  ab  Apoflolis  , tra-  * " 
ditio  . Haaenus  Irenzus  . Qua  re  per- 
fuafus  Auguflinus  contra  epiflolam  Ma- 
nichzi,  cap.  4.  Mulu  funt,  ait  , quz 
in  Ecclefiz  gremio  me  jufliuime  teneut . 

Tenet  ab  ipla  fiede  Apofloli  Petri , cui 
pafcendas  oves  fuas  Dominus  commen- 
davit , ufque  ad  brzfentem  epifcopa- 
tum  facer^tum  mcceflio  . Hanc  et- 
iam apqflolicam  cathedram  & prines- 
patum  in  Romana  Ecclefia  aguoicit  i- 
dem  Auguflinus  in  epifl.  idi.  ad  Glo- 
rium  & Eleufium,  & in  epifl.  lod. 

Paulinum  , & in  Joann.  tradi.  5«.  & 
lib.  1.  contra  Pelag.  & Coelefl.  & lib.  x. 
contra  Donat  ili.  cap.  i. 

Cyprianus  lib.  1.  epifl.  in  epiflola  ad  ta-i-r-tef. 
Cornuium  , & lib.  4.  in  epifl.  ad  Pu- 
pianum  , & in  tradi,  de  fimpl.  przlat. 
eandem  fententiam  apertiflime  tenet.  Htbeirem  . 

Ambrofius  quoque  ejufdem  rei  teflis 
efl  clarus  , in  lib.  de  exceifu  fratris 
lui  Satyri  cap.  7.  &:  ferm.  47.  de  fide 
Petri. 

Cyrillus  apud  D.  Thom.  in  libello  14. 
contra  errores  Grzcorum  multo  evi-  t^ed^mmr, 
dentius  , quam  audlores  czteri  , huic^*^»’*^ 
veritati  tcflimonium  perhibot . Nec  mi-  * 
reris , quod  in  Ubris  Thclauri  , e qui- 
bus loca  illa  a D.  Thom.  referuntur, 
ea  nunc  reperire  non  licet . Detrunca- 
runt enim  hzretici  librum  illum  , Sc 
quz  in  eo  ad  Rom.  pontificis  audlori- 
tatcm  pertinebant  , hzc  eraferunt  o- 
mnia  . Quod  idem  in  commentariis 
TheophylaZli  fuper  Joann.  hzreticos 
fecilfe  , a viris  nod<e  catholicis  & de-'' 
prehenium  & patefadlum  ell  . Quan- 
quam  non  omnes  libri  Thefauri  latini 
fadli  funt : nam  in  fynodo  d.  citatur  jx. 
liber,  qui  nobis  non  efl  redditus. 

Maximum  quoque  refert  D.  fhom. 
eandem  fententiam  non  aflerentem  mo- 
do , verum  etiam  eo  argumento  con- 
firmantem , quod  Paulus  Apoflolus  ad 
Petri  magiflerium  venit  , formam  vi- 
delicet futuris  przflans  , ut  ad  Petri 
fucceifores  Romanos  pontifices  in  fimi- 
li  caufa  recurrerent . 

Hieronyipu;  ialuper  ia  qpifloU  m1 

Ui-  • 


'O- 


ULf  Qmntut . Cap.  VI.  ^95 


Damafum  de  n«trine  Hypollalis  , hu- 
j«s  itt  teftn  locupleti iTimus  e(l . Cujus 
verba  retulit  Gratianus  14.  quxftione 
prima  , capit-  Quoniam  vetudo  . Nani 
uod  ea  caula , & quzft.  cap.  Hxc  ell 
des  refertur  , tx  explanatione  Sym- 
boli ad  Damaltim  , confulto  prxtereo  : 
quoniam  Erafmus  eam  epiflolam  Hie- 
ronymi elTe  negat . Sed  bene  habet  , 
quod  illa  ad  Damafum  de  nomine  hy- 
poftads  Hieronymi  Hrc  controverna 
efe.  Adde,  quod  lib.  i.  apolog.  adver- 
fus  Ruffinura  pro  eoSem  labet,  quera- 
pum  Romanam  Adem  tenere , & ca- 
tholicum effe . 

Bernardus  quoque  a nobis  Facit  in  epife. 
iji.  ad  Mediolanenfes , & idd,  ad  Inno- 
centium , & 189.  ad  eundem  , & ijj. 
ad  Eugenium  , & 141.  ad  Romanos  . 
Referrem  alios,  niA  hi  fetis  abunde  ef- 
fent  ad  ejus  rei  faciendam  Adem  . Quid 
enim  ? tot  laniorumque  Patrum  coo- 
fentiens  , conFpirans  , continuaque  fen- 
tentia  , quem  non  coget  ea  , quz  di- 
cuntur, comprobare?  Prxterquam quod 
ea  Fentiur.t  , qux  fen£farum  etiam  fy- 
nodorum  tellimonia  conArmani,  id  quod 
cap.  fequenti  demonArabitur . 

CAPUT  VI. 

Vii  Cmciliorum  flttrijpm*  ufUtmnia  rrft- 
ruatur  , quikus  ZttltfU  Rtmaud  vii 
aulioritat  tamfrtidtur . 

HIs  duobus  capitibus  fuperioribus 
nec  fummorum  omnium  verba 
PontiAcum  , nec  veterum  fetidiorum 
adfcripAmus  , ne  longior  atque  adeo 
rooleuior  Aeret  oratio  . Tantum  loca 
indicavimus  , aux  quum  videat  ledor, 
tum  plane  intelligat  , nihil  nos  obfcu- 
rum,  nihil  ineptum,  aut  quod  ad  rem 
non  faceret  , attuliife  . Nunc  fynodica 
hac  de  re  non  judicia  folum  , led  ver- 
ba quoque  referemus  : ut  adverferii  nu- 
be etiam  horum  tellium  gravius  oppri- 
mantur. 

Primum  igitur  At  Concilii  Nicxni 
teliimonium  , quod  quoniam  capite 
quario  adfcrjptum  ert  , non  eft  operx 
pretium  hic  relumere. 

Alterum  Ac  Concilii  ChalcedonenAs , 
quod  retulit  Dtv,  Thomis  in  opufculo 
contra  errores  Grxeorum , in  hxc  ver- 
ba : Veneramur  fecundum  feripturas  Se 
canonum  dcAuitionem,  fendiiAtmum  an- 
tiqua Romx  epifeopum  , primum  eAe 
de  luaximum  epilcoporum.  Et  tnfea:  Si 


quis  epifeopus  prxdicatur  infamis  , li- 
beram habeat  fententiam  appellandi  ad 
beatiAimum  epifeopum  antiqux  Romx : 
quia  habemus  Petrum  petram  refugii  , 
& ipA  foli  libera  poteltate  loco  Dei  At 
jus  difceiTiendi , fecundum  claves  a Do- 
mino Abi  datas  : Sc  omnia  ab  eo  deA.- 
nita  teneantur  , tanquam  a vicario  A- 
poftolici  throni  . Ac  re  vera  in  hujus 
fynodi  adt.  i.  Leo  dicitur  ApoAolicum 
gubernare  thronum  , Se  fedes  Romana 
caput  omnium  EccleAarum  . Et  aft.  1. 
cum  cAet  ledla  epiA.  Leonis  , Patres 
clamaverunt , anathema  , oui  ita  non 
credit : Petrus  per  Leonem  locutus  eA. 
Et  in  Adlio.  j.  Romanum  epifeopum  do- 
minum noftrum  vocant  , eique  accla- 
mantes ApoAoltcum  8c  univerMem  ap- 
pellant : Se  ejus  dodlrinam  , ut  beati 
Petn  ampledluntur , atque  univerfe  con- 
cilii dogmata  optant  ledis  ApoAolicx 
audloritate  confirmari  . Et  cum  Leo 
Diofcorum  condemnaAet , fynodus  ait  : 
SandliAiraus  Archiepifcqpus  magnx  Ro- 
mx  una  cum  ter  beatiAtmo  Petro,  qui 
cA  petra  . Se  crepido  Cacholicx  Eccle- 
Ax , Se  ille , qui  eA  redlx  Adei  funda- 
mentum , nudavit  eum  epifeopatus  di- 
gnitate . Et  in  cpiAola  fynodah  ad  Leo- 
nem gratulantur  patres  , quod  tantum 
antilhtcm  ApoAolicx  fedi  , unde  reli- 
gionis noArx  fons  Se  origo  manat.  Do- 
minus dederit  . Atque  hxc  in  conciL 
Chalcedon,  quidem.  Ea  vero,  qux  Di- 
vus Thomas  refert  , in  hujus  temporis 
exemplaribus  non  habentur.  Sed  ab  hx- 
recicis  erafe  Gregorius  queritur  , lib.  j. 
epiA.epiAoIa  14.  ad  Narfem  comitem. 

Tertium  tcAimonium  extat  in  fynodo 
quinta  generali  , apud  ConAantmopq- 
lim  celebrata.  In  fententia  Aquidem  il- 
la , quam  contra  Anthymum  pronun- 
ctavit  Mennas  ConAantmopoL  Archie- 
pifeopus  , cui  videlicet  omnes  concilii 
patres  fubfcripferunt  , hxc  verba  ipfc 
idem  Mennas  adjecit : Nos  apoAolicam 
fedem  fequimur  , Se  obedimus  , Aciit 
charitas  veAra  Icit  , Se  ipAus  commu- 
nicatores , communicatores  habemus  , 
Se  condemnatos  ab  ipfe  Se  nos  conde- 
mnamus . Synodus  ergo  quinta  genera- 
lis , Mennx  judicio  lublcribens  , apo- 
Aolicx  fedis  decreta  tamquam  ceruam- 
pledfitur  . Non  enim  aliter  eos  in  um- 
verfum  Catholicos  haberet,  qui  Roma- 
nx  apoAolicxqu:  Adei  communicaAenc , 
nec  Illos  damnaret  omnes  , quos  apo- 
Aolica  fedes  damnavi Aet. 

AUud  itAimonium  graviAiinum  ha- 
Na  bes 


De  Ecclefi*  RanuttS  Aniltr» 

bcs  in  fexta  fyQoaa  generali  , a£hone  ba  confentiunc  . Seqiuntej  In  omnibus  thiK/aent 
quarta  ; ubi  icribitur  profeflio  fidei  , Apoftolicani  fedem  Iperamus , ut  in  u-  *• 
quam  Agatho  Romanus  cpifcopus  ad  na  communione  , quam  ledes  Apollo- 
concilium  mifit  . Quam  etiam  repetit  lira  przdicat , elie  mereamur  , in  qua /.s.i.r.ioy. 
Agatho  idem  in  fui^gellione  fynodica , ell  vera  & integra  Chrillianz  religio- 
( iic  enim  ibi  appellatur  ) cui  innume-  nis  1'oliditas.  Quire  non  conieiuientes 
rabiles  eptlcopi  lubfcriplerunt . Atque  fedi  Apoflolicc  , eorum  nomina  inter 
hzcluKellio,  nequis calumnietur,  pro-  facra  mylleria  non  funt  recitanda.  Ha-  ^a.t.  ff 
bata  eit  ab  omnibus  concilii  1’atribus,  £lenus  i’jtrc$.  In  eadem  rurlum  fyno- 
a£l  aie  8.  ij.  Sc  17.  Verba  auton  pro-  do  approbata  ell  epill.  Ignatii  Conftan- 
felTionis  fynodicx  hoc  modo  habent  : tinop.  Patriarchx  ad  Adrianum  , ubi 

Beati  Apolloli  adnitente  przlidio , h^c  eadem  hzc  res  aperte  docetur.  Appro- 
Apollolica  ejus  Ecclelia  nunquam  a via  batus  quoque  ell  Itbellus  Hcclefiz  Ro- 
veritatis  in  qualibet  erroris  parte  de-  manx  , Se  fynodus  item  Nicolai  , in 
ilexa  ell.  Hujus  au^oritatem  , utpote  quibus  eadem  do<5lrina  ell  . Sed  & in 
Apollolorum  omnium  principis»  femper  pollreraa  fellionc  canone  at.  Romanam 
omnis  catholica  Chrilli  Ecclelia  , Se  fedem  vocat  fynodus  fedem  Petri  prin- 
univerfales  fynodi  fideliter  ampleClen-  cipis  Apollolorum  . 
ifs  in  eundis  fecutz  funt  : oranelque  Synodus  Romana  infuper  fub  Symnia- 
venerabiles  patres  Apoflolicam  ejus  do-  cho  alTentitur,  Romanz  fcdis  prxlulem 
drinam  funt  amplexi  , per  quam  & merito  beati  Petri  Apollali  per  uai- 
probatilTima  Chrilti  luminaria  clarue-  verfum  orbem  primatum  obtinere  facer- 
funt,  quam  & fandi  dodores  oriho-  dotii  , Se  flatutis  fynodalibus  foler: 
doxi  venerati  Se  iecuti  funt  : hxretici  tribuere  firmitatem, 
autem  fallis  criminationibus  ac  deroga-  Preterea  fynodus  alia  univerfalis , cui  it. 

(lonum  odiis  inlecuti.  Hxc  enim  Apo-  Nicolaus  prxfedit.  Si  qms , ait,  dog- * »*•’• 
ftolica  ChriiU  Ecclelia  per  Dei  gratiam  mata,  vel  decreta  pro  catholipa  fide  , 
a tramite  Apollolicx  traditionis  nun-  aut  Eccleliail>ca  ditcipliiia,  afedis  ap^ 
quam  errafle  probabitur,  nec  hxreticis  llolicx  prxfule  promulgau  contcmpfe- 
novitatibus  depravata  fnccubuit  ; fed  rit , anathema  m . Quam  fere  fenten- 
ut  ab  exordio  Chrillianx  fidei  perce-  tiam  Lucius  III.  accepit  c.  Ad  abolen- 
pit  ab  audonbus  fuis  Apollolorum  dam,  de  hxreticis. 

Chrilli  principibus  , illibata  fine  tenus  Leo  quoque  hujus  nominis  IX.  ia  e- 
permanet , fecundum  iplius  Domini  fal-  pili.  Synodica  ad  Petrum  Antiochenuni 
vatoris  divinam  pollicitationem  , Petre , Patriarcham  aflruit , fandam  Romanam  ’ 

Petre , cccc  Satlun  expetivit  vos , &c.  & Apollolicam  Eccleliam , clpiat  eltf 
Ego  autem  pro  te  rogavi  , ut  non  de-  omnium  Eccleliarum  , ad  quam  majo-  ^ 
ficiit  fides  tua.  Et  tu  confirma  fratres  rescaufas  effs  referendas.  Concilia,  m-  rrim.  «-/•. 
tuos,  Quod apoHoIicos pontifices,  meos  quit  , omnia  , Se  fandus  fandorum  , OMmnam. 
pfxdecelTores , confidenter  fecifle  fem-  rex  regum  confirmant  . Prxterea , con- 
per  cil  cognitum  . Hadenus  Agatho  cilium  Laceran.  fub.  Innocen.  3.  Iic  ha- 

Rom.  cpilcopui-  Et  adione  t8.  ipfa  bet;  Nolumus  quicquam  Abbati  Joa- 

fynodus  aperte  profitetur  , Romanum  chim  derogari , cum  omnia  feripta  fua 
epilcop.  Ajgathonem  fuccelforem  effe  in  alfignari  mandaverit  Apollolicx  fedis 
fede  princip'S  Apollolorum.  judteio  approbanda,  vel  etiam corrigen- 

In  feptinu  etiam  fynodo-  generali  a-  da  , firmiter  confitens  f;  illam  fidem 
dione  1.  leda,  ell-  epillola.  fynodica  tenere,  quam  Romana  tenet  Ecclelia, 

Adriani  primi,  qua  definit,  Eccleliam  qux  difponente  Domino  eundorum  fide- /i, /«»••• 

Roman.  caput  elfe  omnium  Ecclelia-  Imm  mater  ell  & nvigillra.  Quod  idem  rnm,  •» 

rum.  Recepta  vero  epillola  ell  atque  concilium  Lugdunenfe  fub  Gregoriodo- 
probaia  a concilio  g.nerali  , ui  patet  cuit.  Ex  Domini  itaque  inllitutione  Ro- 
ead.  ad.  x»  mana  Ecclelia  fidelium  magillra  ell,  ac 

In  odava  quoque  fynodo  generali  ha-  proinde  Romanus  epifeopus  Petro  fuc- 
betur  libellus  Adriani  hujus  nominis  fe-  cedit  in  F.ccleiix  raagillertum..  Idemtra- 
cundi , ab  ipfa  fv  nodo- acceptus  Becon-  dit  concilium  Lugdun.mfc  fub  Innoc. 
firmatus,  qui  illam  fidei  conJelTionem  IV.  Idemmte  omnino  tradit  Conal.Trid.  0« 
continet,  quam  in  capitis  quarti  fine  feli. 7.  io  Ivrc  verba:  Siquis  dixent,  in 
pofuimus . Patres  vero  hujus  8.  Synodi  Ecclefra  Romana , qux  ommum  Ecde- 
Romjci  pontificis  dodrinx  io  hxcwr-  riaruramatcr  cUecm-gUlra,  non efse  ve- 
ram 


T 


Lther  Sextus.  Cap.  VII.  * 197 


fam  de  baptifmi  {aeramento  dodlrinam, 
anathema  iit. 

Concilium  vero  Lugdunenfe  fiib  Gre- 
c.W  f*-  gorio  dicit  Romanum  pontiKcem  elTe  vi- 
carium  Jefu  Chrifti , luccefTorem  Petri , 
” ' ■ reilorem  Ecclefiat  univerlalis. 

At  concilium  Viennenfe  fub  Clemen* 
te  aflerit,  dubia  fidei  declarare  ad  fe- 
dem  Apoftolicam  duntaxat  pertinere. 
citm.  Mi.  Pr»terea  Patres  concilii  Florentini  , 
C4  4t  /mm.  Definimus  ( inquiunt  ) fanilam  Apofto- 
heam  fedem,  & Romanum  pontificem 
in  univcrAim  orbem  tenere  primatum  , 
& ipfius  pontificem  Romanum  fuccef- 
(brem  effe  B.  Petri  principis  Apofiolo- 
rum , & verum  ChrilH  vicarium  , to- 
• ' tiulquc  Ecclefix  caput  , & omnium 

Ghrnlianorum  patrem  ac  dotlorera  exi- 
Aere  , 8e  ipfi  m B.  Petro  pafcendi  & 
gubernandi  univerfalem  Ecclefiam  a Do- 
mino noAro  Jefu  ChriAo  plenam  pq- 
lelbtem  traditam  eAe : licut  in  gellis 
necumenicorum  conciliorum  continetur. 
Haftcnus  concilium  Florentinum  . Sed 
conciliorum  teAimonia  latis  multa  retu- 
limus. Rationibus  modo  Theologicis  ea , 
qua*  pofuimus  , corroboranda  (unt : id- 
que  magis , Romanum  pontificem , cum 
de  fide  Judicat , errare  non  pol^ . 

CAPUT  VII. 

BstUmibui  Thulf[U  prtiAt  , RtmMHHm 

Pmtlfittm  in  fidei  tentmtrjiit  finitn- 
du  trrsre  ne»  foffe. 

ROmanum  pontificem  in  Petri  lo- 
cum , fidem , aufioritatemque  fuc- 
cedere,  Ecclefia  ab  Apollolorum  tem- 
pore femper  agnovit.  Quod  , quoniam 
totius  oroit  confenfione  ufque  firmatum 
erat,  ne  Ariani  quidem  negare  potue- 
runt , ut  Sozomenus  lib.  4.  nidor,  tnp. 
cap.  1;.  & 16.  prodidit  . Ad  Roma- 
nam porro  fedem  epifeopos  Ecclcfiarum 
in  caufis  quibufqu;  graviflimis  provo- 
cafife  , ab  illius  ore  fideles  fidei  fem- 
. per  oracula  petiiAe , illius  judicium  ca- 

tholicos omnes  in  religionis  controver- 
fiis  expedaAe  , illius  denique  & vim 
8e  audoritatem  Iaera  omnia  effli^icaf- 
ie  concilia , adeo  certum  & manifellum 
cA,  ut  fim  ego  ineptus,  fi  velim  ollen- 
dere.  Quibus  ex  rebus,  quoniam  nega- 
ri non  poAunt  , conflatur  & efficitur 
id , quod  quarimus  areumentum  , quo 
ex  multis  mignifque  haud  facile  quis 
aixerit  aliud  aut  evidentius  , aut  cer- 
tius. Si  enim  legum  CbnAi  interpres 


nullus  fanior  eA , qtum  perpetuus  Ec- 
clefia; ufus,  Ecclciia  vero  in  fidei  reli- 
gionilque  quacAione  ac  caiterts  graviAi- 
mis  controverfiis  non  ad  Antiochenum, 
Alexandrinum  , ConAantinopolitanum , 
Ephefinum  , Mediolanenfem  , Parifien- 
iem , Colonienfem  , Toleta/ium  , «ut 
Bracharenfem  epifeopos  , fed  ad  Roma- 
num omni  femper  ztate  recurrit;  quit 
dubitet,  hunc  efie  , quem  ut  fucceAo- 
rem  Petri,  ita  quoqne  doflrtnz  Apo- 
Aolicx  magiArum  , quxAionumque  de 
fide  judicem  habemus?  Nam  fi  aliquem 
ejufmodi  poA  Petrum  , ad  Ecclefiam 
inAituendam  atque  in  veriute  continen- 
dam reliquit  ChriAus , nimirum  aut  hic 
eA,  aut  nullus  eA  ; quippe  cum  de 
aliarum  Eccleuarum  epifeopis  nulla  quf- 
Aio  fit , quin  non  fuerint  loco  Petrr 
univerfali  Ecclefiz  dodlores  paAorefque 
a Deo  dati.  Romanus  igitur  epifeopus, 
Ecclefix  ufu  interpretante , ille  eA,  cui 
Dominus  in  Petro  ait , Super  hanc  pe- 
tram xdificabo  Ecclefiam  meam  : Sc  , 
Tibi  dabo  claves  regni  coelorum  : Sc, 
Quodcunque  fol veris , & c.  ac  nirfum  , 
Pafce  oves  meas:  Sc  iterum.  Ego  roga- 
vi pro  te,  ut  non  dcficut  fidet.tua:  Sc 
tu  confirma  fratres  tuos . 

Quid  quod  ipfo  etiam  rerum  experi- 
mento comperimus , ChriAi  de  Petro 
& fuccefloribus  vaticinia  in  Ecclefia  Ro- 
mana mamfcAius  impleri  ? Hanc  enim 
conAat  fixam  Sc  immobilem',  orbe  et- 
iam toto  omni  illam  machinarum  gene- 
re quatiente , in  fide  Sc  aufloritate  Pe- 
tri permanfilfe.  Et  cum  exteras  Apo- 
Aolorum  Ecclefiat  vel  ab  infidelibus  oc- 
cupatas, fine  fidei  veAigio,  vel  ab  h;- 
reticis  aliquando  aAedlas  viderimus  ; at 
adverfum  hanc  unam  Romanam  fedem 
nec  Pagani , nec  hxretici  prxvalere  po- 
tuerunt. Pugnatum  eA  fiquidem  vene- 
mencer  , non  a Crxcis  folum  , fed  ab 
aliis  plenfque  totius  orbis  epifeopis  , 
ut  hoc  Romanx  Ecclefiq  privilegium 
labefa^Uretur . Atque  habebant  pro  fc 
illi  quidem  & Imperatorum  arma  , Sc 
majorem  Ecclcfiarum  numerum  : nun- 
quam tamen  efficere  potuerunt,  ut  aut 
Romani  pontificis  potcAa*em  abrogarent, 
aut  in  alium  transferrent  epifeopum . Qui- 
nimo  qui  a Romana  quidem  fede  defe- 
cerunt, hi  fchifmatici  femper  in  Eccle- 
fia funt  habiti : qui  vero  hu)us  fedis  de 
fide  judicia detreaarunt , hxretici.  Qu^ 
profcAo  omnia  fatis  oAendunt , non  hu- 
mano , fed  divfno  decreto  Ecclefiam 
Romanam  Sc  exteris  eAe  prxpoficam, 
N 3 Sc 


Digitized  by  Gi  i^li 


ipS  * De  ^cleJU  RtmxHi  Anitir. 


& Petri  privilegia  jure  luo  libi  vendi- 
callb , tc  eam  demum  petram  elle , fu- 
pra  quam  Chnllus  univerlalem  conllru- 
xit  eccleliom , adverfus  quam  portz  in- 
feri praevalere  non  polTunt.  Quodniiu 
ellct  , qui  potuilTet  Ecclelia  Romana 
tob , tam^ue  magnis  principibus  repu- 
gnantibus , tam  multis  hzreticis  con- 
n^centibus,  um  variis  ecclefiis  de- 
fe^ionem  molientibus  oblillere  i Quod 
fi  commentitia  , vanaque  opinione  hoc 
Komani  Epifeopi  privilegium  Theologi 
afferuillent  , non  tam  ftabilis  fententia 
permaneret  , nec  confirmaretur  diutur- 
nitate temporis , nec  una  cum  fzculis  , 
aetatibufque  hominum  inveterafiet . Et- 
enim videmus  opiniones  fiilas  , atque 
vanas , viris  przfertim  efuditis  adver- 
fentibus,  diuturnitate  eztabuilTe  . Opi- 
nionum enim  commenta  delet  dies  , fi- 
dei judicia  confirmat . Adde  , quod  A- 
pollolicarum  traditionum  f)[nceritas  non 
polTet  ad  nos  ulque  fervari  , alias  ec- 
clelias  hzreticis  epifeopis  toties  occu- 
pantibus , nili  una  leaes  Apoftolica  , 
inter  tot  orbis  tumultus , fixa , inteme- 
rataque  conlilleret . Ad  hzc  cum  con- 
cilia & provinciaba  & generaKa  , fine 
Romani  pontificis  au£lonute  nonnun- 
quam  erraverint , nunquam  autem  , fi 
Romani  pontificis  audoricate  tirmau 
liint,  fatis  {ferfuafum  elle  debet  , con- 
ciliorum , atque  adeo  totius  ecclefiz 
iirmitaiem  a Romano  pontifice  derivari . 
Z>e  quo  quoniam  in  loco  fenore  mul- 
ta diximus,  illinc  ledlor  allumet  , quz 
ad  hujus  argumenti  explicationem  ^r- 
tinebunt  . Atque  fi  in  definienda  ndei 
quzftione  Romanus  epifeopus  errare  pol- 
let , redditur  fiatim  inceru  nobis  mulu- 
rum  hzrclum  condemnatio  ; plerzquc 
enim  non  funt  damnatz  per  generalis 
Concilii , fed  per  Romanz  Ecclefiz  ju- 
dicium & decretum . 

Przterea  fi  inter  Patres  concilii  ell 
controverlia  vel  de  intelleAu  facrarum 
litecarum  , vel  de  unoquolibet  libro  , 
an  canonicus  fit  , necne  , vel  de  alia 
hujus  generis  quzllione  , ad  hanc  li- 
tem componendam  judicem  ponere  ne- 
cefle  ell : cujus  tamen , fi  errare  pollit , 
incertum  judicium  erit . Judex  autem 
inter  Patres  concilii  dilfidentes  nullus in 
Ecclelia  , nifi  Romanus  epifeopus  ell 
agnitus . 

Przterea  Ecclefiz  confuenido  hoc 
manifelle  declarat.  Nunquam  enim  ad- 
milfa  dl  appellatio  in  Eaufis  fidei  a fede 
Romana  , fed  kzreticos  ab  ea  judica- 


tos , Ecclelia  femper  hzreticos  etiam  jiK 
dicavit . Et  certe  , fi  Romanz  fedis  ju- 
dicium fallax  efiet , coodUi  vero  ellet 
verax  & certum , naturz , rationi  , ve- 
rzque  Theologiz  is  adverlaretur  , qui 
appellationem  a Pontifice  ad  condlium 
denegaret . Quo  uno  argumento  ollendit 
Celalius , fedem  Apoitolicam  de  tou 
Ecclelia  judicare , iplam  vero  ad  nullius 
pertinere  judicium  . Jam  illiulm^i  ap- 
pellationis , io  Fidei  przfertim  dogma- 
te , ecclelia  nefeit : nam  iis  hzretici  fo* 

Ium  utuntur  . Quod  fi  ad  fingulos  hz- 
reticos condemnandos  opus  ellet  congre- 
gare generale  concilium  , cum  id  fzpe- 
numero  non  modo  dilficile , verum  etiam 
impolfibile  fit , licebit  profefto  interim 
hzreticis  impune  vivere , donec  fynodus 
a tota  Ecclelia  cogatur  . Id  fi  alienum 
elle  confiat  a Chrifii  providentia  , ^ 
teamur  potius  Romanz  fedis  audlorita- 
tem  latis  elle  ad  hzrefes  revincendu  . 

Iu  fiet , ut  hujus  tribunalis  de  fide  ju- 
didum  certum  omnino  habeatur  . Quid 
quod  non  folum  eccleliam  catholicam 
credimus  , fed  etiam  Apoitolicam  i Ac 
Ecclelia  Romana  Patrum  , fideliumqus 
coofenfu  Apofiolica  dicitur  , cum  reli- 
quz  omnes  jam  inde  a multis  annis  hoc 
cognomen  amiferint. 

Sed  quzris  , Eritne  hzreticum  afie- 
rere  , Romanam  Ecclefiam  degenerare 
quoque  ut  ceteras  polle,  & Apofiolicam 
etiam  fedem  a fide  polfe  Chrifii  defi- 
cere t Huic  quzllioni  breviter  refpon- 
demus.  Nolumus  hic  nos  ecclefiz  fen- 
tentiam  przvenire  , fed  fi  ad  generale 
concilium  releratur  , hzrefeos  nota  er- 
rori ilU  inuretur . Nec  enim  video,  cur  , 
quid  iplefentiam  de  hac  re,  non  audeam 
diare  ; quam  eo  melius  cernere  mihi 
videor , quod  & eam  propius  diligend- 
ufque contemplor,  8c  fine aflfcdlu,  per-  ' 
turbationeque  contemplor  • Quod  fi  in 
hoc  erro  , quod  Romanz  fedis  privih^ 
gia  a Chrifto  illi  conafla  & tueor  , de 
contradicentes  hzrefeos  nomine  conde- 
mnandos elTe  credo,  non  folum  tuto  , 
fed  libenter  erro  : nec  mihi  errorem  u- 
tilem,  quo  etiam  delcdor  , fine  ratio- 
nis przfertim  vi  extorqueri  volo  . N.im 
me  non  folum  ratio  , ac  difpuutio  im- 
pulit, ut  ita  crederem,  fed  nobilitas  e- 
tiam  fummorum  Theologorum  deauro-  Dt 
ritas.  Hieronymus  prophanam  elfe  , de 
perjurum  dicit , qui  cathedrz  Ifetri , & 

Romanz  fedis  fidem  non  fuerit  fecutus . , 

Cyprianus  alienum  ait  elle,  prophanum^/;,. 
dTe  , hollem  efie  , qui  univerfahs  .Ec-  rr,  j. 

cleliz 


Lihtr  SextMt.  Cdp.  VII.  I99 


clcfic  iton  tenet  unitatem  , hoc  eft  lu- 
men unum,  unde  multi  radii  : raaiccm 
unam,  unde  multi  rami:  fontem  unum, 
tmde  multi  rivi  : Kiram  unam  , fupra 
quam  Ecclefia  zdincata  eft:  unum  Pon- 
tificem , qui  exteros  omnes  fua  & vi , 
& audloritate  contineat.  A qtio  fi  ra- 
dium tolUs , extinguatur : fi  frangas  ra- 
mum , intereat : fi  prxfcindas  rivum , a- 
rtlcat . Sic  enim  ille  declarat . At  >qui 
in  Fidei  controverfia  Apoftolic;  fedis 
fidem,  judiciumque  detre^bt  , is  nec 
unitatem  tenere  potefi , nec  lumen  ^ nec 
radicein,  nec  lontem.  Atque  Cypnanus 
H.t.rf.f,  idem,’^i  cathedram  , inquit,  Petn, 
fupra  quam  fundata  ell  Ecclefia  , defe- 
nt,  in  Ecclefia  efle  non  confidat.  Ara- 
pro  eodem  penitu}  habet,  ca- 
Sai/t.c.j.  tholicum  efle  , & cum  Romana  Eccle- 
fia convenire.  Gregorius  fic  Sedis  Ro- 
li.di/.rt,  man;  auCloritatem  in  religionis  , fidei- 
frtttftit.  que  cjufa  exiftimat  efle  ampledendam , 
ut  qui  noluerit  , ab  ejus  petrx  , fuper 
quam  Chrillus  univerlalem  fundavit  Ec- 
clefiam , foliditateconvellatur.  Leo  exor- 
tem divini  mylhrii  eum  efle  affirmat  , 
qui  aufus  fuerit  a Petri  foliditate  rece- 
^re  , & impiam  pr^fumptionem , qux 
Petrx  illius  firmitatem  Deo  xdificante 
conflrudam  nititur  violare. 
it.iif.ttf,  Nicolaus  finit  , quod  qui  Romanx 
Omu.  Ecclefix  privilegium  ab  ipfo  lummo 
omnium  Ecclefiarum  capite'  Chriflo  tra- 
ditum auferre  conatur  , hie  procul  du- 
bio in  hfrefim  labttur.  Nam  fidem,  in- 
quit, violat  , qui  adverfus  illam  agit, 
qux  efl  mater  fidei.  Hanc  vero  Nico- 
lai fententum  noli  quxfo  ledlor  con- 
- temnere,  qux  fcilicet  adlione  prima  , 
8r  feptiroa  fynodi  odlavx  confirmata 
eft.  Ubi  & condemnati  lunt  Phoaus  , 
8e  Michael  , qui  hoc  Sedis  Romanx 
privilegium  quatefacere  nitebantur . Quod 
. ^ n in  hxrefim  labitur  , qui  Romanum 
*■  Epifcoptim  Petro  fnccefliue  negat , & 
Ecclefiam  proinde  Romanam  exteris  ef- 
le prxpofitam  ; ecquid  de  illo  lentien- 
dum  eft , qui  privilegia  Petro  ob  Ec- 
clcfiq  utilitatem  a Chrifto  data  , privi- 
legia, inquam  , qux  Petro  ut  Ponti, 
fici,  Doilori,  & Paftori  concefla  funt, 
ea  ad  fucceflbres  quoque  pertinere  ne- 
gaverit? At  enim  , doilrina  lana  oves 
pafcere , fiatres  in  fide  confirmare , uni- 
verfas  gentes  per  os  illius  audire  ver- 
bum Evangelii , & credere  , fupra  il- 
lum xdificare  Ecclefiam  , ut  ponq  in- 
feri non  prxvalerent  adverfus  eam , non 
Wtro  ut  privato  homini  , fed  ut  rci- 


ublicx  Chriftianx  prxfe^lo  conerut- 
at.  C^ocirca  ambigi  inter  Catholicos 
nec  debet , nec  vero,  poteft  , quin  Ro- 
roanx  Sedis  de  Fide  , & religione  judi- 
cia certa  fine . Prarterea  , qui  nega- 
ret, in  ligando  atque  folvendo  eandem 
poteftatem  in  Romano  nunc  Epifeopo 
inefle,  quam  Petro  Chnltus  contulifle 
creditur  , is  jure  ac  merito  haberetur 
hxreticus  : qui  ergo  firmitatem  Petri 
ad  fratres  in  fide  confirmandos  , his, 
qui  Petro  fuccedunt  , denegaverit,  hic 
hxreticus  iudicandus  erit.  Ad  hxc  fa- 
ciamus ambiguam  efle  aliquam  inter  fi- 
deles de  religione  controverfiam . Tum 
quxrimus , fi  Romana  eademque  Apo- 
ftolica  fedes  , ut  diffidentium  Ecclefia- 
rum lites  , difceptationefque  compo- 
nat , e Petri  cathedra  , tribnnaliqiie 
pronunciet,  an  fequi  illius  fententiam 
debeamus , an  non  ? Si  fequimur , Ro-  , 
mana  fede  errante,  Ecclefia  tota  in  il- 
lius errore  verfabitur  . Si  non  fequi- 
mur , ubinam  illud  eft  , Quodeunque 
ligaveris  fuper  terram  , ent  ligatum 
& in  coelis  ? uHnam  rurfum  illud  , 
Deus  elegit  in  nobis  per  os  meum  au- 
dire gentes  verbum  Evangelii  , & cre- 
dere i Quod  igitur  , laltem  in  rebus 
ambiguis,  ligaverit  lucceflbr  Petri  , id 
ligatum  erit  , ^ quod  in  quxftione  de 
fide  propofita  docuerit  , hoc  gentes 
non  audire  debent  modo  , verum  etiam 
credere.  Non  hic  refero  , qux  Leo  in 
hujus  rei  confirmationem  dicit  ao.  di- 
ftin£l.  capit,  de  libellis , non  qux  Da- 
mafus  & Adrianus  1;.  quxft.  1.  cap. 
Violatores  , & capit.  Generali . Illud 
referam  , quod  in  Concilio  Complu- 
tenfi  confirmato  a Sixto  Quarto  con- 
demnatus eft  Petrus  Oxonienfis  nomine 
etiam  hxrefis  ^ in  eo  quod  aflerii  , 
Ecclefiam  urbis  Rorax  errare  pofle  . 

Sem  item  errorem  eodem  quoque  hf- 
s nomine  damnavit  Sixtus  idem  , iii 
extravaganti  adverfum  Petrum  Oxo- 
nienfem  edita  . De  qua  quoniam  in  rc- 
IcAione  de  poenitentia  fatis  multa  di- 
ximus , eo  leAor  revocandus  erit  . 
Coa£lus  eft  igitur  ille  fententiam  re- 
canure  in  hanc  formam  : Confentio 
landx  matri  Ecclefix  Romanx  , fedi 
Apoftolicx  , & ore  , ac  corde  con- 
fiteor ilbm  me  fidem  tenere  , quam  do- 
minus Sixtus  Papa  auAoritate  Apo- 
ftolica  , 8e  Evangelica  tenet . Et  om- 
nes , qui  contra  hanc  fidem  venerint , 
^gnos  xterna  4^oatione  prununcio. 
Uadenus  ex  Cone.  Compl.  Martinui 
N 4 vero 


Digitizfd  by  Co^le 


200  De  Ecclejiit  Rotmn^  AnStor. 


vero  quintus  in  fine  concilii  Conllan- 
tienfis,  Sacro,  inquit,  approbante  Con- 
cilio mandamus  orchiepilcopis  , epifco- 
pis  &c.  ut  qui  de  facramenio  corporis 
& langninis  Domini  , vel  de  baptilma- 
te  , feu  peccatorum  confeflione  , poe- 
nitentix  pro  peccatis  injundlione  , vel 
reliquis  Eccleux  facramentis  , feu  Fidei 
articulis  aliter  feniit  ac  docet  , quam 
facrofandla  Romana  Ecclefia  docet,  8c 
obfervat,  eum  tanquam  hxreticum  ju- 
•dicetis.  Concilium  ergo  ConRantien.  il- 
los elTc  hzreticos  judicavit , qni  Koma- 
nx  Eccleiix  Fidei  & dodtrinx  refraga- 
leniur . Illud  podremo  addam . Cum  ex 
traditionibus  Apoilolorum  ad  evincen- 
dam hxrciim  argumentum  tirmum  cer- 
tumque  trahatur:  condet  autem,  fi  te- 
llimonia  raiiouefque  hoc  loco  pofitas 
cum  lis  regulis  conferas , quas  in  j,  lib. 
pofuimus,  Romanos  epifeopos  Petro  in 
• totius  Ecetefix  Pontificatum  & Fidei 
nagiflcrium  fucceiTiile  , ab  Apodolis 
cfTe  traditum,  cur  non  audebimus  affer- 
tionem  adverfam  tanquam  hxreticam 
condemnare  t Sed  , ut  dixi  , nolo  ego 
Eccleftx  judicium  antevertere  : quan- 
^uam  non  videor  antevertere:  cum  jam 
ipfius  Eccleiix  fermo  nollram  omnem 
comprobarit  de  Romanx  fedis  au£lori- 
ute  fenteniiam.  Sed  hoc  vix  xgre  di- 
co propter  viros  quofdam  & dodos 
& pios,  qui  nos  contradixerunt.  Il- 
lud alTero , ac  fidenter  quidem  alTero  , 
pellem  eos  Eccleiix  ac  perniciem  affer- 
re, qui  aut  negant  Romanum  pontifi- 
cem Petro  in  Fidei  dodrinxque  audo- 
riute  fuccedere , aut  certe  allruunt  lum- 
mum  Eccleiix  pallorem  , quicunque 
tandem  ille  Iit  , errare  in  Fidei  judi- 
cio polTe  . Utrumque  fcilicet  hxreti- 
ci  fiiciunt : qui  vero  illis  in  utroque 
repugnant,  hi  in  Ecclelia  cathoLid  ha- 
bentur . 

Quamobrem  non  equidem  inielligo , 
quonam  confilio  fideles  quidam  hxre- 
ticorum,  quam  catholicorum  opinioni- 
nibus  favere  malint.  Nam  hxretia  vi- 
deo quid  lequantur,  nempe  vivendi  do- 
cendique  licentiam,  Sc  in  his  omnibus 
impunitatem.  Volunt  line  capite  cor- 
pus , ut  neque  pes , neque  mens  fuura 
officium  faciant  . Volunt  line  pallore 
uno  oves,  ut  cum  lup  ipli  lint  , pa- 
llores tamen  elle  videantur.  Volunt  li- 
ne judice  lites , ut  diffidiorum  nullus 
finis  Iit:  atque  ita  cum  amoto  arbitro 
adverfus  dodos  dimi^nt , vidores  a 
turba  judicentur  , Turoari  demum  om- 


nia volunt , quoniam , ut  in  Htfpano- 
nim  proverbio  ell  , turbatum  flumen 
pifcatorum  ell  lucrum . Nos  autem  com* 
munem  catholicorum  fententiam  fequa- 
mur  : tuto  enim  fequimur  , quoniam 
communis  catholicorum  ell.  Preterquam- 
quod  ea  fentiunt , qux  facrarum  etiam 
hterarum  tellimonia  confirmant , ponti- 
ficum decreta  liniunt,  veterum  fando- 
rum chorus  concinit  , conciliorum  pa- 
tres affirmant  , Apoilolorum  traditio 
probat , perpetuus  Ecclefix  ufus  ob- 
fervat. Quapropter  fi  ea  qux  dixi,  fo- 
le  ipfo  illullriora  & clariora  funt  , fi 
omnia  dixi  haulla  ex  Ecclefix  Scriptu- 
rxque  fontibus  , fi  tota  oratio  nollra 
certis  Thtologix  rationibus  , integrif- 
que  & incorruptis  tellibus  omnem  libi 
fidem  confimiat  , alfentiamur  tandem, 
ex  Apoilolicx  ledis  audontate  firma 
Theologos  argumenta  iumere  ad  fidei 
Theologixque  doumau  comprobanda  . 
De  quinti  igitur  loci  firmitate  tantum 
dixerimus  . Nunc  adverlariorum  argu- 
mentationes refellamus . 


CAPUT  VIIL 

VH  »rgmmtnt»  rmfitit  frimi  rf- 
fHtMtmr . 

A Tque  in  illis  argumentis  , qux  a 
MX.  principio  funt  polita  , Theologi 
nonnulli , minime  mali  illi  quidem , fed 
non  fatis  acuti  , quoquo  modo  pof- 
funt  , tergi verfantur.  Romanam  quip- 
pe Ecclelum  a Romano  pontifice  dif- 
cernunt : ajuntque  hunc  in  fide  erra- 
re polTe , illam  non  polf: . Sic  libi  vi- 
dentur omnia  propemodum  argumenta 
diluere.  Nam  pleraque  ex  illis  non  Ec- 
clclix  Romanx  , fed  fuinini  Pontifiuis 
fidem  impugnant . Atqui  Eccleliam  Ro- 
manam ilti , non  Romanum  Epilcopum. 
ab  errore  vindicant.  Verum  fi  de  erro- 
re in  Fidei  judicio  atque  decreto  lo- 
uinur , ut  vere  loquimur , nullum  ego 
ifcrimen  inter  Apollolicam  fedem , Sc  - 
Apollolicx  fedi  infidentem  invenio . Pri- 
mum quoniam  , cum  ad  fedem  Apo- 
llolicam accedimus  Fidei  oracula  po- 
llulacuri , non  lingulos  Romanx  Eccle- 
fix Fideles  interrogamus  , nec  Ecde- 
fiam  ipfam  Romanam  in  concilium  co- 
gimus , fed  Pontificis  maximi  judicium 
quxrimus,  ejufque  fententiam  expedia- 
mus. 

Rurljim  quoniam  non  Romanus  po- 

pu- 


Digifaed  6 


r 


Lther  SextHS . Cap.  VII.  201 


pulus  cll  , qui  Eccleiiam  univerfalem 
(loccc  ea,  quz  ad  fidem  attinent  , fed 
Romanus  Epifcopus.  Nec  potelbu  ju- 
dicandi de  caufis  Fidei  , ligandi,  fol- 
vendi  , pafcendi  , in  populo  Romano 
eft,  fed  in  Romano  pallore  , Vicario 
Jefu  Chrilli.  Conalia  quoque  non  exi- 
gunt confirmationem  & robur  ab  iplii 
' Romana  plebe  , fed  a plebis  'Romanx 
Antifiite.  . 

Prxterea  privilegium  firmitatis  , ut 
ante  probatum  eft,  Petro  fuit  peculia- 
Luc.  11.  riter  datum.  Em,  inquit,  rogavi  pro 
te , Petre , ne  deficiat  fides  tua , 8e  tu 
confirma  fratres  tuos.  Et  iterum  , Tu 
Mtni.  t*.  (5  ^rus,  & fuper  hanc  petram  xdi- 
ficaoo  Eccleiiam  meam  . Quocirca  fi 
verx  Theologix  rationem  fequimur  , 
qux  capite  tertio  explicata  eft  , in  Pe- 
tro, & fuccelloribus  primum  firmam 
certamque  dodlrinam  afleremus  , mox 
vero  in  Ecdefia  Romana , cujus  Petrus 
cum  luccefibribus  & caput  & funda- 
mentum eft  . Atque  illud  etiam  ani- 
madverto , quod  ficut  omnibus  fimul 
Epifcopis  docentibus  errores  falfos  ne- 
cefle  eflet  fane  totam  Eccleiiam  vano 
in  errore  verfari  : ita  fi  pallor  Ecclefi; 
Romanx  errortm  Fidei  contrarium  de- 
cerneret, oves  quoque  errante  pallore 
difpergerentur . Teftimonia demum,  qu^ 
retulimus  , id  fere  probant  , fummum 
Ecclrfix  pontificem,  Petri  fuccellbrem 
& Chrifti  Vicarium,  cum  de  fide  pro- 
ic  j i nunciat  , errare  non  pofle . Quo  ma- 
s- r.s.f.j.  gjj  reprehendendos  judico,  qui. fe 
dirempturos  controverfiam  putaverunt, 
' fi  Apoftolicam  fedem  ab  Apollolico 

prxfule  lecernerent  . Non  recipit  illam 
refponfionem  ratio,  alpernatur  , repel- 
lit . Illud  potius  1’umit  , errorem  ef- 
fe  duplicem,  alterum  perlonalcm  , al- 
terum judicialem  . Nec  enim  fcholx 
, g^j,^  propria  vocabula  , etiamfi  minus  Lati- 

i.'  ' na  fint,  averfari  debemus  , fed  mJlle , 
quod  Ausuftinus  ait , apertos  , quam 
nitidos  habere  fermones  . Error  itaque 
perfonalis  privatus  eft  ciijufque  error  , 
judicialis  eft  publicus.  Ed'dit  Innocen- 
tius hujus  nominis  IV.  in  libros  decre- 
talium commentaria , fi  iii  his  quicquam 
errati  ell,  hominis  nim|rum  ell  , non 
pontificis , quamvis  ea  commentaria  a 
pontifice  edita  fint.  At  fi  idem  Inno- 
centius in  judicio  de  fidei  qu^llione  de- 
finiret quippianj  , quod  revera  falfum 
eflet , jam  hic  error  a publico  Ecclefix 
cenfore  proficifceretur , efletquc  proin- 
de judicialis. 


• C^a  ex  re  primum  arjmmentum  facile  Rc'p>». 
refelTitur.  Nec  enim  hiftoria  fide  digna  ad  i* 
docet  Joannem  XXII.  poli  fummum 
adeptum  pontificatum . de  ejulmodi  re 
aliquid  definiflcj  quin  potius  quum  ad 
hujus  rei  definitioacm  fe  pararet  , ut 
Benedidlus  XI.  in  extravag.  fua  ait  , 
morte  prc  ventus  definire  nequivit.  Nec, 
fi  , antequam  eflet  pontifex  , errorem 
illum  habuerit  , hxreticus  cenfendus 
eft  : ficut  nec  Irenzus  , nec  Chryfo- 
ftomus,  nec  Theophylaftus  , nec  Ber- 
nardus,  quos,  re  nondum  exprefle  per 
Scclefiam  definita,  illius  opinionis  fuif- 
(e , funt  qui  contendant : vere  ne  , an 
falfo  contendant , non  eft  diei  locique 
hujus  difputare. 

Ad  lectuidum  etiam  eodem  modo  rc-  Refpon. 
fpondetur . Non  enim  Coelellinus  quic-  i- 
quam  definivit.  Verba  quipj>e  1'inocen. 

111.  fic  habent  : Licet  quidam  ptJtde- ^ 
ceflbres  nollri  fenfilTc  aliter  videantur. 

Senfifle,  ait,  non  definivifle.  Sed  ne  In- 
nocentius quidem  definit  quicquam , fed 
explicat  fententiam  & opinionem  tuam , 
inquiens  :-Non  credimus  , quou  in  hoc 
caluis,  qui  relinquitur , poliit  ad  fecun- 
das nuptias  tranfire.  Quod  profcdlo  ve- 
rum eft,  quanquam  per  illam  Innocen. 
deaetalcm  non  firmiter  definitum . Nec 
enim  ftatim  , fi  aliquid  juris  volumine 
continetur.  Fidei  dogma  elle credenduns 
eft  . Quod  penultimo  fuperioris  libri 
capite  latius  explicatum  eft. 

Tertio  vero  argumento  nullum  nego- 
tium  ell  refpondere . Nam  verbum  , Ju-  ^ 
dico,  frequenter  in  ea  fignificatione  u- 
furpatur,  ut  idem  fic,  qilodlcmio,  feu 
opinor.  Quomodo  Alexander  accipit, 
cum  ait,  quofdam  prxdecelTores  luos 
aliter  judicane. 

At  quartum  argumentum  longe  dif-RtPpo». 
fici llimum  eft,  nec  poteft  ita  breviter  »14. 
expediri . Aperte  cnim  Alexander  do-' 
cet  , confueeudinem  illam  civili  etiam 
lege  confirmatam  , qux  teftamrnta  mi- 
nus folennia  relcindit  , a divina  le- 
ge , & a patrum  inftitucis  , & a ge- 
nerali Ecclefix  confuctudine  alienam  . 

Quod  autem  ex  audlontate  pontificia 
hoc  fane  loco  pronunciet  , illud  eft 
evidens  argumentum  , quod  fub  inter- 
minatione anathematis  prohibet  , ne 
quis  cjufmodi  audeat  relcindere  tella- 
menta  . Unde  Sc  capite  proxime  li- 
quenti judicibus  mandat  , ut  in  id  ge- 
nus caufis  tres  duofve  folummodo  le- 
ftes  exigant  , nec  civiles  leges  , fed 
canonica  decreta  fequantur  . Si  ergo 

juf- 


Digitized  by  Google 


202  Df  EccLji^  R^manA  Ahc}$t. 


jHlflt  eccleCx  ponciftx,  S;  anathcmstis 
intermiiucione  julTic , ut  nnna  ea  irri* 
tet  teflamenca>  qux  duorum,  vel  trium 
teftium  funt  tcAimonio  firmata  : nimi- 
rum non  ut  privatus  quivis  homo,  fcd 
ut  publicus  ecclcfiz  judex  eam  qux- 
Aionem  definivit  . Atqui  non  cA  Dei 
. 4.  Evangeliique  prxeeptum  , quod  tamen 
Alexander  vioctur  aAruere  , ut  omnes 
caufx  tribus  duobufve  tantum  teAibus 
^ abfolvantur  . Alioqui  non  (blum  Leo 
uartus,  fed  SylveAer  etiam  in  Syno- 
i Romanx  cap.  j,  legem  Lvangelio 
Peoque  contrariam  edidtflent . Decre- 
verunt enim,  ut,  nifi  in  71.  teftibus, 
non  damnaretur  epifeopus . Qua  ex 
re  intelligttur  , legem  civilem  , qux 
tollendis  e repub.  iraudibus  cavet  , ut 
tcAamenta  non  valeant , nifi  qux  fe- 
ptem  fuerint  teftibus  obfignata  , non 
cfle  tegi  Evangelicx  adverum  : quem- 
admodum ne  illa  quidem  , qux  , ut 
confiatx  in  Epifeo^s  invidix  occur- 
reret, ftatuit , ut  ad  Epilcopi  conde- 
mnationem duo  folum  tefles  non  fuffi- 
cerent  . Atque  fi  mortalium  vita  ef- 
fet  mediocriter  inAituta  , morefque  ad 
naturam,  non  ad  avaritiam  coinpofiti, 
duorum  hominum  teflimonium  idoneum 
proicdlo  erat  , ut  quxeumque  in  judi- 
cio caufa  finiretur  . Sed  ficut  juramen- 
tum a malo  eA,  non  illius,  qui  jurat, 
ftd  ejus  , qui  verum  dicenti  non  cre- 
dit: fic  plures  , quam  duos  teAes  re- 
quirere , a malo  quidem  fuit  non  re- 
quirentis legis  , fed  hominis  defraudan- 
tis > Sed  hxc  difierere  non  eA  hujus 
aut  loci  , aut  temporis  . Illud  pro- 
prie huc  pertinet,  an  Alexander  erra- 
verit . 

Et  quidem  in  decretis  pontificiis  duo 
cum  primis  diAinguenda  funt  . Unum 
eA,  tanquam  intentio  conclufioque  de- 
creti : alterum  quafi  ratio  & caufa  a 
TOntifice  reddita,  ejus  rei  , quam  con- 
nituerit.  Atque  in  conclufione  pontifi- 
ces fummi  errare  nequeunt , fi  Fidei  qu(- 
Aionem  ex  ApoAolico  tribunali  decer- 
nant. Sin  vero  pontificum  rationes  ne- 
ccAarix  non  funt,  ne  dicam  apte,  pro- 
babiles , idonex,  in  his  nihil  e A vide- 
licet immorandum.  Non  enim  pro  cau- 
fit  nos  a Pontificibus  redditis  , tan- 
quam pro  ans  8e  focis  depugnamus. 
Alexander  igitur  non  definit,  confuetu- 
dinem  illiuunodi  eAe  divinx  legi  con- 
trariam , fed  , quod  juris  pentis  fe- 
re placere  vidiira  , jubet , ut  in  legatis 
piis  duo , vel  tres  folum  tcAcs  a ju- 


dicibus exigantur . Hatc  decreti  hujut 
conclufio  clt  , hic  finis  : nec  dubium 
eA,  quin  rem  eam  pontifex  iure  quo- 
dam fuo  potuerit  przfcribere.  Sed  fi 
in  ejus  przfcripti  confirmationem  Deu- 
teronomii lege  utitur , hanc  quippe  di- 
vinam nuncupat  , fi  ad  canonum  Aa- 
tuta  revocat,  fi  ccclefix  morem  aAert, 
non  cA  ooer^  pretium  rationes  illas  ad 
vivum  refecare  i quemadmodum  fi  con- 
cilia quxdam  definiant  , duas  cfTe  in 
Deitate  perfonas , patrem  & filmm , af- 
ferantque  in  hoc  illud  quoque  Gme- 
feos  teAimonium  , Pluit  Eiominus  a Do- 
mino > non  protinus  in  fidei  judicio 
errant  , quamvis  ex  illo  loco  parom 
apte  Trinitas  comprobetur  . Extat  item 
fynodus,  ubi  de  perpetua  Marix  Vir- 
ginitate pronunciatum  eA.  Adeam  rem 
fuadendam  referunt  patres  portam  apud 
Erechtclem  claufam . Irrideat , G quia 
vult,  fed  ridebit  umen  huAra  . Non 
enim  femper  patres  in  Fidei  quxAio- 
ne  caufas  lAerunt  neceffarias  , led  in- 
terdum vero  fimiles . Quod  fi  euam 

Jioniificcs  in  hujufmodi  ponendis  cau- 
is  quandoque  falluntur  , ne  calumnian- 
di funt  quidem : cantum  abeA  , ut  in- 
de loci  hujus audloricas  infirmetur.  Por- 
ro autem,  fi  valere  quicquam  ludicium 
meum  poteA , neque  in  conclufione  A- 
lexander,  neque  in  caufis  emvit.  Nam 
fuis  in  utroque  foro  fubdicis  ferebat  le- 
ges , HoAienfibus  nempe  civibus  , ac 
judicibus  Vellenen.  Non  ergo  legem  ci- 
vilem, qua  Imperatores  in  regionibus 
fuz  ditioni  fubjeflis  utuntur , impro- 
bare voluit  Alexander  : li»i  voluit  ju- 
dices etiam  laicos  in  ecclefix  patrimo- 
nio non  fecundum  Imperatorum  leges, 
Ad  fecundum  Aatuta  canonum  de  te- 
Aamentis  judicare . Nec  enim  xquum 
effe  cenfet , ut  in  rebus  temporariis 
adjudicandis  tam  fint  folicici  facri  ca- 
nones, quam  funt  leges  civiles  ; hone- 
Aiufoue  cAe  credit , in  civitatibus  .& 
oppidis  , qux  in  ecclefix  jure  ac  do- 
minio funt,  non  legis  civilis  , fed  ca- 
nonum confuetudinem  obfervari  . Qtjo 
fit , ut , fi  decretalis  hujus  ratio  pref- 
fius  teneatur,  non  folum  in. terris  Ro- 
manx  ecclefix  fubjeffis,  fed  in  quibuf- 
cumque  aliis , qux  fub  epifeoporum  cc- 
clefiarunique  dominio  funt  , lex  hxc 
Alexandri  debeac  lervari  : non  in  his 
modo,  qux  picutis  caufa  ecclefix  re- 
linquuntur, verum  etiam  in  alus  qui- 
bulque  keatis  . HoneAa  ergo  Alexan- 
dri lex  clT,  fai.cfa  , legitima  . Sed  ne 

ia 


Rerpoa. 
*i  5. 


Refpon. 
ad  6. 


Uhtr  Sextut. 

in  aulis  erravit  quidem.  Nam  licet  non 
Ifiit  neceflariz,  non  fuot  tamen  pror* 
Ius  inepte.  Confuetudo,  inquit  , qux 

Slures  , quam  tres  duofve  teftes  po- 
ulat,  primum  aliena  eft  a divina  lege, 
veteris  fcilicet  inilrumenti , qux  duos 
folum  trefve  ut  plurimum  teftes  exige- 
bat: aliena  etiam  a patrum  inftitutis, 
hoceft,  a more,  jureque  canonico,  ubi 
in  rebus  prxlertim  temporariis  duo  te- 
lles  iufficiunt : aliena  demum  a confue- 
tudine  Eccle/iz  generali , quz  in  ejuf- 
modi  aulis  dui^s  , vel  tribus  tefti- 
bus  eft  contenta.  Aliena  autem  , non 
quafi  contraria  , fed  tanquam  nova  & 
extranea,  ob  idque  parum  in  Ecclelix 
judicio  probanda.  C^od  fi  hanc  animi 
finceritaiem , dextramquedeteftibus  opi- 
nionem, fi  hanc  veteris  legis  ac  juris  ca- 
nonici confuetudinem  principes  fxculi 
in  tribunalibus  fuis  fequi  nolint,  fed, 
ut  fraudes  tollant , majorem  teftium 
BURKrum  in  teftameniis  civium  fuorum 
«xigant , fuo  quidem  judicio  libere  pof- 
fiiot  uti:  nihil  enim  Alexander  impedit 
per  illam  epiftolam  decretalem  , qux 
nimirum  eos  folum  lipt  , qui  Ecclefix 
in  utroque  foro  fuerunt  fubjefti  . Sed 
de  quarto  argumento  fatis  iuperque  di- 
dum  cft. 

_ Quimum  vero  facillime  diluitur  ex 
iis , qux  in  quarti  argumenti  refuta- 
tione funt  didta  . Caulas  enim  Pomi- 
lices  quandoque  adferunt,  non  qux  co- 
gant , fed  qux  fuadeant  . Nam  quia 
leKS  qualdam  ^nagoga  olim  a Deo 
habuit,  ndh  modo  ad  gubernandum  uti- 
les & accommodas  , verum  etiam  ad 
plebis  cujufque  mores  ac  relieiontm  in- 
tlituendam  propemodum  necefurias,  Ec- 
clefia  eas  Chrifti  in  fuum  ufum  vendi- 
cavit  . C^amobrem  & fummi  pontifi- 
ces, & juris  periti  horum  auaoritate 
confirmati , leges  aliquot  veteres  proba- 
tas rurfum  ac  denuo  refti  tutas  ab  £c- 
clefia , divinas  voant  : non  quod  O.i 
ijunc  prxeepta  fint,  cum  lex  iila  vetus 
fu  abolita,  fed  quod  Dei  prxeepta  fue- 
rint , fervanda  etiamnum  a nobis  , non 
ex  VI  quidem  veteris  legis  , quod  blfo 
pontificibus  do^iffimis  impingebatur  , 
fed  ex  Ecclefix  nova  inftitutione.  Qux 
tamen  nova  Ecclefix  inftitutio  leu  re- 
ftitutio  potius  , ex  veteri  divina  lege 
probabibter  fuadttur. 

Ad  fextum  argumentum  Turrecrema- 
ta  refpondet  lib.  i.  cap.  i».  nbllam 
efle  inter  pontifices  illos  pugnaro . Quin 
joannes  exponit  Nicolaum.  Nam  poft 


Cap.  VI II.  203 

verba  prxdidb  Nicolaus  fubjunxit:  Nec 
hic  quifquam  wtet  obfifteie.  quod  in- 
terdum Chriftus  loculos  dicitur  ha- 
buifle:  infirmorum  enim  perfonam Chri- 
ftus fufccpit.  in  loculis.  Id  vero  eft  , 
quod  Joan.  vigefimus  fecundus  defini- 
vit , nempe  harreticum  elfc  , negare  , 
Chriftum  Se  Apoftolos  aliquid  habuil- 
fe  in  communi  , quod  contrarium  ex 
Luc.11.  Joan.  4.  ac  jj.  Ador.  4.  con» 
ftaret. 

Ad  feptimum  primo  dicitur  , quod 
neuter  ibi  pontifex  definivit  ejulmodi  *** 
controverCam  . Refpondent  enhn  Ixpe 
Pontifices  ad  privatas  hujus  , aut  illius 
Epifeopi  quxfliones  , fuaro  opinionem 
de  rebus  propofitis  explicando  , non 
fententiaro  nrendo  , qua  Eidetes  obliga- 
tos effe  velint  ad  credendum  . Certe  , 
ut  de  Pelagio  taceamus  , Nicolaus  ni- 
hil eo  loco  , quod  ad  hanc  quidem 
quxftionematimat,  decrevit  ^ Non  enim 
illi  propofita  fuerat  queftio  , An 
ptifmus  in  nomine  Chrifti  collatus  ef- 
fet  validus,  fed  an  baptizacus  a Paga- 
no, vel  Jud^o  verum  baptifmi  facra- 
mentum  lufcepiflet . Obiter  autem  & in 
tranfeurfu,  cum  huic  qujftioni  propo- 
fitx  refpqnderet , de  fuo  rton  interroga- 
tus adjedt,  bapcifma  in  nomine  Chrifti 
conferri . Qua  in  re  falli  fine  dubio  po- 
tuit . Imo  adeo  falfiis  eft , ut  in  4.  len- 
tent. libro  magnis  argumentis  offendi- 
mus. 

Deinde  duo  hi  pontifices  fortafte  non 
pugnant.  Nam  Nicolaus  intelligtcur  do- 
cuiiTe , quod  in  fimili  neceftiute , qua- 
lis Apoftolorum  tempore  fiiit  , fi  ex- 
tera paria  fine , bapuTmus  in  nomi- 
ne Chrifti  nunc  etiam  ratus  erit . 
lagius  autem  definit,  citra 'ejufmodi  ne- 
ce ftitatem  non  valere  : quemadmodum  ' ^ 
fi  nunc  deeftet  ballamuro  , aut  liber  & * 

calix  qui  tangeretur  , & confirmatio- 
nis & ordinis  lacramcnta  manu  folum 
imnofita  conficerentur  , ut  xtate  Apo- 
ftolorum a principio  ftatim  fieri  con- 
fuevit.  At  uDi  non  eflet  fimilis  necef- 
fitas  , nec  ordinatio  forte  , nec  confir- 
matio fine  ejufmodi  facramentorum  ma- 
teria  valeret . Hxc  autem  de  baptif- 
‘ mo  in  nomine  Chrifti  communem  fe- 
cuci  opinionem  diximus  . Primum  e- 
nim  nufquam,  ut  ego  quidem  fentio, 
baptilma  in  eam  formam  adminiftra- 
tum  eft  : Ego  te  baptizo  in  nomine 
Chrifti . Quod  & divus  Ambrof.  Se 
plerique  alii  videntur  intellexiffe.  Sed 
n"  qua  ejufmodi  forma  Apoftoli  ufi 

funi 


Digitiztid  by 


a 


Rerpolli 


204 

funt , ea  fuit : Ego  te  bapdzo  in  nomi- 
ne Jefu  Qfirilli.  A£t.  a.  Se  19- 
Deinde  > non  necelTe  eft  Apoftolos  fub 
alterutra  illarum  forma  Ba^ilmi  iacra- 
mentum  contulifle  . Nec  fi  _ feriptura 
dicit.,  quidquaro  in  Chrifti  nomine 
fiiillc  gcAum  , ftatim  cogimur  eaifti- 
mare,  fos  conceptis  verbis  rem  gtftam 
adminifiratamque  fuifle.  Exempla  fiint 
in  divinis  literis  plprima  . Ulud  eft  in 
promptu  : In  te  inimicos  noftros  ven- 
tilabimus cornu , & io  nomine  tuo  fper- 
nemus  infurgentes  in  nos  - Item  , Cx- 
fis  denuntiaverunt  ne  omnino  loque- 
rentur in  nomine  Jefu  . A&.  <•  Item, 
Paulus  dicitur  fimui^ii^ct  egilie  in  no- 
mine^ Jefii . AdL  9,  Hebrxis  porro  id 
in  alvcuiw^nomine  fit  , quod  au£lori- 
tate  ac  .virtute  cujufpiam  tranfi^tur  . 
Quare  qui  regis  loco.  Se  tanquam  il- 
lius min'fter  quidpiam  agit , hic  in  no- 
mine regis  eam  rem  dicitur  agere.  Re- 
Ae  igitur  qui  unquam  Chnfti  admi- 
niftri  in  aqua  Se  fpiritu  homines  fan- 
Aificabant  , eos  in  nomine  ChHfti  ba.- 
ptifmi  gratiam  exhibuiiie  interpreu- 
snur  . Non  creo  necelk  eft  ientire  , 

Suod  Apoftoli  oaptifini  formam  a Chri- 
;o  prxicripum  immutarunt . Nam  Se 
hodie  nos  vere  in  Chrilli  nomine,  hoc 
eft  , loco  , VI  , Se  auAoriiate  , ba- 
ptifma  conficimus  . Ac  fi  prxicripta 
illa  formula  nominis  Jefu  Chrifti  Apo- 
ftoli  baptizarunt,  non  putandi  funt  u- 
men  Spiritus  fandi  Patrifque  nomen  o- 
mifiiTe:  fed  tn  nomine  Patris , Se  Filii 
e.us  Tefu  Chrifti , 6e  Spiritus  fandi  ba- 
ptizafte.  Quod  alterius  loci  eft  demon- 
Itiare . De  feptimo  igitur  argumento 
fatis. 

In  odavt  arguenti  explicationem 
mulu  quidem  dici  poflent , fed  nos  in 
pauoi  cooforerous  . Sane  Gratianus  ji. 
qu.  7.  audacius  fane  multo  , quam  di- 
toiius  ait , illam  Gregorti  fenient.  E- 
vangclicx,  Se  Apoftolicx  dodlrinx  efle 
contrariam.  A quo  ego  longe diffontio. 
Nam  , ut  Romanorum  Pontificum  au- 
doritaiem  negligamus  , non  pofliunus 
umen  utriufque  Cregorii  Se  primi  , 8c 
tertii  , contemnere  definitionem  , cum 
foerinc  :mbo  cum  dodiffimi  , tum  ecr 
iam  fandiflimi . Itaque  non  errarunt  , 
qtiod  Gratiinus  fallo  exiftimavie  , fed 
locuti  funt  potius  de  ea , qu;  ance  ma- 
. trimodium  ^r  infirmitatem  inepta  erat 
ad  copulam  conjugalem  , hoc  eft  , ut 
Scholx  verbis  uta^r  , qux  erat  impo- 
ttns  ad  folvenduB  Ibicum  . Cujus  fi- 


De  Ectkjiit  Romin»  AnSlof. 


mile  exemplum  habes  de  frigidtt  , caps 
Confulutioni . Atque  ipfe  idem  Gregor, 
hoc  modo  fencenciam  luam  explicat  in 
cpift.ad  Ravennatem  archiepifo.  re&riur- 
qne  a Grat.  35.  qu.  1.  cap.  Requifitt. 

Nec  defunt  hutc  argumento  alix  etiam 
refponfiones , fed  hxc  Se  planior  Se  ex- 
peditior eft.  Quam  quoque  Gloff.  fe- 
quicur  lo.  d.  c.  De  Itbellis  , in  verbo 
Junioris . . 

In  nono  argnment.  nobis  Latherani , Reftxsna 
prxfertim  Oecolarapadius  , Bucerus  , sd  9. 

Se  Calvinus  tnfultant  . Sed  pueriliter 
tamen  . Qyoniam  librum  illum  G.'la- 
fii  Rom.  Pontificis  non  efle  , anagnis 
argumentis  a me  Se  animadverlum  Sc 
paceEid^  dl  . Primum  eoim  audor 
qpufculi  dicit  , efle  recentem  alterca- 
tionem de  veritate  duarum  naturarum 
in  Chrifto  . Non  autem  erat*  recens 
tempore  Gelafii  , fed  olim  profligata  2 
Leone  Se  concilio  Chalcedon,  ubi  Eu- 
cychis  Se  Neftorii  .'cxplofa  fenteniiai 
eft.  Rurfum  in  toto  lio.  nec  Leonis, 
nec  concilii  Chalcedonenfis  meminit  . 

Id  quod  maxime  feciflec,  fi  audor  effec 
Geufius.  Nam  in  Rpiftola  ad  Fauftuni 
hujus  concilii  audoritate  libenter  uti- 
tur , libentius  hic  ufurus  , ubi  ad- 
verfarios  polTet  tantx  fynodi  teftirao- 
nio  revincere.  Ac  certe  cura  Daraafum 
contra  Arium  citaverit  , citaffet  ac- 
multo  nugis  etiam  Leonem  «ontra  Eu- 
tychem,'fi  poft  tempora  Leonis  feri- 
pfiflct . Atque  Gelauus  multis  annis 
liiit  Leone  pofterior.  Quid  quod  audor 
ille  Damafim  nomine  Epifeopi  Roma- 
ni nullo  alio  honoris  titulo  retulit  > 
quod  a more  poflenorum  pontificum, 
cum  priorum  teftimonia  referunt , val- 
de eft  alienum.  Prxeerea  ejus  operis  au- 
dor ad  probandam  utriufque  naturx  ia 
Chnfto  veritatem,  inter magiftrosEcCle- 
fix  catholicos  cenfet  Euftbium  Pam- 
philii,  ejufqueteft  moniis  utitur.  Quem 
tamen  apertiflimum  impietatis  Ananx 
propugnatorem  fuifle,  Hieronymus  af- 
finnat  in  epiftola  ad  Pammachium  8c 
Oceanum  , cujus  initium  eft , Schedu- 
Ix'.  Qiin  etiam  tanquam  Arianus , Eu- 
febius  hic  cum  fuis  operrbus  damna- 
tus eft  , ad.  ;.  Sc  6.  feptimx  fynodi 
generalis.  In  afferenda  item  Chrifti  u- 
traque  natura,  e patribus  Latinis  audor  . 
ille  folum  Ambrofium  refen : qui  fi  ef- 
fet  Gehfius , Hitarii , Hieronymi , Au- 
guftkii  teflimoniis  uteretur  , nec  quof- 
nam  Grzcos  ibi  feriptores  excitafiet, 
qui  latiois  demortui  fmper  6c  funt  & 

fue- 


K«{pon. 
ad  IO» 

4t  frtmJktn 
0t<UpM , 

e»  ij. 


* Liter  Sextus.  Cap.  VIII.  '205 

fuerunt.  AcGelailut  fcripflt  de  ucraque  ponenda  ia  hoc  rae  opere  fufcepilU 
Chri/li  natura  adverfus  Eucychem  Sc  conftat,  non  quae  ellent  pervia  , & 0- 
Meilorium.  Non  inficiamur  s fed  quin-  mnium  fermone  trita,  fed  qu*  yix  ad- 
que  libros  fcriplifse  legitur  , no»  hoc  hibiia  etiam  diligentia  a doaifltmis  qui- 
parvum  bpurculum  , quod  ementito  ti-  bufque  intelligerentur . Quod  fi  fucce- 
tulo  circumfertur  . Gennadius  quoque  dat  conatus  , jure  eft  laudandus : fin 
contra  Eutychem  fcnpfit  : cur  magis  vero  non  fuccedat , non  eft  certe  re- 
hoc  opus  Uelafii  , quam  Gennadii  Ta-  prehendendus.  Sed  haec  ha^enus.  Rem 
«aitmr  ? Fuit  etiam  Gelafius  quidam  pun  ipfam  explicemus.  Primum  autm 
epifeopus  Caefarcat  Palaeftinae , quem  illud  commemorandum  eft  , quod  alias 
Hieronym.  tradit  quzdam  eo  tempo-  faepe  diximus  , qux  Petro  diifta  in  E- 
re  fcripfifse  , fed  celafse  . Huic  ego  vangelio  a Chrtfto  funt,  non  ut  homi» 
opufculum  tribuerem,  nifi  quod  purum  ni  privato,  fed  ut  Ecclefix  przfeifto, 

Se  politum  fermonem  dicit  cum  Hieron.  ea  ad  fiicceftbres  quoque  fine  yi  ali- 
habuifse,  qualem  in  hoc  libello  equi-  qua;  aut  litcrx  invernone  pertinere  > 
dem  non  agnofeo  : nifi  bono  & ele-  quenudroodum  qu*  Dominus  Apofto- 
ganti  audlori  contigit  malus  Se  impu-  lis  commendavit  zque  congruentia  fi- 
rus  interpres  . Falluntur  autem  , qui  delibus  univerfis,  eadem  futuris  Chri- 
opus  hoc  Gelafio  pontifici  Rom.  tri-  ftianis  omnibus  in  fenfu  literali  com-  1 

buunt , ex  varbis  illis  , Cum  fedem  A-  mendata  funt : juxta  id , quod  Chriftus 
poftolicam'  veftra  diledio  unanimiter  ipfe  Marci  ij.  explicuit  , inquiens  , 
teneat,  conftanter  prxdUet  , fapxnter-  (^od  vobis  dico,  omnibus  dico:  vigi- 
que  defendat;  quo  loco  luendum  ef-  late.  Vigilare  quippe  ad  omnes  zque 
ie,  fidem  Apoltolicam  , vel  me  non  pertinet  : quare  etiam  fi  Chriftus  id 
demonllrante  ledlor  probaturus  eft.  non  aij|po  diferte  htifiet  interpretatus. 

Nec  novum  eft  fane,  ut  nomine  pon-  ut  ille  explicuit,  iu  nos  quoque  ne- 
tificum  Romanor.  libri  ejufmodi  pro-  cellario  explicaremus  . Pari  item  ratio- 
ferantur  . Nam  asione  f.  Synodi  ?.  ne  qux  Dominus  Apoftolis  locutus  eft , 
Iconomachi  duos  libellos  prodiderunt  ad  iplos  quidem  fpe£lantia  quatenus 
audlore  Vigilio  Roman.  pontif.  Sed  Ecclefix  facerdotes,  hxc  non  ad  fide- 
£ilfo  tamen.  Atque,  ut  opus  conftarct  les  omnes,  fed  ad  reliquos  futuros  in 
efle Gelafii , nihif  tamen  amrtur.  Cum  Ecclefia  facerdotes  catholici  referimus, 
enim  edunt  libros  de  rc  qualibet  Ro-  Qyale  illud  ell  Luc,  xi.  Hoc  facite  iu 
mani  pontifices,  fententiam  fuam  , ut  meam  comnaemorationem  . Cum  enim 
Jtoininrs  alit  dodli  , exprimunt  , non  Dominus  pane  8c  accepto  & fradlo,'  r 
tanquam  Ecclefix  judices  de  fide  pro-  elevatilque  in  ccelum  oculis  Deo  gra- 
nunciant.  Nonum  igitur  argumentum  tias  egerit,  calicemque  fimul  & acce- 
fatis , ut  arbitror  , evidenter  confuta-  perit  & levaverit  , line  dubio  Eucha- 

tum  eft . rifticum  facrificium  , hoc  eft  , gratia- 

Decimo  autem  refutando,  qux  Caje-  rum  aCfionis  , ludiorum  ritu  obtu- 
tanus  in  illo  17,  quxftionum  opufculo  Iit : nifi  ftultus  fuit  & ingratus , qui , 
dixit,  non  funt  hic  ea  nobis  refumen-  cum  reterre  Patri  fummam  gratiam pol- 
da  f ne  a£fa  agamus , quod  vetamur  ve-  fet , qux  ab  illo  nobis  acceperat  fum- 
teri  proverbio.  Quod  nunc  inlht  , id  ma  dona  eidem  referendo  , minime  re- 
diligenter  explicandum  eft  , quid  vi-  tuIillL-t.  fubens  itaque  Apoftolis  fuis 
dclicet  confequentix  fit  , ut  fi  fuper  Chriftus , ut  hoc  ipfi  facerent  , quod 
Petrum  Chriilus  Ecclefiam  xdificavit , fcilicet  illum  videbant  facere  , nimi- 
Romana  flatim  fedes  exteris  effe  prx-  rum  id  prxeepit , ut  hoftiam  Eucha- 
polita  oivino  jure  intelligaiiir  . Inde  nftix  & gratiarum  a£fionis  ofterrent. 
enim  plana  quoque  erit  illa  collcrflio : Quod  & Cyprian.  ad  Cxciliiim  , 8c  Or  etm/:  4. 
Si  Petri  fides  juxta  Chrifti  orationem  Irenxus  lib.  '4.  capit.  31.  divine  expo-  *.«•  StrifK 

non  defecit  , majores  Ecclefix  caufx  fuerunt.  Quia  ergo  facrificium  tacere, 

ad  Romanum  cpilcopuin  funt  referen-  facrificoriim , & facerdotitm  proprium 
dx.  Video  autem  , ejufmodi  res  plane  munus  eft  , quod  eo  loco  Dominus 
& pcr'^picue  expedire  non  polle  , nifi  Apoftolis  commendavit , id  proprie  ad 
doaum  & iutelligentcm  virum.  Oijiis  futuros  Ecclefix  facerdotes  fpedbt 
rei  tantx  tamque  difficilis  faculutem  non  ad  vulgus  euam  muliercularum, 
conlecutum  efle  mc  non  profiteor  , fc-  qmxl  hxrecici  credidere.  Porro  quxiif- 
,cutiim  cfT:  prx  me  fero.  £a  enim  cx-  dem  Clirifturo  , quia  paftqrcs  Ecclefic 

fea- 


by  Googk' 


206  De  Ecciefit  Romana  Anitor. 


futuri  erant  , mandafle  legimus  , hatc 
ipfa  epifcopis  , & palloribus  lucceden- 
tibus  ad  uteram  credamus  cfle  man- 
data . Hujus  rei  exemplum  ell  illud 
Matthaei  i8.  Quzeunque  alligaveritis  , 
&c.  Et  illud  item  Joan.  xo.  Sicut  miflt 
me  Pater  , & ego  mitto  vos  : accipite 
Spiritum  Sanflum  , &c.  Hanc  vero  re- 
gulam (i  in  facris  literis  explicandis  te- 
nuerimus, vitabimus  procul  dubio  per- 
mixtam illam  , & tenebricolam  conlu- 
£onem  , quam  in  feripturz  intelligen- 
tia  hzretici  patiuntur.  Quorfum  hzc  ? 
nemw  , ut  ea  , qu*  Petro  in  Euange- 
lio didla  funt  , apte  ac  prudenter  di- 
ilinguamus  j & fi  quid  illi  , ut  priva- 
to , congruit  , hoc  ad  fingulos  fideles 
fpcAare  exillimemus  ( cujufinodi  illud 
ii.  ell  , St  peccaverit  in  te  frater  tuus  , 
corripe  iilum  inter  te  , & ipfum  fo- 
lum , 8cc.  ) fin  vero  quicquam  illi  con- 
venit , ut  Apollolorum  principi , & Ec- 
clefi*  pallori,  hoc  citra  controverliam 
putemus  ad  fiiccedcntes  in  Ecclefiz  pon- 
tificatu elle  referendum  , idqu^  in  ge- 
nuino literz  fenlu  . Nam  & quz  le- 
islator  civilis  luis  delegans  przlcri- 
it  , non  ad  eum  lolum  , cui  viva 
voce  loquitur,  led  ad  exteros  , qui  il- 
li in  eodem  officio  lucccdunt  , referun- 
tur. 

Deinde  illud  quoque  magnopere  ad- 
vertendum ell  , Romanum  Pontificem 
Petro  luccedere  , non  efle  per  le  qui- 
dem in  lacris  literis  revelatum  , fed 
aliunde  conflare  : ex  eo  fcilicet  , quod 
hillorix  graviffimz  prodidere  , Petrum 
ApoHolum  luam  catnedram  Romz  de- 
mum collocafle  , ibique  cum  el&t  ept- 
feopus  , fuilTe  defunaum  . Hoc  Vele- 
nus,  hoc  Seballianus  Francus,  hoc  hz- 
retici quidam  alii  negant  i quin  etiam 
ajunt  , Petrum  ne  Romam  quidem  in- 
vifilTe  . Quod  tamen  , cum  hillorici  o- 
mnes  graves  prodiderint  , malitiofe  ne- 
gatur. Non  enim  exillimandi  lunt  illi, 
quod  verbis  negant,  id  mente  fentire  , 
nili  pueri  , & pueri  llulti  efle  credun- 
tur . Quid  enim  tam  llulcum  , tamque 
puerile  dici  potell,  quam  fi  ea  nos  ef- 
fe  olim  in  republica  gefla  negemus  , 
quz  gella  efle  v.r  quifque  ante  nos  gra- 
viffimus  affirmavit  ? Quod  fi  ejus  rei  , 
de  qua  diflerimus  , audlores  quzris  , 
Dionyfius  unus  ell  in  epillola  ad  Ti- 
moth.  Dionyfius  Corinthiorum  epilcopus 
alter  ell  apud  F.ulebtum  lib.  a.  Ecclefiall. 
Ull.  cap.  xj.  Tertius  tcllis  ell  Clemens 
in  epillola  prima  . Quartus  ell  Anaclc- 


tus  in  epillola  de  ordinatione  epffco- 
porum.  Quintus  ell  Marcellus  14.  qo. 

1.  cap.  Rogamus . Sextus  ell  Leo  in 
concione  prima  de  fello  Petri  & Pauli. 

Septimus  ell  Gelafius  cum  concilio  ^o. 
Epilcoponim  . Odavus  HI  Innocefitius 
III.  in  cap.  Per  venerabilem:  Qui  filii 
fint  legitimi . Nonus  ell  Nicolaus  III. 
cap.  Fundamenta  de  elcd.  in  6.  Deci- 
mus ell  Leo  IX.  in  epillola  fynodica 
ad  Petrum  Antiochenum  Patriarcham  . 
Undecimus  Conflantinus  in  edido  an- 
te Nicznam  lynodum  , dillin.  cap. 
Conflantinus  '.  Duodecimus  Epipha- 
nius  hzrefi  x?.  quz  ell  Carpocratis  . 
Tertiuldecirous  irenzus  lib.  5.  contra 
Valent,  cap.  }.  Quartufdecimus  Ter- 
tullianus liD.  4.  adverfus  Marcionem  , 

8c  lib.  de  przicript.  hzret.  Quintufde-  a.  4.  7.  c^. 
cimus  Ambrofius  in  oratione  contra  b««<. 
Atixentium  de  Bafil.  trad.  Sextufdeci- 
mus  Hieronymus  in  lib.  de  viris  il- 
lullr.  in  Wtro  . Decimufleptnnus  Ege- 
fippus  5.  lib.  de  exci.  Hierofol.  cap.  1. 
Decimufodavus  Auguflinus  lib.  1.  con- 
tra Julianum  Pelag.  Poliremus  Eufe-_ 
bius  lib.  X.  Ecclefiall.  hillor.  cap.  14. ' 

& if.  libro  quoque  tertio,  capit.  x.& 

X}.  Quibus  locis  etiam  refert  Orige- 
nem  , Cajum  , Papiam  . Tam  vero 
multis  & incorruptis  teflibus  qui  non 
credit  , is  aut  llultum  , aut  hxreticum 
certe  fe  efle  demonllrat  : ut  publicam 
Romanz  urbis  vocem  , loca  item  ip£a 
urbis  prztereamus  , quz  etiamnum  vi- 
tz,  mortique  Petri  teflimonium  perht- 
bent  . His  itaque  politis,  difficilis  , & 
perobfcura  quzilio  facile  explicatur  : 
quz  quidem  , ut  dixi , dodiflimos  vi- 
ros ita  implicuit  , ut  fe  expedire  non 
valuerint  . Quod  enim  pallor  poli  Pe- 
trum a Chrillo  in  Ecclelia  1'utkdus 
potellatem  Petri  ordinariam  habeat  , 
ac  extera  privilegia  propter  Eccicfiam 
Petro  concefla,  ex  Euangelio  habetur  : 
juxta  ea  , quz  primo  documento  ani-  * 
madverfa  nobis  , & demonllrata  funt  . 

Quod  vero  ille  , quem  Chrillus  Petro 
mortuo  fuffecit  , Romanus  fuerit  epi- 
feopus  , e re  gella  colligitur  . Nam  fi 
Petrus  femper  Antiochiz  lediflet  , ut 
coepit  , fine  dubio  epifeopus  Antioche- 
nus illi  legitime  iu  pontificatum  fuc- 
certiflet . 

Sed  & id  pollremo  confiderandum 
( ell  enim  res  magna , ac  diligenti  con- 
templatione digniflima  ) non  illud  mo- 
do ad  dodrinam  catholicam  pertinere  , 
quod  Apollolis  exprefle  revelatum  ell , 

ve- 


Digiiizr..  h”  - : jll 


Lii^  Sextus. 

vtrum  hoc  etiasn , quod  cx  altera  pro- 
pofitione  revelata  , 8c  altera  certa  in 
lumine  naturali  , lyllogifmo,  colleftio- 
neque  evidenti  conficitur  . Ut  Chri- 
ilum  Dominum  habere  voluntates  du- 
as , duolque  intelleilus , ucriufque  item 
asiones  , & creatam  , Sc  increatam  , 
aut  Chriilum  etiam  ridere  fuapte  na- 
tura , ut  homines  exteros  pofle , in  fl- 
eris forte  literis  non  halxtur  expref- 
fum.  Sed  quoniam  traditum  in  illis  ell  , 
Filium  Det  efle  hominem  , & naturali 
rationi  conflat  , omnem  hominem  ha- 
bere voluntatem,  imelledlumque  crea- 
tum , opcraiionefque  utriufque  potentix 
etiam  creatas  , omnem  item  hominem  , 
ut  flere,  ita  quoque  ridere  pofle  : qui 
unumquodlibet  horum  negaverit  , is 
hxreticus  judicabitur  : propterea  quod 
negando  confequens  , fcilicct  Filium 
Dei  habere  intellcdlum  intelleflioncm- 
que  creatim  , nrgat  proinde  antecedens, 
cx  quo  illud  colligebatur,  hoc  eil  , Fi- 
lium Dei  efle  hominem  . Elio  aliud  e- 
xemplum.  Concihum  Nicxnum  in  fide 
non  errafle  , aut  Chalcedonenfe  , aut 
Epheflnum  , nec  in  facris  libns  , nec 
in  Apoflolorum  traditionibus  explica- 
tum c(l  i fcd  id  folum  , Concilia  in 
Spiritu  4nClo  legitime  congregata  er- 
rare non  pofle  . Ac  quod  Concilium 
Nicxnum  , Chalcedonenfe  , Ephefin. 
legitime  fuerint  coadla  , ex  divina  re- 
velatione non  creditur  , creditur  ta- 
men ex  humana  fide  &:  traditione  hi- 
llorix  fide  digne  , per  quam  habemus  , 
eas  fynodos  , indicentibus  , & confir- 
mantibus veris  Ecclellx  palloribus  , ex 
univerfo  orbe  coiivenifle  . Unde  licce 
earum  rerum  certitudo  ac  verius  , qux 
in  eiufmodi  Conciliis  definitx  fune  , ex 
duobus  quafi  principiis  pendere  videa- 
tur, quorum  alterum  revelatum  a Deo 
efl  , concilia  videlicet  legitime  congre- 
gata ccrtifTimx  veritatis  elTe  , alterum 
vero  fola  certitudine  naturali  creda- 
tur, per  ea  , qux  feriptores  graves  & 
incorrupti  memorix  prodidere  : at  hx- 
reticus erit  , qui  negaric  earum  fyno- 
dorum  fcita  atque  decreta  , non  aliter 
ac  fi  negaret  Euangelium . Eflo  quoque 
aliud  exemplum  apertillimum.  Quod  la- 
cerdotes  nollrx  hujus  xtatis  a veris 
Epifeopis  rite  fuerint  coufecrati , non 
cft  facris  literis  proditum  : fed  res  ge- 
fla  potius  ell , qux  ex  verbis  & animo 
conJecrantium  j^ndeaji.  Ex  hoc  igitur 
principio  , quod  humana  certituoine 
tenemus  , videlicet  hos  laccrdctes  rite 


Cap.  yill.  207 

initiatos  efle , illud  pendere  necefle  ell., 
an  in  Ecclefia  nunc  fit  verum  Eucha- 
rillix  facramentum  . Quod  qui  infida- 
rttur  , hunc  Ecclefia  exillimaret  hxre- 
ticum . Tamctli  illa  lolum  eiiunciatm 
univerfalis  per  revelationem  accepta 
fit , omnes  veros  facerdotes , fi  reilam 
intentionem  habeant  confecrandi , ve- 
rum Euchariltix  facramentum  confice- 
re . Sed  quod  ii , qui  modo  vivunt  , 
fint  ejulmodi , non  Euangelium  lolum  , 
fed  gravis  , & conflans  naturx  ratio 
limul  cum  Euangelio  probat  . Ad  eun- 
dem profeClo  modum  , qui  negaverit 
Romanum  Pontificem  eandem  habere 
potellatem  , quam  Petrus  a Chillo  ac- 
cepit, Fida  auvirianus  cenfendus  ell  : 
quamvis  ex  Euangelio  nihil  aliud  pro- 
xime colligatur  , quam  Petri  fucceiro- 
res  eundem  habere  cum  Petro  princi- 
patum . Nam  li  huic  Euangelicx  coii* 
clufioni  illam  addas  , Epifeopum  Ro- 
manum elfe  Petri  fueceflbrem , quam  ex 
hilloriis  a traditione  virorum  gravifli- 
morum  accepimus  , manifefte  colligi- 
tur  , Romanum  Epife^um  & exiens 
epifeopis  luperiorem  elfe  , - & eandem 
habere  in  Ecclefia  potellatem  & audlo- 
ntatem,  quam  habuit  Petrus.  Apte  igi- 
tur lummi  Pontifices  , atque  prudenter 
tellimonia  illa  Euangelica  ad  Romanum 
Epifeopum  , fedemque  Apoflolicam  re- 
tulerunt. 

Qi^iod  fi  fententia  hxc  noflra  minus 
viris  doAis  fuerit  probata  , quanquam 
haud  Icio , cur  probetur  minus  , habe- 
mus tamen  adhuc  aliam  hujus  rei  ex- 
plicandx  formam  : unde  liqueat  , Pon- 
tificem Romanum  ex  divina  inflitutio- 
ne  fuifle  Petri  in  Ecclcfix  totius  Pon- 
tificatu fucceflorem  , atque  adeo  Ro- 
manis Epifeopis  ea  tellimonia  conve- 
nire , qux  l^etri  probant  & primatum , 
& fidem.  Diximus  quippe  retro,  fidem 
nollram  non  folum  Icripto  , fed  et  am 
traditione  contineri  . Ita  , licet  Roma- 
nos Eoifcopos  Petro  fuccedere  in  fa- 
cris libris  non  habeatur  feriptum  , ab 
Apollolis  tamen  Ecclcfix,  quali  per  ma- 
nus, traditum  efl.  Jam  quod  hxc  fue- 
rit Apoflolorum  viva  trauitio  , ex  his 
Icilicci  viis  manifefte  conflat  , quas  in 
tertio  libro  nos  vel  aperuimus , vel  indi- 
cavimus . Non  enim  fingillatim  .unt  no- 
bis explicanda  orrn  a , ne  longa  oratio- 
ne negotium  lediori  faceflamus . Certe 
hujus  ret  illud  ell  evidens  argumemum, 
quod  non  ante  Pliocam  mooo,  SeCon- 
llar.tinum  , iion  ante  Nicxnara  folum 

fyno- 


2o8  De  Roman*  A/^tir. 


fyno4um  , wrum  etiam  ante  quemcun- 
que  Mft  Neronem  Imperatorem  , ante 
quodcunque  Ecclefiz  concilium  , ante 
quofcunque  poft  Petrum  pontifices  ma- 
ximos , femora  viris  Ecclefiafiicis  Ro- 
I’.  hinH.  manus  Epilcopus  Petri  fucceflbr  ell  a- 
gnitus.  Atque  Apoflolicam  traditionem 
& filifle,  non  obfcure  tradit  Anacletus 
Miltviuji.  Petri  difcipulus  in  epifiola  prima  de 
rr  GeUf.  oppreflioneEpifcoporum,  Sixtus  primus 
Gallicanas  Ecclefias , Eleutherius  ad 
eafdem,  Viflor  in  epillola  ad  Theophi- 
lum,  Sixtus  Secundus  in  epillola  ad  Gra- 
tum Epilcopum  , Zepherinusin  epillola 
ad  Epifcopos  Sicilianos  , Marcellus  ad 
Epilcopos  Antiochenzprovincix,  Mel- 
chtades  ad  Epifcopos  Hifpaniarum  , 
Marcus  in  epillola  aa  Athananum , Julius 
ad  Orienules  Epifcopos  . Nec  verifi- 
mile  fit  , ut  rem  tam  necellariam  ad 
Eccleliz  unitatem  continendam  Chri- 
ftus  Dominus  Apollolis  fuis  non  reve- 
larit  . Si  enim  Moyfi  locus  dlle  reve- 
latus ell , quem  Dominus  elegerat , ut 
inde  a Judxis  divina  oracula  peteren- 
tur, quanto  magis  credendus  ell  Chri- 
llus  Petro  maniMalfe  , quifnam  elTet 
ille  locus  , nbi  conllituerat  regni  fui  & 
principatum  , & fedem  collocare?  At- 
que ut  transferretur  Ecclelia  Hiero- 
lolymitana  in  civitatem  Pellam  , voce 
Domini  funt  Apolloli  admoniti , ut  Eu- 
fcbius  j.  lib.  Ecclef.  hili.  cap.  & E- 
piphanius  lib.  y.  contr.  hzr.  cap.  uh.  re- 
ferunt , multo  magis  credemus , ut  e ci- 
vitate Antiochena  Romam  emigraret 
Petrus  j cathedramque  inde  transferret  , 
Dominicis  oraculis  mille  commonitum  . 
Quod  fi  Ita  eft , ut  revera  ell , nec  a- 
liud  nifiabfurdillime  credi  potell,  jam 
hinc  fideles  intelli^ant  , unde  illa  vox 
Zrtflmu  Imtheraoorum  fuerit  , qua  inter  c;te- 
m <nf.  ros  articulos  Vvormatic  propofitos  , 
tfifi.  Hh.  hunc  etiam  pofuece,  ut  abrogarecur  Ro- 
mani  Pontificis  potellas , quam  libi  fu- 
»r , (S.  mit  fupra exteros  Epifeooos:  intelligant 

ittn.  tii.  rurfum  , quidnam  illi  moliamur  > qui 
Romani  Epifeopi  monarchiam  allerunt 
D.  Hieronymi  tempus  exor- 
jtfr.i*.  “m  • N^m  qui  1 hocam  feribunt  inlli- 
htr.  M*t.  tuilTe,  Romanam  Ecclefiam  omnium  ef- 
tk.  fe  Ecclefiarum  caput  , pie  quidem  fbr- 

'UtratK  ’ nullius  enim  animum  «o  ju- 

dico  , fed  imprudenter  tamen  Icripfe- 
runt:  intelligant  etiam  uodeD.Th.  lib. 
quarto  adverfus  gentes,  capite  feptua- 
gefimo  lexto  alfirmet  , eorum  prclum- 
ptcqlum  errorem  effe,  qui  fe  fubfiuce- 
re  nituntur  ab  obedientia  & fiibjeilio- 


ne  Petri , fuccelTorem  ejuj  Romanu«' 
pontificem  univerlalis  Eccleliq  pallo- 
rem non  rccognolcentes  : intelligant  de- 
mum qua  ratione  Leo  X.  Lutheri  anf- 
culum  vigelimumquintum  condemnave-  ' 
rit  in  hec  verba:  Romanus  Pontifex 
Petri  fucnlTor  pon  ell  Chrilli  vicarius 
liiper  omnes  totius  mundi  Ecclefias , ab 
iplo  Chrillo  in  beato  Petro  inllitutus. 

Decimo  igitnr  argumento  , quoniam  in 
eo  exponendo  dimcultas  erat  maxima  , 
non  ^tuit  a nobis  verbis  paucioribus 
relponderi . 

Ad  undecimum  vero  fic  refpondeo  . j.efpon. 
Non  cll  profedo  admittendum  , fidem  sd  ik 
etiam  perfonalera  Petri  defecilFe  . Nam 
Petri  judicium  in  fide  publicum  falfum 
alTerere , b^refis  ell  manifella . Sed  cum 
Apollolorum  nemo  in  fidei  doClrina  er- 
rare poffet , id  peculiare  Petri  privi- 
legium fuit , ut  ejus  ne  perfonalts  qui- 
dem fides  deficere  potuillet . 

Quod  enim  quidam  alTerunt , Chri- 
Ilum  Dominum  recumbentium  undecim, 
exproballe  incredulitatem , &c.  hoc  Pe-’ 
trum  Apollolum  ne  tangit  quidem  . Nam 
cum  Lucas  cap.  14.  fcripulfet  , Mulie- 
res undecim  Apollolis  ea  , que  a Do- 
mino  audierant,  annuncialle,  liec  illos 
creoidiile  mulieribus  , fed  earum  verba 
deliramenta  judicalTe  , protinus  fubdi- 
dit  , Petrus  autem  cucurrit  ad  monu-  i •» 
mentum.  Non  enim  cucurrilTet , ''ili  cre- ^ 
didillct.  Et  conjuntlioadverfativa , qui 
Euangelilla  ufus  ell , fatis  ollendit  , Pe-  Ok,  »0, 
tto  verba  mulierum  non  elfe  vila  deli- 
ramenta. Atque  oratio  Chrilli  pro  Pe- 
tro  fufa  id  aperte  demonllrat  , Petri  fi- 
dem  non  defccille.  At  exponunt  adver- 
farii,  oralTe  Dominum  , ne  fides  Petri 
deficeret  finaliter,  fic  enim  loquuntur  , 
fed  nullius  difcipuli  fides  hoc  modo  de- 
fecit. Ita  oratio  Chrilli  non  in  lingu- 
lare Petri  privilegium  cederet  , quod 
non  foIumChryloftomo,  Theophylacto, 

Ambrofio,  & Beoe  , fed  coiucxtui  et- 
iam contrarium  ell  . Cum  vero  An.bro- 
lius  Petrum  fidem  amifilTe  ait  , nomen 
fidei  pro  fidelitate  accipit  , quam  fei- 
licet  amico  luo  Chrillo  non  krvavit  . 

Quamquam  illud  etiam  elHreqiieiis , ut 
fides  pro  fidei  corifcifione  ufur^tur.  At 
ridiculum  ell , ut  , fi  Chrillus  collegium 
Apollolicum  increpaile  dicitur  , lii.gu- 
los  increpafie  intelligacur  : quali  vero 
non  aProphetis  f^pe  populus  arguatur , 
in  quo  multi  eflent,  ad  quos  reprehen- 
fio  nullo  modo  attineret.  De  qua  re  Ii- 
bto  quarto  uberius  dilputatum  ell  • Id 

v.to. 


4<  £rc4 
Hur.t.t, 


• Liler  Sextut. 

vero  , quod  de  AnafUfio  & Honorio 
addicur  , non  parvam  ingerit  quar(bo- 
nem . C;^oniam  fi  oratio  Chrifti  non  ad 
Petrum  modo,  verum  ad  pofteros  quo- 
que Romanos  epifcopos  referenda  eft  , 
qua  ratione  Petrt  fides  nec  publica  , nec 
privata  deficere  potuit  , eadem  etum 
nullius  fuccelToris  deficiet  fides  , nec  in 
judiciis  publicis  , nec  in  oplloquiis , aut 
confeufione  privata  . 'Sin  vero  cum  ad 
polleros  oratio  ilb  refertur , intelligen- 
da  folum  ell  de  fide  publica , fcilicet  in 
'quzfiionibus  fidei  decernendis  ; temere 
profedlo  & inconftantcr  eo  teftimonio 
videmur  Petri  fidem  , etiam  perfonalem, 
vindicafie 


Cctf.  VIIL  209 

vidum  exilii  in  praviutem  harretieam 
fubfcriplilT: , audior  eft  Hieronymus  in 
Chronicis . Excufet  MarceUinum , quena 
timore  fraSum  idolis  (acrificium  obtu- 
liffe  , memoria:  proditum  eft  . Vifto- 
rem  vindicet  , quem  Paulianiftx  fuum 
cffe  mentiti  funt  , ut  fcribit  Eufeb. 
lib.  EccL  hift.  cap.  s.  Anaftafium  liberet, 
quem  une  ccrco  & probabili  teftimonio 
Gratianus  h»refeos  infimulavit.  At  Ho- 
norium quomodo  ab  errore  vindicabit  ? 
quem  hxreticum  fuifle  , tradit  Pfellus 
in  carmme  de  feptem  fynodis  , Thara- 
fius  ad  fummos  facerdotes  Antiochi*  , 
Alexandri*  , & iandl*  urbis  , ut  7. 
(ynodo , adione  j.  feriptum  eft  , Theo- 
Huic  loco  Albertus  Pighius  Campen-  dorus  cum  innodo  fua  Hierofolymita- 


fis  non  aliter  potuit  occurrere  , quam 
omnes  Romanos  Pontifices  erroris  nota 
liberando . Ita  contendit  nullum  unquam 
in  h*refim  incidiiTe.  Atque  ut  Anafta- 
fium in  libertatem  aflfereret,  Gratianum 
vexavit  contumeliofiftlme  , Jurifperitis 
turpilllme  maledixit  . Ut  vero  Hono- 
rium tueretur  , fext*  generalis  fynodi 
exemplaria  faliarios  corrupiiTe  , multis 
conjedluris  fuadere  nifus  eft  . Deinde 
etiam  in  eam  opinionem  inclinavit , ut 
crederet  epiftolam  Honorii  ad  Sergium 
a Gr*cis  de  more  fuifte  vitiatam  : Sy- 
nodum autem  in  eo  judicio  decepum. 

/•  JUtriU  Qpin  adeo  duorum  conciliorum  fexti  , 
feptimi  adla  omnia  calumniatus  eft  , 
j.SjitU.  ac  pro  Aia  certe  virili  amborum  labe- 
fedlavit  & audloritatem  & fidem.  H*c 
vero  Alberii  opinatio  nova  quidem  in 
Ecclefia  eft  ; fed  ea  etiam  ratione  con- 
firmari poteft  , quod  non  eft  verofimi- 
le  , ut  homini  , qui  hzreticus  efle 
polTit  , Fidti  Aimmam  Dominus  com- 
mifcrit  . Redhim  enim  eft  regula  fiii 
& obliqui  , ut  Ariftoteles  docet,  qua- 
re fi  Fides  Romani  pontificis  dirigere 
ipfum  non  valet,  multo  minus , ut  vi- 
detur , alios  in  fide  redlos  efficiet . Quid, 
quod  imbecillus  in  fide  fratres  infide 
confirmare  nequit  ? Si  igitur  Romanus 
ep.icopus  juxta  Chrifti  pollicitationem 
fratres  Aios  confirmaturus  eft  , firmum 
ipfuni  effe  oportebit  . Quamvis  autem 
multis  in  locis  dicat  H^us,  ficut  hic 
dicit  , Altis  probabiliter  de  Aimmi  pon- 
tificis audoriiate  : tamen  non  id  fpe- 
^aiidum  eft,  quid  dicat,  fed  quideon- 
ientaneum  fit  ei  dicere  , cui  veritatem 
tueri  ac  retinere  fenientia  eft  . Dicit 
itaque  ille  mulu  multis'  locis  de  hac  re 
quidem , fed  aqua  hzret , ut  ajunt . De- 
Rodac  tiberium  fighiu;  , quem  txdio 


na  tn  confelAonc  Fidei  , qu*  habetur 
eadem  adlione  tertia  , Eptphantus  re- 
1'pondens  hzreticis  in  confpeiau  conci- 
lii ejufdem  ^ione  6.  tomo  x.  tota  de- 
mum ipfa  7.  fynodus  aftione  ultima  , 
& m epiftola  ad  omnes  Aicerdotes  , 8c 
clericos  . Adrianus  quoque  Romanus 
pontifex  in  adrione  f.  Synodi  oftav* 
generalis , De  Romano  ( inquit ) ponti- 
fice quemquam  judicafle  non  legimus  : 
licet  enim  Honorio  ab  orientalibus  poft 
mortem  Anathema  fit  didlum  , .feien- 
dura  tamen  eft,  quod  fuerat  Aiper  h*- 
refi  acculatus  , propter  quam  Tolum  li- 
citum eft  minoribus  majorum  fuorum 
motibus  refiltere.  Hadlenus  Adrianus.. 
Ubi  etiam  addit  , fententiam  in  Hono- 
rium latam  ex  Romani  pontificis  con- 
fenfu  fuilfe.  Id  quod  exploratum  eft  in 
d.  fynod.  generali,  adfione  quaru.  Ubi 
Agatho  in  epiftola  ad  concilium  , Ho- 
norium ipfum  anathematizat . Beda  i- 
tem  de  natura  rerum  c.  6j.  in  fcxta 
fynodo  (ait)  Macarius  cum  Aiis  fequa- 
cibus  fimul  & przcefToribux  , Cyro  , 
Sergio  , Honorio  . Pyrrho  , anathema- 
tizatus eft  . In  libro  przterea  pontifi- 
cali refenur  Leo  fecundus  fextam  fyno- 
dum  fufcepifle  , in  qua  condemnati  funt 
Cyrus  , Sergius  , Honorius  . Atque  m 
fine  fext*  fynodi  ponitur  epiftola  Leo- 
nis ad  Conftantinum  , ubi  poft  fufee- 
ptum  confirmatumque  concilium  , A- 
nathematizamus '(inquit)  Cyrum  , Ser- 
gium , nec  non  & Honorium  , qui  hanc 
apoftolicam  Ecclefiam  non  apoftolicz 
traditionis  dodlrina  illuftravit,  fed  pro- 
fana proditione  immaculatam  fidem  fub- 
venere  conatus  eft. 

Przterea  illud  caput , Si  Papa  , 40. 
diftin.  quod  pro  nihilo  habet  Campen- 
fis  , nos  tsaunii  tubere  debemus.  Quo- 
O niara 


he  EccleJ!*  Romana  Audior. 


210 

niara  ille  unus  cafus , in  quo  oves  pa- 
fiorem  fuum  Judicare  Mflunt  , fcilicet 
cum  fiierit  hatreticus , nabetur  , ut  alia 
loca  pr*teream , in  quinta  fynodo  Ro- 
numa  ii8.  epifcoporum  , in  haec  ver- 
ba : A mulus  antcaflbribus  nollris  fy- 
nodaliter  decretum,  atque  firmatum  eft, 
ut  oves  pallorem  fuum  nec  reprehende- 
re , nifi  a fide  exorbitaverit  , prarfu- 
mant  . Idem  tradit  Anacletus  in  epill- 
3.  de  patriarchis  , & primatibus  , in- 
quiens : Pallor  Ecclefiae  , fi  a fide  ex- 
orbitaverit , erit  a fidelibus  corrigen- 
dus i fed  pro  reprobis  moribus  magis 
eft  tolerandas  , quam  dillringendus  , 
quia  reftores  Ecclefiae  a Domino  funt 
judicandi  . Idem  Eulebius  docet  ad  E- 
pilcopos  ^yptios  , referturque  qu. 

7.  cap.  Oves  , Idem  Joannes  Papa  in 
epill.  ad  Zachariam  . Idem  in  odlava 
lynodo  traditum  eft  , ut  nunc  refere- 
bamus . Refert  etiam  Burchardiis  lib.  1. 
cap.  13. 138. 139.  Calixtum , Clementem, 
dlagun  in  hanc  eandem  fententiam. 

Non  ell  igitur  negandum,  quin  fum- 
mus  Pontifex  hxreticus  elle  polTit , cu- 
jus rei  exemplum  unum  & item  alte- 
rum forfitan  proferetur  : at  quod  in 
Videi  judicio  contra  fidem  definierit,  ne 
unum  quidem  proferri  potell  . Itaque 
ob|e£lioni  pofit*  hoc  refponfum  habe- 
to . Aliud  eft  in  Petro  , quod  fpedlat 
ad  hominis  privatam  excellentiam  , a- 
liud , quod  pertinet  ad  communem  Ec- 
elefix  utilitatem  . Quod  negarit  Chri- 
llum  , hominis  erat  , quod  confirmarit 
fratres , erat  Ecclelix  . Illud  proprium, 
hoc  commune  erat.  Similiter,  quod  fi- 
des Petri  propria  femper  interius  ferva- 
retur  ,•  hominis  privilegium  erat  , quod 
vero  aliis  confirmandis  folidam  fidem 
proponeret  , nec  in  Fidei  judicio  defi- 
ceret , Ecclefix  publicum  privilegium  becillis 
erat . Romanus  igitur  Epiicopus  non  non  nei 
fuit  hxrcs  aut  privilegiorum,  aut  culpa- 
rum Petri  propriarum  , qux  videlicet 
ex  accidenti  publicx  Petri  poteftati  con- 
jungebantur , fed  fuccefiit  in  his  , qux 
IpeSabant  ad  Ecclefix  communes  , & 
neceflarias  commoditates  . Nam  privile- 
gia Apollolis  a Chrilh)  concefia  aliter 
ad  iplos  , aliter  ad  fuccefibres  referun- 
tur. Quippe  in  Apollolis  fuerunt  etiam 
privilegia  perlonalia  amplioris  gratix  , 
quam  iii  pollerit  . Ut , verbi  caufa  , 
per  illa  verba  : Quxeumque  ligaveritis 
fuper  terram  , &c.  & per  illa  , Sieut 
mifit  me  Pater  , & ego  mitto  vos  , 

Scc.  intclligimus , potcllatcm  generalem 


in  univerfum  orbem  Apoflolos  fufcepff- 
fe  . Ita  pares  Petro  dicuntur  xi.  dift. 
cap.  In  novo , & n.  quxft.  i.  cap.  Lo- 
quitur. Sed  epifeopi  pofteriores  non 
lucceflere  Apoltolis  in  poteftate  gene- 
rali extraordinaria  , fed  in  ordinaria  , 
quam  finguli  in  fuis  Ecclefiis  Apoftoli 
habuerunt  , ut  Simeon  Jacobo  in  Ec- 
clefia  Hierofolymitana , &c.  Efto  aliud 
exemplum  : Ex  verbis  illis  ; Ego  roga- 
bo Patrem  , & alium  Paracletum  dabit 
vobis  , ut  maneat  vobifeum  in  xter- 
num , fpiritum  veritatis  , refte  quidem 
Theologi  colligunt , Apollolos  poft  Spi- 
ritus landli  adventum  in  gratia  confir- 
matos . Cxterum  non  ita  tranfiit  hic 
Spiritus  in  epifeopos  fuccedentes  , ut 
in  eis  xtemum  maneat  per  gratix  con- 
firmationem , quod  Apollolis  ex  privi- 
legio perfonali  donatum  eft , fed  id  fb- 
lum  tranfiit  ad  pofteros  Ecclefix  pallo- 
res , quod  necellarium  erat  ad  Eccle- 
lix communem  utilitatem  . Sic  omnino 
privilegium  Fidei  indeficientis  , quod  in 
Petro  perfonale  etiam  fuit , ad  Epifeo- 
pos Romanos  tranfinifiiim  eft  , non  in 
eo , quod  Petri  erat  peculiare  , led  in 
eo,  quod  commune  erat  Ecclefix  . Un- 
de & alix  objefliones  repelluntur,  qux 
pro  Alberti  fententia  pofitx  funt.  Non 
enim  fides  interior  Romani  Pontificis 
Ecclefix  eft  neceflaria  : nec  illius  oc- 
cultus & privatus  mentis  error  Eccle- 
lix Chrifti  nocere  potell  , Quapropter 
non  eft  necefle,  ut  interioris  Fidei  con- 
lervatione  Romanis  Pontificibus  Deus 
femper  aflillat  . At . quod  ,,dum  ea 
decernunt , qux  fidelibus  credenda  funt, 
dumque  Ecclefiam  Chrifti  in  fide  diri- 
gunt , non  deficiant  , fed  divina  manu 
teneantur  , id  Ecclefix  opus  eft,  idque 
proinde  Romanis  Epifeopis  etiam  im- 
& alias  privatim  errantibus 
non  negabitur  , no  videlicet  per  pnbli- 
cx  potdlatis  errorem  Ecclefiam  faciant 
in  communi  veritatis  ignoratione  verfa- 
ri  . Undecimum  igitur  argumentum  ab- 
unde , ni  fallor,  conftitatum  eft.  Reruonf 
At  jAftremo  argumento  refutando  il  ^ * 
lud  non  funt  Icoores  admonendi  , eft 
enim  in  promptu  , malos  orbis  mores  , 
fi  quos  forte  urbs  malos  habeat  , non 
elTe  hujus  loci  defendere . Non  fumus 
tam  rudes  & flupidi  , quam  Lutherant 
nos  efle  calumniantur  . Oculos  etiam 
nos  eruditos  habemus  , fed  modeftos 
tamen  . Scriptum  ell  enim  , quod  Pa- 
tris nudata  verenda  boni  filii  aaverfi  ve- 
niendo eexeruat,  Averlari  autem  id  di- 
cimur. 


, Cn».  f. 


Liber  Sextn/.  Caput  VIII. 


cimur  , quod  reprobamus . Quid  aurem 
ell,  filios  vtrenUa  patris  lupcrjrdlo  dor* 
fis  pallio  averfbs  operuifle  , nifi , uc 
if-Mr.r,  (^regonus  ait,  bonis  fubditis  fic  prarpo- 
*'■  litorum  Aiorum  mala  difplicere  , ut  ta- 
men harc  ab  aliis  occultent?  Operimen- 
tum , inquit , averA  deferunt  , qqia  ju- 
dicantes fadum  & venerantes  magiltea 
rium  , nolunt  videre  , quod  tegunt  . 
Sic  magiflrurum  vium  dilcipuli  probi 
jure  apud  fe  taciti  reprehendunt  , 8; 
eos , etiam  cum  difpliccnt , venerantur. 
Super  cathedram,  inquit  Chriilus  , At- 
derunt  Scribx  & Pharilxi , quxeunque 
dizeriqt  vobis  facite  , fecundum  vero 
Optra  eorum  nolite  facere  . Sed  h*c 
hadlenus . Illud  cA  potius  lc41or  admo- 
nendus , ut  animaovertat  , Romanas 
confuetudines  alias  effe  Romz  cum  to- 
ta Ecclelia  communes  , quas  videlicet 
ex  Apoftolorum  l^etri  8c  Pauli  tradi- 
tione creditur  aceepifle,  de  quibus  Au- 
guAinus  in  epiflola  ad  Januarium , au- 
mero  ij8.  multa  , fed  plura  fuAus  In- 
nocentius Primus  in  epiftola  ad  Decen- 
a.ti. r./l/a.  ciutn  tradit.  Ali»  vero  funi  confueiu- 
dines  , quas  EccleAa  Romana  vel  a fe 
habuit  privatim  inftitutas  , vel  a Petro 
quidem  Apoftolo  accepit  , non  tamen 
m univerfum  orbem  promuleandas  i de 
quibus  Auguftinus  oiferte  loquitur  in 
epiA.  80.  ad  Cafulanum  , & in  epiAo- 
la  ii8.  ijp.  ad  Januarium  . Priores  i- 
gitur  confuetudines , quas  EccleAa  Ro- 
mana non  modo  tenet  , verum  etiam 
ab  univcrla  EccleAa  docet  effe  fervan- 
das , omnino  tenere  debemus , ut  Julius 
II.  diA.  cap.  Nolite  ; & Ixmoctotius 


ead.  diA.  cap.  Qiiis  nefeiat  j & Calix- 
tus  II.  diA.  cap.  Non  decet  i & Gre- 
gorius  ead.  diA.  cap.  Pr»ceptis , docue- 
runt . PoAeriores  vero  EcckA*  Roma- 
n»  confhetudines  non  oportpi  privatas 
EccleAas  fequi , ut  D.  AuguAinus  lo- 
cis poAtis  tradidit  , 8c  Nicolaus  is. 
diA.  cap.  Sejt  f 8e  Gregoritis  ead.  diA. 
cap.  Novit.  Idemque  omnino  traditur 
S I.  diA.  cap.  Q^iara , & cap.  Aliter, 

In  una  enim  Ad?  nihil  officit  fanft*  Ec- 
cleAz  confuetudo  diverfa  , ut  habetur 
de  con.  dilt  ^ cap.  De  trina  . Atque 
de  hugifmodi  conlUetudinibus  & Am- 
broAus  & Hieronymus  intelligenffi  fune 
in  iis  locis  g qu»  Amt  objeaa  . Illud 
vero  , quod  ex  Trullana  lynodo  affer- 
tur, facile  diluimr  , quoniam  , uc  fu- 
periore  libro  latius  explicatum  cA  , fy- 
nodus  h»c  nullam  habet  in  EccleAa 
audloritatem  , in  his  przfertim,  in  qui- 
bus contra  EccleAam  Romanam  Crzc» 
fe  contentione  erexit.  Nec  Conciliorum 
conatus  ^ legibus  aut  ferendis  , auc 
abrogandis  quicquam  valet  , niA  fum- 
mi  PontiAcis  decreto  & fententia  con- 
Armetur  , Et  confuetudinem  illam  de 
jejunio  fabbati  ex  his  effe  conAat , quas  • 
m poAcriore  genere  collocavimus  , ut 
etiam  Arabronus  dicit  , duodecima  di- 
Ain£lione,  cap.  Illa.  C^ocirca  vane  de 
hac  re  a Concilio  Trullano  EccleAa  * 
Romana  reprehenditur  . Sextus  igitur 
liber  hunc  in  modum  abfolutns  At  , 
quem  plus  forcaffe  nimio  longum  fed- 
tnus  ; tamecA  non  funt  lonita  , quibus 
nihil  cA,  quod  demere  poms  . 


f/ni/  Libri  Stxti , 


m i 


O • D B 


Digitiroft  ^ 


At|. 


D E 

SANCTORUM 

AUCTORITATE, 


Qra  lexto  loco  continetur. 


LIBEH  SEPTIMUS. 


CAPUT  I. 


Jbfmmmtrn  tmfUffitur  , piihu  Sm- 
Patrum  auStrkat 
imfufuatur. 


I Anulorum  auftoritaj  fex- 
to  jam  loco  nobis  conlH* 
tuentia  efl,  quamh*reti- 
ct  , nuxime  Luthcrani  , 
de  gradu  dejicere  moli- 
untur . Ac  primum  quic- 
qutd  antiqui  San£ti  alTc- 
nint , incertum  efle  fuadent  D.  Augufti- 
nus  plurimis  teftimoniis , qui  retulit  uni- 
verla  Gratian.  9.dift.  dea.  ex  prorem.  1. 
3.  de  tri.  ex  Lad  Vincen.  Vi^i.  ex  ep. 
ad  Hier.  19.  ex  e^  item  altera  ad  Mar- 
cellin.  7.  ex  epiAola  rurliim  ad  Vincent. 
48.  ex  epiftou  quoque  alia  ad  Fortunat. 
311.  ex  lib.  denique  a.  de  baptif.  cont. 
Donat,  cap.  3.  His  enim  locis  omnibus 
liii  Auguftmus  fimilis  idem  dicit  , hoc 
eft,  priter  au&ores  lacros,  qui  libros 
fcripiere  Canonicos , alios  omnes  iu  le- 
«ndos  , ut  quanti^bec  landitaie , do- 
winaque  polleant , non  ideo  verum  fit 
putandum  illud,  quod  afleruerint , quia 
n^i  iu  ieoferunt , fed  quia  nobis  vel  au- 
ctorum lacrorum  teftimonio , vel  pro- 
Inbili  udone  id  perfuadere  potuerunt  : 
licereque  proinde  contra  atque  illi  fen- 
tire  , & ulva  honorificentia  , quz  illis 
delKtur  hominibus  , aliquid  in  eorum 
fcripus  improbare  atque  refpuere  . Hoc 
autem  Divi  Auguftini  teftimonium  tam 
cooftans,  umque  multis  locis  non  ob- 
fcure  repetitum  , fi  verum  efle  credU 
mus  , fateamur  necefle  eft  , nullum  o- 
tnnino  a fandis  audoribus  firmum  ar- 
gumentum fumi  poffe  ad  fidei  Theolo- 

Sive  dogmau  corroboranda  . Id  quod 
. Thomas  D.  Augnftim  audoritate 


confirmatus  i.  par.  queft,  i.  are.  9.  ad 


a.arg.  plane  teftatur  in  hM verba:  Au* 
doritatibus  canonicae  feriptora;  utitur 
facra  dodrina  ex  neceffitate  argumen- 
tando: audoritatibus  autem  aliorum  do- 
dorum  Ecclefii  probabiliter  arguendo  . 

Atque  e]us  rei  caufam  etiam  fubdit  , 
quod  innititur  fides  noftra  revelationi 
iadz  lis  , qui  canonicos  libros  fcripfe- 
runt  , non  autem  revelationi  , fi  qua 
fuit  aliis  dodoribus  fida . Quod  fi  duo 
hi  teftes  ebriflirai  contemnuntur,  fi  ra- 
tio quoque  D.  Thomz  contemnitur , ra- 
tionibus certe  aliis  minime  contemnen- 
dis id  ipfum  confirmari  poteft  . Nam 
fi  ia  libro  canonico  una  quilibet  bl- 
fitas  inveniretur , quemadmodum  fupe- 
riore  quoque  loco  argumentabamur  , 
totius  libri  certitudo  interiret  . Cum 
ergo  in  libris  fandorum  feriptorum  u- 
nam  & item  alteram  blfitatem  liceat 
reperire  , vel  in  his  etiam , quz  ad  fi- 
dem pertinent , fit  confequens , ut  fim- 
dis  feriptoribus  cenam  fidem  habere 
non  fit  necedarium  . Scio  , inquit  Hie-  a,  iffp.  «4 
ronymus  , me  aliter  habere  Apoftolos , ru^h/mm 
aliter  reliquos  tradatores  » illos  fa»- 
per  vera  dicere,  iftos  in  quibufdam  ut'”'*'  * 
homines  aberrare. 

Priterea  , ne  de  fingulorum  audori- 
tate  difleratur  , quam  incertam  efle  la- 
tis exploratum  haberi  poteft  , majus  a- 
liquid  adverfarii  conficere  argumentan- 
do volunt : nempe  fandos  feriptores  , 
etiamfi  plerique  in  eamdem  fententiam 
conveniant , probabilem  quidem  fidem 
facere  poffe,  certam  non  poffe. 

Nam  plurimi  ex  eis  afleruere  , man- 
di hujus  partes  omnes  non  eodem  fimul 
die,  fcd  multis  potius  fuifte  editas,  or- 
natas , abfolutas . Afleruit  certe  id  Ba/i- 
lius  in  hom.t.  Examer.  Se  aliis  fequen- 
tibus  , Bufebius  in  principio  fin  aro- 
flogrMh.  ChryPoftomus  nom.  a.  fuper 
Genera,  Daoufeenus  lib.  s.  fiic  tbM- 

lo- 


a.  Arg. 


Digitizedby  Goo^ 


!i 


l)f  Sandorum  Ancior.  Uhef  SeptirHus.  Cap.  /.  21 3 


logiz»  Ambro£  lib.  t.  Exameron.  cap. 
y.  Gregor,  jx.  moral.  cap.  10.  Sed  St 
Mag.  lemenc.  in  diftindl.  it.  Se  ij, 
Hieronymum  in  hanc  lentencum  cicac. 
Pofiet  autem  facik  tum  Bedam  , Raba- 
num , Strab.  tum  alios  hujut  or^nis  vi- 
ros commemorare  , qui  communi  fenlii 
opera  illa  , quz  Cenefeos  1.  cap,  enar- 
rantur , kx  diebus  fuccedentibus  con- 
dita efle  iniellexenint  . At  communis 
hic  Saniorum  confenfus  nullum  argu- 
mentum certum  theologis  liibminillrat  > 
quin  unius  AugulHnt  opinio  ceteris  o- 
tnmbus  adverla  probabilis  femper  is  £c- 
clefia  ek  habita  . Non  itaque  ex  com- 
nuini  Sandlorum  lententia  firmum  argu- 
mentum promitur  , quo  conclufiones 
Theologi»  , ut  etiam  fidet  dogmata 
confirmentur  . Atque  hujus  rei , ut  in 
eodem  verfemur  , aliud  quoque  exem- 
plum proferre  poflumus  . Plurimi  nam- 
que ex  Sandorum  fetiptorum  numero 
uadidetunt,  A^fenDet  naturam,  dum 
io  hoc  mortali  corpore  viveret  , aper- 
te, &,  quod  dici  folct,  ad  iaciem  non 
vidilfe  , Tradit  ita  Micron,  ad  Damafum 
Papam  in  d.  cap.  Efaiz , Gregoruis  Na- 
zianzenus  a.  Lb.  fiue  Theologiz  , Div. 
Greg.  18.  moraL  cap.  jd.  Chryfoll.  hom. 
14.  in  Joanoem , Cyrillus  lib.  j.in  Joan- 
nem  , cap.  xi.  Evarillus  Papa  in  prima 
lua  epilt.  decret.  DionyC  in  lib.de  myk. 
TheoL  cap.  a.  Origeo.  lib.  1.  periar,  cap. 
5,«.,  £'“4.  At  opinio  Auguftini  contraria  non 
«y  .yTwSr.r.  rejeda  , verum  etiam 

Ux.f.i.  habmur  apud  Theologos  probabiliflima. 

De  communi  igitur  Sandorum  confen- 
fionc  nihil  certi  in  Theologia  confici- 
tur , id  quod  hoc  etiam  argumento 
confirmari  poiek- 

12-  Arg. " Sandi  na^|^  omnes , qui  in  ^s  rei 
mentionem  incidere  , uno  ore  alfevera- 
runt , Beatam  Virginem  ui  peccato  ort- 
inali  conceptam  . Hoc  videlicet  Am- 
rof.  akruit  fuper  Pialm.  118.  conc  one 
d.  hoc  Aueull.  iuper  Pial.  ^4.  in  illum 
vcrfic.  Ego  autem,  cum  raihi  molefii  qf- 
fent , &:c.  & lib.  x.  de  baptifi  parvulor. 
cap.  14.  Se  IO.  Iuper  Gtn.  ad  Iit.  cap.  18. 
& lib.  5j.  cont.  lulian.  cap.  9.  hocChry- 
Idk.  Iuper  Macth. , hoc  Euieb.  Emill.  in 
1.  concio.  Nativ.  Dom.  , hoc  Remigius 
lup^  Plal.  XI.,  & Maximus  in  lerm.de 
Afla^pt.  B.  Virginis  allruxere  . Idem 
quoque  afiirmat  Beda  in  homilia  A^r 
MilTus  eit  > Anlclffius  in  libro  cur  De- 
ut  homo  , cap.  id.  Bernardus  in  ipik, 
ad  Lugduiienies  174.  Erardus  epifeo- 
pus , & martyr  in  concione  quadam  de 


Nattv.  B.  Virg. , S.  Antoniut  Paduan.in 
concione  etum  de  NacU!.  ejuldem  fan- 
dae Virginis , S.  Bernardiniis  in  fermo- 
nunr  iuorum  opere  tertio  , in  tradatu 
dp  B.  Virgine  , conaone  quaru  , Div. 
&>naventura  5.  fentent.  dilL  5.  quzll. 

I.  art.  X.  Div.  Thomas  j.par.  quzft.  xy. 
art.  X.  Div.  Visceniius  in  krm.  de  Con- 
cepuone  B.  Virginis  , Div.  Antonin.  s. 
part.  tit.  8,  , Damaf.  lib.  j.  fententia- 
rum  fuarSn  , Hugo  de  fando  Vidore 
de  facram.  par.  x.  cap.  4.  & cum  nullus 
Sandlorum  contravenerit  , infirmum  ta- 
men ex  omnium  audoritate  argumen- 
tum ducitur.-  quin  potius  contrana len- 
tentia & probabiliter  , & pie  in  Eccle- 
fia  defenditur  ..En  argumentum  illud 
Achillicum  , quo  Eraliaus  omnium  et- 
iam Sandorura  ^ftimonio  non  le  exi- 
Aimat  obruendum  , fi  quando  univer- 
fis  repugnaverit. 

Cujus  lententi*  ratio  etiam  rlla  fut- . 
fragatur  , quod  Sandi  univerfi  , przter  *' 
audorM  facros  , qui  libros  fcriplere 
Canonicos , humano  fpiritu  libros  luos 
ediderunt  . Nam  fi  Spiritu  lando  inlpi- 
rante  ipfi  etiam  locuti  funt , nihil  vi- 
detur obkare  , quominus  eorum  Jibri 
in  canonicis  habeantur  . Infirmus  igi- 
tur hic  locus  ell , quo  Sandorum  au- 
dorius  continetur  . Humana  enim  ve- 
ritas firma  , & ceru  efle  non  potek  . 

Omnis  quippe  homo  mendax  . Ofias- 
der  vero  i.  lib.  annot.  in  harmoniam 
Euangelium , illud  argumentum  addic  , 
quod  omnes  veteres  commentatores  a 
tempore  Apokolorum  id  , quod  Matth. 
de  Chriko  aiiert  , Ex  Egypto  vouvi 
filium  meum  , in  genumo  liter*  lenfu 
ad  Ifraelem  referunt , juxta  allegoriam 
vero  ad  Chrilhim  i cum  tamen , ut  ait, 
allegoria,  utcumque  fingmur  , conkare 
non  queat  . quoquo  enim  te  vertas  , 
nihil  fimile  videtur  efle  , ^pr*terquam- 
qnod  utrioue  luerunt  in  ALgyptq  . Ita 
contendit  liter*  lenfum  a principio  ca- 
pitis de  Chriflo  Domino  efle  , qui  Rex 
liraelis  ell , Se  aiitorz  merito  compara- 
tus. Quod  fi  «n  facrarum  licerarum  ex- 
politione Sandi  emnes  errant  , herum 
certe  audoritas  firmum  argumentum 
Theologis  exhibere  non  pocell  . Ecce 
argumenta  , quinus  adverfani  nollri  lo- 
cum hunc  aggredi , & expugnare  con- 
tendunt . 


O s CA- 


Diy.iicL 


2t4 


De  Samifvrum  A/iifmttite. 


C i»P  u T IL 


ftorwi  wi»d»s  nfwir,  fwtht/  tU  SaiUUrmm 
tMtrmm  /mStritiug  ftttjl  « 


u.;./.,«uVTObB  autem  pn>  ejm 

'Jf  orig.  i.  > vehememer  pugnandum  eft  , 


defen£oM 

a.  Pf».  ori^,  ludque  in  primis  pori^um^de  audo- 
r"^^-“^ritate  Sanfiorum  trifariain  dilatari  po£- 
X,  primum  de  unius  aut  alterius  pro- 

prio placito  , quale  fuifle  videtur  Aa- 
Ku/hni  de  opere  fex  dierum  . Rurfum 
de  communi  plurium  fandorum  confen- 
fu  , a quo  tamen  unus  aut  alter  fan- 
dorum ^fciverit.  Poftremo  de  omnium 
unanimi  concordique  lententia  i nam  de 
his  omnibus  fada  in  ti^gumcntis  men- 
tio eft . 

Id  rurfum  conftderandnm  eft  , fan- 
dorum leftimonit  referri  pofle  vel  ad 
philofophiu  confirmanda  dogmata  , vel 
ad  aftertiones  aut  fidei  , aut  Theolo- 
siz  comprobandas.  £rant  enim  ex  fan- 
ais  fcripcoribus  quidam  non  in  facrit 
literis  modo  , 8e  aliis  , quz  ad  Chri- 
(liavm  peainebant  difciplinam  eruditi, 
verum  etiam  m his  , qux  philofopht 
tum  de  natura  , tum  <k  moribus  do- 
cuere. 

Illud  demum  Se  quidem  diligentifC- 
me  eft  advertendum , inter  audores  et- 
iam ecclefiafticos  duo  efle  difputatio- 
num  genera  ; alterum  earum  rerum  , 
quae  vere  ad  fidem  fpedant  dodrmam* 
HUC  catholicam,  alterum  earum  , quz 
citra  ja^ram  pietatis  ignorari  non  ab 
imKrhis  modo  , verum  a dodis  etiam 
poffuot,  quod  nec  fiori  dogmau  lunc, 
neque  e»  illis  derivantur. 

Hzc  autem  duo  rerum  genera  nou 
eft  facile  difccmere;  quoniam  etfi  non- 
jjulla  , quae  alioqut  per  fe  quidem  ad 
fidem  pertinebant  , ut  Apoftolis  , Pi%- 
^etis  , atque  Euangeliftis  revelau , in 
dubium  venire  poflliic  , antequam  fint 
ab  Ecckfia  dennha  i fed  id  tamen  jper 
ignorantiam  fit  , qua  videlket  excuuui- 
tur,  qui  ea  vertunt  in  quzftionem,  quz 
alias  divinitus  funt  tradita  : ut  procef- 
fioncm  Spiritus.  Sandi  a Patre  6c  Filio 
tinquam  ab  uno  principio  , ante  £c- 
clcfiz  definitionem  Grzci  quidam  ne- 
gare fine  culpa  potuere  , umetfi  Eu- 
angelium id  Apoftolique  tradiderunt  . 
^ At  hzc  nos  fub  priori  genere  comple- 
' dimur  ; quippe  cum  fidei  citholicz 
dogmata  non  ex  accidenti  impruden- 


tium hominum  ignorantia , fsd  ex  d^ 
vina  revelatione  hoc  fime  loco  metia- 
mur . Illud  ergo  afTcrcbanaa  eSe  dif- 
ficile ad  dircernendum  , ccquz  res  fub 
Ulud  primum  genus,  ecquz  antem  fub 
hoc  lecundum  liu  qiuC  Ipontv,  & na- 
tura veniant . Et  quidem  generaliter  , 
unaque  conaprehenfione  in  promptu  de- 
finire licet , in  illo  pruno  rerum  gene- 
re omnia  ea  coiitiaen  , quz  Apofto- 
li  vel  fcripio  , vtl  verbo  ^clefiz  tra- 
diderunt i illa  rurfum  , quz  inde  certa 
connexione  probantur  exiftere  : quem- 
admodum in  fecundo  genere  ea  iunc  , 
ouz  neque  a Chnfto  , neque  ab  Apo- 
Uolis  accepimus  } neque  ex  iis  certo 
colliguntur,  quz  Chnlti  & Apoftolo- 
rum  audonuie  reunemus  . At  omnia 
hzc  fpeciatim  certa  definitione  prz- 
fcribere  vix  polfumus  , quanquam  ex- 
emplis peculiaribus  quzdam  horum  in- 
dicam poflumus  . Ut  verbi  caula  , An 
gratia  , qua  juftificamur , qualitas  quz- 
dam  fit  animo  imprefla,  quz  ipfi  prz- 
ftet  & effe  & vivere  , unde  qualitates 
aliz  conlequantur  , hoc  eft  , virtutes 
quzdam  tum  Theologicz  , tum  mora- 
les infufz  , per  quas  animos  divi.ias  , 
8f  fupernaturales  habeat  adiones  , in- 
ter fcholafticos  quidem  difputatur  . I- 
tem  , An  Sacramenta  , quz  aufa  gra- 
tiz  & virtutum  efle  dicuntur  , hii)iif- 
modi  efleda  vi  quadam  , & qualitate 
inexiftente  divinitus  indita  eificiant  , 
necne , magna  idnltonim  diflenfione  cer- 
tari folet.  Hujus  generis  vero  quzftio- 
nes  in  pofteriorum  ego  numerum  redi- 
go , neque  facrarum  literaram  tefti- 
monia  de  his  qualitatibus  incelligenda 
efle  exiftivio  ; neque  coqmverfiam  ca- 
tholicorum cum  Pelagfljjjs  de  gratia 
ad  credendum  , ad  fperaTOum  , ad  a- 
manduffl  , ad  implendam  legem , ad 
perleverandum  , de  qualitatibus  potif- 
fimnm  efle  , fed  de  Dei  auxilio  gratui- 
to & fpeciali  . Rurfum  , d quis  forte 
t^riofe  diflerere  voluent  , An  Euao- 
gclifta  Joannes  e vita  jam  excefleiri  , 
an  potuis  cum  Elia  , 8c  Enoch  maneat 
vivus,  utqut  jam  mortuus  fuerit  , an 
caro  ejus  viderit  corruptionem  , aa 
proxime,  tuerije  fulcitatus  , utrinque  ra- 
tiones afterre  poterit  : Sc  falva  fide  w- 
trumlibet  vel  probare  , vel  improl^re  . 
Nara  tametfi  ftatuium  fit  omnibus  ho- 
mioibus  lemel  mori  , fed  unum  lut  al- 
terum ex  illa  generali  lege  per  privi- 
legium eximere  , non  pennde  facris  k- 
teris  adverfatur  , ut  non  queat  in  du- 
bium 


• • Liicr  Septitmi 

biuin  rcvocai4 . Tria  vero  bzc  princi- 
pia , quoniam  per  le  ipla  rationi  con- 
iimtium  , non  eft  opns  diligemius  ptr- 
trqui  : nam  fi  qux  font  perfpicua  , in 
quibus  aon  cil  controvcrfia,  viri  tiofii 
argumeatari  non  toleot : perfpicuius  e- 
nim  , u(  au  Cicero,  argumeDutionc  e- 
levatur . His  itaque  omaium  afknfu  ap- 
probatis, prima  conclufio  cft. 

C A P V T III. 

Cirtis  tatthtfitniim  tairim  *M8*ritMttm 

dtfinit  4/f  IM  Mtftndit , /«- 

tufacit  ai{um»lu  capuu  frimi , 

i.ConcI.  QAndIoruni  au£Iorim,  five  paucorum, 
t3  iive  plurium,  cum  ad  eas  iaculcatet 
afiertur,  quz  naturali  lumine  cootiaen- 
tur,  certa  argumenta  non  luppeditat  , 
(ec  tantum  pollet,  quantum  ratio  na- 
lurz  confentanea  perluaferit. 

Primum  quidem,  quoniam  fimdi  au- 
Aores  non  erant  adeo  foUteiti  in  pbi- 
lefophix  dogmatis  perferutandis  : quin 
pklolbphorum  libros,  ut  totos  lefe  di- 
vinz  fapientiz  dederent  , aut  valere  fi- 
itebant , aut  etiam  interdum  a limine 
lalutabant  . Cregorius  quippe  Nazian- 
aenus  , 8e  Bafilms  trcdccim  annos  , o- 
mnibns  libris  Izcularium  remotis,  fo- 
lis  dtvinz  Icrtpturz  voluiniaibus  op^ 
* ram  dedifle  , rcieruntur  a Ruffioo  , li- 
bro Ecckfiafiicz  biiior.  fuz  iccundo  , 
cap.  p.  Et  Hieron.  in  rroonnio  com- 
mentariorum 3.  bbro  uiper  epiftolam 
ad  Calatas .,  Pluiquam  quindecim  aiu 
ni  -funt,  inquit  I cx  quo  in  manus  meas 
nuiquan  gentilium  liicrarum  quilibet 
audor  afeendit  :«8e  fi  quid  ibrte  inde, 
dum  loquimur  , obrepit  , quafi  antiqui 
per  nebulam  foinnii  recordamur  . Et 
de  ftudiis  noitrorum  paulo  poil  , Quo- 
tufquUque  , ait  , nunc  Anfiotelcm  le- 
git ) quanti  Platonis  vel  libros  novere 
vel  nomen  > V!x  in  angulis  otiofi  eos 
ieces  recolunt  . Ruiiicanos  vero.  & pi- 
Icatores  noftros  totus  orbis  loquitur  , 
univerius  mundus  funt . Ha^enus  ille  , 
Plura  exempla  aon  quzro  , cum  nu- 
oifeilius  hoc  fit , quam  ut  pluribus  in- 
digeamus. 

Accedit  , quod  cx  fanfiis  antiquis 
aomiuUi  Phy^n  Si  Mctapbyficen  vel 
Mn  baburre  quidem  , vcl  me  levi- 
ter attigerunt  . Alii  vero  magna  ex 
parte  fijcre  Platonici  , priaranam  coiv 
venerentur  ad  fidem.  C^amooitm  cum 
1«  pluioiupbiz  quzftiones  incidunt  , 


. Cap.  /II.  215 

aut  vulgi  St  Rhetorum  opiniones  ie- 
quuntur , aut  tuam  quas  a Pbionicis 
uceuerant , in  Chriilianorum  fcholam 
invehunt  . Ita  viri  do^li  erroRS  forte 
quofdam  ( quod  , ad  philolophiam  qui- 
dem humanam  attinet  ) m laodlis  anti- 
quis deprehendunt.  Atque  huius  rei  ex- 
empla proferre  facillimun»  cfiiit  , f«L 
non  libet  etiam  m Ius  parvis  ma.ores 
noilros  defignare.  < 

Secunda  comJufio.  . Unius  aut  duo-  s. Conci, 
rum  limdloruii  audloritas  , etiam  m 
his , quz  ad  Iaerae  literas  Sl  do<3ri- 
nam  biiei  pertinent  , probabile  quideeu 
argumentum  iubminiftrarc  poteft  , b- 
tnum  vero  non  poteft  . Ita  defpicer* 

& pro  nihilo  habere,  impudentis  erit  s 
liilcipere  ^ habere  pro  cerui  , «rii  o- 
mniiio  imprudentis . Atque  hMC  eon> 
dufioocm  dcmonftrat  ratio  illa  mani- 
fefta , cui  nulla  prorius  via  ocoirri  pot' 
cft , quod  cum  Uncorum  qtiiiquo  , his 
duntaxat  exceptis  , qui  libros  canoni- 
cos ediderUBt  , Ipiriu»  fuerit  humano 
locutus  , & aliauando  vcl  in  eo  erra- 
rit , quod  ad  H<Wi  fpcflare  poftea  de- 
monftratum  cft  i aperte  conftat  , ex 
hujurmodi  au/loritaic  explcratam  fideim^ 
fieri  non  polfe  . Quo  in  foco  admonen- 
di funt  bi  , qui  przceptit  Tbeologiz 
miliis  a-cceptis  , poft  bonas  , quas  vo- 
cant , literas , ftatim  ad  iiuiiloruro  ve- 
terum ledlionem  appellunt  animum. 

Non  enim  quzeunque  ibi  legerint  , 
ea  fiinc  probanda  omnia  . Neo  quem- 
quam hoc  errore  duci  oportet  , ut  fi 
quid  Ambrofius,  aut  Hieronymus  con- 
tra  inorem  doAriiiamque  hujus  tem^ 

(is  fecerint , locutive  merint , idem  &i 
arbitretur  licere. 

Primum  quoniam  res  nenmillz  non 
erant  tunc  adeo  in  Ecclefia  dsfinitz  , 
ut  nunc  efie  videmi^  . , Deinde  quo- 
niam magnis  illi  St  divinis  bonis  quan- 
dam  liceoiiam  faciendi  dicendique  aC- 
fecuti  lont,  quz  non  cft  paUlm  cuili- 
bet permittenda  . Atque  etiam  fi  no- 
ftra  Mc  rtate  ilU  fuiflent  , quzdam 
profero  aliter  & fiicereat , St  loquc- . 
rentur . Qyid  quod  , ut  ante  diceba- 
mus , IO  rebus  quoque  ipfis  , quz  ad. 
fidem  attinent  , fandi  nonnunquam  er- 
ravere f a quibus  fi  nt  tranivcr(^ 
quidem  unguem  difcedendum  fit , nc- 
cefie  cft  in  magnos  quandoque 
errores  , fidet  etiam  adverfos  , incur- 
rere. 

At  Qelafi  ly.  dift.  deeret.  cap.  San- 
da  Rpmana,  probat  opufculaC^^riani, 


D 


21 6 De  SMiierMM  AuiJor itate. 


Chryibllomij,  Gregorii  Nazianieni  , Ba- 
filit,  Ambrbni  . Nihil  ergo  in  his  hhci 
cacholicat  conirarmm  reperitur  . Atio- 
ui  cur  Ruffini  opera  non  eodem  mo- 
o ibi  probata  funt  , fed  potius  re- 
prebenfa  j quod  Hieronymus  eum  in 
quibuldam  de  arbitiii  libertate  nota- 
vit ? Cur  item  Origenii  libri  damnan- 
tur , non  etiam  Ambrofius , aut  Cypria- 
nus , fi  hi  quoque  in  nonnullis  fijei  or- 
chodoxz  centrailixerunt?  Aut  igitur  d;^ 
mnentur  omnes  . in  quibus  error  ali- 
quis dodhinar  lanar  contrarius  inveni- 
tur , aut  probentur  omnes  , quamlibet 
tino , 8f  item  altero  errore  fint  afperfi. 
His  videlicet  argumentis  GlofT.  9.  di- 
llin.  decret.  docet  , ea  Divi  Aagufti- 
ni  teftimoaia  , quibus  cena  fides  ve- 
teribu  derogatur  , inceI!ig;iHla  elfc  fe- 
cu 'dum  illi  tempora  , cum  Uripta  fan- 
Aorum  Patrum  authent  ca  n<>n  erant  : 
lii7.e  euin  verba  Gloflfx  ufurpre  . Sed 
hodie  , imyiit  , jubentur  nmnia  teneri 
ulque  ad  ulti'num  |ota  . Verum  hic 
error  ab  aKis  confutatus  non  defiderat 
orationem  meam . Quid  en  m > An  hoc 
agere  Gtlafius  voluu  , iu  veterun  fi- 
bris non  dfe  qmequam  erroris  > At- 
erni laterem  , ut  ajuiit,  laverit  quifquis 
inhuc  conecur  . Hanc  fiquidem  felici- 
tatem Deus  in  lolis  divinis  volumini- 
bus inefle  voluit  , quemadmodum  Au- 
gullinus  gravilfime  , ac  veriflirae  cra- 
elidit  . catteroiui  nemo  quantumvis  e- 
ruditus  Si  fantw  , non  interdum  hal- 
lucinatur  , non  alicubi  excutit  , non 
quandoque  bbitur  . Sancus  vero  is  fu- 
it , qui  credidit  ab  hxreticis  bapeiza- 
tos  efle  rebaptizandos**.  SanChis  fuit  , 
qui  in  Chrifti  corpore  8c  fenfum  poe- 
oa; , Se  dolorem  fuifie  negavit . Sanclus 
fuit,  qui  in  Chiliallarum dogma  defeen- 
dit . Sanblus  fuit  , qui  viro  ob  adulte- 
rii culpam  uvorem  repudianti  alterum 
matrimonium  concefTic  . Sandlus  fuit  , 
qui  animis  piorum  ufque  ad  judicii  di- 
em veram  felicitatem  ademit  . Sandlus 
fuit  , qui  animam  hominis  ex  traduce 
efle  putavit.  Sandlus  fuit  , qui  animam 
Adx  ante  corpus  fitille  editam  opina- 
tus e(l.  Sandli  fuere,  qui  angelos  mul- 
tis ante  mundum  corooreum  xternita- 
tibqs  creatos  efl's  exiltimarunc  . Atque 
horum  opufcula  Oelafio  comprobata 
funt  . Hos  ego  tamen  reverentix  caufa 
propriis  nominibus  non  app^o.  Ma- 
lo enim  antiquitati  , fanditatique  par- 
cere , qu;m  otiofo  lepori  facere  fatis  . 
Legentur  itaque  a nobis  Patres  vete- 


res ciim  reverentia  qiihftm  , fed  ut 
homines  , cum  deledlu  , atque  judiao . 
C^od  li  quis  aliter  fapit , nec  fanis  con- 
iHiis  arquiefeit  , hic  jam  non  fanHo. 
rum  religione  , fed  fui  ipfius  amore 
capitur  i & fub  veterum  nomine  novas 
opinationes  invehere  conatur  . Qua  de 
re  Vincentius  Lirinenfis  : O rerum  , 
inquit  , mira  converfio  ! Audloret  e- 
juidem  opinionis  catholici  , confedla- 
tores  vero  hxrctici  iudicantur  . Abfol- 
vuniur  magillri  , condemnantur  difei- 
puli . Quod  quidem  mihi  divinitus  pro- 
mulgatuTii  videtur  ede  judicium  , pro- 
pter eorum  maxime  fraudulentiam  , qui 
cum  fub  alieno  nomine  hxrefrn  con- 
cinnare machineniur  , capaic  plerum- 
que veteris  cuiufpiam  vin  feripta  pau- 
lo involutius  edita  , qux  pro  ipfa  fu({ 
oblcuritate  dogiruii  fuo  congruant  , uc 
illud  , quod  proferunt,  nec  pnmi  , nec 
loli  lemire  videaiitur  . Quorum  ego 
nrquiiiam  odio  dignam  judico  , quod 
faidi  cujuf^ur  viri  memoriam  , lan- 
qium  fepultos  jam  cineres  , prophana 
manu  ventitant  , & qux  fileiitio  ope- 
rire oportebat  , rediviva  opinione  dif- 
famant , fequentes  onnino  velligia  au- 
dloris  Li  Cnam  , qui  nuditatem  ve- 
nerandi Noe  non  modo  operire  ne- 
glexit , verum  quoque  irridendam  ex- 
teris enunciavit  . Longe  aliter  fratres 
illi  fui  , qui  nuditatem  ipfam  reveceo- 
di  pams  nn:  fuis  temerare  oculis  , nec 
alienis  patere  voluerunt  ; fed  averfi  , 
ut  feribitur  , texerunt  eum . Qiod 
eil  , ertacum  fandi  viri  nec  approbaf- 
fe  , nec  prodidilTe . Hadenus  ille  . Ac 
rurfum  , Quid , inquit  , fi  in  ipfa  ve- 
tullate  duorum  , aut  -triiim  error  de- 
prehendatur i Curabimus  omnino  , uc 
paucorum  infcicix  univerfalis  Concilii 
decreta  prxponantur  . Qux  fi  defint  , 
collatas  inter  fe  majorum  fenteniias  le- 
dor  confulat  eomm  , qui  diverfis  licec 
temporibus.  Se  locis  , in  unius  tamen 
Ecclefix  catholicz  communione  ac  fide 
permanentes  , magiitn  probabiles  exti- 
terunt.  Et  quidquid  non  unum  aut  duos 
tantum  , fed  omnes  pariter  uno  , eo- 
demque  confenfu  , ^rte  , frequenter  , 
perfeveranter  tenuifle  , fcripfiit:  , do- 
cuiffe  coenoverit  , id  fibi  quoque  in- 
telligat  abfque  ulla  dubitatione  creden- 
dum . Hxc  Vincentius  Lirinenfis  non 
minus  prif&enier  , quam  vere  dicit  . 
Quibus  ex  rebus  Calvini  calumnia  fa- 
cile retunditur  , qua  apud  regem  GaU 
lix  Francifeum  , ut  Lutheranurum  im- 

pu- 


Liber  Septimus 

l^dcntiam  cxcufaret.  Catholicorum  in- 
rioccncum  traduxit . Cum  enim  Luthe- 
ranis  veriflime  ac  graviflime  objice- 
retur , quod  1’atrum  elTent  ubique  & 
contemptores  & adverfarii.  Multa  , ait 
Calvinus , ignorarunt  lan^  illi  viri  : 
latpe  inter  |le  confligantur  , interdum 
ctMm  fecum  ipfi  puguant  . Tum  dein- 
ceps , quotquot  patium 'errores  colli- 
gere potuit  , lalfo  etiam  illis  afliiftos  , 
enumerat , quatritque , Cur  nos  item  a 
Patribus  dtlcedamus  ? Nos  autem  divi 
Augufhni  partitipne  primum  ’ utimur  , 
qui  libro  adverlus  Julianum  i.  'capite 
* a.  Alia  funt  , inquit  , in  quibus  inter 
fe  aliquando  etiam  dt^iflimi,  atque  o- 
ptimt  regulat  Catholic»  detenfores , fal- 
va  Hdci  compage  , non  conionant  : a- 
Ha  vero  , qua:  ad  ipfa  fidei  pertinent 
fundamenta  . In  prioribus  illis  a Pa- 
tribus nos  quandoque  difcedimus  , in 
pofterioribus  Lutherani  . At  nos  qui- 
dem modefte  ac  reverenter  oculos  a 
Patrum  errore  avertimus  . Lutherani 
autem  Patres  aut  irridendos  , aut  cer- 
te defpiciendos  ppopinant  Deinde  nos 
ab  uno  interdum  , aut  altero  Patrum 
diflentimus  , at  Lutherani  ab  omnibus 
conientientibus  larpe  dilfeniiunt  . Aliud 
tll  autem  unius  , aut  duorum  fandlo 
nim  privatum  do^a  «repellere  , quod 
hac  fecunda  conclulione  aliquando  li- 
cere dicimus  , aliud  vero  contra  o- 
ninium  communem  fidem  & doctrinam 
dicere  , quod  quatenus  liceat , & quo- 
modo , fequentibus  conclufionibus  de- 
mogllrabitur  ] fi  prius  tamen  explica- 
tum futrit  , quid  fibi  Ecclelia  velit, 
cum  fandiorum  Patrum  libros  appro- 
bat . Id  namque  a nobis  in  hac  forte 
difpucatione  defideratur . Nondum  enim 
argumenta  diluimus  , quae  illius  Glollx 
opinionem  confirigabant. 

Ecclefiatlici  audlores  etiam  probatif- 
fimi  non  eodem  gradu  & loco  funt 
omnes  . Nec  magnopere  conandum  e(l 
eorum  hic  fluliitiam  refellere  , qui  li- 
bris'cmonicis  Hieronymi,  aut  Augulli- 
ni  opufcula  aeqtiarint  . Qu  niadm^um 
autem  res  a Deo  condiix  , probatx 
quidem  fuere  univerfr  (vidit  enim  Deus 
cundla  , qux  fecerat  , & erant  valde 
bona  ) fed  rerum  varix  oiflerentefiue 
naturx  non  eundem  locum  , vim  , Ita- 
bilitacem  accepere  > ( nam  funt  corpo- 
ra coelellia  , 8c  corpora  terrellna)  fed 
alia  quidem  ccetelfium  gloria  , alia  au- 
tem lerreftrium  , alia  claritas  folis  , a- 
lu  Iunx  , alia  fltllarum  : ( llella  enim 


. Cap.  III.  217 

a flella  differt  in  claritate^  t.  Corinth. 

1 ) fic  fane  feriptores  Ecclefiallici  pro- 

biti lunt  , qui  Iciltcet  Spiritus  San&i 
illuflrati  luce  Eccleliam  ipli  illuilra- 
runt  j fed  alia  tamen  claritas  Matthxi , 
alia  Hieronymi,  alia  Efajx  , alia  Am- 
brofii  . Atque  aj^dlores  canonici  , ut 
luperni  , ccelclles  , divini  , perpetuam 
flabileinque  conllantiam  fervant  > re- 
liqui vero  feriptores  fan&i  inferiores 
Ac  hununi  funt  , deficiuntque  inter- 
dum , ac  monllrum  quandoque  pariunt 
prxter  convenientem  ordinem  inllitu- 
tumque  naturx  . Quin  ergo  probatur 
Hufebius  Cxfancnf.  Epifeopus  > Quin 
RuiHnus  ? Quin  Origenes  ? nam  & hi 
Eccleliam  Chrilli  fuis  litg^is  illullra- 
runt  . Nempe  aliud  fluit  erf.ice  in  re- 
bus obfcuris , Sc  qux  non  erant  eo  tem- 
pore explicatx  ac  definitx  , aliud  m 
apertis  , & qux  tunc  etiam  in  Ecclelia 
Ermiifime  credebantur  . Illud  aut  Cy- 
priano, aut  Ambrofio  , aut  Augutlino 
accidit  ; hoc  Origeni  , Eufebio  , ac 
Kulfino  . Cyprianus  item  , Ambronus , 
Hieronymus  in  nullo  a faiidtx  Roma- 
nx  Ecclelix  confortio  deviarunt  , nec 
ab  ejus  fideli  prxdicatione  fejuniti  funt, 
fed  communionis  ipfius  gratia  femper 
^ere  participes  , ut  Gelant  verbis  et- 
iam uumur:  at  Origenes  deferuit  uni- 
tatem , Ac  fons  Ani  jure  ac  merito 
exiffimatus  ell  . Hinc  fchilmaticus  a 
Gelifto  dicitur  : hinc  etiam  Eufebius 
Origenis  Laudator  nimius  , Arii  fautor 
acerrimus  reprehenditur  . Nam  Ruffi- 
nus  vir  alioqui  rcligiofus,  prxterquam- 
quod  in  libero  arbitrio  , re  videlicet 
manifcllilfima  erravit  , Origeni  , Ori- 
genilqile  difcipulis  vehementer  favilTs 
convincitur . Fuit  autem  Ecclelia  lem- 
per  non  foluih  cauta  , fed  etiam  acris 
Ac  fevera  in  Origeiiillas  , ut  a quibus 
erandem  in  do^rina  Eccleliallica  pe- 
llem futrit  experta  . Sed  de  fecunda 
concluf.  fatis  . Jam  pergamus  ad  re- 
liquas . 

Tertia  concluno  . Plurium  SanAo-  j 
rum  aucloritas  , reliquis  licet  paucio- 
ribus reclamantibus  , firma  argumenta 
Theologo  fuIHccre  Ac  prxilare  non  va- 
let . li  quod  ex  fecundo  argumento 
ante  pofito  fatis  ollenditur  . Angelos 
quoque  effe  corporeos,  Auguft  ac  [lau- 
ci  quidem  alii  inter  veteres  lanClos  alTe- 
ruerunt : Ac  quamvis  opinio  hxc  falfa 
fit  , fed  tanqiiam  Fidei  adverfi  ex  com- 
muni vet-rum  fententia  evinci  noa 
pocefl . At  Thom.  Vvalden.  in  proce- 

mio 


. ConcL 


4-  ContL 


218  De  Sanitcrum  Auiler. 


nvio  do^rinalis  Fidei  anti<uc  docet  , 
quod  major  pars  Patrum  ao  Apofiolis 
lenferit  , id  eflc  catholicae  Ecclelix  fi- 
dem . Id  quoque  Vincen.  larin.  tradit 
in  libro  adverli  prophan.  novationes  . 
Vera  lunt  hzc,  non  infidor  , fed  tunc 
cum  unius  aut  paucorum  contrariam 
feocenciam  Ecclefia  ^nitus  cxplolit  , 
ut  illorum , qui  putanmt  ab  haereticis 
venientes  clfe  iterum  baptizandos  i il- 
htrum  etiam  , qui  Melchiledecb  noo 
hominem  quempiam  , &d  Spiritum  S. 
elle  dixerunt  : utmmquc  enim  horum 
poli  ea  tempora  Eccleiia  lemper  exhor- 
ruit . Porro  autem  fi  unius  . aut  pau- 
corum opinatio  non  fuerit  an  Ecclefia 
rejeda  , tum  plurimorum  audoritas  , 
quemaomoilum  diximus  , qihil  certum 
hrmumque  conficiet  . De  tertia  igitur 
conclufione  ha£lenus. 

Quarta  conclufio  . Omnium  etiam 
fandiorum  audloritas  in  eo  Rcnere  qux- 
llionum  , quas  ad  fidem  diximus  mi- 
nime pertinere  , fidem  quidem  proba- 
bilem facit  , certam  tamen  non  facit  . 
Quam  ego  conclufionem  poflremo  illo 
argnmenio  abunde  probatam  exillimo  . 
C^od  enim  ea  controverfia  non  fu  es 
illarum  numero,  qux  catholicam  fidem 
aut  promovere  , aut  emovere  poffint  , 
vel  ex  eo  perfpicuum  ell , quod  bea- 
tam Virginem  a peccato  originali  fiiif- 
fe  penitus  liberam  , e libris  facris  jux- 
ta germanum  licerx  feofum  nul^uam 
habetur  i quinimo  lex  generalis  tn  eis 
eraditur  , qux  univerfos  filios  Adam  , 
carnali  Iciltcet  propagatione  creatos  , 
fine  ulla  exceptione  compledlitur  . Nec 
vero  dici  potcll  , per  traditionem  A- 
pollolorum  id  m Ecclefiam  defeendif- 
le  , cum  hujufinodi  teacutiones  non 
per  alios  , quam  per  Epifeopos  iUos 
antiquos  & lacdlos  audlores  Apofiolis 
1’uccedentes  ai  nos  uique  pervenerint  . 
At  conllat , pnfeos  lUos  feriptores  non 
id  a majoribus  accepiflc  . Traderent 
enim  bona  fide  & ipfi  porteris  fuis  . 
Non  igitur  ad  fidem  illud  auincre 
pocert  , quod  neque  in  lacris  litteris, 
aut  Aportolofum  traditionibus  inveni- 
tur , neque  ex  eis  ceru  valet  conne- 
xione confici  , Catterum  , quod  oppo- 
fiia  etiam  afieriio  , boc  cil , Beat.  Vir- 
ginem peccatum  originale  a parentibus 
contraxtfie  , non  fit  in  numero  dogma- 
tum caiholtcorum  , numfcrtifliine  col- 
hgitur  ex  eo  , quod  a lege  uni  ver  ta- 
li per  fingulare  fxivilegium  uoam  Dei 
Matren  «acipete  j facraram  litcrarum 


Fidei  nullo  padlo  adverfum  eft  . Allo- 
qui cum  iKrx  literx  tn  univerfum 
uament  , Non  videbit  me  homo  , 6c 
vivet  , Deum  nemo  vidit  unquam  > 
qui  Paulum  , aut  Moylen  excepirtec  « 
iacras  literas  contra  pugnafTet  . Atqne 
ea  caula  ell  , nifi  toto  coelo  animus 
meus  errat,  quamobrem  nec  Sixtui  IV. 
nec  concilium  Lateran.  fiib  larone  X. 
nec  fynodus  Trident.  lub  Paulo  & Ju- 
lio tertiis  inchoata  eam  quxrtioncm  de- 
finierunt . Neutran  enim  ex  illis  opi- 
naiiontbuf  poterant  tanquam  dogma  ca- 
tholicam approbare  .*  Ita  is  erravit  , 
qui  afierit  , erroneum  efie  , aliquem 
prxier  Chriltum  a lege  illa  originalis 
peccati  liberare  . Erravit  ac  multo  et- 
iam magis  Bafilienfe  concilium  , cura 
definivit  , dodlrinam  illam  , qux  docet 
beatam  Virginem  Mariam  nunquam  o- 
riginali  fubiacuIlTe  peccato  , tanquan 
confenam  feripeurx  lacrx  ac  Fidet  ca^ 
tholicx  ampledendam  fore  , nullique 
de  extero  licitum  eflfe  in  contrarium 
docere  . In  pan  quippe  errore  verfan- 
lur  , qui  alterutram  partem  ad  catho- 
licam fidem  attinere  polle  credunt  , 
Diificile  ell  hoc  dicere  . Credo  , fi 
iii  concione  quxratur : at  boc  loco  & 
difputatione  facillimum . Non  enim  hie 
pm  vulgi  impetitu  certamus  , fed  eos 
inlltiuimus  , qui  verx  germanxque 
Theologix  folidain  , & expreflam  edb 
giem  tenere  cupiunt  , nec  fugientes 
umbras  perfequi . Propoficum  cll  autem 
veri  reperiendi  caula  , & contra  no- 
(Iros , 6c  pro  alienis  etiam  dicere ; & , 
cum  res  portulat  , utrofque  nullius  ac- 
cepta perlbna  reprehendere  . Atque  in 
eo  opere  maxime  , quod  ad  Ecclefia; 
publicam  utilitatem  cudimus  , privatis 
non  debuimus  al&dibus  infervire  . Neo 
deerunt  poli  hxc  eti^  ex  viris  plane 
dodis  , qui  me  objurgent , erunt  etiam 
qui  vituperent  , quod  in  quxftionera 
multis  nominibus  tnvidiofam  confulto 
& esitato  inciderim  , ut  rem  alias 
gravilUmam  nullius  in  Chrirtuna  'reli- 
gione efie  momenti  afTeverarera  . At  e- 
go  & benevolos  objurgatores  placare  , 
& invidos  vituperatores  confutare  pof- 
fum  , ut  alteros  reprehendifie  powt- 
teat , alteri  didicifie  Is  gaudeant . Nulla 
mihi  , fateor  ingenue  , alia  via  patuic 
ad  illud  Eralmi  argumentum  eluden- 
dum , quo  fandorum  audorttatem  a- 
cuce  ille  quidem  lenuvii  eludere  . Nec 
fuit  integruro.,  quod  hxrccicis  fempet 
proprm-n  fuit  , antiquorum  Patrum  Ii- 


Ltkr  Sefttims,  Caput,  III.  219 

bros  COrnimpere,  & boium  etian  par*  cione  fadafTet  , & vd  cuiriofitafis  lib^ 
trm  vduminiim  detruncare  j ut  ort  lal-  dtne  afledlui  , vel  certe  ingenii  deMe- 
Kia  , reclamame  licet  confdemia , pol-  ritate  confilus  , liceras  demum  facras* 

(em  Bemardum,  Augufiioum  , Amoro-  fuo  arbitratn  expoluillet  , felicilTi-ne 
^m  > aliofque  item  patret  in  ea  itiif-  quidem  tere  , (eo  in  paucis  quibufdam 
k Orione  negare  . Quid  enim  prod-  Imis  acutius  fane  multo  , quam  feli- 
ek  , fi  verum  Icirc  cupit , fandn>rum  cius  . Nam  6c  vetukz  traditionis  pt- 
teQimonia  membranis  inieripu  radere  . rtta  tenax  , & in  fanAorum  Icetione 
cum  animo  inlculpta  abtdere  non  po^  parum  quoque  verlatus  , libri  lignati 
fis  > Porro  , fi  , ut  laneorum  audlori-  mpfleria  ab  ms  noluit  dilore  qui  noa 
latem  in  doilnna  catholica  tueremur  , fuo  fenfu  illa  , fed  majorum  traditione, 
quod  erat  ecclefiae  Dei  apprime  neoefla-  vera  fcilicet  verbi  Dei  cbve  aperuerunt, 
rium  . quorundara  opinationes  , ne  di-  Ita  quum  plurima  fcripfilFet  egregie  , 
eam  faaiones  , alleruimus  non  efle  ad  vertit  ad  extremuna  omnia  , 8e  novis 

• fidem  & mores  ncoellarias  > quid  ell  , quibufdam  Icripiurz  expofitionibiM  a- 
per  Deum  obfecro  , quod  nos  ea  de  re  liorum  , quz  vel  grdViflime  dixerat  , 
valeat  quilquam  aut  admoaere  amtee  , aut  elevavit  , aut  imminuit  ceife  au- 
aut  inimice  inlbdlari  t Atque  bzc  qui-  iteritatem  . Invitus  quidem  facio  , ut 
dem  hailenus  in  quartz  conclufionis  doitHfiaaum  virum  nomine  etiam  ex- 
confirmationem  di^  fint  . In  qua  et-  prdlo  reprehendam  , led  cum  nominis 
lam  caula  habemus  tekem  fatis  idoneum  ac  gloriz  celebritas  hoc  loco  a Luthe- 
&t  gravem  Vincent.  Lirinen.  in  libro  ranis  objiceretur  , noundam  teoKrita- 
advcrfiim  prophanas  novationes  , ubi  , tem  puuvi. 

Antiqua  , ait  , fanitorum  patrum  con-  Atque  error  , in  quem  incidit , eft 
limlio  non  in  omnibus  divine  legis  que-  tjufmodi , ut  eum  ego  fubmovere  omni 
kiunculis  , fed  folum  in  fidei  regula  , ratione  debeam  , nec  fine  fummi  tamen 
magno  nobis  Audio  & lavefliganda  eft,  viri  aperta  reprehenfione  poflim . In  ini- 
• & Icquenda  : id  quod  quinta  conclu-  do  fiquidem  commentariorum  m Gene- 

fionc  explicandum  dl . In  qua  quoniam  fim  , Si  quando  , inquit  , occurrerit 
hujus  loci  cardo  vertitur  , etn  multa  novus  fenfus  textui  conldiius  , quamvis 
przcereunda,  multa  tamen  dicenda  lunt,  a torrente  doAorum  facrorum  alienus  , 

& ad  cognitionem  facrarum  literarum  equum  fe  przbeat  le&or  cenforem  . Et 
utiliflima  , & ad  Icholz  ufum  necef-  paulo  pok,  Nullus,  ait,  detellteur  no- f*' 
faria.  vum  lacrz  fcnpturz  leiiAim  , ex  hoc 

• Conci.  Quinta  igitur  condalio  eft.  In  expo-  quod  dilTonat  a prilcis  dodonbus:  noa 

fitione  facrarum  literarum  communis  o-  enim  alligavit  Deus  expofitionem  fcii- 
mnium  fandorum  veterum  inielligentia  pturarum  facrarum  prifeorum  dodoriim 
ccrtifTimum  arpmentum  Theologo  prz-  lenfibus,  fed  fcnpturz  ipfi  integre  lub  , 
ftat  ad  Theologicas  aficrtiones  corro-  catholice  ecclefiz  cenfura:  Alioqui  Ipcs,. 
borandas  : quippe  cum  fandorum  o-  nobis  & polleris  toilereiur  exponendi  >um 
mmuin  lenius  Spiritus  fimdi  lenius  iple  fcnpturam  facram,  nili  transferendo , ut <<-/r.rv" 
Iit  . Quam  ego  conclulioncm  magnis  ajunt , de  libro  in  quinternum  . Hade- 
quidem  argumentis  confirmaturus  fum  , mis  lUe  . Ac  revera  kqui  majores  no- 
Sc  quz,  nifi  me  fallit  animus,  contro-  Aros  per  omnia,  & in  illorum  v.lligiis  nc<,ipt\t,r{. 
vcrfwm  decernere  ita  polfint , ut  inter  nosquoque  pedes  noftros  figere , ut  piie- /»<•/• 
catholicos  ultra  referri  quzilio  nequeat,  ri  faciunt  pa  lufum  , nihQ  videtur  ef- 
Aggrediar  autem  ad  eam  rem  , fi  prius  fe  aliud  , quam  ingenia  noflra  damna-  hirrii /•*«"*. 
pauca  quali  de  fiiaia  Cajetani  dixero  . re,  judicio  nos  privare  noAro,  & facul-  ' 

£go  virum  hunc  , ut  fzpe  alias  tefta-  ute  inquireadz  ventatis  . Sequamur  ve- 
tus fum  , femper  feci  maximi  . Plu-  teres  , bene  habet  : fed  ut  duces  , non 
rimum  emm  «ecclcfiam  Chnfti  fuis  li-  -ut  dominos  . Non  enim  Fidei  nollrz 
ceris  juvit  . Loiif  um  eft  autem  horni-  dominaturi  funf  , nec  illis  ita  dcbdkus 
ois  commendare  five  eruditionem  live  elle  addidi  & mancipati  , ut  lacris  li- 
ioMnium  : moletlum  etiam  univerfa  teris  exponendis  nullum  habeamus  ar- 
ipfigs  opera  commemorare  . Illud  bre-  bitrium.  Hoc  fcilicet  argumento  Caje- 
viter  dici  potell  . Cajetamnn  fummis  tanus  moveri  potuit , ut  quintz  conclu- 
zdificatoribus  ccclcfiz  parem  efle  p<^  fioni  adverfarecur . Nam  Lutherus  craf- 
Uiifle  , nifi  quibuldam  erroribus  doari-  fionbus  conjeduris  commoveri  folet . In 
^uun  fuaoi,  quafi  sujufdan  leprzadmix-  prologo  fiquidem  aftertionis  fuorum  ar- 
ti- 


220  • De  Sanderm  AuUof. 


titulorun^  patnlm  auAoritate  dicit  ne- 
nunetn  efle  cogendum : quod  in  omnium 
«fcn^s  multi  inveniantur  errores  -i-  fx* 
M nbi  iplis  pugnent,  fzpe  fnvicem  dit* 
KOtiani  , 8e  fcripturas  torqueant . Le- 
ns auuin  inter]^etandi  verbi  Dei  nul- 
las'paiitur  , quod  verbum  Det  non  de- 
beat ellc  alligaturo , fed  liberum , quml- 
que  ejuldem  fit  leget  condere  & inter* 
teuri . Quare  h^tnes  legum  quidem 
umanarum  certos  interpretes  elle  pol- 
le, divinarum  autem  nullo  modo.  Hanc 
eandem  fententiam  tenuit  Vviol.fius 
apud  Thoraam  Vvalden.  lib.  doft.  fid. 
anti.  dodrin.  j.  Eandem  quoque  Petrus 
Abailardus  tenuit  in  ipfo  llatim  fuarum 
dilpuMtionum  eiordio  : ut  audor  eft 
Divus  Bernardut  in  «epiftola  ad  Inno- 
ceol.  numero  Ecclefiallicorum  do- 
dlOTum , inquit  ^rnardus , unam  omnium 
de  hac  re  Petrus  Abailardus  dicit  efie 
lienrentiam,  & ipfam  ponit  ac  Ipernit  , 
& gloriatur  le  habere  meliorem , non  ve- 
ritus contra  przceptum  lapientis  tranl- 
gredi  terminos  antiquos,  quos pofuerunt 
patres  nollri  . In  eadem  etiam  erroris 
navi  fuere  Arius , 'Mlftoriut , Eutyches  , 
D|,ofcorus  , ut  feptiroa  fynodo  a61.  i. 
Anathematifmo  7.  Bafilius'  ipfe  fatetur . 
De  Ario  certe,  ejufque  dilcipulis  habes 
tellem  Alexandrum  Alezandriz  epifeo- 
puin  , lib.  I.  hifior.  trip,  cap.  14.  Nello- 
rius  autem  dum  eloquens  fuifiet  , & fe 
putaret  dodlum  , iibris  antiquorum  iii- 
tOpretum  dedignabatur  incumbere  , o- 
mnibufquc  fe  meliorem  putabat  elle , ut 
lib.  IS.  nid.  trip.  cap.  4.  refertur.  Eadem 
etiam  via  ingreflus  cll  Paulus  Samofa- 
tenus  , Eufebio  andlore  lib.  7.  ecclefiall. 
hili.  cap.  s6,  Severiani  quoque  eadem  via 
ingrcfli  funt  , ut  idem  Eufeb.  lib.  4.  ec- 
clefi.i(l.  hift.  cap.  sp.  tedatur.  Quid  ve- 
ro Viiicentius  Lirinen.  advtrfus  pro- 
phanas novationes  de  Origene  referat  , 
non  pigebit  adlcribere  , ut  vel  hoc  uno 
exemplo  viri  pii  lacris  literis  exponen- 
dis difeant  elle  raodedi  . Cum  iaitur 
is  audior  Origenis  ingenium  , erumtio- 
nem , eloquentiam , virtutelque  alias  ad- 
mirabiles extuliflet  , Hic  idem  , ait  , 
tantus  ac  talis  , dum  gratia  Dei  info- 
Icfluus  abutitur  , dum  «ingenio  liio  ni- 
mium indulgct  , Ubique  fatis  credit, 
dum  parvipendit  antiquam  Chridianz 
religionis  nmpliciutem  , dum  le  plus 
cun&is  fapere  przfiimit  , dum  ecclefia- 
fticas  traditiones  & veterum  nugideria 
contemnens  , quzdam  fcnpturanim  ca- 
pitula novo  more  luterpretatur  , meruit 


ut  de  fe  quoque  dieeretar  : St  hnexe^ 
rit  in  mecbo  tui  propheta , Sec,  Deu- 
ter.  ij.  Hzreticorum  iuqiK  ,'8e  lichi& 
matteorum  communia  fuiflfe  vidnur  Cop 
)etani  illa  fententia  . Nee  ego  hic  taa 
men  hzreticos  volo  argumentando*  re- 
vincere. Quid  enim  illis  facias,  qui  ea- 
dem impu^ntia  & apodolicz  fedis  ju- 
dicia , & conciliorum  doginau  , j&  A- 
podolorum  traditiones  , & fanooruin 
omnium  dodlrinam  contemplere? 

Adverfus  Cajetaoum  omnis  oratio  fis- 
lapttur  a nobis,  qui  ut  erat  ingenioliu,i 
nodras  rationes  expmderet  s utipie  aac 
pius,  auditis  gravifliaus  tedimoniis  im- 
nime  refragaretur  . Atque  nobis  unun 
fat  erat  , ita  nobis  majores  nodros  tra- 
didilTe  . Sed  Csjetanus  au^riiattm 
conttmnii,  ratione  pugnat:  patietur  igi- 
tur rationes  meas  cum  fua  ratione  coa- 
tendere  . Quanquam  a Piulofophis  qui- 
dem rationem  philolopUc*  concluuo* 
nis  jure  forfitan  poduUris : in  lacranrai- 
autem  literarum  intelligentia  tnaioribua 
nodris  debes  , nulla  etiam  ratione  red-^ 
dita , credere , 6e  quas  fentemias  de  le- 
ge , de  fide  , deque  reUgione  ab  illis 
accepidi  , defendere  . Ego  vero  eas  de-  • 
fendam  , femperque  delendi  s nec  ^ 
ex  eo  fenfu  , quem  a patribus  accepi' , 
ullius  unquam  ratio  aut  dodt , aut  in- 
doli movebit.  Sed  age  , ratiocinemur  , 
odendamufque  , in  expolitione  landa- 
rum  fcrtpturarum  concordem  antiquo-  . 
rum  fenfum  ede  tenendum  , fi  volumus 
efie  catholici  . Sed  prius  tamen  quid 
majores  nodri  de  ea  te  fenierini  , ex- 
plicemus . Quando  enim  me  in  hunc 
locum  deduxit  oratio , docdio  quid  di- 
dicerim , non  modo  Theologorum  ra- 
tiociiutionibus  , vmm  etiam  tedimo- 
niis antiquitatis. 

Clemens  in  primis  ad  difctpnlos  Hie-^i^- 
rof.  Relatum  eft,  inquit,  qimliUm do-*<r*v> 
ceri  , non  fecundum  tradi  cionem»’ pa- 
trum , fed  juxta  fenfum  (uum  . Multas 
enim  ex  his,  quar  legunt  fecundum  in- 
genium hominum  verifimilitudines  ca- 
piunt ..  Ideo  diligenter  obfervanduni  ed, 
ut  lex  Dei  non  fecundum  propriam  in- 
telligeniiam  doceatur . Sunt  enim  mul- 
ta verba  in  feripturis  divinis,  quz  pof- 
funt  trahi  ad  eum  fenfum  , quem  libi 
quifque  fponte  przfumpfit . (^od  fieri 
non  oportet . Non  enim  fenfum , quem 
xxtrinlecus  attuleritis  , alienum  & ex- 
traneum debetis  quzrere  , fed  ex  ipfis 
feripturis  ftnfitm  capere  veritatis  . Et 
ideo  oportet  ab  eo  intellisentiam  difee-* 

re 


Liber  Septimm.  Cap.  III.  221 


re  fctiprurirum  , qui  eam  a majoribus 
fecundum  veritatem  (ibi  traditam  fer- 
vat : ut  & ipfe  poflit  ea , qu*  re^le  fu- 
fcepit , competenter  alTerere  . Haftenus 
Clemens j qui  & lib.  lo.  recogmt.  ( (i 
Uber  hic  m^o  recipitur  ) documentum 
hoc  a Petro  Apoffolo  (e  accepilTe  te- 
fiatur . 

Dion>iiu$  item  i.cap.  lib.  de  coelell. 
Hierar.  Ad  (andiflimarum  ,ait , feriptu- 
rarura  intelligentias , prout  illas  a pa- 
tribus accepimus  , contuendas  pro  viri- 
bus pergamus.  Accedit  eodem  tellis  lo- 
cuphs  Irenxus,  quf  etiam  feribit  lib.4. 
cap.  dj.  expohttonem  legitimam  fcri- 
pturarum  per  traditionem  majorum  ac- 
cipiendam . 

Epiphanius  rurfum,  cum  hxreticos  , 
qui  k vocabant  Apoilolicos  , refutat  , 
^ripturx  , inquit  , fpeculatione  indi- 
gent , ad  cognofeendam  uniulcujufque 
argumenti  vim  6c  facultatem.  Oportet 
autem  & traditione  uti:  non  enim  om- 
nia a divina  feriptura  accipi  polTunt  . 
Hxc  Epiphanius  . Traditionem  autem 
fine  dubio  vocat  intelligentiam  & fen- 
fum  a patribus  acceptum  . Illam  enim 
elavem  verbi  Dei  efle  , audior  eft  l*e- 
trus  apud  Clementem  lib.  10.  recogn. 
Hanc  autem  legifperiti  habuiffe  dicun- 
tur , ad  quos  Icilicet  traditiones  Moyfis 
& (eniorum  qnafi  per  manus  venerant. 

Clemens  vero  Alexandrinus  Strom. 
lib.  7.  qui  adverfus  Ecclefiallicam  tradi- 
tionem feripturas  interpretantur  , hos 
regulam  veriutis  aimfille  affirmat . Ht 
poltea  eodem  quoque  lib.  de  hxreticis 
differens,  Glonx,  inquit,  tenentur  de- 
fiderio,  qui  ea,  qux  ex  lua  natura  con- 
veniunt , fermonibus  divinitus  inlpiratis 
tradita  a beatis  Apoflolis  & magiflris, 
fua  fpoote  fallaci  (apientix  fimulatione 
«orrumpunt  per  alias  tradlationes  , hu- 
manis do&rinis  refillentes  divinx  tradi- 
tioni . Nam  inter  eos  viros  , qui  unti 
erant  in  Ecclefiallfca  cognitione  , quid 
reflabat  dicendum  a Marcione  , Prodi- 
co , Se  fimilibus , qui  non  funt  ingreffi 
redla  via  ? neque  enim' eos,  qui  prxcef- 
lerunt , fuperare  poterant  lapientia  , ut 
aliquid  adinventrent  iis  , qux  ab  illis 
vere  uidla  funt  . Sed  bene  cum  cis  a- 
dhim  effet , fi  feire  potuiflent  ea  , qux 
prius  funt  tradita  . Atque  Origenes  tm- 
&atu  in  Matth.  19.  Quoties  hxretici , in- 
quit', canonicas  poterunt  feripturas , in 
quibus  omnis  Cnriflianus  confentit  & 
ert^t,  videntur  dicere ; ecce  in  domibus 
verbum  ell  veritatis , Sed  nos  illis  cre- 


dere non  debemus , nec  exire  a prima 
Sc  Ecclefiaflica  traditione  , nec  aliter 
credere , nifi  quemadmodum  per  fuccef- 
fionem  Ecclefix  Dei  tradiderunt  nobis  . 

Hxc  Origenes.  fv-r- 

Ambrotius  quoque  tertio  ad  Grara- 
num  de  fide  libro , Servemus , ait , prx- 
cepta  majorum  , nec  hxreditaria  figna- 
cula  aufi  rudis  temeriute  violemus  : li- 
brum (acerdotalem  quis  nollrum  * re-» 
fignare  audeat  , lignatum  a confelTori- 
bus , & multorum  jam  martyrio  confe- 
cratum  ? 

Hieronymus  infuper  in  epiflol.  ad  E-' 
vagrium.  Revolvi  me  , inquit  , ad  ve- 
terum libros,  ut  viderem  , quid  fingu- 
li  diarent;  uti  tibi  qiiafi  de  multorum 
confilio  refponderem  . Et  deprehendi  , 
horum  Omnium  opiniones  ad  unum  coin- 
puium  pcrveniffe  , ut  dicerent  Melcht- 
fedech  notmnem  fuiffe  Chananxum  i & 
poli  multa  , qux  narrare  longiflimum 
e(l , Habes , ait  , qux  audierim  . qux. 
legerim  de  Mclchifeixch . Meum  luit  re- 
citare tellcs  , tuum  fit  de  fide  tcflmm 
judicare . Quod  (i  omnes  repuleris , tu- 
um certe  illum  fpiritualem  interpretem 
non  recipies  , qui  tanto  lup.-rcilio  , Sc 
audloritate  Melchifedech  Spiriiinn  lan- 
dlum  pronunciavit , ut  illud  veriffimum 
comprobarit  , quod  apud  Grxeos  cani- 
tur : Imperitia  confidentiam  , eruditio 
timorem  creat . Et  in  Dan-  la.  c.  Scri- 
pturx  , inquit  , la.ndlx  intelligentiam 
abfque  Dei  & do^na  maiorum 

fibt  imperitifUmi  vel  maxime  venaicanc . 

Et  in  epillola  illa  ad  Paulinum  celebri, 
multis  Sc  teflimonits  exemplifque  St  ra- 
tionibus  eleganuifime  docet  , neminem 
in  feripturis  facris  fine  prxvio  Sc  mon- 
lirante  femitam  polle  ingredi.  Id  quod 
Clemens  Alexana.  j.  Strom.  lib.  docue- 
rat. Et  Cicero,  In  univerfum  nuUaars, 
inquit  , literis  fine  prxeeptore  Sc  inter- 
prete percipi  poteft . U autem  ad  facras 
literis  fine  dolore  aggreditur  , qui  ne- 
gleilo  fenfu  antiquorum  patrum  , arca- 
nam feripturam  ex  fuo  interpetatur. 

His  etiam  fimilia  concinit  Augufli-  «f»» 
nus  in  libro  de  utilit.  cred-  ad  Hono- 
ratum  cap.  7.  Cum  enim  facros  UU 
bros  fine  aliena  ope  St  legere  Sc  iatel-rir^f. 
ligere  fe  pofle  arbitraretur  i Ita  ne  ell, 
Augullinus  ait  ? Nqlla  imbutus  poetica 
difaplma  Terentium  (ind  magiftro  at- 
tingere non  auderes.  Afper,  Cornutus, 

Donatus  , & alit  innumerabiles  reqiu- 
ruDcur,  ut  quilibet  poeta  poiru  intcUi- 
gi : tu  in  faniSos  libros  line  ducp  irruis. 


Digitized  by  Coogle 


222  De  SinSiornm  A/t^orttate. 


S(  dc  hi$  fine  prxceptorc  audes  ferre 
fentcatiamr  Et  capit.  17.  Si  unacjuzque 
difciptina  , inquit , auanquam  vilis  Sc 
facilis*  Ut  percipi  poOit , dolorem  aut 
magiflrum  requirit,  quid  temeraria;  (u> 
permc  plenius,  quam  divinorum  facra- 
mentorum  libros  ab  interpretibus  fuis 
nolle  cognofcere  ? Hadlenus  Augufti- 
nus.  Gregorius  etiam  lib.aS,  Mqr.cap. 

р.  hanc  etiam  conclufionem  confirmat, 
exponens  de  fandlis  doeloribus  illud  , 
Snper  quo  bafes  illius  folidatse  funt , 

Unum  his  CalTiodorum  adjiciam  in 
procemio  lib,  divinar,  infiitut.  difleren* 
tem  in  harc  verba : Ad  divinam  fcriptu- 
ram  afcendamus  per  expofitiones  pro- 
babiles Paimm , vclut  per  quandam  Ica- 
lain  viiionis  Jacob  , ut  eorum  ienlibus 
provehi  , ad  cognitionem  Domini  effi- 
caciter pervenire  mereamur.  Et  lib.  eod. 

с.  ii.  Sunt  nonnulli  , ait  , qui  putant 
efle  laudabile  , fi  quid  contra  antiquos 
fapiant , & aliquid  novi  , ut  periti  vi- 
deantur , inveniant  . Et  cap.  ejufdem 
libri  ij.  Cundla  . inquit  , quz  antiqui 
expofitorcs  probabiliter  dixerunt , loli- 
cita  mente  tenenda  funt:  illa  vero,  qua; 
ab  eis  intada  funt  relida  , ne  infni- 
duofo  labore  hitigemur  , primum  ri- 
manda Amt , quas  virtutes  habeant , aut 
ad  qua;  nos  infiituta  perducant . 

Adde  huc  quoque  Gregor.  Nazianx. 
ti  Bafil,  qui,  ut  libro  11,  Eccl,  hifior. 
Ruffinus  tradit  , divinarum  fcriptura- 
rmn  intelligentiam  non  ex  propria  prx-. 
iumptiooe  , fed  ex  majorum  Icripiis  8i 
audoriute  fecuti  funt , quos  8;  ipfos 
ex  Apoftolica  fucceffione  inielligentiae 
regulam  fufcepifle  conflabat . Hadenus 
ibi.  Atque  haec  fatis  erant  homini  mo- 
defio,  ut  in  nofiram  fenientiam  indu- 
ceretur , Nam  clariflimis  monumentis 
(ontefiata  confignataque  antiquitas  quem 
nqn  moveat } Certe  cum  Clementem  , 
Dionyfium  , Irenxum  , Epiplunium  , 
Nazian.  Bafil,  Ambr.  Hier,  Auguft.  Cal- 
fiod.  ftrnard.  audio  unum  8e  idem  pro- 
ferentes , non  exifiimo  totidem  horni- 
Dum  dodiffimorum  quidem  8e  fuidifii- 
morum  , attamen  hominum  , tne  audire 
fententiam  , fed  Catholfcz  Ecclefix  , 
cujus  illi  fuere  columnz  praecipu*  . 
Nec  enim  aliud  viri  illi  oihiks  tanto 
confenfu  fenfifle  credendi  lunt , quam 
quod  codOnuniter  Ecclefia  eathoUca  fen- 
tiebat.  Sod  habemus  pratterea  graviores 
tcftes  ad  hujus  rei  fidem  jplenam  Se  in- 
tegram faciendam . Dixent  enim  fortaf- 
£t  qiiifpiam  , tefiimonia  fbre  illa  , quae 


retulimus,  adverfum  Lncheranos  magis,' 
quam  Cajeianum  facere.  Non  enim  hic 
adeo  fuit  infolens,  ut  aut  omuino  vete- 
rum magifteriura  contemneret  , aut  eo- 
rum in  ucras  litteras  commentaria . Ne- 
gavit  folum  , communem  antiquorum 
intelligentiam  certam  efle  lineam  , ad 
quam  intelligentias  nofiras  femper  diri- 
ere  debeamus  . Id  quod  nondum  ad- 
uc  videmur  refelhfle.  Verum  utcunque 
hzc  habeant,  placet  mihi  jugulum  cau- 
fz  petere  , ac  propius  conferre  pedes  , 
ut  Cajetani  error  certilEmis  argumenta- 
tionibus refutetur.  * 

Primum  aucm  in  fynodo  fexu  gene- 
rali felL  11.  ob  id  damnati  funt  Orige- 
nifiz  , quod  cafdem  e^fitiones,  quia 
hic  novas  Cajecanus  infert  , conati  me- 
rint  contra  majorum  traditionem  inve- 
here . Multa  alia  , ait  Sophronius,  ex- 
tra Apofiolicam  atque  paternam  tradi- 
tionem afleruerunt  , paradifi  plantatio-, 
nem  projicientes  , in  carne  Adam  for-; 
matum  fuifle  nolentes , ex  eo  Evam  for- 
matam fuifle  vituperantes,  ferpsntis  fo- 
nitum  refinantes  . Hadfenus  ille  . Eft 
autem  probata  hzc  Sophronii  epiftola 
Synodica  aflione  ij,  ejufilem  fexu  con- 
cil,  generatis. 

Deinde  Canon  19.  Synodi  Trullanss 
fic  habet : Oportet  eos  , qui  przfune 
Ecclefiis  , clerum  & populum  docere  , 
ex  divina  feripeura  colligentes  tncelli- 
gentias  8e  judicia  venuiis , 8«  non  cranf- 
gredieiues  jam  politos  terminos , vel  di- 
vinorum Patrum  traditionem  . Sed  etfi 
ad  feripeuram  ^rtinens  controverfia  a- 
liqaa  excicau  fuerit  , ne  eam  aliter  in- 
terpretentur , quam  quomodo  Ecclefiz 
luminaria  Se  dodlores  fuis  feriptis  ex- 
pofuerunt!  Sc  majorem  ex  his  laudeiA 
aflequaniur  , quam  fi  ea,  quz  a fe  di- 
cuntur, componant , ne,  dum  quando- 
que ad  id  hzfitanc , ah  eo , qnod  con- 
venit, excidant.  Hadlenus  Cone.  Trull. 

Ad  hzc  , cum  de  intelligentia  ilUus/“®*’ ’»* 
teftimonii  Joannis  Euangelifiz  , Ad  Je- 
fum  autem  cum  venifient , ut  viderunt 
eum  jam  mortuufai  , Sec,  inter  fideles 
quzftio  eflet  exona  , eaque  ad  Vienn. 

Cone,  referretur , Clemens  concilio  prz- 
fidens  iu  loquitur  : Nos  ad  fandiorum 
patrum  8c  oo^onim  communem  fen- 
tentiam Apoftolicz  confideracionia  a- 
ciem  convertentes  , facro  approbante 
concilia  deebramus,  Sec.  Sedes  ergoA- 
pofiolica , Se  Viennen.  concilium  , cum 
de  fide  Se  intelligentia  facrarom  litera- 
rum  promwciant  , fan&oram  commu- 
nem 


w 


'Liber  Septimus . Cap.  IU.  223 


nctn  fenAim  tanquam  Thelei  filum  te< 
nent  , eofque  quafi  duces  incelligcnciz 
fequuncur. 

Concilium  tquoque  Latcran.  fub  Leo> 
ne  decimo,  aa.  11.  prxcipit  omnibus, 
qui  Evaagelicam  veritatem  populum  do- 
mri  funt  , ut  fandlam  fcnpturam  jux- 
ta interpretationem  doftorum , quos  Ec- 
clefia  , vel  ulus  diuturnus  approbavit  , 
explanent  : ne  quicquam  eis  proprio 
fenfu  contrarium  aut  difTonum  adjiciant, 
fed  illis  femper  infillant  , quae  a prx- 
fatorum  dolorum  mter'^retationibus  non 
difcordant . 

EU  przterea  idem  definitum  apertius 
in  fynodo  Trid.  feff.  4.  in  hxc  ver- 
ba : Decrevit  ianiU  fynodus  ad  coer- 
cenda petulantia  ingenia  , ut  nemo  fuz 
prudentiz  innixus  , in  rebus  fidei  &; 
morum  ad  zdificationera  dodrinx  Chri- 
ftianx  pertinentium  , facram  (cripturam 
ad  Aios  fenfus  contorqueat , aut  con- 
tra eum  fenfum  , quem  tenuit  & tenet 
fanda  mater  Ecclena  , aut  etiam  con- 
tra unanimen  confenfum  Patrum  ipfam 
fcripturam  facram  interpretari  audeat  . 
Haaenus  Concit.  Trident.  Poteram  huc 
addere  decretum  quintx  fynodi  ex  Ivo- 
ne  titulo  11.  libro  a.  cap.  14.  Alterum 
etiam  Amile  concilii  Melden.  cap.  1 1. 
ex  Burch.  libro  1.  cap.  6t.  fed  multa 
prxterimus  , ne  dilputatione  longa  ne- 
gotium ledori  Aicefumus  . Sed  enim  e 
lacris  quoque  literis  ad  ejufdem  rei  con- 
Armationem  habemus  leflimonia  non 
pauca.  Ac  primum  illud  ex  EccleAalli- 
co  cap.  8.  Non  te  prztereat  narratio 
feniorum.-  ipA  enim  didicerunt  a patri- 
bus fuis  : quoniam  ab  ipAs  difces  in- 
telledum  , & in  tempore  necelTitatis 
elare  refponfum  . Deinde  illud  Apoftoli 
ad  Rom.  is.  Non  plus  fapere  , quam 
oportet  fapere  , fed  fapere  ad  fobrie- 
tatem  , & unicuique  Acut  Deus  dtviAt 
menfuram  Adei  . Habentes  donationes 
fecundum  gratiam  differentes.  Ave  pro- 
hetiam  fecundun^  rationem  Adei  , &c. 
llud  vero  conAat  , prophetx  vocabu- 
lum Apoftolo  ufurpari  non  modo  pro 
eo,  qui  futura  videt,  atque  prxnunciat, 
verum  etiam  pro  eo  , qui  Spiritus  fan- 
di dono  Prophetarum  , Chrifti , Apo- 
Aolorum  oracula  intelligit  & exponit  . 
Jubet  autem  Paulus  , ut  qui  ejufmodi 
munus  in  EccleAa  fufeeperit  , primum 
quidem  non  plus  fapiat,  quam  oportet, 
fed  ad  modelLam  & temperantiam  fa- 
piat  : deinde  , ut  prophetiam  habeat 
fecundum  rationem  Adei , hoc  cfl , ne 


facris  literis  exponendis  humani  acumen 
ingenii  , aut  naturx  vim  rationemque 
fequatur  , fed  eas  juxta  Ademi  a majo- 
ribus acceptam  , & hujus  Adei  propor- 
tionalem rationem  interpretetur  . Nam 
philofophos  quidem  poteria  forAtan  ex- 
ponere juxta  rationem  fdentix  , nulla 
etiam  adhibita  Ade  : at  facres  libroa 
fobrie  Ane  majorum  Ade  & doftrini 
non  potens.  Sed  Sc  qui  explicando  A- 
riftotcle  veteres  omnes  Peripateticos  pro 
nihilo  haberet , 8c  his  magna  coniea- 
Aonc  reclamantibus  ex  phibfophi  fen- 
tentia  paradoxum  niifquam  auditum  no- 
va nobis  interpretatione  prxfcriberet  , 
parum  ilk  fobrius  haberetur  . Multo 
vero  etiam  magis,  qui  in  Apoflolorum 
libris  fuopte  ingenio  novas  quafclam 
lententias  comminifeitur  , eafque  Apo- 
flolorum difcipulis  8c  antiquis  omnious 
interpretibus  adverfas , hic  non  eft  pro- 
fedo , cur  fatis  fanus  habeatur . Sed  dc 
fecundo  tellimonio  fatis. 

Tertium  1.  ad  Cor.  14.  habes . Pro- 
phetx, inquit  ApoAoIus,  duo  aut  tres 
dicant , 8c  exteri  dijudicent  . Ne  quis 
autem  a reliquis  temere  diffentiat . Non 
efl  autem,  ait,  dilfen Aonis  Deus,  fed 
pacis;  id  efl,  non  ejus,  qui  a confen- 
tiendi  unitate  defecerit  , fed  eorum  , 
qui  in  confentiendi  pace  permanferint  , 
ut  Vincent.  Lirinenf.  expofuit . Sicut  in 
omnibus  , inquit  , EccIeAis  fandiorum 
doceo  , hoc  efl  , catholicorum  . Qux 
ideo  fandlx  funt  . quia  in  fandiorum 
communione  perAftunt.  Ac  nequis  tan- 
dem harum  rerum  judicium  ad  fe  unum 
defpedlis  exteris  revocaret  , paulo  poli 
addit  f An  a vobis  verbum  Dei  procef- 
At  ? aut  in  vos  folos  pervenit  > Si  quis 
videtur  efTe  propheta  , aut  fpiritualis  , 
cognofeat  qux  Icribo  vobis  , quia  Do- 
mini funt  mandata  . Mandatum  utique 
ell  , iit  A quis  efl  fpiritiialium  rerum 
magifler  , fummo  Audio  unitatis  cultor 
cxiltat  ; ut  nec  opiniones  fuas  commu- 
nibus reliquorum  omnium  prxferat,  & 
ab  univerloruin  ll-nAbus  non  recedat : 
id  Aet  autem  , A duo  prxeepta  tenean- 
tur. Unum,  ut  facrarum  literarum  in- 
terpres femper  in  priores  fpedlet , a qui- 
bus verbum  Dei  procedit  in  jpoAeros  r 
hujus  enim  rei  Apollolus  Corinthios 
monet , inqiiiens : An  a vobis  verbum 
Dei  proceflit?  Alterum  , ut  ne  fenfum 
fuum  tenaci  contentione  defendat  , fed 
prius  reliquos  EccleAx  dodlores  confu- 
lat , ut  A vident  omnibus  id  probari 
quod  fentit,  lUio  jam  teneat : An  repro- 
bari , 


Digitized  by  Googk 


224 

bart , tuio  jam  deferat 
gnificat  Apoftolus  dians  : Aut  in  nos 
lolos  pervenit  ? Sic  enim  mihi  plane 
videor  1’auli  fententiam  interpretari  . 
Quod  hoc  Apoftoli  teftimonium  vide- 
bitur cuipiam  ad  fuadendum  magis  , 
quam  evincendum  idoneum  > cum  lUo 
non  exiftimarim  equidem  contentiofa 
difputatione  certandum  • Nec  enim  vel 
ipfi  credimus , omnia  argumenta  , qui- 
bus utimur,  efle  palmaria. 

Quartum  porro  ejufdem  ApoftoU  te- 
fiimonium  gravilfimum  eft  . Habetur 
autem  ad  Ephef.  4.  in  hxc  verba  : Et 
ipfe  dedit  quofdam  quidem  Apoftolos, 
quofdam  autem  Prophetas  , alios  vero 
Euangeliftas  , alios  autem  pallores  & 
dolores  , ad  conlummationem  fanCto- 
rum  in  opus  minifterii , in  xdifiMtio- 
nem  corporis  Chrifti  , ut  non  limus 
jam  parvuli  fluftuantes  , & circumfera- 
mur omni  vento  doilrin*  in  nequitia 
hominum  , in  allutia  ad  circumventio- 
nem erroris . Qu*  quidem  Pauh  verba, 
quoniam  in  tertio  loco  u^rius  explica- 
ta funt , levi  nunc  brachio  attingemus, 
quantumque  fatis  erit  ad  id  , de  quo 
nunc  agimus  , confirmandum  . Ex  nis 
itaque  verbis  plane  mtelligitur  , divin* 
providemix  niifle  , ut  non  folum  Prq- 

Shetarum,  Apoftolorura  , Sc  Euangeli- 
arum  codices  haberemus  , verum  etiam 
fandiorum  dodtorum  in  illos  comnnenia- 
ria  . Ob  eam  enim  certe  caufam  , 
Prophetas , Apoftolos , & Euangeliftas, 
Ecclefix  a Chrillo  dodores  dantur , ut 
illorum  facros  hi  libros  interpretentur. 
Hos  ergo  in  Ecclefia  Dei  divinitus  per 
tempora  & loca  procuratos  quifquis  in 
feripturx  lenfum  eundem  convenientes 
contempferit , non  hominem  contemnit  , 
fed  Deum  , a <juo  in  id  ilfi  fuere  defti- 
nati  , ut  populum  Chriftianura  facras 
Prophetarum  , Apoftolorum  , Euangeli- 
llarumque  literas  edocerent  . Quod  C 
findi  omnes  , dum  illas  interpretaren- 
tur, errarunt , Deo  audore  erraret  Ec- 
clelta,  cum  dodores  libi  a Chrillo  da- 
tos fequeretur,  & in  facrorum  codicum 
intelligemia  eorum  veftigiis  infifteret  . 
Nec  me  clam  eft  , Paulinum  , Augufti- 
numque  in  ewft.  & fp.  Prophetas 
in  hoc  Apoltoli  tcftimonio  non  eos  ac- 
cipere , qui  ante  Domini  adventum  lu- 
tura prxnixerant  , quorum  nos  feriptu- 
ras  ut  canonicas  ac  divinas  retinemus  , 
fed  illos  , qui  in  Ecclefia  Chrifti  tempo- 
re Apoftolorum  prophetandi  gratia  emi- 
nuere, At  quoniam  uvofque  Ecclefix  a 


De  San^ernm  AjiSimtate . 

Hoc  enim  fi- 


Chrifto  datos  negare  non  polTumin  ; 
nihil  mirum  videri  debet , fi  neutros  ab  , 
Apoftoli  verbis  exclulerimus . 

Sed  quxrat  hic  forfitan  aliquis : Cum  tirA 
fit  pertedus  feripturarum  canon  , libi- 
que  ad  omnia  latis  fuperque  lulBsiat  . 
quid  opus  eft  , ut  ei  lanaorum  & in-" 
telligentia  jungatur,  &audorita$l  Quia 
viaelicet  fcripturam-  facram  pro  ipla  Tui 
& altitudine  , & obfcuritate  non  uno 
eodemque  1'enfu  omnes  accipiunt  , fed 
aliter  atque  aliter  altus,  atque  .alius  in- 
terpretatur , ut  pene  quot  homines , tot 
illmc  fententix  erui  polTe  videantur . A- 
liter  namque  illam  Novatus , aliter  Sa- 
bellius  , aliter  Arius  , aliter  Donatus 
exponit . Quocirca  necefie  eft  , ut  Pro-  1 
pheticx  & Apoftolicx  interpretationis 
linea  propter  um  varii  erroris  anfradus 
lecundum  normam  ahquam  dirigatur  . 

Ob  id  ergo  poft  Proplietas,  Apoftolos, 

& Euangdtftas , fandos  quoque  Dodo- 
res accepimus : quo  eorum  catholicam , 
hoc  eft,  univerlalem  intclligentiam , tan- 
quam  Ecclefix  regulam  a Deo  prxfcri- 
pum  fequeremur . Prxclare  igitur  illud 
adjedum  clt.  Ad  confummationem  fan- 
dorum , in  xdificationem  corporis  Chri- 
fti, ne  fimus  parvuli  , &c.  Ac  de  ver- 
bis quidem  Apoftoli  hadenus  . Nunc 
Salomonis  unicum  teftimonium  addemus, 
quod  fi  diligentius  expendatur , multum 
conferet  ad  eam  rem , de  qua  differimus, 
corroborandam.  Verba  fapientium,  ait, 
ficut  ftimuli  , & quali  clavi  in  altum  ^arc. 
defixi  . Qux  per  magillrorum  conci- 
lium data  lunt  a pallore  uno  , his  am- 
plius , fili  mi , ne  requiras  . In  quem 
locum  Hieronymus  , Exceptis,  inquit, 
his  verbis  , qux  ab  uno  pallore  funt 
data,  & 3 concilio  atque  conlenfu  pro. 
bata  fapientium  , nihil  tibi  vindices  : 
majorum  fequere  veftigia  , ab  eorum 
audoritate  non  diferepes  . Hxc  Hiero- 
nymus . Nos  vero  , quis  ille  unus  pa- 
llor Iit , per  Ezechielem  intelligimus  . 
Sufcitabo,  ait , fup^r  ea  pallorem  u- 
num  , qui  pafcat  ea  : ipfe  erit  eis  in 
pallorem  . Ne  autem  exiftimares  , quod 
ipfe  per  feChriftus  hoc  femper  effet  fa- 
durus , per  Hieremiam  monet , inquiens. 

Dabo  vobis  pallores  juxta  cor  meum  , 

8c  pafcent  vos  Icientia  & dodrina  . 

C^od  autem  verba  fandorum  data  fue- 
ruit  ab  illo  pallore  uno,  talis untufque 
omnium  conlenfus  oftendit  : nec  enim 
intelligcre  idem  omnes  una  mente  pof- 
fent  , nili  uno  eodemque  Chrifti  Ipri- 
tu  in  ca  unitate  continerentur . Unde 

divi- 


j». 


gsteci, 


Liber  Sentimus . Cap.Ill.  22^ 

fur  finSi  divine  »it  Salomon  , per  magiftrorum  nimi  & nimius  differendi  calor  neta. 

jj^res  •»  concilium  data  effe  a ^ftore  uno.  San-  Nam  & Ojet.  eo  jam  diu  loco  eft  , 
£tos  quippe  antiquos  fapientes  fuiffe,  ubi  omnes  fine  mea  difputatione  vicif 
nemo  negat , Ecclefi*  fuiffe  magiftros,  errores:  & ego  non  confuevi  eorum 
certo  conflati  a Deo  fnifle  Ecclefi*  da-  infultare  erroribus  , quorum  miror  in- 
tos,  Chrifti  erga  Ecclefiam  providen-  genia.  Sed  nos,  ut  coepimus  perfequa- 
tia  maniieftac  i datos  effe  ut  Apoftolo-  mur,  & Theologi*  quoque  rationibus 
rum.  Prophetarum,  Evangeliftarumque  hunc  errorem  coohitemui.  licet  enim 
oracula  exponerent , Paulus  innuit ; ab  ad  fidem  in  Theologia  faciendam  aufto- 
uno  paftore  tam  multos , atque  adeo  ritas  plus  polleat , quam  ratio  i quippe 
diverfis  & loco  8f  tempore  fuifle  pro-  cum  ea  fine  ratione  fatis  habeat  mo- 
curatos , fententi*  unitas  & concordia  menti , ratio  fine  audloritate  non  mul- 
roonflrat;  ut  nihil  aliud,  quam  magi-  tum  valeat:  fed  audloritati  tamen  ratio 
flrorum  concilium  liceat  intueri,  quod  conjunfta,  Quantum  volet  , habebit  ad 
ab  uno  veritatis  fpiritu  fuerit  congrega-  faciendam  fidem  virium . Et  nos  jam  in- 
tum . Certe  , ut  Auguftinus  lio.  ad-  de  a principio  pollicebamur  hanc  cum 
verius  Julianum  x.  dicit  , fi  epilcopo-  Ca)Ctano  caufam  ratione  magis , quam 
rum  fynodus  ex  toto  orbe  congregare-  teflimoniis  tranfadurtM. 
tur,  ut  controverfiim  decernerent  circa  Primum  autem,  qui  novam  hanc  ex- 
lacro6  lib.  exortam , nec  tales  poffent  ponendi  facras  literas  rationem  fufei- 
facile  federe , nec  tot . Quia  nec  fan-  tant , hi  pr*terquamquod  veteres  obte- 
eii  uno  tempore  fiierunt . runt  majorum  laudes , cum  vanis  homi- 

Te  nunc,  Cajetane  pater  , fi  filiopa-  nibus  , tum  mi^s  h*retici$  exemplo 
uem  appellare  licet,  appello,  te,  Ca-  fuiK , ut  novis  falfifque  commentis  fa- 
jeune,  inquam,  appello,  te  in  conct-  erarum  literarum  vera  fenfa  contami- 
,lium  voco , te  non  in  lyceum  aut  aca-  nent . Quod  fi  femel  admiiTa  fuerit  h*c 
demiam  induco , fed  in  fandiorum  pa-  licentia , ut  libros  lacros  pro  fuo  quif- 
trum  pacificum honorandumque  conven-  que  arbitrio  interpretetur,  horreo  dice- 
tum.  Pone  tibi ob oculos , rogo  te,  tam  re,  quantum  iibolend*  religionis  peri- 
numerofam  feriem  eruditi  (Timorum  viro-  culum  confccmatur.  Eienim  unaquaiibet 
rum,  quos  in  hunc  ulquc  diem  tot  fi;-  particula  fanaarum  ficripturarum  humi- 
culorum  conlenfus  approbavit , quos  norum  ingeniorum  libertati  permifla  , 
przter  admirabilem  facrarum  literarum  alia  quoque  atque  alia,  & omnes  jam 
peritiam  vit*  quoque  pietas  mira  com-  quafi  ex  more  reliqu*  humanitus  tra- 
mendat.  Afpice  illos , obfecro  te , quo-  aabuntur.  Porro  autem  fi  totam  feri- 
dammodo  alpicientes  te  , 8e  manhiete  pturam  divinam  hominum  quorumli- 
ac  leniter  dicentes  tibi:  lune  nos,  fili  bet  ingenio  arbitratuoue  exponi  li- 
Cajetane,  in  facrarum  expolitione  lite-  ceat  , nihil  firmum  relinquetur  ; fed 
rarum  fimul  omnes  erramus?  Itane  no-  fit  ibi  deinceps  errorum  lupan-r  ne- 
bis omnibus  , quos  Ecclefi*  Chriflus  ceffc  efl  , ubi  erat  ante  calt*  & in- 
przceptores  dedit , fpiriius  intelligentiq  corrupi*  facrarium  ventatis  , quemad- 
defuit  f Icanc  tu  unus  adverlum  nos  pu-  modum  Vincennus  Lirinenfis  non  mi- 
gnare  audes , 8e  Ecclefiam  credis  unius  nus  vere  , quam  eleganter  afferuit  . 
lenfum  hominis  fecuturam,  hujus  vero  Quin  etiam  przter  incommoda  & mul- 
gravi(Timi  fan&iffimique  fenatiis  com-  ta  & magna  , quz  futuris  in  Ecclc- 
mune  judicium  deferturam  ? Utrum  plus  fia  fidelibus  h*c  opinatio  affert  , Ec- 
tribuendum  effe  judicas  tot  eruditorum , defiam  , qu«  nos  antecellic  , erroris 
fandorum  , martyrumque  przjudiciis , gravidimi  nota  liberare  nequit . Cum 
an  tuo  lingulari  privatoque  judicio  f enim  live  concionatores  , live  feripto- 
Refpondebis  ne  ad  b*c  , aut  on  nino  res  omnes  , qui  fandis  antiquis  fuc- 
hifcere  audebis?  Videre  mihi  videor,  cefferc  , facr*  feriptur*  fenfum  po- 
Caietane  pater , modeftiam  tuam  , inge-  pulo  tradiderint  juxta  dodrinam  a 
niique  candorem  , atque  adeo  in  fandos  fandis  acceptam , populus  autem  fen- 
relimofam  reverentiam  & pietatem,  & fum  eundem  fidenter  acceperit  : ni- 
quau  coram  effes  , audio  vocem  tuam  mirum  qui  concordem  fandorum  ve- 
aures  meas  circuinfonantem  : Vicimus  terum  expolitionem  rejicit  , intelligen- 
ucrique  : uterque  noflrum  palmam  re-  tiara  , quam  hadenus  Ecclelia  ha- 
iert : tu  mei , & ego  erroris . Sed  ne-  butt  , rejicere  convincitur  , Exempli 
fcio , bone  ledor  , quo  me  impetus  a-  caufa  ponatur  aliquid , quod  pateat  la- 

r tius. 


226  •Df  Sonti trum  Au^oritate  ; 

iius . Sindi  omnes  cxpofuere , He»am  e potell  , in  quibus  Cindox  Cmul  Oi.  .* 
cofta  Adse,  ut  litcrj  ionit  , fuifle  con-  mnes  errare  non  pofle  , magnis  argu- 
dicam  . Id  quoniam  Idcerdoces  lequen-  mentis  olleniuri  {umus  : nec  iu  mul- 
tes iu  invenere  a landis  expolitum  , to  poli , fed  pauca  ante  dicenda  fuut. 
populo  Chrilliano  fedulo  ligmficaruot , Quod  vero  & verbum  & fpiritus  ia- 
& populus  ipfe  bona  utique  fide  cre-  telligentiac  in  Ecclefia  conjunda  fint  , 
didit.  Ita  efficitur,  ut,  landis  antiquis  quemadmodum  jiolleriori  loco  alTume- 
errancibus  in  illius  loci  interpretatione , bamus  , per  Elaiam  Dominus  in  bzc  £/«■ 
tota  Ecclefia  in  eodem  fuerit  errore  ver-  verba  tellatur ; Spiritus  meus , qui  eft 
(ata  . Atque  fandorum  & Ecclcfiz  i-  m te,  & verba  mea,  qu*  polui  m ore 
gnoratiohem  elTe  conjundam  , Nefto-  tuo , non  recedent  de  ore  tuo  , & de 
rius  plane  intellexit  , a concilio  Ephe-  ore  feminis  tui  amodo  ufque  m fempi- 
fino  damnatus  in  hic  verba  : Invedi  ternum  . Semen  vero  Chrilli,  fidelium 
fiimiis  in  Neftorii  fceleratam  przlum-  Ecclefiam  elle  n^bit  nemo  , qui  vel 
pcioncm  , quod  facram  feripturam  fe  parum  fuerit  m faens  literis  exercitus  . 
primum  & lolum  intelligere,  & omnes  Quis  eft  igitur  , qui  res  a Chrifto  in 
eos  ignorafle  jadaret  , quicunque  ante  Ecclefia  copulatas  audet  errore  divelle- 
fe  magifterii  munere  przditi  divina  elo-  re  , & aut  verbum  , aut  verbi  len- 
quia  tradavifienc  j totam  etiam  nunc  fum  fandis  omnibus  ac  proinde  Eccle- 
Ecclefiam  errare  . qu* , ut  ipfi  videba-  fi*  tollere  i 

tur,  ignaros  Dodores  fequeretur  . Ha-  Przterea  , ut  Hieron.  in  comment. 
denus  Ephefinum  concilium  : refertur  fuper  i.  cap.  epift.  ad  Galat,  ait  , Ec- 
autem  a Vmcencio  Lirinenfi  in  libello  clefia  Dei  , qu*  a pofteris  Apoftolo- 
illo  vere  aureo  adverlum  prophanas  no-  rum  fidem  audivit  , non  accepit  ho- 
vationes.  mmis  euangelium  , fed  Dei  . Dodo- 

Adde  , quod  , ut  jam  pridem  dice-  res  enim  Ecclefi* , inquit , non  tam  ipfi 
bamus  , in  his  , quorum  cognitio  non  docent  , quam  in  ipfis  Deus  , qui  atfPM*»- 
pertinet  ad  populum  , Ecclefi*  fides  fandos  loquitur  : Ego  dixi , dii  eftis  , 
fides  majorum  eft  . Cum  igitur  e feri-  & filii  excelfi  omnes  . Qui  autem  dii 
ptura  facra  veram  & finceram  intel-  funt,  tradunt  Dei  Euangelium,  & non 
figentiam  accipere  non  Ipedet  ad  ple-  hominis . Marcioa  & Baltlides  , & ce- 
bem , nili  Luthtranorum  infaniam  le-  ter*  harteticorum  peftes  non  habent 
qui  volumus , patrum  certe  noftrornm  Dei  eua.ngelium  , quia  non  habent  Spi- 
in  libris  lacris  intclligentia  Ecclefi*  in-  ritum  fandum  , fine  quo  humanum  fit 
telligentia  ipfiffima  eft  . Quaraobrem  Euangelium  , quod  docetur  , Hadenus 
fi  fandi  omnes  antiqui  in  divinis  literis  Hieraii.  £c  eodem  loco  ftatim  , . Nec 
intelligendis  errarunt  , Ecclefia  dubio  putemus  , inquit  , id  in  verbis  feriptu- 
procuT  erravit  , idque  Deo  przcipicn-  rarum  efle  Euangelium  , fed  in  lenfu  : 
te  . Peccaret  enim  popuhis  , fi  feri-  non  in  fuperficie,  fed  in  medulla:  non 
ptur*  |uxta  fandorum  omnium  fenfum  in  fermonum  foliis  , fed  in  radice  ra- 
expofit*  repugnaret  : in  his  nrzfertim . tionis  . Alioquin  & diabolus  , qui  lo- 
quorum  judicium  non  ad  plebem  , fed  quitur  de  feripturis,  & omnes  h*refe$ 
ad  majores  fpedat.  inde  fibi  contuunt  cervicalia  . Grande 

Przterea  ab  omnibus  fandis  , com-  periculum  eft  in  Ecclefia  loqui  , ne 
muni  unaque  mente  idem  fentientibus,  forte  interpretatione  perverfa  de  euan-  ' 
non  potuit  Dei  verbum  recedere  i ut  gelio  Chrifti  hominis  fiat  Euange- 
. videlicet  omnes  fimul  haberent  aliquam  lium,  aut  quodpejus  eft,  diaboli.  H*c 
feripturam  pro  canonica,  qu*  canoni-  quoque  Hieronymus  . Qu*  ut  confe- 
ca  non  eflet  , aut  e diverfo  aliquam  ramus  in  pauca  , hanc  rationem  ha- 
communi  confenfu  exploderent  , qu*  benti  Si  a fandis  antiquis  Apoftolorum 
canonica  effet  . Ergo  nec  vera  intelli-  fuccefforibus  fideles  fenfum  icriptur* 
gencia  verbi  Dei  potuit  fimul  ab  illis  falfum  accepere  ) certe  non  receperunt 
recedite.  Utruroque  enim  Ecclefi*  pro-  Dei  euangelium,  quod  non  eft  in  verbis 
miffum  eft  , & fpiritus,  & verbum,  & feripturarum  , fed  in  fenfu  : non  in  li- 
fi  utrumlibet  omnibus  fandis  dodori-  tera  occidente  , fed  in  fpiritu  vivifi- 
bus  deluiffet , Ecclefi*  quoque  pariter  cante  : non  in  membranis  , fed  in  cor- 
defuifTct  . Illud  autem  , quod  priore  dibus  . Id  quod  non  Hieron.  modo  , 
loco  affumptum  eft  , fi  minus  intelli-  verum  etiam  Hilar.  in  lib.  ad  Con- 
gitur  , ex  abis  fidei  dogmatis  percipi  ilan.  Augullum  tradidit . Et  fi  lex  fpi- 

ritua- 


Litxr  Septimus . Cap.  II r.  zxj 


ritualis  ell , & fpintu  indiget , ut  intel- 
ligatur,  quod  in  primo  jam  loco  abun- 
de roonftravimus  , ecqua  , rogo  « tanta 
dementia  ell , Spiritum  fan^u.-.i  mihi  u- 
ni  affuifle  dicere , fandis  omnibus  de- 
fuiflc  i Age  enim , ut  a divinis  ad  hu- 
manas rationes  nollra  defluat  oratio,  fi 
in  feripturx  interpretatione  quicquam 
tribuitur  ingenio  Se  eruditioni  , quid 
Grxeorum  ingeniis  aut  acutins  , aut 
perfpicacius  ? quid  in  literis  lacris  ex- 
ercitatius? Nec  vero  Catinis  Sandis  de- 
fuit ingenium  , nec  literarum  facrarum 
peritia  defuit.  Nolumus  enim  modo  aut 
Catinos  Grxeis , aut  Grzcos  Latinis  an- 
teponere . Utrofque  confiat  8f  ingenio 
Se  eruditione  valuifis  . Quod  fi  in  hoc 
judicio  magis  (pedatur  vitx  fandimo- 
nia , quis  homo  recens  veteres  illos  Ec- 
clefiz  primarios  viros  excellet?  Verum, 
aiunt  , fed  homines  erant . At  ego  Se 
novitios  ifios  interpretes  homines  eflfe 
reor  . Audio  ; quid  multitudo  facit  ad 
fenfum  Ipiritus  ? Refpondeo  , quid  facit 
pueitas  ? fed  Se  in  nis  , qux  vel  apud 
nomines  fide  creduntur  , nonnihil  fa- 
cere folet  tefiium  multitudo  , maxime 
feniorura  . Nam  veterrimi  quique  fo- 
lent  ede  graviOimi  . Juniores  autem  « 
quafi  pueri  , fi  fpeciem  aflerant  verita- 
tis , non  eft  illa  quidem  protinus  re- 
pudianda: vetufias  tamen  fiio  loco  con- 
fervanda  efi  . Maxima  enim  efi  vis  Se 
audoritas  vetufiatis  , Se  ubi  cum  no- 
vitate certet,  efi  lUa  fine  dubio  przfe- 
renda  . Sed  nefeio  quo  modo  a ratio- 
nibus gravifilmis  ad  has  leviores  oratio 
nofira  delapfa  efi  . Jam  ad  illas  redea- 
mus , eafque  ipfas  concludamus  aliquan- 
do . Illud  ergo  urgentius  Se  infiantius 
premebamus  , qui  landos  veteres  in  u- 
niverfum  omnes  in  facr»  unoquolibec 
Icripturx  loco  exponendo  errafJe  af- 
firmat , eum  caiholicz  Ecclefiz  hunc 
ipfum  errorem  attribuere.  Id  quod  hoc 
etiam  argumento  confirmari  potefi  . U- 
bicunque  efi  enim  Ecclefiz  corpus  , i- 
*•  bi  etiam  eft  fpiritus  veritatis  , ut  Ire- 
nzus  docet,  imo  Chrifius  Dominus  in- 
_7#«.  14.  quiens  , Ego  rogabo  Patrem , Se  alium 
Paracletum  dabit  vobis  , ut  maneat  vo- 
bifcum  in  ziemum , fpirttum  veritatis  . 
Docet  quoque  idem  aperte  Paulus  ad 
Ephefios  4.  Se  I.  Corinth.  la.  Spiritus 
autem  in  corpme  non-  eafdem  omnibus 
corporeis  partibus  tribuit  fiindioncs  , 
quemadmodum  Apofiolus  ad  Romanos 
>a.  Se  prioris  ad  Connthios  cap. 'duo- 
decimo clegantifiimc  perfequitur  . Alii 


namque  datur  per  fpiritum  fermo  (a- 
pientiz  , alii  prophetia  , alii  interpre- 
tatio fermonum,  Sec.  Nec  enim  in  Ec- 
defia  omnes  Apofioli,  nec  omnes  Pro- 
phetz  , nec  omnes  interpretantur  , Sec. 

Cenum  efi  autem,  quod  facrarum  litc- 
rarum  intelligentia  fandis  dodonbus  , 
fi  quibus  , maxime  per  fpiritum  data 
efi  . Qui  ergo  fpiritum  veritatis  fandis 
omnibus  in  Tcripturz  facrz  interpreta- 
tione negat , hic  fine  dubio  eundem  fpi- 
ritum Ecclefiz  tollit  i quemadmodum 
qui  ab  oculis  videndi  munu^  aufert  , 
hic  reliquas  etiam  omnes  corporis  par- 
tes obfcurat  . nam  fi  oculus  non  Tue- •tw.  ir. 
rit  lucidus  , totum  corpus  tenebrofum 
erit  . Atque  hz  funt  quintz  conclufio- 
nis  caufz  gravifiimz  . Pofiunt  enim  ef- 
fe  aliz  leviores . Certe  Patrum  opti- 
;morum  Sc  (apientiffimorum  exemplum 
non  omnmo  leve  efi  , qui  quanqtiana 
erant  acerrimo  ingenio  , feripturz  ta- 
men Cuidz  interpretationes  ita  illi  rc- 
ferunf  , ut  a majoribus  didicilfe  , non 
ut  ex  fe  rcperiffc  videantur . Ad  quam 
legem  nos  non  dodi  , fed  fadi  , non 
infiituti  , fed  imbuti  efie  debemus  . 

Ac  de  quinta  conclufione  didum  eft 
fatis . 

Sexta  Concludo.  Sandi  fimul  tranes <•- Co»«- 
in  fidei  dog  nate  errare  non  pofiUnt  . 

Hanc  primum  ofiendit  D.Augufiious  li- 
bro aeverfus  Julianum  primo  , cap.  3. 

Cura  enim  Julianum  vellet  fandorum 
teftimoniis  in  dogmate  fidei  , de  quo 
erat  .jontroverfia  , revincere  , Non  o- 
mnium  , inquit  , de  hac  re  fententias 
commemorabo  , fed  ponam  pauca  pau- 
corum , quibus  tamen  noftri  contradi- 
dores  coguntur  erubefeere.  Se  cedere  , 
fi  uUus  in  eis  vel  Dei  timor  , vel  ho- 
minum pudor  tantum  malum  pervica- 
ciz  fuperaverit . Et  pofterius , Alia  funt, 
ait , in  quibus  inter  fe  etiam  dodifii- 
mi  atqiie  optimi  regulz  catholicz  de- 
fenfores  falva  fidei  compage  non  con- 
fonant  , Se  alius  alio  de  una  fe  rael.us 
aliquid  dicit  Se  verius . Hoc  autem  un- 
de nunc  agimus,  ad  ip!a  fidei  pertinet 
fundamenta  . Et  lib.  1.  adverfiis  eun- 
dem ita  loquitur : Hoc  wobavimus  ca- 
tholicorum audoritate  fandorum  , ac 
per  hoc  non  eft  confequens  , ut  falium 
fit  . Tales  quippe  ac  tanti  viri  fecun- 
dum catholicam  fidem  hoc  venim  efie 
confirmant , ut  veftra  fragilis  Se  argu- 
tula novitas  fola  audoritate  conteratur 
illorum  . Przterquamquqd  ea  dicunt  , 
ut  fe  per  cos  loqui  veritas  ipfa  tefie- 
p I tur. 


by ' t ^ 


s 


•V 


Z27  'De  SMCieYum 

tur . Sed  nunc  aufloritace  primitus  eo- 
rum veftra  eft  contumacia  comprimen- 
da, ut  dum  tales  homines  Dei  in  fide 
Mtholica  errare  potuifTe  non  creditis, 
aufus  prarcipites  refr*netis.  Et  paulo 
inferius.  Ego  te,  inquit,  ante  iftos  ju- 
dices conflituo  , quos  non  amicos  me- 
os, 8c  inimicos  tuos  in  hac  nollra  di- 
fceptatione  conditui  cognitores  , nec 
quorum  fententiz  de  hoc,  quod  inter 
nos  difputatur,  incert*  lunt,  inani  co- 
gitatione confinxi  : fed  fan&os , & in 
landla  Ecclefia  illudres  Amidites  Dei , 
non  Platonicis  & Aridotelicis  8f  Ze- 
nonicis  ( quanquam  & in  his  nonnulli 
ex  eis  doai  fiiere  ) verum  omnes  fa- 
9 eris  literis  eruditos  nomiiiatim  , ficut 

oportebat,  exprelf  , ut  in  eis  timeas 
non  ipfos , feJ  illum , qui  fibi  eos  uti- 
lia vafa  formavit . Qui  tunc  de  ida  cau- ' 
fa  judicaverunt,  cum  ab  odio,  amici- 
tia, inim  eitia,  ira  vacui  erant  , quod 
invenerunt  in  Ecclefi^,  tenuerunt.  Et 
poderius,  UIque  adeo,  ait,  permlfcuit 
imis  fumma  longus  dies , ut  videant 
Pelagius,  CeleUius,  Julianus,  & c*ci 
/int  Hilarius  , Gregorius,  Ambrofius , 
Cyprianus  ? Sed  qualifeunque  homo  fis , 
tamen  quia  homo  es , videre  mihi  vi- 
deor verecundiam  tuam  ( fi  tamen  non 
in  te  fpes  ed  omnis  emortua  (anitatis  ) 
& quodammodo  aiidio  vocem  tuati , 
qua  refpondes  : Abfit , ut  audeam  cz- 
cos  idos  viros  vel  cogitare  , vel  dice- 
re. Et  in  dne  libri  tandem , qui  fanftos 
rejiciunt,  eos  umvcrlam  Chridi  Bccle- 
liam  rejicere  tedatur  . Et  Vincentius 
Lirinenfis,  Necede  ed , inquit  , omni- 
bus catholicis,  qui  fe  fe  Ecclefiz  legi- 
timos filios  probare  dudent , ut  fanfto- 
mm  Pairum  fidei  inhzreant  , adgluti- 
nentur,  immoriantur  : prophanas  vero 
novitates  detedentur,  horrefeant  , per- 
iequantur.  Concilio  enim  Ephefino  di- 
vinitus placuit , nihil  aliud  poderis  cre- 
dendum .decernere  , nid  quod  facrata 
libi  confentiens  fandiorum  Patrum  te- 
nuiffet  antiquitas.  Hadlenus  ille.  Nec 
Ephefina  foium  fjmodus  ita  fenfit,  fed 
Condantinopoliuna  fexta,  adlione  ii, 
in  hzc  verba  , Et  dixit  fanfia  fyno- 
dus:  omnino  necede  ed  non  foium  fe- 
cundum fenfmn  fequi  Sandlorum  Patrum 
dogmata , fed  eifdem  vocibus  uti  cum 
illis , nihilque  penitus  innovari . Et  ite- 
rum, SanAorum  Patrum  dogmata  tan- 
quam  legem  fanflz  Dei  fufeipiunt  Ec- 
clefiz.  Nec  obdat,  has  iententias  Ser- 
gii effe,  non  fynodi  ; tum  quoniam  fi 


'Auiforitate 

haereticus  ipfe  Sergius  , 'publica  Eccle. 
dz  confenfione  vidus  , nane  nodram 
conclufionem  negare  non  potuit  , certe 
inimici  nodri  funt  judices  > tum  quo- 
niam fynodus  a£lione  17.  & iS.fandlos 
ipfos  Patres  tanquam  regiam  fequitur, 

& fynodus  Lateranenfis  fub  Martino 
Quinto  can.  ii.Scij.  quz  omnes  con- 
fonantes  Ecclefiz  i’atres  refpuunt  , ea 
Catholicam,  & Apodolicam  Ecclefiam 
refpuere  dicit , & quz  credunt , crede- 
re . Id  quod  nbn  modo  Augudini  , 

Vincentii , Conciliorumque  gravilTimis 
tedimoniis  , verum  etiam  invidliflimis 
rationibus  confirmari  poted  . Nam  fi 
Sandlt  in  aliquo  fidei  dogmate  fald  funt , 

& populi , qui  eos  iequebantur  , falfi 
fuiflent . Condat  enim , populum  Chri- 
dionum  ante  nos  fidei  fandorum  dodo- 
rum  acquievilfe.  Neque  enim  aliter  B-  s*!Dttert, 
dem  in  Jefum  habere  poterat , nili  habe-  ^ 
ret  etiam  in  fandos  ejus . Gratias  ago 
Deo  meo,  ait  Paulus  ad  Philemonem 
audiens  fidem , quam  habes  in  Domino 
Jefu,  8e  in  omnes  Sandos  ejus.  In  que 
verba  Hieronymus:  Qiiicunque, inquit j 
Deo  creduiit , aliter  ejus  fidem  recipere 
nequit , iiifi  credat  Sc  in  Sandos  eius . 

Non  ed  enim  in  Deum  perfeda  fides, 
quz  in  minillros  ejus  infidelitate  te- 
nuatur . 

Przterea  cum  queJam  ad  fidem  per- 
tineant, ( quod  ctii  fzpe  didum  ed, 
dicendum  elt  tamen  farpius  ) quz  plebs 
penitus  ignorat , fi  fandi  omnes  in  dde  1 

rerum  hujufmodi  decepti  fuiflent  , Ec- 
clefia certe  fuidec  decepta.  Ad  hzc, 

Sandorum  omnium  fide  repuifa  , ma- 
gna ex  parte  Chridi  , & Apodoloruir» 
traditiones  repellentur.  Non  enim  ali- 
unde apertius,  quam  ex  Sandorum  ve- 
terum tedimoniis  plerafque  Apollohcas  ^ 
traditiones  agnovimus . Unde  in  fepti- 
ma  fynodo  generali  , adione  1.  Ana- 
thcmatilmus  7.  Bafilii  ranitentis  fic 
habet  : Qui  dodrinas  fandorum  Pa-  • 

trum , 8e  traditionem  Catholicz  Eccle- 
fiz contemnunt,  quique  caufantur,  8c 
voces  Arii,  & Nedorii  , Eutychis,  & 

Diofeori  jadint  dicentes  , quod  nili 
fatis  ex  veteri  , & novo  Tellamento 
indrudi  eflemus  , fandorum  Patrum  , 

8c  Catholicz  Ecclefiz  traditiones  fe- 
queremur,  exeeratio.  Hzc  igitur  duo 
ita  funt  connexa  atque  conjunda,  uc 
divelli  ac  didbciiri  non  pofTinc , do- 
drina  fandorum  Patrum  , & Ecclefiz 
traditio . Quifquis  unum  idorura  tenta- 
rit  labeb^tc  > alterius  quoque  fidem 

con- 


'Lih^  Septimus. 

CADCUtIat  Metfle  eft  . Aeque  e']ufdem 
fynodi  adlione  6,  tomo  quinto , Epipha- 
nius*pro  fynodo  fic  ait  : Quod  fi  is  , 
qui  hanc  cxpofiiionem  contra  venera» 
^s  imagines  edidit,  aflerit  fe  a fandtis 
patribus  , qui  circa  ea  tempora  florue- 
runt , non  fiiifle  receptum  , quomodo 
ea , quae  fandli  patres  non  proinverunt , 
nos  qui  indigni  fumus,  ut  difctpuli  eo- 
rum nominemur  , recipiemus  > Neque 
fynodus  bacc  modo,  verum  reliqua  con- 
cilia omnia , omnes  pontifices  ac  fan&i 
dodlores  hac  via  & ratione  univerlas 
bxrefes  refutarunt  . Non  enim  commo- 
de aliter  poterant  , nifi  it  m feripturis 
ipfis  canonicis,  8e  in  reliquis  fidei  de- 
cretis majorum  fententiam  , ut  accepe- 
rant, tenuiflent.  Qua  de  re  libet  pror- 
fus  verba  Vmcentii  Lirinenfis  adferibe- 
re . Sacra , inquit  , veiullatis  audloriu- 
te  prophanae  novitatis  conteremus  au- 
dacum . Neque  hoc  fane  novum  , fi- 
quidem  mos  ifle  lemper  in  ecclefia  vi- 
mit  , ut  quo  quifque  floreret  religio- 
ior , eo  promptius  novellis  adinventio- 
nibus contrairet . Exemplis  ulibus  ple- 
na lunt  omnia  : fed  ne  longum  fiat  , 
fummatim  'nonnulla  ac  breviter  per- 
fringemus , ut  omnes  luce  clarius  vi- 
deant , beatorum  Apollolorum  beata 
fiicceflio  qua  via  femper  ingrelTa  novas 
doArinas  refuurit  . Intelligebant  enim 
viri  fandi  atque  prudentes,  nihil  aliud 
rationem  pietatis  admittere  , nifi  ut 
omnia,  qua  fide  a patribus  fulcepta  fo- 
rent , eadem  filiis  coiifignarentur  : id- 
que  efle  proprium  Clirilfianx  modellix 
ac  gr.viutis,  non  fua  pofteris  tradere, 
(ed  a majoribus  accepta  firvare  . Du- 
catum quippe  prxbet  nobis  religio  , 
non  nos  religioni : nec  ma)oruni  lenfa 
qua  volumus  trahemus,  led  potius  qua 
illa  trahunt  rctrahuntque  lequemur  . 
Hadenus  ille . Unum  vero  idemque 
prxeipuum  dus  rei  , quam  dixerat  , 
exemplum  aflert  ex  Ephefino  concilio  ^ 
ubi  cum  de  faciendis  fidei  regulis  con- 
tra Nellorium  difceptaretur  , decretum 
e(l  , ut  fandorum  patrum  io  medium 
feiucntir  proferrentur  . Quod  cum  ita 
fadum  effet  , Neftorius  unquam  ca- 
tholicx  vctiillati  contrarius  , damnatus 
ell  . Cyrillus  vero  , tanquam  facrofan- 
dx  antiquitati  confentaneus  , cll  pro- 
batus . !>ed  , ut  ipfe  idem  dixerat  , e- 
xemplis  talibus  plena  lunt  omnia . Sic 
enim  Hieronymus  Helviuii  dogma  re- 
vicit i fic  Bafilius  ad  Amphilochium 
fpintus  fandi  divinkateni  afleniit  j fic 


Cof.  III  225 

Aug.  Donatift.  & Pelagianos  refellit; 
fic  Paulus  Samolatenus  a celebri  quo- E>/ s 
dam  feriptore  lup^tua  eft  ; fic  Theo- 
doretus  Alexandrini  concilii  definitio-  l.  s.  n/r. 
nes  comprobavit  j fic  Leo  Papa  apud  ery • '•  ^ 
Leonem  imperatorem  Eutychem,  hujuf- 
□ue  fedatores  conhidit , afieruitque , a 
lan^hs  dodoribus  confentientibus  nul- 
los nifi  impios  & haereticos  difcrepa- 
re;  ficAgatho  Papa  ecclefiafticum 
ma  duplici  Chnlli  voluntate  . & ope- 
ratione  firmavit , nempe  fiindorum  Icri- 
ptorum  conCiatienubus  tef  imonus ; qnt- 
ous  ea  folum  ratione  hxretici  relpon-t 
dere  fe  polle  exifiimarune  , fi  libros 
depravairent  , & alia  ex  eifdeiia  findis 
teltimonia  vel  muijla  , vel  etiam  c«n- 
fida  in  confirmationem  erroris  addu- 
xiflent  . Neque  enim  negare  landornm 
audoriuteni  integrum  vel  hxreticis  vi- 
debatur . Quorlum  autem  poft  vetera 
exempla  nunc  novitu  proferamus  > ex  ^ 

Bernardo  epillola  77.  ad  Hugonem  , 
ex  Innocen.  De  presbytero  non  baptL 
cap.  Apoftolicara  , ex  concilio  Floren- 
tino, ex  multis  quoque  aliis  , quos  ne 
longum  fit  , mi/Tos  in  prxientia  facio- 
miu  . Satis  enim  nobis  , fi  modo  ia 
pUilofophia  Chrifliana  aliquid  profeci- 
mus, pofitii  exemplis  rationibulquc  & 
teftimoniis,  perlualum  effe  diebet  , fan- 
dorum omnium  communem  fenfum  cer- 
tam fidem  facere  catholicorum  dogma- 
tum, ac  proinde  ex  omnium  aiidorita- 
te  certa  argumenta  depromi  Theologi- 
as conclufionibus  connrma  idis  . 

Id  quod  fexto  hoc  demum  loco  erat  Sjtiifit  ir- 
nobis  conilituendum  . Conflituinius  jiu-  gum.  «pi- 
tem  longa  oracione  id  quidem  > ( quo-  '**Pf*"- 
modo  enim  rem  tantum  verbis  paucio- 
ribus explicaremus  f ) fed  adeo  prxclare 
t^en  , ut  tenebrx  , quas  adverlarii  ve- 
ritati oftundere  fuis  argumentationibus 
conati  fiint  , jam  fuperioris  difputatio- 
nis  luce  fugatx  elTs  videantur  . Certe 
primum , lecundum  , & tertium  argu- 
mentum , poli  ca  , qux  dida  liint  , 
nulla  relponfione  egent  . Sed  ne  ratio 
ili»  quidem  deinceps  appofita  . Eadem 
enim  non  magis  contra  veteres  fandos , 
quam  contra  patres  conciliorum  omnes , 
atque  adeo  contra  totam  ecclefiam  va- 
let . Ita  nos  antea  duobus  lUam  locis 
refutavimus  . Ofiandri  ergo  Sc  Cai.ta- 
ni  Icrupuli  modo  reflant  l qui  fi  fuerint 
exempti , nihil  prolcdo  erit  amplius  , 
quod  lexto  loco  explicando  deliderc- 


tur. 


CA- 


Digitized  by  f'-  '>gle 

1 


230  De  Sanaorjtm  Aiiitof, 


CAPUT  IV. 

. tttnnull»  Ofianiri  CMjttmii 
ftrKfulti  tximit, 

CUm  icitur  contendit  Ofiander  , 
expofitores  ufque  ab  Apoftolis 
umverfos  in  prophetiae  illius  intelli- 
-gentia  crralTe , primum  nihil  nobis  con- 
uarium  aflert , Nam , ut  Vincentius  Li- 
rineniis  redte  dixit  , antiqut  fandiorum 
patrum  confenfio  non  in  omnibus  di- 
vinae legis  quzftiunculis  , fed  folum  in 
fidei  regula  nobis  certo  efl  fequenda  , 
atque  in  his  praecipue  quaeflionibus  , 
quibus  catholici  dogmatis  fundamenta 
nituntur  . Quod  etiam  capite  fupetiore 
paulo  latius  explanavimus  . Porro  au- 
tem Oleae  Prophetia  an  in  fenfu  literali  , 
an  in  allegorico  ad  Chrillum  referen- 
da fit  , ad  fidei  quaeflionem  non  per- 
tinet . Ita  quamvis  fandli  in  hoc  falii 
fuiflent , non  in  re  gravi , fed  qux  parvi 
momenti  in  ecclefta  efl  , fuifrent  falh  . 
Deinde  falfum  efl  , omnes  audlores 
ulque  ab  Apoflolis  locum  illum  in  fen- 
fu folum  allegorico  ad  Chriflum  re- 
tuliffe . Referunt  quidem  omnes  ad  po- 
pulum Ifrael  , 8c  ad  Chriflum  quoque 
referunt , fed  non  omnes  allerunt  ^r 
allegoriam  id  heri  : quin  nonnulli  af- 
firmant , eundem  feripturx  locum  plu- 
res  habere  interdum  fenfus  literales  . 
Pollremo  , Ii  dicamus  fenfum  efle  al- 
legoricum , nullus  efl  error  . Nam  ob- 
jeuioni  Ofiandn  Hieronymus  in  com- 
ment.  fuper  Ofeam  dodle  refpondet  • 
Vana  Igitur  illa  ratio  apud  eos  valet  , 
qui  ipfi  decipi  fallique  volunt . Gravio- 
res conflantiorefque  admonendi  lunt  , 
ut  animadvertant , ne  callida  altera  ra- 
tione capuntur  . Aperte  enim  fophifti- 
cantem  nemo  non  videt  , nili  qni  ad- 
modum ell  indodlus  : callidus  ille  8c 
occultus  Ibphilla  , ne  veritatis  fpecie 
fallat , Itudiofe  cavendum  efl  . Nec  e- 
nim  facile  agnofcitur  . Nec  vero  exi- 
flimari  velim , Caietanum  aut  in  fophi- 
flis  elTe  cenfendum , aut  allute , vafre , 
malitiofeve  quempiam  fallere  voluifTe  . 
Sed  vir  ingeniofus  8c  do^s  non  fal- 
lebatur , nili  1'pecie  quadam  obfcurz 
rationis  . Quocirca  quoniam  vim  habet 
majorem  , quam  exteri  ad  decipien- 
dum, majori  cura  & diligentia  ab  hoc 
(ane  cavendum  ell. 

Argumentatur  itaque  Cajetanus : Non 


idligavlt  Deus  expofitionem  feripturx 
lacrx  prifeorum  dolorum  leniibus , &c. 

Imo  vero  alligavit,  fi  omnes  ad  ifhum 
in  eandem  fententiam  concurrerint  . 
Tenentur  enim  univerfi  catholici  fen- 
fum ecclefix  lequi . Senfum  autem  ec- 
clefix  fuilTe  , qui  idem  fuit  uodlorum 
ecclefiaflicorum  omnium  , explicatum 
ell  paulo  ance  latis,  ut  arbitror  , dili- 
genter . Nec  ecclefia  nunc  de  Icriptu- 
rarum  fenfu  judicat  divinando  , fed  ex 
traditione  majorum  eas  interpreutur  . 
Quemadmodum  enim,  fi  qua  alia  fidei 
quxilio  occurrerit  , ecclefix  judicium 
nihil  novi  auribus  Chriltianx  plebi» 
infert,  fed  majorum  antiquam  in  ea  re 
fidem  8c  inquirit &fequicur:  iu,  cum 
de  lacrarum  literarum  fenfu  exiftic  a- 
liaua  controverlia  , nullam  novam  in- 
telligenciam  a Centura  ecclefiallica  ex- 
pedire debemus  , fed  eam  , qux  ma- 
gna fa£la  difquificione  patrum  nollro- 
rum  communem  efle  coiiflicerit . Spes  , 
inquiunt , nobis  & polleris  tollitur  ex- 
ponendi lacras  Lteras , nili  transterendo 
de  libro  in  quincemum  . Minime  vero 
gentium  . Nam  , ut  illud  prxtcream  , 
quod  in  lacris  Bibilis  loci  funt  mulli, 
atque  adeo  libri  integri , in  quibus  in- 
terpretum diligentiam  ecclefia  defi- 
derac  , in-  quibufque  proinde  juniores 
poffenc  & eruditionis  & ingenii  po- 
lleris ipfi  quomie  fuis  monumenta  re- 
linquere i in  illis  etiam  , qux  antiquo- 
rum lunt  ingemo  ac  diligentia  elabo- 
rata, nonnihil  nos  Chnlliano  populo  , 
fi  volumus,  prxllare  & quidem  ucUii- 
firae  polfumus.  Pofliimus  enim  vetullit 
novitatem  dare , obloletis  nitorem  , ob- 
fcuris  lucem,  falliditis  gratiam,  dubiis 
fidem  , omnibus  naturam  fuam , Sc  na- 
curx  fux  omnia  . Sed  quoniam  huic 
Cajetam  argumento  Vincentius  Liri- 
nenfis  dollillime  eleganti flimeque  re- 
fpondit  , verba  nos  ipfius  aferiMmus  , 
digna  illa  profcdlo  , qux  aureis  litens  - 
fcriberencur.  Elio,  inquit,  o Dodlor  , 
quali  Befcleel , & pretiofas  divini  dog-  r 
matis  gemmas  exfculpe  , fideliter  coa-  ' * ' 
pu  , adorna  fapienter  , adjice  Iplendo- 
rem  , gratiam , venullatem  , intelliga- 
tur  te  exponente  illullrras  , quod  an- 
tea obfcurius  credebantur  . Eadem  ta- 
men , qux  didicifli  , doce  , ut  cum 
dicas  nove  , non  dicas  nova . Sed  for- 
fitan  dicet  aliquis  : Nullufne  ergo  in 
eccUfiam  Chnlti  profedlus  habebitur  in- 
telligentix  ? habeatur  plane  & maxi- 
mus s fed  ita  carnea,  ut  vere  profetlm 

fit 


Liher  SepttntHf 


fit  ille  fidei  , non  permutatio  . Siqui- 
dem ad  profeftum  pertinet , ut  in  fc- 
menpla  uniquatque  res  amplificetur  ; 
ad  'permuutionefn  veroj  ut  aliquid  es 
alio  in  aliud  tranfvertatur . Imitetur  a- 
nimarum  rati»  ationera  corporum-  , 
qu*  licet  innorum  proccflii  Bumeros, 
Uios  evolvant  & explicent  , eadem  ta- 
men , qu*  erant  • permanent . Parva 
lacientium  membra,  magna  juvenum  ; 
eadem  ipfa  funt  tamen  ; quot  parvu- 
lorum artus  , tot  virorum  : Sc  fi  qur 
illa  funt,  qu*  avimaturiorts  artate pa--' 
riuntur  , jam  in  feminis  ratione  prae- 
inferufum,  ut  nihil  novum  pollea  pro- 
feratur In  lenibus,  quod  non  in  putris 
jam  ante  latitaverit.  Quod  fi  humana 
Ipecies  in  aliquam  deinceps  non  fui  ge- 
neris vertatur  effigiem  , aut  certe  ad- 
datur* quippiam  memWrum  numero 
vel  detrahatur  , necefle  eft  , ut  totum 
corpus  vel  prodigiofum  fiat , vel  etiam 
intercidat , vel  certe  debilitetur  . Ita 
etiam  facrarum  literarum  intelligentia 
fequatur  has  decet  promfiuum  leges  , 
ut  annis  fcilicet  confolidetur  , dilate- 
tur tempore  , fublimetur  *ute ; incor- 
rupu  tamen , illibauque  permaneat . Et 


.Cap.lV.  231. 

paulo  poft : Quodcunque  igitur , ait , in 
ecclefix  paradifo  Dei  aericultura,  pa- 
trum labore  fatum  ell,  noc  idem  filio- 
rum indidlrja  colatur , floreat,  matu- 
refeat , proficiat , perficiatur . Et  prifca 
illa  coeleftis  pbilolophii  dogmata  a po- 
lleris excurentur,  limentur,  poliantur. 
Sed  nefas  ell , ut  commutentur  , de- 
truncentur , mutilentur  , humanorura- 
que  ingeniorum  quafi  extranea  addita- 
menta recipiant . Accipiant  licet  evi- 
dentiam , lueem , diftinSionem , fed  re- 
tineant necelle  ell  plenitudjnem  , inte- 
gritatem , proprietatem . Haftenus  ille . 
Cujus  tota  oratio  eo  mihi  videtur  pro- 
babilior , quo  magis  ex^  Apoftolo  ad 
Ephef.  4.  videtur  elTe  deprompta  , Ubi 
illam  corporalis  augmenti  fimilttudi- 
nem  adeo  & aperte , & copiofe  profecutus 
ell  , ut  nulla  raea  oratione  opus  fit  . 
Tantum  ferunt  IcClores  admonendi  . 
De  iexto  autem  loco  hadlenus.  Jam  ad 
feptimum  tranfeamus  , hoc  ell , feb®* 
Iz  novz  auClofitatem  > De  qua  etii 
nonnihil  fortalTe  novi  diClurus  fum,  ea 
tamen,  quz  pios  IcClores  probaturos 
clTeconfiium. 


■j  '.o; 


r.'i_'i 


finis  Libri  Septimi, 


• d 


i “ 


P 4 


D E 


Digitized  by  Google 

k 


D E 

AUCTORIT.  DOCTORUM 
SCHOLASTICORUM 

Qux  feptirao  loco  pofita  eft. 

L l B E K 0 C T AVU  S. 

CAPUT  L quoldam  canonicos , & ecdeflafticaai 

* audoricatem  Lutheraoi  coaciderent . A- 

iMthrttatrnm  i»  TMogUm  fnrtf  : deo  verum  illud  eft  , qui  minmu  ne> 

fmmtm  vtri  itemiau  ThttUgi  > paulatim  defluit  . Abiic  invidia 

ftufndi , verbo  . Nec  enim  roinkna  Icholae  au- 

domas  cffe  poteft  , quam  parvi  facete 

Equitur  locus  huic  difpu-  nemo  fine  fiJei  difcrimine  ^teft.  Con* 
tationi  vel  maxtme  ne-  nexa;  quippe  funt  , ac  mere  femper 
ceflarius  > qui  Scholx  poli  natam  fchoLm  fcholx  contem- 
Theologicx continet  au-  pno,  & hxrefum  pelles.  Quamobrem 
doritatem  , quam  hx-  tuear  etiam  hunc  locum  , neque  faci- 
retici  juniores  non  modo  le  , ac  breviter  , ut  mihi  videtur  , ex- 
elevant  , 8e  extenuant,  pedIam  . Nam  etfi  facultatem  difleren- 
verum  etiam  explodunt , & exfibilant . di  a Dialedicis  exercitationibus  acce- 
Ac  fighifer  impietatis  Germanicx Lu-  ptam  Icholallica  in  nobis  Theologia 
therus  , Vvicletfi  in  hoc  , ut  in  aliis  , amplificavit  s neque  enim  mediocrem 
difcipulus , in  libro  cmidem  adverfus  Ja-  a primo  tempore  xutis  in  eo  ftudio 
cobum  Latomum  alferit  , Theologiam  operam  , curamque  confumpfimus  : at 
fcholafticam  efle  nihil  aliud  , quam  i-  hic  fane  quanquam  in  loco  proprio  ver- 
gnorantiam  veritatis  , inanemque  falla-  famur,  non  ad  copiam  noftram  nos  ia 
ciam , quam  ad  Coloflenfes  cap.  t.  A-  utramoue  partem  exercere  volumus , fed 
poftolus  prxeavet  , In  libro  autem  de  ad  noltrum  morem  tenuiter  angulleque 
abroganda  Mifta  pnvau  , Academias  diflerere.  Sed  in  omni  oratione  memeo- 
dicit  efle  Antichrifti  lupanaria  . Philip-  to  , Ledor  , eam  me  defendere  fcholx 
pus  vero  Melanchton  in  Apologia  con-  dodrinam , qux  facrarum  literarum  fun- 
tra  Parifienfes  , Lutetix  natam  efle  , damentis  conftituu  fit  . Ex  quo  id  ef- 
ait  , prophanam  fcholafticen  , qua*ad-  ficitur  , quod  ego  magno  cum  aflenfu 
mifla  , Euangelium  obfcuratum  , ac  fi-  omnium  dicere  me  video , miferam  efle 
dem  extind^  . Breviter  , Lutherani  fcholx  dodrinam,  qux  fe  titulis  magi- 
«mnes  ad  unum  fcholx  noftrx  audo-  fterii  defendat  > miferam  etiam  , atque 
ntatem  & aurifice  contemnunt,  & ini-  haud  fcio  an  multo  magis  , qux  , de- 
mice  infedantur  . Atque  hinc  fortafle  trada  feripturx  faax  audoriute  , fyl- 
unquare  ex  primo  fonte  reliqux  iilr>-  logifmis  contortis  de  rebus  divinis  pni- 
mm  hxrefes  derivatx  funt . incipio  lolophatur  j imo  ne  de  rebus  divmis 
namque  , quod  erat  facile , fcholx  au-  quidem  , fed  nec  de  humanis  , veruoi% 
donous  contenmtis , fcholx  quoque  ju-  de  his , qux  nihil  ad  nos  attulent . In- 
dicia cor.tempferunt . His  negledis  , telligo  autem  fuifle  in  fchola  quofdara 
mox  necefle  erat,  Hieronyrmus  , Au°u-  Theologos  aferiptitios  , qui  univerfas 
Ihnus,  Cregorius,  Ambrofius,  Bafifiut  quxftiones  Theologicas  frivolis  argu- 
aegligerentur  , quos  Theoloei  recentes  mentis  abfolverint , & vanis  , invalidif- 
dogmatum  fuorum  audores  habebant  . que  ratiunculis  mignum  pondus  re- 
At  antiquis  Sandis  pofthabitis , defpe-  bus  graviflimis  detrahentes  , ediderint 
dui  quoque  habita  funt  eorum  conci-  iu  Theologiam  commentaria  vix  digna 
ha.  Vnde  oonfecuium  eft > *u  fl(  libros  lucubratioae  anicularum  . Et  cuio 


Digitized  by  Googie 


De  Doilor.  Sthelaft. 

in  his  bcrorum  Bibliorum  teftimonU  ra- 
nflima  /int,  conciliorum  mentio  nulla, 
nihil  ex  antiquis  Sancis  oleant,  nihil 
ne  ex  gravi  philofophia  quidem , fed  fe- 
re e puerilibus  difciplinis  i ftholaftici 
tamen , fi  fuperis  pbcet , Theologi  vocan. 
tur:  nec  (cholallici  funt,  nedum  Tbeo- 
kei , qui  fbphiltnatum  fxces  in  fcholam 
inferentes , & ad  rilum  viros  doiflos  in- 
ciunt,  & delicatiores  ad  contemptum, 
^em  vero  intelligimus  fchotaflicum 
Theologum?  aut  hoc  verbum  in  quo 
homine  ponimus  ? Opinor  in  eo  , qui 
de  Deo  , rebufque  divinis  apte  , pru- 
denter , do^  e literis , inftitutifque  fa- 
cris  ratiocinetur.  Quod  etfi  ita  efilplu-. 
ribus  verbis  pollea  differendum  efl,  il- 
lud tamen  nunc  brevi  confitendum  efl, 
nifi  quis  is  fit,  efTe  Theologum  fcholar 
neminem. 

Intelligo  etiam  in  fchola  fuifTe  non- 
nullos quafi  ad  difeordiam  natos , qui 
tum  optime  difleruifse  fe  putant , cum 
contra  dodlores  dixerint , .ut  non  tam 
verum  invenifle  velle  videantur,  quam 
adverfarios  convincere , concertationibuf. 
que  & nxis  totas  chartas  implere.  At- 
que hos,  funt  in  Ecclefia  multi , qui 
unquam  milites  auAorati  vel  tuentur, 
vel  impugnant,  & tota  eorum  de  re 
Theologica  difputatio  panium  fludium 
efl , contentio  , atque  diuidium . Quos 
ego  probare  nec  debeo  , nec  pofTum . 
Nam  quamvis  diffentientium  inter  fe 
reprehenfiones  non  fint  vituperandae, 
concerutiones  tamen  in  difputando  per- 
tinaces indigna*  philofophia  prophana  , 
nedum  facra  dd&rina  , mihi  videri  fo- 
lent.  Nec  enim , quod  Cicero  dtfertifTi- 
me  dixit,  difputari  fine  reprehenfione , 
nec  cum  pertinacia  redle  difputari  pot- 
efl.  Atque  illud  vere  a Publio  didlum 
efl,  veritatem  nimium  altercando  amit- 
ti. Minime  vero  affentior  iis,  qui  ex 
circulorum  fcholaflicorum  difpuutioni- 
bus  orum  effe  pertinaciam  volunt , ir- 
riutionemque  fcalpendi  omnia  . Quin 
ifliufmodi  malorum  exiftimo  in  mori- 
bus effe  culpam , non  in  fchola . Mode- 
rati enim,  nec  contentiofi  homines,  nec 
pertinaces , quafcunque  res  fobrie , ad 
tempcraiuiamque  definient.  Quod  cum 
omnibus  efl  faciendum,  qui  ^ciplioam 
quamlibet  profitentur,  tum  nemini  po- 
tius quam  Theologo.  Fuere  autem  fine 
dubio  in  fchola  multi  , qui  his  vitiis 
declinatis , rem  Theologicam  graviter 
^ne  ac  modefle  uaflaeunt.  Nam  quos 
ifli  pertinaets  vgeant , omniaque  kal- 


Ub.  Ociavut.  Cap.//.  233 

pentes  Theologos,  paucos  , fi  vere  lo- 
qui volunt,  fignificare  poflunt.  Qui  et- 
iam mihi , fi  cui  maxime  difplicent : 
fed  propter  paucorum  vitia  non  efl 
omnium  corona  traducenda.  Quod»& 
fi  plerique  Theologi  in  his  vitiis  ef- 
fent,  iniqua  effet  adhuc  ifla  calumnia. 
Quemadmodum  enim  nemo  juflus  & 
prudens  uoiverfos  adolefcentes  accufat, 
quamvis  plurimum  fint  libidinofi , quo- 
niam libido  non  efl  omnium  adolefcen- 
tum , fed  non  proborum : fic  quoniam 
ifla  fcholallica  pertinacia  Theologorum 
levium  ell,  non  omnium  , inique  pro- 
fiedlo,  ut  modo  dicebam  , fchola  tra- 
ducitur propter  ea  vitia,  quz  non  funt 
fcholz,  fed  inertis,  vanz  , contentiofz 
fcholz.  Theologos  itaque  fcholaflicos, 
qui  modo  hoc  cognomine  digni  funt, 
afserere  quidem , &*  vindicare  volo , id- 
que  faciam  , fi  prius  fcholz  proprium 
inflitutum , & rationem  docendi  propo- 
fium  oflendam  , qua  minime  imelle- 
€tz,  nihil  re£te  aut  pro  illis,  aut  con- 
tra illos  dici  poiefl. 


CAPUT  IL 

Multifltx  Thulfpt  mu- 

nus txfeuit, 

THeologiz  fcholaflicz  proprium  mu- 
nus, quantum  8c  a majoribus  ac- 
cepimus, & hujus  facultatis  alumni  quo- 
tidianis fere  congreffibus  experimur,  il- 
lud primum  efl,  ut  quz  in  facris  li- 
teris & Apoflolorum  traditionibus  ab- 
dita continentur,  ea  in  lucem  quafi  e 
tenebris  eruantur.  Colligit  enim  Theo- 
logus ex  principiis  fidei  a Deo  revela- 
tis concluuones  fuas  , atque  in  princi- 
piis ipfis  implicitas  per  argumentatio- 
nem naturz  confentaneam  explicat  . 
Quemadmodum  enim  Mulica  facultas 
ex  iis , quz  funt  m Arithmetica  pofi- 
u , ea  ratiocinando  connedit  , quz 
funt  in  numeris  fonantibus  aut  confiv 
na,  aut  difibna  : Ita  fcholz  Theologia 
ex  his , quz  fides  pofuit , ea  quz  funt 
confequentia  , naturz  ratione  conficit, 
de  1^0,  rebufque  divinis.  Quod  fi  A- 
Arologia,  Mufica  , perfpiciendi  facul- 
tas, atque  aliz  id  genus  difciplmz, 
umetii  ex  alienis  faculutibus  quafi 
mendicz  , fed  habemur  m pretio  ta- 
men , unquam  utiles  & necefuriz : ec- 
qui Inam  ille  malus  genius  efl  , fchola- 
ftium  difcipltnam  profligate  velle,  quz 

non 


*34 


De  AnSiorit'.  DoStorum  Schoh/t. 


num 


Bon  ex  Arithmetica  , non  ex  Geome- 
tria, non  ex  Phyfiea,  fed  ex  facris  di- 
vinifque  & liters  & irftitutis  docet  , 
quid  confequens  fit  , quid  contra  repu- 
""i  J."'  ? Nec  vero  audiendi  (unt  , qui 

Icholadicas  quarfiiones  ut  curiofjs  re- 
prehendunt, 8f  fcholse  temeritatem  in- 
limulant,  quod  de  rebus  longe  femotis 
a captu  noltro  audeat  pronunciare  , & 
tam  multa  definire , quz  citra  falutis 
difpendiura  vel  ignorari  poterant  , vel 
in  ambiguo  relinqui . Hujus  generis 
exempla  ponunt ; Quid  difcernat  Patrem 
a Filio  : Quid  ab  •utroque  Spiritum 
S.  Quid  interfit  inter  Filii  nativitatem 
& Spiritus  proceflionem  ; Utrum  Spi- 
ritus San£li  a Patre  , 8e  Filio  profici- 
fcentis  unicum  fit  principium,  an  duo. 
Ita  ecnfent  id  prarclari  & magni  Theo- 
logi efle  , nihil  ultra  quam  iacris  lite- 
ris proditum  eft,  definire,  hoc  eft  , in 
Theologix  principiis  hxrere  , mentem 
a eonlequentibus  , & repugnantibus 

fevocare  . Quorum  fententia  . quid  fi- 
bi  velit  non  intclligo , Poteft  enim 
quicquam  efse  abfurdius  , quam  fola 
oifciplinz  principia  habere  definita , con- 
clufiones  vero , quz  certo  atque  eviden- 
ti fyllogifmo  ex  illis  conficiuntur,  aut 
ignorari  velle  , aut  in  ambiguo  relin- 
qui ? Quod  fi  in  Geometria  ; Phyfica , 
Aftrologiave  quilquam  aflereret.  vere& 
jure  (lultifiimus  haberetur,  Sea  de  his 
hadienus.  Non  libet  enim  mihi  rem  ex- 
ploratam fuadere  , quod  multi  , & hi 
do^i  fzpe  fecerunt.  Itaque  pergamus 
ad  reliqua. 

Habet  rurfum  hzc  differendi  in  fcho- 
Ia  facultas  alium  propofitum  fcopum , 
fidei  iioftr*  adverfus  hxreticos  defen- 
rw».  dendz.  Eft  quippe  doloris  fcholafti- 
ci,  ut  Magifter  lenteniiarum  in  prooe- 
mio ex  Auguftino  tradit , fcire,  que- 
madmodum fidts  catholica  & piis  opi- 
tuletur, & adverfus  impios  defendatur. 
Quod  U fcholz  do£lor  non  poffit  do- 
cere fideles  do^rinam  fatum  , 8f  eos  , 
qui  fanam  non  habent,  redarMere,  a- 
pud  vulgus  theologus  effe  liquando 
poterit , revera  nummam  erit . Atque 
ob  eam  caufam  fcholafticorum  difputa- 
tionibus  adeo  funt  hzretici  infenfi , quod 
intelligunt  , catholicam  fidem  , quam 
expugnare  moliuntur  , horum  ftudio 
dodrinaque  muniri.  Agnofcunt  fane  lu- 
pi unes  , eofque  odio  profequuntur : 
& fcholz  nomen  iftis  invifum  -eft , quz 
lui^s  arcet  a gregibus  , & eorum  in- 
Soias  porro  cavet.  Atque  in  hoc  gene- 


re nihil  eft  quidem  admirandum.  Il- 
lorum autem  hominum  genus  mirari  non 
defino,  qui  cum  catholici  8f  habeantur 
& fiut,  his  plaufus  tamen  exdure  fo- 
lent,  qui  nefciunt  juventutem  ad  lin- 
guarum ftudiiim  adhortari  , nifi  prius 
Theologos  fcholafticos  malediSis  figant , 
toiilque  conddant  voluminibus.  Atfua- 
viflime maledicunt.  Venenum  animi  lin- 
guz  mella  tegunt  , eoque  perniciofius 
paratum  , quo  fuavius  obbibitur . At 
mnt  morofi  & prolixi  fcholaftici  theo- 
logi , fi  quzrimus  , anxie  t.iam  fuper» 
ftitiofi : fed  hxc  , ut  dixi  , morum  vi- 
tia funt , non  fcholz . Ac  morofitas  ta.; 
men , & ea  vicia  , quz  theologis  obji- 
ciuntur, habent  aliquid  exculacionisvel 
juftz,  vel  quz  probari  pofle  videatur. 
Nam  de  rebus  multis  & variis  non  fo- 
lum  in  genere  , fed  fingulacim  etiam 
differentes , non  potuerunt  hzc  brevi 
oratione  conficere.  Hinc  autem  myria- 
des  articulorum  , quas  ifti  reprehen- 
dunt , quz.  fi  effent  adagiorum  , non 
reprehenderent, fed  lufpicerent.  Accedit, 
quod  perfpicuius  non  folet  effe  conjun- 
aa  breviuti.  Obfcuri  namque  fiunt, 
qui  breves  effe  laborant.  Ita  perfpicui 
Theologi  effe  cupientes  , longiores  ali- 
quanto fuere  . Adde  , quod  res  diffici- 
les & obfcurf  , quas  plurimas  Theo- 
logi edifferunt , paucis  explicari  non 
queunt.  Rudibus  quoque  8e  imperitis 
fchola  fefe  attemperat,  atque  adeo  plu- 
ra & quzrit  & definit,  quz  do^is  ho- 
minibus, iis  etiam  qui  ingenio  haud  mul- 
tum valent , fupervacanea  videntur . Scho- 
laftico  demum  more  in  utramque  par. 
tera  Theologi  differentes  , neceffe  eft, 
UF  quaecunque  docent , longiore  ea  fer- 
mone  comple^Iantur.  Anxia  vero  fu  per. 
ftitio  qnz  dicitur,  religio  eft  , non  fii- 
perftitio.  Nempe  non  licet  apud  nos 
lufque  deque  omnia  ferri  , fed  Icholz 
norma  decretoque  univerfos  , qui  aut 
difputare  aut  fcribere  de  re  theologica 
velint,  certis  oportet  limitibus  ac  prz- 
feriptis  lineis  contineri.  Hinc  illz  la- 
chrymz.  Illis  libertas  placet  , imo  ve* 
ro  licentia  dieendi  feribendique : nos 
cum  de  rebus  theologicis  difputamus  , 
licentiam  omnem  & temeritatem  per- 
horrefeimus.  Sed  totum  hoc  fcholafti- 
cum  difserendi  genus  (pinofum  eft  : 8c 
pes  (pinis  confixus  grelsum  deinde  fige- 
re non  valet . Scilicet  tenerrimi  illo- 
rum pedes  funt:  & quos  errores  non 
pungunt , pungit  difciplina  ; quam , m 
ante  dicere  coeperam  , ob  id  odio  ifti 

pro- 


Lthtr  OSiemut.  Cap.  II i.-  235 


profequuanir , quod  arseft,  quz  doceat 
tum  propugnare  fidem , tum  haerefet  ex- 
pugnare . Id  qumiam  pofiremo  lil^ro  fu- 
mus fufe  ac  diligenter  explicaturi,  bre> 
viter  & fine  difeeputione  modo  ponen- 
dum eft . Nec  enim  decet  omnia  codm 
loco  demonllrare . 

SpedUt  deuiq^ue  ad  fcholailicorum  fun- 
diionem , Chriui  Ecclefiarque  dodlrinam , 
quantum  fieri  ^tefi,  ex  difciplinis  hu- 
manis aut  illuilrare,  aut  etiam  confir- 
Lih.x.it  Bare.  Nam,  quod  Augufiinus  docuit, 
4»a.  cirijt.ifiii  argentea  & aurea,  caeteramqueiE- 
r4/'.4.  gyptiorum  fupclledlilem , etiam  u com- 
modaum  acceperimus , jure  quafi  nofira 
facere  pofiumus  , inque  finelium  ufus 
/•  «;/»  ^ Sialieuigeaiin  mulierem,  ut 
Hieronymus  admonet , rafis  crinibus , 
9r0»rtm  , <Sr  rejedliique  fijperfiuis  , ad  Oei  populum 
xd  Dtmx.  introducere.  Id  quod  fi  , quo  decet  , 
^prTdl' temperamento  gravitateque  hat,  nemo, 
r”  ‘i*'  ut  opinor,  um  ilultus  futurus  eft,  qui 
reprobet,  nili  horum  nihil  unquam  re- 
I.  Ker.  17.  Pftaverit . Diicunt  th^logi  a David 
extorquere  de  manibus  hofiium  gladium  , 
>4Si.  17.  & Goliae  fuperbilTimi  caput  proprio  mu- 

> erone  truncare.  Diicunt  a Paulo  , vel 
inferi  ptionem  fortuitam  arte  torquere  in 
a^umentum  fidei  , & quz  in  alium 
ulum  feripta  funt  . ea  ad  emolumen- 
tum ecclcfiallicx  dodlrinae  convertere. 
Difeunt  cum  Daniele  ac  Moyfe  Chal- 
daeorum iEgyptiorumque  lapieiitiam,  fi 
non  ut  fequantur,  at  ut  indicent  atque 
convincant.  Nec  aequum  ell,  ut  fi  ad- 
verlum  philofophos  dilputant,  ignorent 
dogmata  philolophonim : nam  & fi  quif- 
piam  adverfus  Mathematicos  velit  Icri- 
bere  imperitus  Mathefeos,  rifui  patet. 
37.  d.  capit.  Qui  de  menfa  . Follem 
perfequi  multa  hujus  rei  argumenta  .• 
led  ea  ipfa,  quae  dixi,  fentio  fuifle  Ion- 
giora.  Ignofcet  autem  Ledlor.  Nam  & 
lludio  rerum  nolirarum  provedlus  fum , 
Sc  fchola  elf  paulo  loquacior , ne  ab 
omnibus  eam  vitns  videar  vindicare . 
De  h‘s  igitur  hadfenus.  Egi  enim  fe- 
cus,  atqae  initio  dixeram  , & in  loco 
prellb  atque  angufio  Ipatia  dicendi  vi- 
deor quzfiifTe.  Sed  diificile  erat  rem  & 
ab  alienis  confcilTam  , &c  a quibiildam 
e nollris  male  tra£laum  ne  levi  quidem 
ratione  farcire. 

Tres  luque  fines  verar  theologiae  con- 
Aituendi  funt . Nec  enim  tantum  de 
fcholaAica , lied  de  omni  omnino  theolo- 
gia difputo . Lutheranorum  autem  haere- 
ns, fi  fibi confentanea  elTe  velit,  defeho- 
Ic  ioAituto  mhil  queat  dicere  , in  qua 


nunquam  fe  exercuifle  vel  ipfa  latetur. 
Nemo  autem  audiendus  eA,  qui  de  ea 
re , quam  uee  ufu  nec  ratione  habet  co- 
gnitam, difputabit.  Quod  fi  tria  illa  ve- 
rae theologix  lunt  communia  , ea  vero 
fchola  omnia  prxAat,  certe  in  his  per- 
niciofuseA  error,  qui  fcholam  ncgligen- 
dam  efie  exiAimant.  Hxc  cA  enim  vera 
theologia,  in  qua  omnia  infunt  , qux 
funt  in  theologo  requirenda , fcientia  Dei , 
ccsleAium  rerum  cognitio  , humanarum 
prudentia  & ufus:  ut  cum  hxc  adfint, 
perfedfa  dodoris  ChriAiani  difciplma 
fit,  & fine  his  effe  non  poflit.  Quod 
cum  opumum  maximumque  fit.  fi  id 
volumus  adipifei , theologix  fcholaAicx 
opera  danda  cA,  fine  qua  nullam  omnir 
no  perfedlam  in  ecclcfia  dodnnam  con- 
fequi  polfuraus.  Ea  vero  negledfa,  qui 
fe  Theologos  efie  arbitrantur,  tum  fe 
denique  erralTe  fentient  , cum  eos  aut  ' 
difpuutio  cum  haereticis , aut  gravis  ali- 
quis & perplexus  coufeientix  cafus  ex. 
periri  coget.  Nec  vero  quilpiam  fcriptu- 
rx  fandfx  Audiolus  vereri  debet , ne  ex 
fcholx  Audio  facrarum  literarum  Audium 
ritardetur.  Nam  & ad  hunc  frudhim 
ferendum  non  modo  non  reurdat  , ve- 
rum etiam  inviut  atque  alledfat  fcho- 
la.-  nolque  ipfi  quidquid  .rd  facras  li- 
teras  attulimus,  fi  modo  aliquid  attuli- 
mus, a dodforibus  atque  doarina  fcho- 
laAica  inArudi  ad  eas  & ornati  a ccef- 
fiinus . Sed  jam  tempus  cA  , ut  docea- 
mus , quod  cA  nobis  hoc  loco  prxeipuum 
ioAitutum , an  fcholailicorum  auiAoritis 
firnu  argamenu  theologo  prxAet.  au 
infirma. 

CAPUT  IIL. 

PrdcifuM  Luthtr/uurum  in  Sihelt 
t»ttm  «rgomrnra  ttmfUBitur . 

INfirma  autem  ea  omnia  argumenta  ,, 
efie  , qux  ab  Icholx  audloriute  de- 
rivantur , illa  primum  ratio  fuadet  , 
ouod  nec  e facris  literis,  nec  ex  Apo- 
llolorum  inAitutis  , neque  tx  ecclefix 
definitione  Icholx  aufloritas  compro. 
batur : Cumque  fcholallieis  ausioribus 
Spiritum  vesitatis  nulquum  Dominus 
fuerit  pollicitus  , errare  ut  homines 
pofiunt  , atque  adeo  nullum  argu. 
mentum  ex  eorum  auSloriute  firmum 
erit. 

Item  nullum  eA  in  fchola  certum  dog-  ^ » 
ma,  fed  partium  faSl  onibus  plena  funt  ' 
omnia.  Nihil  igitur  certi  ex  Icholx  au- 

fto- 


4 


'236  0^  AitSImt. 

ftoritats  confici  potcft. 

J.  Ar*.  Praeterea  theologi  lehol»  omnes  af- 
Imiere , matrimonium  etiam  fine  eccle- 
fix  miniftro  contra^m  efse  vere  ac 
proprie  novae  legis  iacramentum  . At 
hxc  omnium  communis  fententianon  fo- 
lum  non  facit  cerum  fidem  , fed  ne 
pr^bilis  quidem  videtur  eise.  In  nul- 
la igitur  re  alia  fchol;  telbroonium  cer- 
tum erit. 

At  nos  & quid  fentiamus  , 8e  cur 
etiam  fentiamus,  paucifiimis  quam  fieri 
poterit  exponemus : pugnabimmque  pro 
Icholx  aufiontate  non  afiedu  , ied  ra- 
tione. Quanquam  non  fumus  ignari, 
multos  ttudtole  contra  e&e  difturos» 
quod  vitare  nullo  modo  potuimus,  nili 
nihil  omnino  feriberemus, 

CAPUT  IV. 

SthtU  MuStrltatm  entis  fasUsss  chreism. 
fcriftam  tuttur  «ryaw  dsfmiUt. 

QUod  fuerit  Audemiz  theologi» 
initium , quisprogrelnis,  quos  iq- 
^ftitutores  habuerit,  quofve  au^- 
res,  umetfiad  fcholx  commendationem 
attinet,  non  elf  umen  hujus  loci  dice- 
re.- ubi  hoc  folum  conamur  explicare, 
Quantum  habeat  virium  ad  faciendam  fi- 
dam argumentum  ex  fcholx  aujforiute 
depromptum  . Ea  igitur  re  explicanda , 
fit  prima  conciufio. 

I.  Cbntil.  Theologorum  Icholafticorum  etiam 
multorum  tefiimoninm  , fi  alii  contra 
pugnant  viri  do&i,  non  plus  valet  ad 
laciendam  fidem,  quam  vel  ratio  ipfo- 
rum  , vel  gravior  etiam  audforitas  com- 
probari t.*VideliAt  io  fcholailica  difpu- 
tatione  plurium  audloritas  obruere  theo- 
logum non  debet : fed  fi  paucos  viros 
modo  graves  fecum  h^at,  jmterit  fa- 
ne  adverfum  plurimos  liare.  Non  enim 
* numero  hxc  judicantur,  led  pondere. 
Hanc  vero  conclufioiiem  probare  argu- 
mentis non  debeo . Nam  fi  quid  eft 
dvidens  , de  quo'  inter  omnes  conve- 
niat , argumentari  non  foleo : perfpicui- 
. tas  enim  , ut  ait  Cicero , aignmena- 
tione  elevatur . Certe  ubi  varix  funt 
de^i/Timoram  hqmmum  dlfcrepantefque 
fententix  , Academicorum  temperamen- 
tum imitari  , & a rebus  incertis  cer- 
tam aflenfionem  cohibere  debemus.  Quid 
enim  tam  temerarium  , umque  indi- 
gnum lapientis  graviute  atque  conllan- 
tia  , ut  idem  Ciaro  eleeatuilfime  tra- 
dit , quam  , quod  non  utis  explorate 


Scholu/i. 

perceptum  fit  & cognitura  ; id  fine  nl.' 

Ia  dubitatione  defendere  ? Quo  loco 
fane  aignendi  funt  fcholaftid  nonnulli, 
qui  ex  opinionum , quas  in  Ichola 
acceperunt , prxHidiciis  viros  alias  ca- 
tholicos notis  gravioribus  inurunt , id* 
que  unu  facilitate  , ut  merito  ridean- 
tur . Nobis  autem  fchola  nofira  ma- 
gnam quidem  licentiam  dat,  ut  quodi- 
cunque  maxime  probabile  occurrat,  td 
i^ro  jure  liceat  delendere : led  non 
licet  tamen  eos,  qui  nc^  fiwt  adverfi, 
temere  ac  leviter  condemnare . Atia 
funt  Icholx  placita , de  quibus  mox  di- 
dluri  lumus,  alia  funt  prxeepta 
de  quibus  modo  loquimur,  Qi»  ab  il- 
lis diflident,  ea  notam  habent;  quxab 
his,  non  himent.  Neo  enim  fi  quid  aut 
Scoticis  autThomifticis  promintiatis  con- 
trarium ell , error  illico  eft.  Sed  hxc 
ha  Aenus. 

Secunda  conciufio.  Ex  anAorum  o-,  p»  , 
moium  fcholafticonim’comiituni  laten- 
tia, in  re  quidam  gravi  , ufque  adeo 
Probabilia  lumuntur  argumenta  , ut  it 
Its  refragari  temerarium  fit.  Naminqua- 
cunque  arte  peritis  credendum  efle,  ra-  * 
tio  monftrat.  Nee  enim  fanns haberetur, 
qui  naucis  in  navigandi  ratitwe  non  cre- 
deret. Qiii  igitur  in  arte  hac  de  Theo- 
logix  dogmatibus  difierendi , experienti- 
bus & exercitis  nullam  fidem  habet, 
aut  parum  fanus,  aut  certe  temerarius 
eft.  Deinde  in  Cleraent.  uni.  de  fumma 
Trinit.  Patres  concilii  Viennent  Opinio- 
nem illam,  inquiunt , qux dicit  tam  par- 
vulis, quam  adultis  conferri  ia  bapttf- 
mo  informantem  gratiam  & virtutes, 
tanonam  probabiliorem  , & doAorura 
modernorum  Theologix  magis  conlonana 
& concordem,  fore  a catholicis  eligen- 
dam. Si  ergo  in  re  , qux  olim  intec  - 

ipfos  etiam  fcholafticos  theologos  con- 
troverfa  fuerat  , opmio  concors  junio- 
rum tanti  apqd  patres  in  concilio  fuist 
quanto  maeis  nos  res  omm  tempore  ab 
fchola  prxicrtptasienere  ac  revereri  de- 
bemus^ Et  fi  opinatio  ipfa  theologorum 
r^ntiorum  communis- fidem  facit  con- 
cilio . illudque  inclinat  , ut  definiat 
hujulmodi  opinationem  elie  tenendam; 
quid  fi  non  ex  opiniMe  , fed  ex  certo 
K minime  circumduAiti  animo,  quic- 
quam  theologi  «mnes  pixfinierint  ? An 
non  exiftimasii  eoncthum  Viennenfe  oro 
ejuftnodi  dogmatis  firmiter  in  fcho- 
la receptis  graviore  cenfura  Indica- 
turum; Scholx  icitur  communem  con- 
Icafujn  non  nifi  impudenter  & u- 

tne- 


r 


1'tnAfn  , 
/ uftO.ui  f 
tfliJik, 

CUmtmi 

ffidttjr. 


3-  Conci. 


Liber  OSiavus . Cap.  1 V. 


237 


mere  rejiciemus . Przterea  cum  inter 
iplos  Theologos  IchoUllicos  magna  fe- 
re ubique  diffenfione  certetur , ica  ut 
in  hac  parte  ;urc  forlitan  reprchendan- 
tiu,  arte  non  idem  omnes  aflerercnt, 
nili  eodem  divino fpiritu  permoveremur. 
Nec  minus  mirandum  cit , varias  fcho- 
Iz  laniones  dodorefque  tam  inter  fe 
difcrepantes  in  unam  candemque  fcnten- 
tura  concurrifle  , quam  feptuaginta  in- 
terpret.  diverlis  ( ut  terunt)  cellulis  in- 
cluios,  in  unam  candemque  convenifle 
interpretationem  . Non  igitur  poterit 
efle  verum  illud,  quod  It.holaliicorum 
theologorum  choro  idem  concinenti  fue- 
rit contrarium. 

Tertia  conclulio.  Concordem  omnium 
theologorum  fcholz  de  fide  aut  mori- 
bus fententiam  contradicere  , fi  hzre- 
fis  non  eft  , at  hzrefi  proximum  eft. 
Scholz  porro  placita  , U ica  vocare  li- 
bet, in  duplic»  lunt  differentia.  Altera 
ad  philofophiz  magis  raiionem  expe- 
diunt , quam  fidei : altera  ad  fidem  per- 
tinent, morefqueChrilliano  populo  ne- 
ceflarios.  Quz  ab  illis  difionant  , ea 
fcholaflico  theologo  non  funt  hzreti- 
ca:  quz  vero  huic  pofteriorum  rerum 
generi  funt  adverfa  , ea  nos  hic  tan- 
quam  venena  refugimus.  Nam  iis  hz- 
refeos  crimen,  ut  quod  fit  ipfum  per 
fe  acrocillimum  , impingere  aperte  8f 
fimplicicer  non  audemus:  in  quo  equi- 
dem fzpe  theologorum  requiro  pruden- 
tiam. Abfurdum  eft  enim  , ut  crimen 
graviflimum  nili  rebus  quoque  gravif- 
umis  impingatur.  Sed  ad  rem.  Illa  con- 
clulio  , ut  eft  a me  polita  , primum 
■ qftenditur  , quod  nullum  dogma  repe- 
rietur,  quod  eadem  mente  oreque  Icho- 
laftici  omnes  certo  ac  firmiter  aflerue- 
rint , quin  idem  in  univerlum  Ecclefia 
teneat , eorum  auftoritate  mota . Nam 
fi  aliquod  invenire  hzretici  poliunt  , 
proferant,  & tacebimus.  Quod  ii  nul- 
lum proferri  poteft,  fine  dubio,  velint, 
jwlint , id , quod  fcholz  totius  auAori- 
tate  firmatur,  verum  eft,  fi  ad  fidem, 
ut  dixi,  morefque  pertineat . Adde  quod 
nullum  tam  proprium  fcholz  decretum 
efl , quod  vel  ex  facris  literis  , vel  ex 
Apoftolorum  traditione  , vel  ex  conci- 
liorum , aut  pontificum  definitionibus 
non  habeat  cenam  originem . Ita  qui 
ichojz  decreta  refutarunt , hi  femper  in- 
venti funt  & fontem  , unde  illa  manant , 
repudialTe . Atque , ut  uno  verbo  di- 
cam , nemo  qui  in  catholicis  habeatur , 
omnes  fine  difcrimine  theologos  exple* 


fit.  Quod  abunde  fatis  magnum  argu- 
mentum eft,  line  fidei  difcrimine hujul- 
moci  Icholz  placita  negari  non  pqfTe . 

Przterea  fi  qua  in  quzftione  uuiver- 
fi  Theologi  eadem  inter  fe  concinunt, 
profedfo  li  meo  errant,  Ecckliam  item 
errandi  periculo  exponunt . Sive  enim 
qui  confelTioncs  audiunt  , live  qui  od 
]«pulum  habent  conciones  , utriqiie 
plebem  inftituunt  , ut  a Theologis  ac- 
aperunt.  Ita  fit  , ut  Ecclefia  eorum 
m fide  communem  errorem  dilfimulan- 
do , Chrifti  fideles  fuo  filentio  decipe- 
ret. Error  enim  , cui  non  rcfiftitur  , 
approbatur:  & veritas,  cum  non  defen- 
ditur , opprunitur  , ut  Innocentius  ait 
85.  diftinc.  c.  Error.  Atque  Deus  ipfe 
fi  Theologorum  omnium  errorem  non 
aperiret,  in  necefiariis  Chriftiano  po- 
pulo deelTet.  Quid  enim  fadfurus  elt 
populus  imperitus,  nili  eosfequi,  quos 
pro  illo  tempore  Ecclefiafticz  dt^rinz 
magiftros  accepit?  An  poft  hzc  omnia 
fcholz  Theologia  contemnenda  eft  ? Cre- 
derem, nili  ejus  audloritate  Eccl.-lia  res 
plurimas  dehnifTet . Quippe  treantos 
abhinc  annos,  fi  quas  Ecclefia  hzrefes 
conderrmavit  , fi  qua  de  fide  & mori- 
bus decreta  tulit,  in  utrifque  kholafti- 
corum  fublidio  & diligentia  vehemen- 
ter adjuta  eft.  Id  quoniam  conftat  in- 
ter omnes , quibus  vel  conciliorum  ge- 
Ita,  vel  negotia  cognitionis  fidei  fu^t 
cognita , fateamur  necefte  eft , dodlores 
fcholafticos  fimul  omnes  in  fide  Si  mo- 
ribus errare  non  polle. 

Przterea,  cum  Dominus  dixit.  Qui 
vos  audit , me  audit , & qui  vos  fper- 
nit , me  f^rnit  , non  medo  ad  primos 
Theologos,  hoc  eft  , Apoftolos  verba 
illa  referebat;  fed  ad  dodlores  etiam  in 
Ecclefia  futuros,  quamdiu  pafcendz  el- 
fentoves  in  fcientia  8c  dodirina . Quem- 
admodum igitur  qui  Theologos  Chri- 
fto  fuccedenies  contemnebat , Chriftum 
is  etiam  Dominum  contemnebat:  ita  qui 
Theologos  juniores  antiquis  fiicadcn- 
tesdefpicit,  hic  Chriftum  quoque  ipfum 
defpiciat  neceflie  eft.  Unde  Chryfoft.fi- 
ve  quis  alius  fuerit  , in  commentariis 
fiiper  Matthzum  imperfediis,  hom.  41. 

Cum  audieris,  inquit  , aliquem  beati-  * 
ficantem  antiquos  dodlores , proba  qua- 
lis eft  circa  luos  dodtores . Si  enim  iU 
los , cum  quibus  vivit , fiiftinet  & ho- 
norat , fine  dubio  illos , fi  cum  illis  vi- 
xilfet , honorafict . Si  autem  fuos  con- 
temnit, fi  cum  illis  vixifiet,  illos  con- 
tsmpfillet.  Hodlenus  ille  in  ea  verba 

CJin-  * 


D'r  I'  ‘.qU 


338  •Df  Auiiorit.  Dororum  Stholafl. 


Chnfti,  V;  vobis  , qui  zdificacis  fe- 
pulcra  prophetarum,  & ornatis  monu- 
menta juftorum , & dicitis  , Si  htiiTe- 
mus  in  diebus  patrum  nodrorum , non 
edemus  focii  eorum  in  fanguine  prophe- 
urum.  Itaque  teftimonioeliis  vobiUnct- 
ipfis  , quod  filii  edis  eorum,  qui  pro- 
phetas occiderunt.  Et  vos  implete men- 
luram  patrum  vedrorum . Nimirum  Pha- 
rifatorum  indar  haeretici  ratiocinantur. 
Si  edent  fcholadici  doidores  , quales 
erant  Hilarius,  Hieronjmius  , Balilius, 
lequercmur  eos  : fi  io  diebus  Augudi- 
ili , Ambrofii , Hieronymi  fudfemus , non 
edemus  Tocii  Manichaei,  Novati,  Viei- 
lantii.  Pelagii,  Joviniani.  Itaque  teiti- 
monio  funt , quod  filii  funt  eorum  , 
qui  fandlos  antiquos  contempferunt , 
cum  juniores  fchola:  Theologos  pro  ni- 
hilo putant.  Podremo,  ut  ad  Ephcf.  4. 
Apodolus  docet,  Alios  dedit  Chridus 
in  Ecclefia  Apodolos  , quofdam . Pro- 
phetas , alios  vero  Evangelidas  , alios 
autem  Padores  & Dodiores  , ad  con- 
Aimmationem  fandorum  in  opus  mini- 
derii , in  aedificationem  corporis  Chri- 
di , donec  occurramus  omnes  in  unitatem 
fidei  in  virum  perfedlum : ut  jam  non  fi- 
mus parvuli  dudhiantes,  & circumfera- 
mur omni  vento  dodirinae . Quamdiu 
Uitur  Chridi  corpus  , hoc  ed , Eccle- 
ua  fuerit  , ad  divinam  proairationem 
Krtinebit , ut  li , qui  in  Ecclefia  facr; 
dodlrinae  dodlores  lubentur,  canquam  a 
Deo  dati  veritatem  in  fide  teneant,  ne 
populus  parvulorum  more  circumfera- 
tur. Nec  vero  fi  hoc  Apodoli  tedimo- 
nium  aeque  pro  antiquis  & junioribus 
ajy.i.r, 7. facere  dicimus,  juniores  Theologos  pri- 
fcis  illis  mox  ^quamus:  (fcimus  enim, 
quantum  antiqui*ati  deferendum  ed  , 
quantum  etiam  fan£litati  ) fed  firmum 
effe  hunc  etiam  locum , tum  ex  multis 
alus,  tum  ex  hoc  Apodoli  tedimonio, 
pro  nodra  quidem  virili  contendimus. 
Rede  ne , an  fecus , aliorum  edo  judi- 
cium . Nos  enim  in  argumento  novo , 
ubi  nullum , quem  imitaremur , habeba- 
mus, quae  nobis probabilidimavifa funt, 
ea  lefloribus  expofuimus.  Si  quis  vero 
fic  nodra  rejiciat , ut  adducat  meliora , 
•volentes  ac  libentes  ampletlcmur . Ni- 
hil autern  necede  ed  , de  me  ipfo  di- 
cere mihi . Quanquam  non  ed  veren- 
dum , ne  vera  & -aperta  de  me  praedi- 
cans , nimis  videar  aut  infolens , aut  lo- 
quax • Sed  utcunque  hunc  fcholz  locum 
ego  tradtavi , grati  ffimum  , ut  puto  , 
^ .Theologis  feci  ; quoniam  cum  expli- 


catidime  %ie  ea  re  dideruerim  , difcenc 
hodie  a me,  quibus  facillime  rationibus 
fcholadic»  Theologi*  aderere  & graviu- 
tem  podint,  & audloritatcm . Atque 
hxc  hadlenus.  Nunc  objedliones  a prin- 
cipio contra  pofitas  repellamus. 

Refoon. 

id  I. 


CAPUT  V. 


Rtfftnitt  Argumtntu  Csfitii  tertii  j de. 
tttqttt  fuid  de  v»riit  Thetlogernm 
fl/uitit  ft»tHtndHm. 

AC  primo  quidem  argumento  refel- 
lendo non  ed  opus  quicqUam  pr*- 
ter  ea,  qu*  funt  didla  , adjicere.  O- 
dendimus  enim , ut  opinor , icholadice 
Theologi*  adercnd*  non  deede  Eccle- 
fi*  fcripturzque  fandi*  tediroonium  . 

Qu*  tedimonia  nos  habuimus  , ea  jam 
protulimus : ab  aliis  forte  pod  Sc  plu- 
ra 8c  graviora  proferentur. 

Secundum  etiam  argumentum  nihilo  ReTpoii.' 
minus  confutatum  ed . Diximus  enim  , *d  a. 
id  quod  etC  fzpe  didiura  ed,  dicendum 
ed 'tamen  fzpius,  fadtiones  in  fchola, 
quafi  juratas  , dudium  contradicendi  , 

& fi  qu*  funt  fimilia  mala  , non  fcho- 
1*^  fed  hominum  vitio  contigide.  Alio- 
qui  decreta  multa  funt  inter  fcholadi- 
cos  certa  8e  firma,  eoque  magis,  quo 
nulla  unquam  fadiio  ea  in  quzdionem 
revocavit. 

At  tertium  argumentum  difficillimum  Rcfpoa. 
cd  , egetque  difquifitione  non  parva . *d  j. 

^are  u longiorem  orationem  hujus 
argumenti  difficultas  exigit,  non  debet 
Lediori  moledum  ede  : nam  orationis 
longitudo  magnitudine  utilitatis  penfa- 
bitur  . Princrpio  autem  Theologos  o- 
mnes  admonitos  ede  velim  , ut  Tepofi- 
tis  non  adedlibus  modo  , fed  opinio- 
num etiam  przjudiciis,  d:  caufis  fidei 
prudenter  gnaviterque  decernant . Non 
enim  fi  quidquam  in  fchola  bonis 
etiam  temporibus  inveteravit  , mox 
fidei  dogma  exidimandum  ed . Sunt 
autem  nonnulli  , qui  per  eas  perfua- 
fiones,  quibus  a principio  funt  imbu- 
it , de  rebus  gravi  (fimis  fenteniiam 
ferunt , temeritate  quadam , fine  judi- 
cio , repentino  quafi  vento  incitati  , 
qu*  longe  alia  effit  , fi  judicio  con- 
fiderate  condanterque  lata  fiiiffit.  Hi/ 
autem  ia  eo  primum  errant  , quod 
fchol*  opiniones  a certis  condantibuf- 
que  decretis  non  feparant.  Deinde  er- 
rant in  eo,  quod  duo  rerum  genera con- 

fmy 


Liber  OSfavuj.  Cap.  V. 


239 


{«niiunt , unum  earum , auz  ad  reli- 
gtoiiero  anlnent,  carum  aicerum,  quz 
r.  1.  & }.  hanc  ne  aiiingunc  quidem . Ac  fi  ian- 
florura  veterum  conleafio,  uc  libro  fu- 
periore  definitum  efl , non  in  omnibus 
legis  quzftionibus  fequenda  nobis  , & 
tenenda  ell,  fed  folum  in  fidei  regulas 
nec  quzvis  illorum  etiam  in  re  gravi 
communis  opinio  fideles  aflringic , fed 
firmum  conilanfque  judicium : ecquid 
de  recentioribus  icholz  Theologis  dice- 
re oportet  , quos  veteres  illi  longe  & 
vitz  merito,  & feripturarum  ufu  , 8c 
audloritatis  pondere  luperarunt?  Verum 
his  de  rebus  non  necefle  habeo  dicere 
ca,  quz  me  viri  multi  pii  cupiunt  com- 
memorare, tameifi  caula  pollulat,  ta- 
men quia  poflulat , non  flagitat , prz- 
teribo.  Quoniam  vero  utriufque  erro- 
ris exem^a  , cum  alias  fzpc  poiui  , 
tum  in  duodecimo  libro  varia  etiam 
adjundlurus  fum  , uno  nunc  exemplo 
contentus  eros  quod  fatis  erit  tamen, 
ut  ii , qui  in  cenluris  Theologicis  prz- 
cipites  effe  folent,  fuz  temeritatis  ad- 
moneantur . 

j.  Magifler  ergo  fententiarum  dixit  , 
baptifmi  facramentum  fuiffe  ante  Chri- 
fti  mortem  & a Chrifto  ipfo  inllitu- 
tum,  &abApoftoIis  miniflratum.  Huic 
D.  T hornas,  czterique  icholz  Theolo- 
rwff.  ^ <r  gi  affenfi  funt.  Nimirum  Divum  Au- 
& in  £hJ'  Magifler  lecutus  efl  , cujus 

mtStintiiin.  opiniones  Ichola  libenter  ampledlitur . At 
’ enim  fi  quifpiam  forte  contra  fuerit 
opinatus  , baptifma  novz  legis  verum 
& proprium  , idemque  primum  facra- 
mentum  non  prius  a Chriflo  editum  , 
quam  in  cruce  paffus  fit , non  flatim 
vexare  eum  gravi  Theologiz  cenfura 
debemus;  fed  primum  illud  expende- 
re,- num  Theologi  hoc  loco  , quafi  re 
certa  & confcdla , quicquara  plane  fuo 
judicio  definiant , an  potius  re  non- 
dum fatis  ad  liquidum  explorata  pro- 
babiliter opinentur : deinde  id  etum 
vefligare  , pertineat  ne  ad  catholicam 
fidem  , Chriflum  facramentum  hoc  an- 
te paffionem  fuam  edidifle  , an  non . 

Ac  Magifler  fententiarum  quidem  ni- 
hil certo  flatuit  , fed  probabiliorem  fed  qui  mifit  me  baptizare  in  aqua,  il- 
opinionem  elegit.  Commodius,  inquit,  le  mihi  dixit.  Super  quem  videris  Spi- 
In  fytA  •< dicitur , &c.  Auguflinus  quoque,  Ba-  ritum  defeendentera  , & manentem  fu- 
Scitniin».  ptizabat  Chriflus,  inquit,  non  per  fe  per  eum  , hic  efl,  qui  baptizat  Spiri- 
iplum  , fed  per  difcipulos  fuos,  quos  -ytu  fandlo;  id  nihil  etiam  cogere  ultro 
intelligimus  jani  fuiffe  baptizatos  , ft-  \iioque  ipfi  fatentur  , qui  eo  teflimo- 
ve  bapiilmo  foannis,  ficut  nonnulli  ar-  nio  abutuntur.  At  conflat  Apofloloc 
bitrantur  , five  , quod  magis  credibi-  baptizafle,  Joannis  j,  8c  4.  cap.,  8c 
1<  efl  , baptilmo  Chrifli.  En  Angufli-  non  bapiifmo  Joannis , uc  notum  efl: 

cr?o 


9* 


nus  non  certo  oronunciai , Aportolos 
prius  effe  baptilnio  Chrifli  baptizatos , 
quam  illud  baptifma  adminiflrarent , cu- 
jus Toannii  tertio  & quarto  capite  men-  Or 
tio  nt  i quin  ubique  docet  , nos  igno- 
rare , quando  Apofloli  fuerint  bapti-  J'"'' 
zati . Nullo  autem  podio  fit  verifimile , 
fi  Apofloli  veri  facramenti  baptifmatis 
jam  inde  adminiflri  erant  , eos  non 
prius  idem  facramentum  accepiffe.  Quo 
fit , ut  utrumque  juxta  in  opiniow , 
non  infirmo  conflantique  decreto  fitum 
fit. 

Przterea  & in  forma  baptifinacis  il- 
lius Scholaflici  diffident.  Nam  Magi, 
fler  & Adrianus  exiflimant,  Apoflolos 
tum  etiam  in  nomine  Trinitatis  bapti- 
zafle , id  quod  ego  mihi  perfuadere  non 
poffum.  Alii  vero  tradunt,  eos  bapti- 
zafle in  nomine  Jefu  Chrifli,  id  quod 
verofimilius  efl.  Sed  hzc  in  bapcifmi 
forma  canta  diffenfio  a certitudine 
dogmatis  aliena  efl  . Non  itaque  cer- 
tum quidpiam  Theologi  de  hac  re  '' 
ftatuere  voluerant  i Nec  Divi  Thomz 
verba,  fi  quis  attente  legat,  aliud  prz 
fe  ferunt.  Videtur,  inquit  , quod  ba- 
ptifmus  ante  Chrifli  paffionem  fuit  in- 
llitutus  , &c.  Quo  fcilicec  verbo  Di- 
vus Thomas  uti  fere  lolet  , cum  res 
non  efl  plana  & definita  . Itaque  exi- 
flimo.  Divum  Thomam,  cum  dixerit. 
Videri,  hoc  ipfum  fenfifle  , quod  di- 
xerit, viden  modo  , non  etiam  opor- 
tere. Quid  autem  dcfiniviffet  vir  alio- 
qui  prudens , & gravis  in  ea  re , quam 
rem  ad  fidem  nihil  attinere  intellige- 
rec  f Non  enim  aut  e literis  facris  , 
aut  ex  Apoflolorum  inflitutis  oolligi 
certo  potefl,  baptifma,  quod  Ap^flolis 
flatim  a converuone  fua  in  ufu  erat  , 
peccata  remittere,  gratiam  conferre. 

Nam  quod  Auguflinus  refert  , Qui 
lotus  efl  , non  indiget , nifi  ut  pedes 
lavet,  fed  efl  mundus  totus  j id  non 
oportet  de  baptifmi  munditie  intelligi, 
fed  de  ea,  de  qua  poflea  , Jam  vos /,«. 
mundi  eflis  projxer  ferraonem  , quem 
locutus  fum  vobis.  Quod  vero  a qui- 
bufdam  refertur  , Ego  nefeiebam  eum , 


'ziO  Anilorit.  Doliforum  Schtla/f. 


ergo  baptifmo  Chrifti.  Sic  enim  Ma- 
giiter  argumentatur.  Sed  hoc  argumen- 
tum infirmiui^  & incertius  eft  , quam 
ut  quid  firmum  certumque  conficiat  . 
Baptifmus  enim  Joannis  dupliciter  vo- 
cari potell  , aut  Joannis  inilituto  & 
audtoritate  exhibitus , aut  baptilmus 
aquz  , quale  baptilma  Joannis  erat , 
qui  videlicet  nihil  aliud  efsec  , quam 
meditatio  quzdam  & przparatio  ad 
novz  legis  (aeramentum  . Bimtirmus 
item  Chrifti  aut  fic  vocari  poterf,  quia 
Chrifio  jubente  & audore  minittratus 
eli  , aut  quia  inilitutus  a Chrifto 
ad  abluenda  peccata  . Diatur  ergo  , 
nec  abfurde  id  quidem  , illud  Apo- 
ftolorum  baptilma  , cujus  Joann.  ?. 
& 4.  capite  mentio  fit  , non  fuille 
Joannis  Baptifiz  in  priore  (enfu,  fed 
tii  pofteriore  tantum  > fuifie  autem  ba- 
piilmum  Chrifti  , quoniam  illius  pr*- 
cepto  & audoritate  Apoftoli  bapti- 
zaunt  . Unde  fi  quis  colligat  , jam 
tum  illum  fuiffe  verum  aov*  legis  fa- 
cramentum  , pari  ratione  argumenta- 
bitur , Un&onem  , qua  Apoltoli  an- 
te pallionem  ufi  funt,  )ara  inde  a prin- 
cipio fuifle  verum  8f  proprium  extre- 
mx  undionis  (aeramentum.  Quod  ta- 
metfi  nonnulli  Theologi  afferuerint  , 
non  tamen  expeditum  cft.  Apud  ve- 
ros (ane  gravelque  Theologos,  Undio- 
nem  c»trcmam  (aeramentum  effe  , fi- 
dei dogma  eft  ; an  ante  Chrifti  pa(- 
fio.iem  , an  poft  (uent  inftitutum , ni- 
hil ad  rem  exiftimant  pertinere.  C^od 
idem  & de  (aeramentis  Confirmationis 
& Poenitentix  (entiunt  . Nec  video  , 
cur  de  bapti(mo  nos  aliter  (entiamus, 
putcmu(ve  fidei  quxftionera  ede , num 
aute  palTiooem  Chrifti  hoc  (aeramen- 
tum fuerit  inftitutum.  Inftitutum  enim 
clle , didu  quidem  cft  proelive  > ita- 
que fete  Theologi  loquuntur;  (ed  quis 
eft  tandem , qui  hoc  e(Te  verum  ido- 
neis argumentis  oftenderit  > Quid  quod 
Theophyladus  tn  cap.  Joann.  tertium, 
Be  Cnryfoftorous  homilia  in  Joann.  x8. 
diferte  negant,  illud  baptilma,  de  quo 
agimus  , lacramenttim  ede  , quod  pec- 
cata remitteret  , gratiamque  confer- 
ret } Quid  quod  Hieronymus  in  dia- 
logo adverus  Lucifcrianos  , cum  du- 
plex baptifma  didinxidet , perledum  & 
imperfedum  , non  obicure  docet , ni- 
fi  in  cruce  ft:  refurredione  nullum 
baptifma  perfedum  ede  ? quamobrem 
Joannis  baptifma  fuide  imperfedum . 
Qmd  quod  Leo  in  epiftola  ad  Epifco- 


pos  Sicilix  inferipta  , eorum  oTtinind, 
videtur  (ententix  fubfcribere,  qui  con- 
tenderent Baptifmi  (aeramentum  , non 
quando  Chnftus  a Joanne  baptizatus 
eft,  fed  poft  refurredionem  editum  8e 
conftitutum  i Qnz  non  eo  dixi , candi- 
de (edor , quo  fcholx  communes  opi- 
niones improbarem . Nos  enim  ea  Theo- 
logia plus  utimur  , in  qua  dicuntur  ea  , 
qux  non  multum  diferepant  ab  opinio- 
ne communi . Quid  ergo  eft  ? Primum 
opinionem ’a  dogmate  fecerni  & inter- 
nofei  volumus  : deinde  Theologos  ad- 
moneri , ne  adedu  animi , qui  plerum- 
que brevis  eft  & ad  tempus  , (ed  ma- 
turo judicio  de  rebus  hifce  pronun- 
cient , in  quibus  prxfcrtim  non  ita  fa- 
cile expediri  poteft,  ad  fidem  pertine- 
ant , nec  ne.  Nam  fi  in  exemplo  , 
quod  modo  poluimus  , eas  rationes 
fcripturxque  teftimonia  liberet  adjun- 
gere, quibus  a contraria  parte  adver- 
(us  communem  fcholx  opinationem  pu- 
gnari poteft  , quxftio  forte  in  utran- 
que  partem  adeo  ambigua  redderetur, 
ut  difficile  e(Tet  judicare  , utra  cum 
fide  magis  & religione  confentiat.  Sed, 
ut  dixi  , non  dilputo  nunc  , fcholx 
communis  opinio  verane,  an  falla  fit  f 
quanquam  ab  inftituco  noftro  non  adeo 
fortaiTis  alienum;  fed  id  ago.  fcholalli- 
cas  opiniones  oportere  a decretis  fe- 
jungere  , fideique  quxftiones  ab  his, 
qux  modo  huc,  modo  illuc  transferun- 
tur, & fine  pietatis  jadura  poflunt  id 
utranque  partem  difputari.  Decreta  ar- 
dfe  tenere  debemus  , accurateque  de- 
fendere : opiniones  non  item  , fed  (I 
non  cum  Acadcmicx  , ac  cum  Chri- 
ftianx  modeftix  temperamento . Pro 
fide  etiam  cum  vtex  diferimine  pu- 
gna fic  i pro  his , qux  fidei  non  funt  , 
fit  pugna , fi  ita  placet , fed  incruen- 
ta fit  tamen.  Hxc  prxicripta  fervan- 
tem  licet  magnifice  , graviter,  anirao- 
feque  difterere  , licet  judicare  conftio- 
ter , vere , do^fque  & indo^s  utili- 
ter. Quorfiim  hxc  , inquies  , non  fo- 
lum  longe , fed  longis  cciam  ambagibus 
repetita  ? Nempe  ut  explicaremus  , id 
quod  cap.  fuperiori  in  conclufionibus 
breviter  fignificacum  eft  , nos  non  in 
fcholx  opinionem , (ed  in  certa  conftan- 
tiaque  de  fide  moribufque  judicia  ju- 
rafle.  Hxc  hujus  loci  eft  detendere  , 
illas  alterius  &:  loci  8c  temporis.  His 
igitur  expolitis,  facile,  utopmor,  ter- 
tium illud  argumentum  refelli  poteft. 
Nego  enim  (cholc  certo  conftantiqoe 

de- 


Lihrr  OHAvttt 


decreto  finitum.  Matrimonium  fine  Ec- 
clefi*  miniftro  .concraChim  , eflc  vere 
& propne  lacraraentum  . Nego  eam 
rera  ad  lidem  & religionem  attinere  . 
Neoo  omnes  fchol*  Ifaeologos  id  affe- 
rnifle  . H«c  tria  cum  docuero  , argu- 
mentum politum  omni  ex  parte  refuta- 
tum erit  . , 

Oftendam  ergo  primum  , opinionem 
communem  illam  elTe , non  fchol*  dog- 
ma firmumque  judicium  . Qui  hoc  in- 
telligi  potert  ? Quia  de  hac  re  Theolo- 
gi videlicet  ita  oiflerunt  , ut  nihil  fi- 
mfle  velle  videantur  . Lege  Magiilrum , 
Div.  Thom.  Scotiim  , Bona  . Ricar. 
Palud.  Duran.  c*tcrofqut  Ichol»  Theo- 
logos  , 8f  nifi  Ifatim  eorum  pendentes 
ac  vacillantes  ammos  deprehenderis  , 
tum  vero  me  aut  llultum  , aut  teme- 
raiium  judicato  . Nam  & cum  qu*- 
runt  , an  matrimonium  con^rat  gra- 
tiam , id  quod  eo  loco  maxime  finien- 
dum erat , non  definiunt  tamen  , fed- 
in  his  reterunt  , qu*  in  hominum  opi- 
nione funt  pofita  . In  materia  item  & 
forma  hujus  facramenti  Ifaiuenda  a«k 
co  funt  inconftantcs  & varii  , adeo  in- 
«rti  8f  ambigui  , ut  ineptus  futurus 
fit  , qui  in  tanta  illorum  varietate  ac 
dilerepantia  rem  aliquam  certam  , con- 
Itantetn,  exploratam  conetur  efficere  . 
Quod  fi  in  forma  & materia  facramen- 
ti  , qu*  res  in  facraraentorum  tradla- 
iiohe  vel  gravirtima  eft,  ambigue  Theo- 
logi inconllanterque  loquuntur  , nec 
definiunt  omnino  quicquam  : cur  in 
ea  quzilione , qu*  & levior  eft  , 
minus  ad  facramenti  hujus  conftitutio- 
nem  necel&ria  , aliquid  eos  certi  pr*- 
Icnpfifle  fateamur  ? Concilium  terte 
Florantmum  de  materia  , forma  , mi- 
^nijlro  facranicnti  Matrimonii  pr*fti- 
tuit  nihil  ; id  quod  fine  dubio  face- 
^^t^tis  omnibus  Ec- 
cleli*  facramentis  feciffet  , fi  de  lis  re- 
bus  vi^deret  quippiam  efle  a Theologis 
in  fchola  dcfmuum  . Przterea  num 
Matrimonium  fine  Ecclefiaftico  admini- 
ftro  nov*  legis  facramentum  effet  , 
nec  proprie  & exprefle  in  quzftionem 
Theologi  vocarunt  , nec  via  & ra- 
tione,, ut  folent  , Tcftigarunt  , nec 
argumentis  ullis  concluferunt  . Qui  i- 
giiur  vult  , eos  fine  difqutfitior>e  at- 
tenta , fine  diligenti  tradfatu  , 'fine  i- 
doneis  argumentationibus  certo  de  re- 
bus Theologicis  pronuiictalTe  , hic  vi- 
deat , ne  eadem  opera  illis  8e  inju- 
rius fit  , & m rebus  quoque  gravif^ 


Ut 


. Cap.  V. 

mis  deroget  fidem  . Adde  , quod  m ' 
Concdiorum  feriptis  , ac  fummonim 
Pontificum  epift.  decretalibus  id  obfer- 
vandum  eft  , ut  non  qu*vis  fimplex 
aut  aihrmatio  , aut  negatio  certum  fit 
exploratumque  judicium  , fed  funt  no- 
5?  ft***dam  peculiares  , quibus  certas 
Conctliorum  Pontiticumque  definiffimes 
intcrnolcimus  , quemadmodum  libro  t, 
latius  explicatum  eft  , His  ergo  notis 
ac  multo  etiam  magis  ad  fchol*  quo- 
que  decreta  lecemenaa  uti  debemus  , 
^oqm  fi  qu*cunque  fcholaflicorum 
limplcx  aflertio  dogma  fidei  certum  cl\ 
major  eft  protedo  horum  , quam  Pon- 
nneum  de  Conciliorum  audontas.  Quod 
fi  probari  neiBini  poceft  , iHud  «rte 
probari  omnibus  necefle  eft  xheo- 

^ ‘m®  ^ qu*ftione  'nihil  o- 
mnino  dehoifie . Etenim  nec  fententiam 
auverora  h*rcueam  erroneamve  dixe- 
ruiit  , nec  quod  dixerunt , id  firmiter 
catholicis  ampledendum:  breviter,  nui 
lam  noum  iiuerpoluere  earum  , qu* 
judicii  indicare^ fo-  ^ 

conficiendum  erat  , confedum  eft  : 
Theologos  M de  re  , quam  modo  ver- 
itmus,  mhil  certo  & conftanter  decre- 
vifle  , fed  incerta  inconftantique  opi- 
nione probabilem  unius  feifum  c*tero* 
efle  infecutos  . Ita  cafu  quodam  com- 
munis forte  confenfio  fadta  efl  : cum 
contra  ufu  q^que  venire  potuerit  , ut 
fi  primus  afleruiflet  , non  omne  fide- 
Iiutn  conjugium  facramentum  e/Te  . 
fed  quod  religiofe  facrateque  fuifln 
conftitutum  i fecundus  , tertius  , ac 
deinceps  reliqui  , quoniam  probabile 
ctiam  td  ciTct  , candem  fc/itcntjam  fc-^^ 
queremur  Sequitur  ut  oftendam, 
quicqoid  Theologos  opinan  contige- 
rit , nthil  tamen  ad  hdem  fpedjre 
an  cjufmodi  Matrimonium  Ecclc:  fi*  fa- 
cr^entum  fit  , an  non  fit . Quod , nt 
mihi  videor  , uno  hoc  argumento  fit- 
nle  8e  evidenter  expedio  , Tres  funt 
res  , quibus  efficitur  aliquid  ad  fidem 
Wrtinere  . Aut  enim  in  facris  libris  ha- 
betur kriptum. , aut  apoftolicis  infti-  ' 
tutis  eft  traditum  , aut  ex  utrislibei 
plane  certa  complexione  & confecu- 
«lone  coli  gitur  . Nulla  aurem  harum 
rerum  efficere  poteft  , Matrimonium 
fine  miniftro  prophane  contraftum  efTe 
nov*  legis  facramentum  , Ubi  ego » 
fi  Thomift*  omnes  cum  Scotiftis  exl- 
Ifant  , fi  cum  antiquis  juniores  velint, 

Q.  con- 


Dfgitided  by  Googlc 


342 


De  An£ivrlt.  DeUwum  SthelaU. 


contra  me  pugnare , tamen  fuperior  fim 
otcelle  cft  . Non  enim  , t^uemadmo- 
dum  nonnulli  puuat  , omnia  funt  in 
Theologorum  aufloritate  . Eft  quxdara 
tamen  lu  perfpicua  veritas  , ut  eam 
infirmare  nulla  res  poffit  . Eiperiancur 
hic  quantum  poflunt  vires  fuai,  fi  qui 
forte  contra  voluerint  dicere  , & cum 
ia  hac  eos  caula  iacrz  literae  , Apo- 
Holorum  traditiones  , Scholz  fyllogif* 
mi  deilituerint  ^ tum  vero  , nia  rudes 
& tardi  funt  , niecum  omnino  incelli- 
gant  , eam  qurefiionem  minime  ad  fi> 
Oem  pertinere. 

At  argumentabitur  quifpiam  , fide- 
lium Matrimonium  efiii  uovae  legis  ia- 
ciamemum  > non  autem,  efie  nujorcm 
rationem  de  uno  , quam  de  alio  : o- 
mne  igitur  fidelium  Matrimonium  efie 
(aeramentum.  Appelletur  vero  hic  Theo- 
logus , aut  hoc  etiam  nomine  dignus 
putetur  ? Dum  quidem  ita  argumenta, 
bitur  , noa  modo  Theolt^s,  fed  Phi- 
lofophus  , aut  etiam  DialeAicus  omni- 
no habent  non  erit  . Anne  ad  hunc 
modum  graves  Theologi  ratiocinantur  > 
Anne  hilce  argumentis  addudli  de  k- 
bus  fidei  pronunciant  > Equidem  Ba- 
ptifina  (aeramentum  efie  fcio  , fed  fi 
formam  (aeram  mimfirumve  non  ha. 
beat,  bapiiimus  erit,  (aeramentum  non 
erit  . Undlionis  quoque  (aeramentum 
agnofeo  : led  (ine  (aaa  forma  , fine 
Ecclefix  miniftro  , undlio  quidem  efie 
poterit  , (aeramentum  vero  efie  non 
poterit. 

Peenitemiae  demum  (aeramentum  ain- 
pledlor  , at  fine  forma  iacra  & mini- 
uro  poenitentiam  reperio  y (aeramen- 
tum reperire  nec  debeo , nec  vero  pof- 
fum  . btc  igitur , tametfi  Matrimonium 
facromtntum  eft  , non  ideo  tamen  con- 
jugium quodeumque  venerari  cogimur  j 
(ed  id  , quod  formam  (aeram  habeat  , 
& a vero  Ecclefix  miniftro  confecra 
tum  fit.  Alioqui>  fi  quodlibet  fidelium 
conjugium  Theologis  necefiario  (aera- 
mentum eft  , quis  Scotum  tuebitur  , 
qui  conjugia  , qux  (olis  nutibus  con- 
trahuntur , negat  efie  (aeramenta  ) Ac 
nifi  me  fallit  animus  , tt&t  negat  . 
Etenim  non  Magifter  , Sc  Divus  Tbo- 
mas  modo  , verum  etiam  Concilium 
Florentinum  docet  , orenta  (aeramenta 
verbis  cooftare,  qux  fi  defini,  nullum 
omnino  confici  (aeramentum  . Quod  fi 
femel  admittimus  , formam  (aeramenti 
efie  polle  aliquando  nutus  verbomm 
loco  lubftitucos  , nullo  paClo  effugere 


poteriisus  , quin  & mulus  lacerdos  a 
peccatis  abfolvere  , & mutus  epifeo- 
piu  facris  initiare  poffit . Atque  Ma- 
trimonium non  aliis  quandoque  nuti- 
bus contrahitur  , quam  carnali  copu- 
la. . Cum  enim  poft  fpoafalia  (pomus 
& fponfa  af&£lu  maritali  coeunt  , fa- 
tentur omnes  & Jurifperiti , & Theo- 
logi verum  matrunoniun»  confici . At 
carnis  commixtionem  sovx  legis  pro- 
prie fkramentum  dicere  abfurd^  efts 
Spiritus  quippe  (an£lus  , Se  facrameo- 
ti  gratia  pu  coitum  non  datur , ji. 
quxft.  a.  cap.  Conmibia  : non  igitur 
Ecclefia  docet , quodlibet  fideliuni  ma- 
thmoniura  (aaamentum  cfTc..  Nifi  quis 
adeo  defipit  , ut  Cajeianum  damnet  , 
qui  8f  probabilinime  , & me  quidem 
judice  vtrifiime  , Matrimonium',  quod 
inter  abfentes  per  literas  procuraioref- 
que  contrahitur  , Sacramentum  efie  ia- 
nciatus  eft  . Nam  qui  in  hoc  Cajeta- 
num  errafle  clamant , hi  non  intelli- 
gunt  nec  qux  loquuntur,  nec  qui- 
bus aftirmaac  . Quod  fi  nullo  idonea 
& necefiario  argumento  , fed  ftukis 
tuebuleiuirque  cl^oribus  alienas  refel- 
lere fententus  pergunt  ; atque  adso 
damnare  quat  probwiliter  8c  vere  ds- 
da  funt  , tum  nos  in  quiete  & filen- 
tio  taciti  illorum  ftuliicum  ameniiam- 
que  ridebimus  . Concedant  illi , ununa 
^o  altero  facramenuim  (umere  , cum 
pro  altero  contrahit  > concedant  , (a- 
cramenta  Chrtlli  ablentibus  adminiftra- 
ti  , eifdemque  St  gratiam  conferre  , 
& peccata  remiture  . Nos  enim,  quo- 
niam hzc  abfiirda  funt  , concedere 
potius  volumus  , ejufmodi  contradas, 
qui  inter  abfentel  tranfiguniur  , ma- 
trimonia quidem  veriffima  efie  , vera 
(aeramenta  nuUo  modo  . Quibus  ex 
rebus  breviter  difpuiacis  inielligi  pot- 
eft  , non  folum  non  efie  dogma  fi- 
dei , omne  , fidelium  matrimonium  (a- 
craraentum  efie  , fed  etiam  coiurar 
riam  omnino  fententiam  probabilio- 
rem efie  . (^lod  fi  licuit  Scoto  , ae 
Cajetaoo  , ut  vere  licuit  , matrimo- 
nia , qux  vel  non  verborum  , fed  re- 
rum notis  , vel  per  procuratores  con- 
ficerentur , ab  Ecclefix  Sacramentis  e- 
xiroere  , ecqua  religio  nos  aftringit  , 
ut  matrimotfium , quod  civiliter  & pro- 
phane Judzorum,  wacenorum.  Ethni- 
corum more  , fine  facris  qxrsmoniis  , 
fineque  Ecclefix  miniftro  contrahitur  , 
(aeramentum  die  proprie  £ueamut  i 
Praciiuciin  cum  conuaria  («lentia  non 

mo- 


Digitized  by  GtXlgle 


1 


Uhtr  OSlttvH/  . C«p.  V. 


nxxio  probabilior  , fed  8c  ad  catho- 
licam hdem  tuendam  facilior  , & ad 
Lu^cranorum  tela  depellentia  folidior 
fit. 

Age  vero  , quando  me  in  htinc  lo- 
cum deduxit  oratio  , quibus  ego  argu- 
mentis pcrfuafus  fum  , eifdem  Led^-i 
, perfuadwe  conemttr  , Matrimonium  e- 
jaftnodi  racratnentum  proptie  non  ef- 
ie  , quod  fcilicet  fignum  fandbfica- 
tkmis  fit  , & ejul^cm  fanftificationis 
in  1’umentibut  digne  caufa  fit  , Quem 
laborem  (pero  tne  non  fraftra  lufce- 
pnmm  , cum  videam  meaim  8e  ratio- 
nes , 6c  tefHtnonia  , & lacramentonnii 
demum  naturam  totam  mirifice  confen- 
tire  - Illud  vero  mihi  periuafi  pri- 
mum, quoniam  bci  amenta  proprie  di- 
Ai  ticne  Cunt  religioms  exremonie  . 
Sacrorum  enim  uIm  ad  religionem  , 
qua  Deum  colirmir,  pertinec . Quocir- 
ca Sacramentum  opus  eft  religioms  . 
In  Sacramentis  quoque  profitemur , nos 
falutem  a Deo  fahnari  qurrere  : hzc. 
vero  profeflio  , qu*  Tidei  interioris 
externa  teftacio  eft  , ad  eam  tinutem 
attinet  , qua  Deo  cultum  exhibemus  , 
Atque  peccata , qux  in  facrameotoriim 
abuhi  (unt , virtuti  religionis  adverfan- 
/.  I*.  cu  tuf  . Et  Auguftinus  non  qnodiibet  fi- 


243 

irimonio  , quod  modo  verfiunus  , nuU 
lut  eft  facramenti  miuifter:  nullum  er- 
go confiettur  (^ramentum  . Nec  veto 
audiendi  fiint  illi  , qui  pntab^  , vi- 
rum ac  iuraiinam  efie  fibi  victmm  U- 
cramenii  miniftros : quos  ^o  manife- 
llis  argumentis  evincerem,  txfi  ad  alia 
graviora  feftinaret  orario. 

Praeterea  fideles  noa  fe  exiftinunt 
efle  facnlegos  , fi  non  funt  in  gratia  , • . 
quo  tempore  fic  prophane  contrahunt . 
in  animis  ergo  fidehuni  infcriptum  eft, 
ejufmodi  oontradum  non  efie  Eccklic 
tacramemuni  . Nam  fi  lacrantencum  eC- 
fet  , lactHrgium  haud  dubie  commit- 
teret is  , qai  in  peccato  mortali  con- 
ji^em  dneeret  . Atqne  fi  excommu- 
nicacus  jnatnmonium  buiafinodi  cou- 
traheret , (acrtlegns  quoque  bis  eliec, 
utpote  qui  iacramencis  Ecclcfiae  fi:  in- 
digne ingereret  , quibus  privatus  per 
Ecclefiam  eft . Qux  oouua  quam  ab- 
horreant a fidebuna  commum  Icnfu  , 
facile  , etianfi  ego  non  admoneam  , 
inteUignur  . Ad  kxc  Anguftinus  in  e-  fft/.  ij. 
pift.  ad  Sonifociom  tradit  , oportere^ 
res  ipfas  corpqteas  , quibus  ficramen- 
ta  conftaHt  , 'nagineai  Sc  fimiHtudi- 
nem  gerere  ejus  iau^ftficKionis  , cu- 
jus figna  & caufie  efie  dicuntur  . 


gnum  rei  lacr*  definit  elfc  facramen-  fcaptilmus  lotione  exterius  admiraftrs- 


tura , fed  quod  fit  Cicrum  fignum . Qui- 
bus rebus  efficitur,  ut  facramenta  divi- 
ni cultus  ac  religionis  facra  quxdara 
opera  fint  . Ctim  igitur  Matrimoniotn 
folis  verbis  viri  & faimin*  civiliter 
propbaneque  contrarium , licet  rei  fa- 
cr*  fignacolum  fit  , non  fit  tamen  o- 
pus  religionis  facrum  , corte  non  eft 
proprie  facramemum.  Aliiwui  fi  rebus 
latis  eft  fignificationtm  affingere  , nt 
facramenu  diantur  , lerpens  xnetts  , 
atque  manna  proprie  fint  foeramenta  , 
acqtK  adeo  in  univerrora  omnia  , qu* 
gratia  fignificandi  res  lactas  inftituu 
lont . Id  quoniam  abfiirdum  eft  , con- 
fentiamui  verum  illud  effe  quod  polul- 
mus,  conmibia  fine  facro  miniftro,  fi- 
neque aliqua  religionis  facra  c*renMnit 
iniia , non  efifc  Cfutftian*  religioois  fa- 
cramenu. 

Deinde  cencilium  Plorentimim  , e- 
numeratis  feptem  now*  legis  lacramen- 
tis  , Hxc  «mrja  facramenta 


ta,  1'piricualis  abludonis,  quam  cfteit, 
imaginem  & figuram  habet  . Euebari- 
ftia  refedlione  potus  cibique  vtfibihs  ia- 
vifibilem  reftaioiiem  a^mbrat . Eo- 
demque  omuioo  modo  in  creeris  ia- 
cramentis  externa  quadam  aiftione  8c  • 
r^rrfeutatione  lanaificatio  interior  de- 
lineatur , 6c  quafi  ob -oculos  poni- 
nir-.'  Matrimonium  autem  hujufmodi  ci- 
vile 8e  prophanum  nec  fandlificatio- 
nis  imaguiem  gerit , nec  ad  landlifican- 
dum  luD  quadam  exteriore  laniftiutn 
f^ie  exhibetur  - Non  eft  uaqnc  pro- 
I*ie  fitcramentmn. 

Prxterea  ConcUum  Florcaanum  do- 
cet , idqne  Theologorum  oundurn  de- 
cretum m , onuua  facramenta  ver- 
bis oooftare  tanquam  fi>rma  , qua  per- 
fidtur  fkramentMn.  Incroihbil;  eft  au- 
tem , nifi  a forma  facra  facraraentuos 
perfici . Quemadmodim  enhn  luimana- 
forma  hominem  efficit  , 8c  aibedo  £i- 
dt  album  1 ita  produs  necefle  eft  a 


- . «"qwt  , 

tribus  pernoumur,  videlicet  rebus  tan-  forma  fKra  quodcanqne  faccarocntuni 
qsiaei  maceria,  vn^s  tanqoam  forma  , cxdlere  . Atqui  in  matrimonio  , quod 
fc  pertona  ininiftTi  conrrentis  facra-  civili  more  mopbaneque  contr^tur  , 
mentam  . Quorum  fi  aliquod  defit  , nulla  verba  facra  funt:  nulla  igf^  eft 
H0a  perficitur  lkrame;:uiin.  Ai  in  na-  fta  facramenti  ne  fades  quidem  . Nec 

Cl.  a vero 


-r 

Digitized  by  CoOgle 


?44  De  Au£ioritate  Doitorum  Schol. 


vro  dici  potefi  , verba  , quibus  utan- 
lur  contrahentes  , nempe  , Ego  te  ac- 
cipio io  meam  , &c.  efle  bupis  lacra- 
«nenji  formam  , Primo  quia  verba  e- 
ius  , qui  iuicipit  {aeramentum  , mate- 
ria {'aeramenti  effe  poffuni , forma  ef- 
fo  non  poiTunc  . Forma  fiquidem  ab 
agente  eziftit  in  pafliim  , meqiantibus 
caufis  admioiilris  . Sacramentorum  er- 

So  formx  a Deo  per  lacrorum  mini- 
Tcs  in  eos  prodeunt  , qui  iacramenta 
recmiunt  { id  quod  indudione  mamfe- 
fti  flima  liquet  in  omnibus  facramentis, 
qux  foie  controverfta  Iacramenta  font  . 
Tum  quia  in  omnibus  facramentis  , li- 
cet materia  fit  res  aliqua  naturabs  , de 
quz  ante  in  humanos  ufus  conferri  fo- 
leat  , forma  tamen  fupematiiralis  fit 
«portet  , CUJUS  fcilicet  & vis  de  figni- 
ficatus  non  a natura , fed  a caula  qua- 
dam iuperiore  oriatur  . Cum  enim  fa- 
cramentum  quiddam  fupernaturale  fit  , 
forma,  qua  conUituitur,  per  fidem  ac- 
cipienda ell , non  item  pn  naturam  . 
At  illa  verba , F.gp  te  accipio  in  meam, 
undique  naturalia  funt,  atque  omnibus 
ufurpaia  gentibus,  quz  etiam  fine  fide 
contrahunt  . Adde  , quod  forma  facra- 
menti  figmficat  cum  fpiritualem  etfe- 
^m,  cujus  caufa  facramentura  effe  di- 
citur . I^m  facramenta  , ut  in  fcholz 
proverbio  ell  , efficiunt  quod  figurant. 
Significatio  autem  {aeramenti  in  for- 
nia  vel  maxime  elucet  . Illa  vero  ver- 
ba , Ego  te  accipio  in  meam  , nullius 
efledi  Ipiritalis  figna  lunf.  Verba  infu- 
• per  , quz  funt  facraraentorum  formz  , 
_ divina  inilitutione  przfcripta  & deter- 
minata fum  , neque  poliunt  hominum 
arbitrio  immutari  , quemadmodum  D. 
Thomas  in  tertia  parte  demonlirat . At 
verba,  quibus  matrimonium  contralwn- 
dum  fit  , nulla  funt  ommno  definita  : 
fod  innumeris  verborum  formis  , non 
fynonymts,  fed  variis  de  dilfimilibus  e- 
jufmodi  contra&us  fieri  poteft  . Noh 
ergo  verba  ilta  , quibus  utuntur  Ipon- 
fus  de  Iponfa  ad  contrahendum  , forma 
facramenti  ChrilHani  funt  . Przterea  , 
quando  verba  aliqua  funt  forma  facra- 
menti , fi  nutus  vel  feriptura  vel  aliud 
unumquodiibet  lignum  eorum  loco  ver- 
borum fubfiituitur  , inanis  nimirum  a- 
dlio  ell  . At  fi  contrahentes  loco  ver- 
borum nutus  vel  feripturam  /upponant, 
zque  conficiunt  matrimonium,  ae  fi  ver- 
borum millibus  uterentur  . Quod  pro- 
ledlo  fi  quis  redle  confideret  , non  le- 
ve argumtmum  eft  , cur  verba  contra- 


hentium hujus  lacramenti  materia  fint  . 
Nam  przterquamquod  materiam  facra- 
menti  is,  qui  fufeipit,  adminiflrare  pot- 
eft , formam  non  poteft  , cum  in  idem 
forte  lacraolcntum  verba  loco  mate- 
riz  formzque  recurrunt  , pro  verbis  , 
quz  materiz  vicem  habtni  , nutus  a- 
luque  figna  poni  polTunt  , pro  verbis 
autem , quz  fonnz  vice  funt , poni  noii 
polTunt.  Quz  res  in  Poenitenuz  facra- 
meiito  facile  cernitur  . Verba  igitur 
contrahentium , pro  quibus  omnino  ver- 
bis figna  quzvis  alia  fubftituere  licet  , 
materia  faaaracnti  effe  forfitan  queant , 
forma  non  queant.  Id  quod  hoc  etam 
argumento  confinnari  {Mteft  . Nomen 
emm  lacranenu  pro  materia  accipi  fo- 
let  , pro  forma  non  itera  : quemadmo- 
dum p.  Thora.  egregie  diferteque  do- 
cet 4.  fen.  d.  I.  q.  1.  a.  i.  q.  ad  1.  de 
d.  q.  I.  art.  I.  q.  1.  ad  1.  Baptifmus 
erum  , id  eft  ablutio , facramentutn  cft, 
Don  illa  verba  , Ego  te  baptizo  , dec. 
UnAio  , Confirmatio  , Poeniteniiaque 
limiliter  . Verba  autem  contrahentium 
funt  (aeramentum  , ut  idem  audior  le- 
ftis  eft  additionum  quzft.  44.  artic.  1. 
ad  i._  Dicimus  namque  matrimonium 
ejTe  lacramentum  . Matrimonium  au- 
tem coniradlus  ille  eft  , qui  ex  ambo- 
rum verbis  confticuitur  . Verba  igitur 
contrahentium  materia  facramenti  lunc, 
forma  non  funt.  Jam  illa  falfa  de  conv 
memitia  effe  quis  non  videt  , quz  ju- 
niores Theologi  confinxere  , ut  civi- 
lem hunc  humanumque  contra&um 
Chrifti  Ae  Ecclefiz  facraipentura  eflie 
tuerentur  f Quz  quidem  pleraque  in- 
fidelibus valde  nugatoria  lunt  , fideh- 
bus  autem  parum  iblida  . Hic  tibi  di- 
cit , contranentes  ipfos  eflfe  materiam 
facramenti  i hic  , non  ipfos  , fed  con- 
fenfuin  : alius  , geftus  , de  nutus , qui 
a viro  foeminaque  exceptis  verbis  adhi- 
bentur : alius  , prioris  ioqiieniis  verba 
materiam  efle  atfirmat , pofterioris  for- 
mam . Quz  utinam  graviter  , vece  , 
probabiliter  dicerentur,  n:  jure  ab  hz-  . 
reucis  rideremur  . Quorfum  autem  at- 
tinet , in  re  gravilfima  tenuiter,  ne  di- 
cam ridicule  philofopliari  f C^orfum 
in  re  ad  fidem  de  religionem  necei- 
faria  tanta  varietas  Se  inconftantia  ? 
Non  enim  , ut  Hieronymus,  aic  , poteft 
unquam  verum  afteri  , quod  divcrfiim 
eft  . Et  rurfum  , Verum  , inquit,  non 
efle  quod  variat  , etiam  maledicorum 
teftimonio  comprobatur  . Quid  quod 
soatenam  nos  6c  formam  lacramenti 

quz- 


Digitized  by  Googl^ 


' Uber  OSfavitf,  Cap.  V.  245 

qpcrimus  , hoc  cft  , res  quafdam  reli-  ^us , qiuin  ratio  argumenti  pofici 
gtone  (aeras  , hi  vero  de  forma  mate-  jlulato  , digreiTum  efle  : fi  digreiUo 
riaque  contradhis  prophani  naturalif-  unen  dicenda  eft  , ubi  quod  in  u- 
que  refpohdent  . Nam  fi  apud  Ethni-  tranqne  partem  adeo  probaDilicer  dif- 
cos  de  padli  illius  convencionirque  na-  putari  poteft  , hoc  nos  contendimus 
teria  6e  forma  controverfia  elTet  , non  non  ad  cathoficam  fidem , fed  ad  fcho- 
aliter  profedlo  illi  ac  noftri  Theologi  lac  opiniones  reierendum  . Ac  ea  res 
loquerentur  . Ita  Lutherus  more  &o  verbis  paucioribus  dici  jpoterat  , Po- 
Tneologos  fatis  jocolc  lufit , quod  re-  terat  (ane  . Verum  difficile  eft  , ut  in 
ligionis  noftrx  facramentum  ex  his  omni  loco  verba  rebus  quafi  pwa  Se 
vd  integrum  8c  perftdum  conftmiif-  demenfa  refpondeaat  . Et  libuit  tan- 
(ent , quz  penitus  omnia  in  matrimo-  dem  quam  plurimis  argumentis  addi-  . 
nhs  paganorum  reperirentur . Ac  cer-  cere  , fine  ecclefix  minifiro  conjugii 
te  materiam  4c  formam  civilis  natura-  Iwramentum  nullum  efle  , ut  inde  pa^ 

Hfque  contradns,  qtttbns  in  omni  fent  teret  , eam  queihonem  nullo  modo  ad 
per  lege  omnes  ufi  funt  , qu^ne  per-  fidem  attinere,  quod  fecundo  loco  pol- 
petuo  Sc  fidelibus  Se  infidelibus  iuert  Ucitus  fum. 

communes  , eafdem  omnino  e(Te  mate-  Attende  nunc  , Ledor  , dum  illud  . 
riam  6c  formam , quibus  integra  8e  per-  quod  poftremum  erat , abfolrimus . Non 
iefta  ndftrc  religionis  conftitnaniur  fa-  omnes  , inquam  ,■  (cholx  Theologi  tn 
cramenta  , non  Liivhero  dicam  , icd  eam  (enceuciam  convenerunt , quenud- 
vrx  cuiquam  perfuaderi  poterit  , nifi  modum  in  enumento  fumitur  . <^in 
ei  , apud  quem  tantum  opinio  pr^-  etiam  nonnulli  graves  audores  nraif- 
dicara  potell  , ut  etiam  fine  ratione  cum  feniiimt  . Atque  in  primis  Guil-  '* 

valeat  . Equidem  eum  ad  refponden-  Icimus  Parifienfis  , in  libro  de  Sscra- 
dum  argumentis  Lutheri  me  comparo  , memis  , craQ.  de  Matrimonio  , capit, 
quibus  ille  multipliciter  facramentum  9-  quxft.  i.  negat  , matrimonium  veri 
hoc  conatur  evertere  , non  id  defen-  nominis  (aeramentum  e(Te  , Se  facra- 
dendum  fumo  , matrimonium  ejulinodi  mentalem  virtutem  habore  , nifi  ficer- 
fiicramentum  efle  , tn  quo  nulla  facri  dotali  minillerio  confecratum  fuerit  . 
facies  appareat  , qnodqne  univoce  cum  Nam  Magiftrum  Se  Durandum  noa  re- 
extefis  iteramentum  e(fc  , ne  cogiu-  foro  , qui  tn  univerfum  opinantur  , 
tione  quidem  informari  pofie  vtdea-  matrimonium  gratiam  non  confene  . 
tnr . Sed  live  noftn  opinio  vera  , fi-  Qui  profodo  hoc  loco  non  erraffent  , 

Te  falfa  fit  ( nihH  enim  moror)  fi  Lo-  nifi  communis  opinio  in  extremo  po- 
eherani  de  hoc  matrimoniorum  gene-  fiu  eis  vehememer  improbaretur  . Pa- 
re  difoemarc  voluerint  , intellijnm  fo  tres  item  concilii  Colonienfis  aperte 
m fchoLx  drlceraiiones  tneurriffe  s nec  mficiamor  , clandeflimim  matrimoniom 
oponere  ctthelioim  ad  eonim  argu-  efle  propne  (acramentnm  : atque 'iidem  *' 
mema  rtipondm . Sin  vero  argumen-  quoque  non  oMcure  aflerum , aliud  ef- 
rentur  , Matrimonium  cum  facris  ce-  (t  verbum  , quo  contrahitur  matrimo- 
remoniis  , ctim  facra  timent , cum  Ia-  mum  , almd  , qnod  efficit  inltnmomi 
cra  forma  , a faere  mmiftro  admint-  (aeramentum  s nec  faris  efle  ad  facra- 
flratum , quemadmodum  in  Ecdefia  P.t>-  mentum  ea  verba  , quibus  mutuus  con- 
ma4;it  fmper  ufque  ab  Apoftolis  ad-  fonfus  exprimiiur  , fed  aliud  verbum 
mmiftratum  eft  , fi  hoc  , mqnam  , ar-  requirendum  , quod  , ut  tn  exteris  fi- 
gnmentcntwr  , facramentum  Ecclelix  crameneii  , acciens  ad  elemtntiim  fii- 
«on  efle  , tunc  catholicos  refpondeac  ciat  facramentum  : quod  utique  ver- 
fidemer,  animoie  defendat,  fecure  con-  bum  fidet f fit  , non  natnrx  . Quonim 
»ra  pugnee  . Poterit  enim  coniirinaneas  in  hoc  fctieeiitiara  difficile  eU  fadu 
caulas  omiri  pofeemi  reddere  de  -ea  , non  probare  . In  eo  non  proto , qu^ 
qux  eft  ia  Ecclefia  firma  , perpetua  , verbum  rthid  , qwo  lacramenci  forma 
cortftanfque  dodrint  s fiotcrit  fidem  continetur  , non  inde  petunt  , unde 
quoque  noftram  Se  fnavtter  tnfinuare  frmpcr  catholicis  petitum  eft  . Enim-  •*  y* 
fidelibus,  & graviter  ab  infidelium  ca-  vero  quibas  ritibus,  qutbufque  omnino 
lamniis  vindicare.  Quam  ego  cum  Lu-  verbis  (aeramenta  ecclefix  conficient 
theranis  dilputationem  libentiffimo  nunc  Itm , non  alinndc  verius , tutius , con- 
animo  aggrederer  , (i  id  hujus  libri  in-  ftanriiis  peti  poteft  , quam  ab  ecclefix 
(iituuim  patcrciUr  . Video  autem  me  Romanx  perpnoa  confoetudine  . td 

Q J de 


Digitized  by  Goe^fe 


1^6  De  Au^oritate 

«jc  his  non  eft  hic  locus  diiTcietioi . fi- 
lio tone  opponunius  propriam  hujus 
lacramemi  materiam  & formam  expli- 
cabimus . Nunc  a<f  ici  , quod  inilicui- 
mus.  Non  ii  folum,  quos  diximus,  no- 
fentcncix  aflentiuncur  , lied  1’ctrus 
Palud.  4.  icnc.  uilt.  $.  quzft.  a.  impru- 
dens in  eam  quoque  delcendit . Nam 
quum  vir  & tormina  civiliter  contra- 
hunt , eci^mtl  peccatores  (int  , nec 

nitentiani  agant  , non  credit  eos  ef- 
ros  lacr  Jegii  . Id  quod  nullo  mev 
do  probabile  cHet  , fi  cjulmodi  matri- 
monium eflet  verum  ecclefix  lacraraen- 
tum  . Omnes  quippe  fine  controverCa 
facrilegi  funt , qui  poft  peccatum  mor- 
tale fine  poenitentia  Chrifii  iacramen^ 
percipiunt  • D.  vero  Thonus  beet  in 
fniptis  communes  fere  opiniones  fe- 
queretur  , fed  a veritate  tandem  raiio- 
ueque  coaiSus  nollrz  opinioni  fubfcri- 
pfit  . Cum  emm  in  4.  dill.  i.  qu.  1. 
art.  3.  docuitlet , veri»  in  omni  lacra 
mento  iieccBaria  efle  , quinto  id  argu- 
mento impugnavit  in  hunc  mooum  : 
l^xnitentia  & matrimonium  funi  lacra- 
ineiita  > fed  dc  integritate  eorum  non 
lunt  verba  aliqua  . &c.  Cui  argumen- 
to ille  quidem  relpoocbi  , quod  matri- 
monium ieoandumquod  efl  m officium, 

Sc  poenitentia  fecundum  quod  eil  vir- 
tus , non  habent  aliquam  formam  ver- 
borum . Sed  fecundum  quod  utrumque 
eft  facramentum  , in  dilpeniatione  mi- 
niftrorum  ecclefix  confiltens  , uirun- 
que  habet  aliqua  verba  . Ha^nus  D. 
Thom.  Et  ^ lib.  adverlus  gentes  , cap. 
78.  non  aliter  docet  nuptias  facran^- 
tum‘elle,  nifi  ad  modum  , quem  dixi- 
tnus,  per  ecclefix  miniftros  ^pulo  ^f- 
penfentur . £a  , inouit  , quz  ^r  mini- 
ilros  ecclefix  populo  dif^olantur  , fa- 
crameiiu  dicuntur  . Matrimonium  igi- 
tur , fecundum  quod  confidit  in  con- 
jundtione  maris  & fceminx  intenden- 
tium prolem  ad  cultum  Dei  generare 
& educare  , ed  ecclefix  lacramemum  . 
Unde  & quxdam  beoediQio  nubenti- 
bus minidros  ecclefix^  adhibetur  . 
Hxc  ille  . Ac  patrum  quidem  memo- 
ria mitrimonium.  'proprie  ede  lacra- 
memuro,  ita  demum  proditum  ed  , fi 
, facerdotis  miniderinm  interveniat  . Sic 

cnftipZ'  Calixtus  in  epid.  ad  omnes  Galliarum 
epifeopos  prtMit  . Sic  Syriaus  ad  Cu- 
meriumTarraconeof.epifcopum,  cap.  4. 
Sic  Nicolaus  ji.  quxd.  s.c.  Lotharius. 
Sic  Hormifda  , bvaridus  , Ifidorus  , 
quos  refert  Cratian.  jo,,  q.  proiiide- 


Do^ormn  ScMaji. 

re.  Sic  concilium  Caithagineare  4.C.  ij. 
referltirqu:  50.  q.  5.  c.  Sponfus  . SiC 
concilium  Lugduncnfc  , & refertur 
q.  j.  ca.  Nufii . Sic  concilium  Latera- 
neole  de  Simo.c.  Cura  in  ecclefix  cor- 
pore . Sic  concilium  Condaucienfe  (ub 
Martmo  V.  in  fine  concilii  . Sic  Cle- 
mens de  privileg.  Religiofi  . Sic  Ara- 
brof.  bb.  1.  epidolarum  , epid.  1.  qqx 
fcribitur  ad  VigiUum  . Quorum  ego 
ledimonia  nec  adferibo  , nec  expen- 
do , quoniam  , ut  dixi , alterius  & lo-  c y/  ^ 
ci  & temporis  ed  difpuutio.  Certe  B- 
varidus  matrimonium  cl^dedinum  fi- cr<rtr«7». 
ne  lacerdoie  contradlum  , tantum  ab- 
cd , ut  (aeramentum  ecclefix  fauatur  , 
ut  adulterinum  eium  contubernium  ap- 
pellet . His  adde  , quod  nollrx  etiam 
opinioni  fubfcribunt  jufifperiti  prope- 
modum  univerfi  , quf  quum  negant  , 
nutrimonium  gratiam  conferre  , fine 
dubio  id  intelligunt  de  contradu  civi- 
li, <^em  facramentum  latius  ulurpaio 
vocaoulo  appellant  . At  cum  adminir 
dratio  facerdoialis  accedit  , non  ob- 
fcur:  jmifperiti  tradunt  , pn  aduv 
facerdotis  conlecramis  conjugium  gra- 
tiam conferri ; ideoque  non  licere  pro 
eo  pecuniam  acupere  , quia  factamen- 
tum  ecclefiadicum  ed  . Ubi  jurecon- 
fuhi  probabilius  , ut  equidem  fentio  , 
quam  theologi  loquuntur . Tametfi  Theo- 
logi etiam  quidam  doAi  lane  & gra- 
ves inventi  funt  , quibus  communis  il- 
la reliquorum  lententia  difplicet  . Pro 
qua  fi  qui  adhuc  contra  nos  deterinc  , 
non  debent  datun  nodra  pladta  da- 
mnare , fed  idonea  abqua  argumentar 
tione  refellere  . Ego  emm  eifi  non  is 
fum , qui  nihil  unquam  falli  approbem , 

I«1  ea  , qux  didero  tamen  , non  arro- 
nnier  prxjudico  , nec  revoco  ad  ar- 
mtrium  meum  , led  vel  fandiorum  te- 
dimooiis  , vel  ratione  probabib  con- 
fentaoeaque  confirmo  . Sic  jure  ac  me- 
rito polfum  a viris  do&is  podulile  , 
ut  de  me  non  nifi  caufa  cognita  judi- 
cem . Quod  fi  rationibus,  quibus  ego 
ducor  , falfam  me  habere  fententum 
doceant  , graiilGme  accepturus  fnm  . 

Ut.  vero  fioc  argumentis  quilqu^  fo- 
la  me  afleveraiione  vincat  , fieri  cer- 
te vix  poied.  Sed  de  fchoUe  auftorica- 
u di^hun  cil  facis . 


ca; 


D« 

mus  j.  tit, 

4, 


Cr0iiSM^dijt, 

^urtlMri»  /. 
4«  r.X)9* 


LUer  OitavMf 

CAPUT  VL 

Sf  Mu3trit»tt  juris  Pnssifieii 
frnsliIKisfm , 

ATque  hic  quidem  liber  concludi 
jam  pqrerac  , ciit  Theologiae  ju- 
ns  pontificii  prudentia  jungeretur  , ef- 
fetque  proinde  hoc  etiam  loco  expli- 
candum, quantum  juris  hujufmodi  pru- 
dentium audloritas  Theologo  ad  argu- 
mentandum conferat  . Sunt  enim  <mi- 
dam  ufque  adeo  in  ea  facultate  doait 
Mfigifi  , ut  illorum  au&oritatem  ab  u- 
Ai  prorfus  Theologiae  remotam  effe  ar- 
bitrentur. Nos  vero,  hujulmodi  dodo- 
rum  audoritas  quanti  fit  Theologo  fa- 
cienda , paucis  oftenderaus  , illo  prin- 
cipio fumpto  , Theologis  , qui  ponti- 
ficum canones  ignorent  , nimis  mul- 
ta deefle  ad  ufus  Theologiz  necefla- 
rios. 

Principio  enim  , fi  a Theologis  a- 
pimarum  cura  non  eft  aliena  , fcd  po- 
tius animas  regere  eorum  quafi  pecu- 
liaiB  munus  e(l  , procul  dubio  cano- 
nici juris  feientia  eft  illis  neceflaria  . 
Nam  quemadmodum  non  eft  in  Ab- 
batem eligendus  , nifi  qui  ante  fuerit 
in  regula  competenter  inftrudus , ut  c. 
Oflioi  de  eled.  Innoc.  tradit : ita  ne 
cura  quidem  Ecclefiam  gubernandi  eft 
ei  committenda  , qui  ecclefiafticas  re- 
gulas nefeit  . T heologus  igitur  , qui 
vel  epifeopus,  vel  parochus  futurus  eft, 
nifi  canones  ante  didicerit  , quibus  fi- 
deles debent  in  Chriftiana  religione  fe 
ecclefiz  ceremoniis  inftitui  , non  ha- 
bebit profiedo  ad  rem  hanc  publicam 
eerendam  Theologiz  officinam  fatis  in- 
ftnidam.  Atque  hinc  illa  funt  ex  Coe- 
Icftino  , Leone  , Augiiftino  , feptima 
fynodo  , concilio  Carthaginenfi  , con- 
cilio Toletano  4.  concilio  Aurelianen. 
4.  quz  pjrtim  a Gratiano  , partim  a 
Burchardo  referuntur  . Quibus  omni- 
bus focis  idem  omnino  przfcribitur  , 
hoc  eft  , facerdotes  Canonum  eccleiia- 
fticorum  oportere  effe  peritos  . Kpilco- 
pis  Item  juris  canonici  intelligentiam 
ellc  necciTariam  , facile  oftenditur  ex 
c.  Accedentibus  , de  exceff.  przlat.  u- 
bi  definit  Pontifex  , ad  epifeopum  per- 
tinere de  caufis  nutrimonialibus  co- 
gnofeere  publicas  poenitentias  vel  in- 
jungere, vel  tollere  , indulgentias  con- 
cedere. At  hzc  omnia  nifi  fciat , quo- 
modo & quatenus  per  jus  liceam,  nui- 


, Cf^.  VI.  247 

la  ratione  rite  agere  ;meft  . Qua  de 
K quoniam  late  differunt  Innocen.  Ho- 
ftien.  Anton.  de  Butri.  Cardin.  Ab- 
bas, & czteri  jurifperiti  in  cap.  Cum 
in  eundis,  dc  elcdio.  & w cap.  Nifi 
cum  pridem  de  renun.  8c  in  cap.  1.  de 
confanguinit.  & aflinit.  Gratianus  quo- 
que 11.  dif.  Cofmus  in  pragmat.  ian- 
Cfione  Gallicana  , tit.  de  collatio.  S. 
taliter  , Joan.  de  Anania  in  cap.  Quia 
nonnullis  , de  oiagiftris  , Auguftin.  de 
Anco,  in  Ub.  de  pouftate  ecclef.quzft. 
108.  art.  }.  Antou.  }.  part.  tit.  cap. 
I.  nos  hic  nil  fuperaddemut.  Solum  ar- 
gumentabimur , canonici  juris  cogni- 
tionem Theologo  effe  pcmeccllariara  . 
Cuna  enim  Thralogi  propria  fiindio 
fit,  exhortari  fideles  in  dodrina  fana  , 
iidem  quippe  Theologi  , qui  ,magiftrt 
animarum  cfle  dicuntur  ; dodor  vero 
cccleftz  non  divinas  modo  leges  , ve- 
rum etiam  ecclefiafticas  populum  do- 
cere debat : abfurdum  fane  eft  , au- 
ferre a Theologi  munere  canonum  di- 
fciplinam  . Nam  licet  in  feriptura  fa- 
cra  przcepta  viveuiii  majori  ex  parte 
tradantur  , fed  , ut  CardinaL  Turie- 
cremat.  in  prooemio  decreti  docet  « 
doffiioa  morum  in  fpecie  , fecundum 
gradus  ftngulos  Se  ordines  officiorum 
ecclefiz  , fine  juris  ecclefiaftici  cogni- 
tione non  habetur  , At  fermones  mo- 
rales abfoluti  effe  nequeunt,  fi  genera- 
tim  & non  fpeciatim  habeantur  , uc 
Ariftotel.  in  ethicis  fuis  monet  . Aii 
difciplinz  igitur  ecclefiafticz  cumulum 
Theologus  nimirum  facras  ecclefiz  le- 
ges debet  addifeere  . Confirmat  autem 
hoc  vel  maxime  Concil.  Latetanenf. 
fub  Iiinocent.  1 1 L in  cap.  C^ia  non- 
nullis , de  Magiftris  . Przcipit  enim  , 
quod  theologus  in  Ecclefia  Cathedra- 
li  ad  docimdum  conftitutus  fdeerdo- 
tes  doceat  in  Iaera  pagina  , & in  his 
przfertim  inibrmet , quz  ad  animarum 
curam  fpedare  nofeuntur  . Atqui  in 
canonibus  plurima  funt  inllituta  , quz 
ad  animarum  pertinent  curam  : cano- 
nes igitur  non  habet  theologus  igno- 
rare. 

Przterea  omnis  dodrina  divinitus 
infpirata  utilis  eft  ad  docendum  , ar- 
ouendum  , & corripiendum  , ut  perfe- 
dus  fit  homo  Dei  ad  omne  opus  bo- 
num inftrudus  , a.  Timotb.  j.  At  ca- 
nones ecclefiaftici  inftiiidu  Spiritus  fan- 
di funt  ediu , ut  Damafus  aic  aj.  quz- 
ftione  prima,  cap.  Violatores. 

Przterea  Theologi  a fummo  poiv, 
Q 4 tific^ 


248  i)r  Dororum  Sth»/. 

tifioe  Cc  epifcopis  afcifcuntar,  tanqtMm  prudens.  Nam,  ut  Aleaand.  eap.  t.  de 
adjutores  & comminillri  , noa  folura  con.  & a£  tradit  , caufz  matrimonii 
in  prxdicationis  «ffcio  , trenim  etiam  non  funt  tradbuidx  per  quoslibet  , fed 
in  audiendis  coofei&onitws  & porni-  per  viros  difcreios  , & qui  Ratuta  ca- 
tontiis  itijungeodis  , ac  orieris  ciai~  nonum  non  ignorent  . Ad  hxc  fum- 
nodi  , qux  ad  lalutem  animx  perti-  morum  Pontihcum  decreu  a jure  di- 
nent  ; ut  ex  cap.  Inter  extera , de  offi.  vino  , hoc  eft  , a tibris  utriufque  te- 
ji^i.  ordina,  tum  etiam  rerum  expe-  Ramenti  dimanafle  creduntur  , id  quod 
rimento  docemur . Confeffiones  autem  habes  de  transla.  epife.  cap.  1.  8e  de 
audire  , ac  pqrnitentiu  injungere  fine  accufa.  cap.  Qualiter  & quando  , le- 
juris  pmiia  vix  quifqiiam  pioteft.  Nam  eundo.  Cum  ergo  Thealogu  ex  eifidem 
quod  Cajetanus  dixit  , pamitentet  in  fontibus  fuos  rivulos  dueat , inepte  ni« 

” excommunicationibus  , fuipeniionibus  , mirum  theologus  jaoet , nifi  opera  lum- 
irregulariuttbus , aliilque  ejufmodi  pce*  morum  pontmeum  velit  uti  i qui  cum 
^ nis  ad  jurifpentos  remittendos  eflb , ne  multorum  confiliis  exquifitis , tum  Spi* 
confoflbr  ipfe  alterius  hicultati  onere  t‘tu  fando  fuggerente  , ex  divinis  o* 
prxgravetur  , id  ignoro  prorfus  quem-  raculis  dogmata  & leges  , live  ad  fi- 
admodum  fine  magnis  incommodis  fieri  dem , five  ad  fidelium  mores , & eccle< 
queat.  liaRicos  ritus  , & ceremonias  coHe- 

_ Pnmxra  enim  interdum  in  poenas  ju-  gerunt . Item  theologica  focultas  non 
ris  incurrunt  feeminx  , quas  pro  con-  cil  ejufmodi,  ut  tantummodo  animo  rem 
Icienux  remedio  jurifpentorum  adire  cernat  , led  etiam  aliquid  molitur  Sc 
domos  abfurdum  erit  , ac  certe  parum  facit.  ER  enim  , ut  fcholx  verbis  utar,, 
muliebri  verecundix  confentaneum.  De-  partim  fpeculativa  , partim  pradica  , 
inde  etiam  cum  jurifperiti  8e  Iciemiam  quemadmodum  Divus  Thomas  prima 
& verba  locare  foleant , ad  confeflio-  ^rt.  ^xR.  prima  , articulo  quarta 
nis  (aeramentum  non  aifi  pras  data  demonflrac  . At  juris  canonici  ditsi- 
pecunia  erit  accefliis . Adde  , «uod  ho-  plina  Theologia  quxdam  pradica  cft  , 

. mines  vel  facerdoti  verentur  uu  pec-  ut  Alvarus  l^elagius  docK  lib.  de  plan- 
caca  detegere . Quod  fi  ad  jurifperitos  ecclef.  fc^do  , art.  10,  tum  quia 
, etiam  relegentur , (aaamemi  hujus  o-  facultatis  finis  oR  , diiigere  ani., 
nus  gravius  efficietur  , quam  ut  ferri  mas  per  canonicas  leges  in  falucem 
, ab  imbecillis  poffic  . Sed  quid  ego  in-  xternam  t tum  eiiam , cpna  in  folo  vo- 

comraoda  numerare  pergo,  in  qux  con-  lumine  decretalium  multi  cafos  & ar- 
ftfores  incidant  ueeeRe  eR  , atque  ad-  uculi  continentur  , utiles  & necediu-ii 
eo  potnitenies  , fi  confeflbies  ipfi  ca-  um  in  confiliis  animarum  , & poeni- 
noninn  Aint  ignari  , cum  maniteRiora  unus  foco  , quam  in  regendis  & dif- 
fint , quam  «t  indicare  debeamus  f Fa-  pontndis  eccleiiis , Se  rebus  ecclefiaRi- 
lendum  eR  igitur  , juris  peritiam  theo-  cis.  Agit  enim  lilxr  ille  de  baptilmo  > „ . , 
logis  magno  ufui  futuram  . Nee  adeo  4®  undione  , de  celebratione  mif- Z. 
longe  repetita  argumenta  conquirere  farum,  de  Matrimonio  , de  ordinibus  ,^‘,/4;. 
opus  eR  f cum  palTlm  ipfi  videamus  , & exteris  (aeramentis  i de  Ratu  Mona- 
quanta  canonum  multitudine  theolo-  chorum  , de  dericocum  honefiate  , de 
gorum-  fot  referta  volumina  , illorum  voto  , de  jureionuMo  , atque  aliis  epC. 
prxferiim,  qui  indices quxRionum feri-  mo^  J de  Siroqnia,  de  perjurio,  de  o- 
pfere  , quas  (nmraas  nuncupare  coiw  furis,  de  fiirtis , St  relfquts.sd  genus 
liievinuis.  Ubi  quantum  jus  canonicum  criminibus  , de  irregularime  , fu^n> 
theologis  conferat  , vel  ipfi  judices  cf-  fiooe  , exconmunkatiene  , interdia#  , . 
fe  pofliffit , qui  quantumvis  eximia  do-  P^uifqu»  fimilibus ; qux  omma.  (i  cheo- 
drina  polleant  , has  & legunt  , & a-  logus  ignoret , non  folum  idioK  enc  , 
nunt  epitomas  , Sed  8e  fumma  ipla  ut  cap.  Ex  multa  , de  voto  Jonocen, 
Cajetanf  , fi  , qux  ex  jose  canomeo  vocat  , fed  in  mukis , ptarfeitim  qux 
mnha  continet , demas , magna  ex  par>  ad  adionem  pertinent , 8r  ad  mores 
te  imprfeda  teperietur,  ChriRiaaos,  hallucinabitur . Atque  uti- 

Praeterea  cum  ad  thtolognm  niittx  nam  cheoU^  , qut  juns  canoraci  (bnt 
caufx  frequeniius  Ptferaniur,  quam  ma-  penitus  ignari , vel  a decernendis  con- 
irimonii , (i  non  refpoodeat  , lododus  IcieiKix  cafibus  abRineiem  , ne  imperi- 
habebitur  , fin  citra  juris  peritiam  re-  ti  rifui  haberentur  , cum  de  Ms  non- 
Ipondeat,  se  dicam  rnipadtns,  em  im-  nunquam  relpondeor  ut  magiRrr,  qux 

nun- 


niuqiiAm  )if  ^ikipnli  didicerunt  i vej 
certe  ea  eflent  modeftu  prxditt  , uti 
jurifMricos  confulcrnit  , ne  divinando 
de  Kn/u  proprio  rerponderent . Quod 
fi  docere  velkmus  , m.  quot  errores 
Theolo^  aonnuUi  ob  juris  pontificii 
ignorationem  incurrerint  , iacilluiuim. 
quidem  efict , nifi  efiet  longum  , & a- 
Lo  uofira  oratio  properaret  . Sentia- 
mus Igitur  , id  quod  pofitum  eft  , )u- 
nt  canonici  dominam  theologo  efife 
valde  neccllarara  , eo  vel  maxime  , 
quod  fummi  pontificis  , Sc  conciliorum 
audloiitas  , qua  hnjus  do&rinar  volu- 
minibus cononciur,  ibeologts  argumen- 
ta iubminiftrae  propfia  Tl^oloricz  fit- 
•ultaiis  , ut  abunde  duobus  ante  libns 
demonfiratum  eft. 

CAPUT  VIL 

S^mit  $tfut  Jutu  Canmiti  im  Thttltiic» 

faaUt»H,  ^ 

SEd  enira  hoc  pofito  non  adhuc  ap- 
paret , cuinam  ufui  ji^  interpre- 
tes tc  profeflbres  theologis  difierenii- 
bus  cile  pollint  j queeve  argumenta , 8c 
qualia  eorum  audtoeitas  Theologicis 
dilputationibus  adminiifarct  . Id  quo- 
niam nemo  vel  levuer  attigic  , dicam, 
ego , uc  potero , incondite  fortalie  , kd- 
tamen  ut  res  poflit  intelligu  Juris  pon- 
tificii  volumina  circa  vana  rerum  ge- 
nera verlantur..  Primum  enim  catholi- 
cam fidem  & profitentur  8c  explicanc, 
ut  in  ut.  de  fum.  Trinit.  Deinde  dr 
moribus  defiuMut , tt  religione  Chri- 
fiiana,  quantum  aut  exeuangeUca  lege,, 
aut  oacursr  ratione  definire  licet  > ut 
videre  eft  in  tit.  de  ufiira  , ^ jureju- 
rando, de  divortiis,  de  fioioma  . Pi^ 
Urca  dilTerunt  quoque  de  moribus  Ec- 
clefiaftkis  , deque  religionis  czremo- 
oiis , 8e  olficiis  reiniftrcrum  EccIcIm  , 
quatenus  hac  omnia  dilponumnr  le- 
gibus. pofitivis  t nam  (cholaiiico  verbo 
libenter  utimur  , uee  Grammaticorum 
cenfuras  pertimeiinnius  : aboqui  , ut 
Axillotcles  ait  , res  graviilimx  inter- 
tkm  nitore  vc^rum  atque  ornamen- 
tis immodicae  diligentia  defiirmantur  . 
Atque  hac  mihi  caufa  eft  , cur  £rc- 
nxuM  eo  quandoque  ucar  , qui  ichola 
notos  e(l , ne , ut  quidam  laiuiiiUme  lo> 
queotes  , a l^ola  theologis  jure  opti- 
mo irridear.  Quoniam  vero  ii^,  ^a- 
vet  lententias  mconduis  veHiis  elatas  , 
dclimroruiB  ptalcnim  aures  ofiende- 


Liter  Noms.  Cap.  VU.  249 

adhibere  foleo  fennonis  mundi- 


re  . 

tiam  non  odtolam  , nec  exquifium  ni- 
mis , untum  qua  fugiat  agrellem  quo- 
rundam  negligentiam  , Sed  ad  rem  . 
Humanas  ego  kges  de  ritibus  dc  mo- 
ribus Ecclefiallicis  , quoniam  fic  vo- 
cant , pofiiivas  app^vi : quales  Aint 
mulca  in  tit.  ce  celebra.  Mifil  de 
cleri,  perestt.  conjugatis  , Scc.  de  aca- 
te & qualiuce  ordi.  de  obler.  jejq.  dc 
breviter  in  lib.  u desre.  de  odiciis  [ju- 
dicum , & iu  s.  de  ordine  judiciario  . 
Pollzemo  autem  hujufmodi  pontificu 
jura  praferibnot  poenas  his , qui  leges 
vcl  Euansekcas  , vel  naturales  , vel  e- 
tiam  ecdefiaAicos  perruperioc  , uc  in 
eitu.  de  exeo,  de  rapto,  de  apolla.  de 
haneocis  licet  cernere. 

. Hoc  igitur  fundamento  polito  , fic 
prima  conclufio . In  his , qua  ad  fidem 
pertinent , jurifconfultorum.  audtoricaid 
theologus  non  ^c.  Qpin  potius,  eorum 
dtulorumiexpomionetn,  qui  dc  fide  de- 
cernunt , legifperuus  a theologo  mutua- 
ri debet . Kau»  varo  ia  promptu,  ed  j 
Sive  enim  pontifices,  feu  concilia,  qua 
in  volumina  juris  coguntur  , quicquam 
definiant  , quod  ad  fidem  fpedare  vi- 
deatur ,.id  certe  , ut  abo  jam  loco  ex- 
plicuimus, non  ex  fenfu  fuo,  fed  ex  fa- 
^ liceris,  atque  ChrilU  & Apodolo- 
nim  traditionibus  coUigant  necell  e ed  . 
Cum  ergo  principia , unde  pontifices  Se 
concilia  ad  quanipnem-  fidei  decernen- 
dam proficifcuncur , pfopria  fine  Theo- 
logica faculutis,  cujus  ed  cognofeere, 
qua  a Deo  funt  revelata , quaque  his 
lunt  vel  confequueia  , vel  repugnan- 
tia ; plane  conficitur  , in  ejufraom  re- 
bus  canonum  fac  rorum  inteUigentuia 
non  a juitfperitis , led  a Theologis  elTe 
petendam  . Id  quod  patres*,  quibus  ed 
fidei  cognitio  fhandau  , libenter  agno- 
1'cunt  . Non  enim,  prius  quenquam  na- 
redos  crimine  damnant  , quam  theolo- 
gi definieriat , quod  in  judicium  venit , 
id  hareiim  efic. 

Qua  cum  Ita  fint , non  video  equidem 
quonam  confib»  nunc  apud  nodros  in 
negotio  cognitionis  fidei  partes  podre- 
ma , ne  dicam  nulla,  thedogis  permit- 
tantur , jure  confidus  vera  v:l  prima  , 
vel  edam  omnes  . Cumque  pracipuus 
fit  in  hoc  negotio  labor  decernere 
quidbarefia  fit,  quid  hareticum  faciat , 
quul  fides  teneat  , quid  conta  cum  fi- 
de pugnet,  quaacumSf  quatenus  do^i. 
ua  iaaa  ac  Catholica  adverfetur  id 
quod  ttus  afleruit  j ad  reorum  qui- 
dem 


.Coae. 


Di  AnUnit.  Doihrum  Sth«/a/f. 


250 

dem  poenK  decernendi*  , quod  poile- 
rius  cft  , decreti  funt  in  republic»  ju- 
dices i id  illud  auteip  , quod  & gra- 
tius eft , & in  fidei  negotio  prius , nul- 
los habet  refpubliei  Theologos  patr» 
conicriptos  , quorum  de  culpis  judici- 
um, cum  de  poenis  judicant  , jurifpe- 
riti  fequanuir  . Taxic  Chriftu*  , cujus 
harc  caufa  eft  , ut  princip  Chrillia- 
ni  , •qui  huic  operi  , quo  fidw  & reli- 
gio continetur  , libentifllme  favere  fo- 
1 Icnt , rem , quam  femel  coeperunt  , ab- 
folvant  , & graviflimo  tribunali  theo- 
logos probatilfimos  , probaiiUiniDS  in- 
quam , adjungant  ad  hujus  divini  ne- 
gotii abfolutiuimam  moderationem  . Id 
enim  fi  fuerit  Ecclefi*  praiftuum,  nihil 
erit , quod  in  fandiiftiroo  & maxime  ne- 
• ceflario  inquifitionis  ofificio  defideretur . 
Sed  de  prima  conclufione  latis . Jam 
pergamus  ad  reliqua  . 

s.CoK,  Secunda  Conclufio . In  his  etiam , qu* 
ad  mores  pertinent , quatenus  vel  lex 
Euangelica  , vel  ratio  rhilofophix  ne 
buiuimodi  prxfcribit , jure  coniultorom 
auftoritas  parum , aut  certe  nihil  The^ 
logo  conferre  poteft  . Qutn  re«am  oc 
fanam  earum  rerum  cognitionem  ju- 

" rifperiti  a theologis  mutuam  acceptu- 

ri funt  . Nam  quemadmodum  Muncus 
ab  Arithmetico  conclufionum  luarntri 
rationem  fumit  , qued  h*  concltifion» 
a principiis  Arithmeticf  derivantur  j i- 
ta  & fi  qu*  dogmata  de  moribus  jus 
Pontificum  vel  ex  Euangelio  , vel  ex 
philofophia  colligit  , ea  fane  tanquam 
a propriis  principiis  accepta  Theolo- 
gus agnofeet , reaiufque  & intelliget  , 
& interpretabitur  , Qua  ex  re  taalis 
conjedhira  eft  , jurifperitos  quoldam  m 
lummo  errore , & magna  veritatis  igno- 
ratione vcfSiTi  , cum  afferunt  in  mate- 
ria ufurarum  , fimoni*  , 8c  alii*  ejuf- 
mtxii,  in  quibus  de  peccato  mortali  a- 
gitur,  ad  jurifperitos  potius  , quam  ad 
Theologos  recurrendum  . Quo  in  erro- 
re fuerunt  Ancharanus  in  difputatione, 
cujus  initium  eft  , Antiquis  & moder- 
nis temporibus,  & Joaniies  de Anama , 
in  cap.  in  civitate , de  ufuri*  , 8e  Ale- 
xander in  concilio  primo  , & 

Pelagius  lib.  i.  art.  »0.  & Hoftienfi*  in 
cap.  penult.  de  «tat.  & qualit.  ordin. 
Quos  tamen  non  eft  difficile  refellere. 
Nam  cum  Theologo  facrarum  litera- 
rum  cognitio  propria  fit  , quacunque 
dc  moruxis  vel  in  (acris  literis  conti- 
nentur, vel  ex  eifdem  per  certam  con- 
nexionem conficiuntur  , ubivi*  Theolo- 


gus invenerit , ea  tanquam  fua  vendi- 
cabit,  jurifperitus  autem  ut  aliena  nati- 
niabicur  . Cumque  rurfum  philofophia 
principia  a theologis  etiam  habeantur  , 
ut  qut  de  virtutil^  de  vitiis  , de  fine 
humana  vita  , deque  agonibus  , quibus 
ad  hunc  finem  pervenitur  , longe  late- 
que  differant  , & fuper  harum  rerum 
jadbis  fundamentis  morum  fabricam  ex- 
truant  : certe  qua; in  pire  de  moribus 
ex  principiis  natura  ratione  conftitutis 
raferibuntur , ea  Theologus  quafi  fuo  • 

bi  jure  affumet  , jureconfultifque  ex- 
pofita  8e  enucleau  tradet . 

Tertia  Conclufio.  In  tertio  illo  ge- 
nere rerum  , ubi  falicet  de  moribus  3.  Coae.  ' 
Ecclefia  8e  religionis  inliitinis  per  le- 
ges tantum  pontificias  decernitur  , in 
tllo  etiam  poftremo  , ubi  poena  juris 
prxfiniuntur  , jurifperitorum  omnium 
communis  confenfiis  , concorfque  (en- 
teotia  Theologo  magnam  fidem  facere 
debet  , fi  quando  incidat  quxiiio  circa 
res  hujuimodi.  Ut  fi  exempli  caufa  ve- 
niat in  dubium  , an  hic  aut  ille  homo 
fit  vel  irregularis  , vel  excotamunica- 
tus,  vel  interdidfo,  vel  fufpenfioni  ob- 
noxius : item , an  delegatus  poflii  fub- 
dclegare  , an  epifeopus  in  his  , illifve 
pqffit  difpeofare  , ( Icholx  verbis  liceat 
uti)  an  Ecclefix  paftor  rite  fit  eledus, 
num  judex  Ecclefiafticus  caulam  in  ju- 
dicio legitime  definierit  .•  m his  , aliil- 
que  fexcentis  hujus  generis  , theologus 
infblentilfifflus  em , n , quod  ignorat  , 
judicarii  j inlolentior,  fi,  pnftca  quam 
jurifpeiitos  confuluerit,  omnium  audfo- 
ritati  refragabitur . Etenim , ut  alias  l'x- 
pe  diximus  , cujufque  rei  peritia  non 
aliis  certius,  roeliufque  contingit,  quam 
eiufdem  rei  peritis  hominibus  . Ita  do- 
aiffimis  quioufque  in  ane  fua  fidem 
liabere  opus  eft  . Juris  ergo  Pontificii 
prudentibus  in  his  , qux  propria  fine 
illius  facultatis,  non  credere,  erit  pro- 
fe£lo  temerarium. 

Deinde  in  ejufroodi  canonum  inter-' 
pretatione  Ecclefix  judices,  8e  admini- 
Itri  concordem  omnium  jureconfulco- 
rum  fententiam  ampledhintur  . (^i  e- 
•im  m adlionibus  vel  judiciis  Ecdefia- 
fticis  fuo  fenfu  , Sc  non  communi  jurif- 
periturum  omnium  duceretur  , fine  du- 
Dio  luo  illum  judicio  Ecclcfu  coerce-  ^ 
ret.  Ita  Ecclefia  ufum  juncum  appro-'^'*’ 
bando  , eorum  quoque  videtur  intelli- 
gentiam  approbare , quos  hi  in  Ecclefix 
adminiftratione  fequuntur.  Nec  alienum 
eft  a vera  conjcdtira,  Chriftum  Domi- 
num 


Liher  OSIavuu  Caput  VII.  251 

num  juris  hujus  periris  quodammodo  probabili flimam  argumentum  fumere 
etiam  adefle  in  legum  eccledalticatum  theologus  poteU  ad  eas  quacftioncs  de- 
vera  imerprecatioue  . Cum  enim  lacri  cernendas  , quz  circa  illa  duo  rerum 
canones  inlligante  Spiritu  Sandio  ad  genera  pofieriore  loco  poliu  exorien- 
ccclcfix  fini  ualitatem  editi  , ut  Da<  lur  . Exorientur  autem  in  utroque  ge- 
mafus  P»a  definit , conientaneum  eft  , nere  plurimx  , . quarum  definitionem 
ut  ecclemt,  cui  canones  illi  funt  necel-  theologis  ignorare  eu  non  eil : his  nl 
biii , quo  in  religione  & moribus  ec-  maxime  , qui  aut  laioorum  81  clerico- 
clefiaiflicis  contineatur  , interpretes  a rum  confefliaoes  audiunt  , aut  etiam 
Deo  faaos  acceperit  earum  le^m  , Se  Theologiam  in  Academiis  profitentur  . 
inftitutorum , quibus  ell  adminifhanda.  Hi  enim,  quoniam  de  multis , qux  ex 
Parum  enim  profuiflet  leges  mortuas  in  jure  pendent  , magnum  munus  lerpou- 
membranis  fcriptas  habere  , nifi  habe-  dendi  fuiUnent , fi  reiponfa  , atque  de- 
nt quoque  reip^lica  Chrifiiana  vivos  creta  jurifconfiiltorum  negligant  , peri- 
. inierpretes  , qui  redum  earum  legum  culofe  noununquam  , ac  turpiter  erra* 
lienfum  aflimuerentur . Deus  itaque , quo-  bunt.  Q^x  autem  cum  viris  in  fiu  qui- 
niam  non  deficit  in  neoeflariis , non  in  bufque  arte  periris  coofuluntur , ea  aut 
theologos  folum,  fed  io  juris  Pontificii  minimo  , aut  nidlo  certe  periculo  re- 
peritos  fpiritum  veritatis  efladit . Qga-  fpoodentur . Ac  de  fepttmo  qiudeiil 
propter  ex  qoncqrdi  omnium  imcearix  co  &txt  duillc  lad^  Ti4cor. 


'•  *t’  t 


-r  . ■» 

l>  ~ v , . • 

1 ^ - 

■**  * *k 

. Ii 

-II»^  ■ 

.1»  ^ 


-i:v 


• 

n ':  ’ 

m 

_ ■ • 

tv 

_ ^ 

^ ’ - - i?-: 

X ■ 

iC  t'  ' ’ ^ ' ' i ' 

jl  k - 1!. 

-JX  ' 

f ■ ■ ■ \ 

• ti 

yi  - ■ 

% ■ 

1 • . •;;> 

' ' 

♦ * . .■  ■ 

/- 

T' 

5 '.l 

*-  ; i-V- 

- ^ K ' tX  ^ 

n :1  ‘4 

??  I-  i : _i  7 

■ 

■ «k  •'  ,r  ' ^ ■■ 

d*' - >ss'TV!>;;  3'!^'. 

7 i . -Tf 

— ' cir  S ^ ■ 

r 

T*-’*  - • i .• 

tf 

;C 

'.m. 

7-  m-  . . 
fir  ^ 'P'  ^ ^ 

-i  - *■  < 'iKi  ~ 

^ • 

e. 


' eitiii 


Lr-n 

'Tl*' , ■■ 

--I 
> < 

Digitized  by  Gciogie 


•5* 


DE  OCTAVO  LOCO,  ^ 

I 

"rationis  naturalis 


V' 


Argumenta  continet. 
LIB  E iL  1^0  NU  S. 


=1  A-r  ‘T^-  ■ 

■ -mck^T 


> e A T u T L 

fliim'  »iw  i»  */•  * 

M ■**  Thttl^*  r»- 

titm  nttttr/ifi  trUmMmr. 

Equitur,  ut  doceam,  quid- 
nam argumentorum  ra- 
tio naturalis  Theolwo 
fuppeditet , quod  in  o«a- 
vo  loco  me  adhirum  pol- 
licebar  . Agam  autem  , 
quantum  res  ipfa  patia- 
brevifllme.  Eft  enim  hic  locus  late 
patens , & quamquam  non  eft  theologi? 
proprius  , fed  alienus  , magnus  tamen 
eft  , & cum  ab  fcholafticis  reliquis  , 
tum  a D.  Thomat  Amilia  excultus  uber- 
rime i non  quod  de  loci  hu^as  aut  n , 
aut  ufu  quifquam  adhuc  fcholxtheol^ 
eus  difputaverit , fed  quod  unnrerfi  phi- 
lof  ' ' '■ 

&anam  invexerint , vel  certe  ab  aliis  in- 
veftas  excoluerint  , pro  fiia  quidem  fa- 
cultate quifque , fed  in  theologorum , ut 
ita  dicam  , grege  lins  controverna  D. 
Thomas  exceUuit . Principio  autem  in 
hujus  loci  tradtatione  duos  errores  con- 
trarios fugere  debemus  • Primus  eft  eo- 
rum, qui  ufque  adeo  argumentis  a r^ 
tione  duAis  addixerunt  fe  , ut  five  dif- 
putent,  fiveferibant,  feripturara  lacrarn, 
fandlorumque  Patrum  libros  ne  Icgme 
quidem  videantur . C^i  parum  illis  dilfi- 
miles  funt , quos  Eulebius  f.  lib.  hift.  ec- 
clef.  poftremo  capite  commemorat  , in 
tantum  ftultiti*  prolapfos  > u*  ® *!“•*  ^* 
monem  de  fcnpturis  propofuiflet  , illi  e 
contrario  proponerent  , utriOT  ille  fer- 
mo  , ,de  quo  agebatur  j cqn^ndlum  an 
feparatum  genus  fyllqgifmi  faceret . De 
quibus  rurium  Eufebius  , Derelinquen- 
tes^ ait  , fandUs  feripturas  Dei , georae- 


uiam  traAant , & qui  we  de  terra 
funt , de  terra  loquuntur  : & ideo  eum , 
qui  de  furfun  eft , fle  de  ccelis  venit  , 
ignorant.  Denique  Euclides  apud  eos  vel 
maxime  in  Geometrix  difciplmis  viget . 
Sed  Se  Ariftoteles , Se  Theophraftus  ab  . 
his  in  admiratione  habentur . Galenus 
vero  a nonnullis  eorum  adoratur  euam. 
Ac  fiiiflc  olim  in  eccleiia  nonnullos  , 
qui  rationem  auAoritati  prxferentu  , 
rem  theologicam  fyllogifmisabfolverint . 
Auguftinus  in  epiftola  ad  Diofc?rum  nu- 
mero 56.  Bernardus  quoque  epift.  i8>. 
teftes  locupletiiTimi  funt . Hix  vero  /»- 
culo  fiiiffe  etiam  in  Academiis  mulros, 
qui  omnem  ferme  theologix  difputatio- 
nem  fophifticis  , ineptifque  rationibus 
'traBfegcriat  ^ utinam  ipii  non  fiiiffemus 
Txpert! . Egit  autem  diabolus  , quod  fi- 
ne lacrymis  non  queo  dicere  , ut  quo 
tempore  adverfum  ingruentes  [ex  Ger- 
mania hxrefcs  oportebat  fcholx  Theo- 


fofophiam  , exteraique  naturali  ratione  ■' 

partas  difaplinas  vel  in  fcholam  Chn-  loeos  optimis  efle  armis  inftruaos  , eo 

t.-  f_.  — 1 .w  -i.iein-  nolla  ptorfus  haberent  , nifi  arundines 

longas,  arma  videlicet  levia  puerorum. 
Ita  irrifi  funt  a plerifque , ac  merirt»  ir- 
rifi  , quoniam  verx  Tneologix  fqlidam 
eftigiem  nullam  tenebant  , umbris  ute- 
bantur , cafque  ipfas  utinam  fequeren- 
tur.  Feruntur  enim  * feripturx  facr* 
cujus  ifti  vel  umbras  non 
«.fecmi  . Quocirca  homines  verbo 
tenus  in  Theologia  magiftri  , pugnave- 
re illi  quidem  adverfum  ecclefix  ini- 
micos , fed  valde  tamen  infeliciter  . 
Male  enim  fe  res  habet  , cum  qu<^ 
ingenio  & eruditione  effici  debet  , id 
tentatur  a viris,  qui  & ingenio  panun 
valent  , nec  funt  admodum  eruditi  . 
Errabant  iUi  autem  a principio  ftatim 
fiudiorum  fuorum  . Cum  enim  faculta- 
tes eas , qux  linguam  expoliunt  , mi- 
rum in  modum  neglexiflent  , cumque 
fe  fc  in  fophiftica  ane  torfilTeni  diu- 
tius. 


Digitized  by  GDogIe 


Argumenta  Rationis  Natur. 

tlus , cum  dnnum  ad  Theologiam  ag- 
grelTi  , non  Theologiam  , icu  himum 
Theologix  lequebanuir  , Quod  li  vi- 
tuperandi fune  , qui  per  ignorantiam 
erraverunt , quid  de  iis  exillimandum 
tU  , qui  volentes  & prddentes  in  er- 
rorem inciderunt  t Nam  cum  rem  per- 
dium , & collipfam  fua  rctlituere  au- 
£loriute  deberent , tempori  , ut  inqui- 
unt , fervientes  , non  modo  lophifiiiata 
non  profligarunt , verum  etiam  auxe- 
runt . Qux  nimirum  cum  a philofo- 
chia , tum  vero  magis  a Theologia  tol- 
lenda funt , eaqu:  argutandi  ars  , qux 
vuU  illa  quidem  videri  fe  elfe  Dialc- 
fiicam  , fed  abell  ab  ea  diftatque  plu- 
rimum . Dialeflica  enim  efl  locata  m 
peritia  ufuquc  partiendi  , finiendr,  ar- 
gumentandi, id  quod  Theologo  elt  per- 
necclTarium  > Sopbillicc  autem  mhil 
habet  nili  argutationes  vanas,  quarum 
nullus  in  Theologia  fruflus  ell.  Qmn 
adeo  nulla  pernicies  Theologix  major 
inveniri  poteil  , quam  in  Ibphifmaium 
fxce  limubtio  Theologix  . Ex  quo  il- 
la abfurda  nafeuntur,  ut  Ibphillx  Theo- 
logi cfle  videantur  . Quod  li  quem  et- 
iam illa  dele&ant  , ne  bellum  omnino 
indixilTe  videar  fophifroatibus  , quo- 
rum ell  etiam  forcalTe  quidam  modus  , 
non  intelligo  , quid  caulx  fuerit  viris 
do£lis  , ut  fub  Dia1e£licx  nomine  ex- 
ponibiles  , obligationes  , inlolubiles  , 
reflexivas  , aliave  id  genus  monilra 
in  fcholam  intulerint  , dc  ufu  autem 
l)iale£licx  non  fecerint  oe  verbum 
quidem  ullum  . Nonne  igitur  illa  funt 
puens  utilia  f lint  i lum  nos  quoque 
^fophillx  fuimus  aliquando  : led  obfe- 
* ero  , ita  utiba  habeantur  illa  , non  ut 
ornamenu  virorum  , led  ut  exercita- 
menta puerorum  . Atque  vel  ipfi  pue- 
ri intelligant  , fophifmacum  brevem 
quendam  ludum  elfe  oportere  , alium- 
que  ufum  a Dialedica  requirendum  , 
rhilofophix  , Theologixqu:  maxime 
neceflarium  . Verum  hxc  hadenus  . 
}am  ad  propollcum  reverumur  . Qui 
igitur  Tneologix  dogmata  humanis 
metiuntur  argumentis  , nec  ea  , qux 
a ratione  ducuntur  , volunc  prxponde- 
rari  audoriute  , hi  primum  omnem 
vim  Theologix  & graviutem  amittu.ic, 
deiade  faciunt  , ut  Theologia  detrada 
audoritaic  non  Iblum  contemnatur  , 
fed  ne  Tteologia  quidem  Iit . Nam  fi 
vera  Jfe  legitima  Tneoloeia  ell , a fide 
defccndat  oportet  , ubi  hujus  facultatis 
propria  principia  relident , quemadrao- 


LIA  Nonus,  Cap.  //1  253 

dum  in  hujus  opeiis  initio  conllitui- 
mus . Fides  autem  tota  fcnpturarum  8e 
Ecclelix  audontate  continetur.  Quam- 
obrem  latis  exploratum  habere  poffu-  *■ 
mus  , quam  male  valeant  ii  de  re 
Theologica  aut  feribere , aut  difpucaie, 
qui  facros  libros  , Apflllolorum  tradi- 
tiones , Ctinciliorum  dogmata  , juns 
Pontificii  decreta  , fandorum  veterum 
dodrinam  vel  rejiciunt  , vcl  ignorant  . 

Itaque  hoc  quidem  opinantium  genus 
pellatur  e medio ; ell  enim  totum  im- 
probabile & unpium  , qui  opinantur 
aptiora  Theologo  ea  argumeuu  elfe, 
qux  ex  racion:,  quam  ea,  qux  ex  au- 
doriiate  ducamur  . ILebus  enim  ante 
didis  aperte  incelligicur  , cum  de  Deo 
prxfertim  , divimlque  mylleriis  difpu- 
tatio  incidit  , argumentis  philofopoix 
prxponenda  efle  argumenu  , qux  per- 
tinent ad  Dei  fidem  , qua  nilid  Theo- 
logo debet  elfe  antiquius  . Sed  prioris 
hujus  erroris  levitas  , quoniam  facile 
deprehenditur , non  efi  pluribus  refu- 
tanda. ' ‘ 

C A P V7  T IL 

Extrimum  mlierum  rrrertm  ftrctnftt  , fw' 
s nuurt  rxtuniiut  prtrfui  *U>tr- 
rmt  i Rutrum  tUAm  urg», 

• mniM  ptefmt . 

ALter  autem  error  illorum  ell  , qui 
folis  factarum  literarum  tefiimo- 
niis  , aut  interdum  etiam  fcriptorum 
veterum  omnia  definiunt  , ab  argu- 
mentis lumrx  haud  aliter  abhorren- 
tes , quam  li  eflent  Theologix  adver- 
fa  & inimica  . Hunc  autem  errorem 
plurimis  tellibus  fuadent . Ac  primus 
telfis  citatur  Gregorius  Naxianaenus  , <•  Arf. 
orai.  j.  in  Julianum , ubi  ait  , difcipli- 
nam  noilram  elfe  Pythagoricam  . At- 
qui apud  Pythagorxos  tamum  audori- 
tas  prxjudicata  poterat  , ut  fine  ratio- 
ne valeret  . Alter  ell  Hieronymus  m 
IO.  Matthxi  caput,  quo  loco  non  vult 
Euangelii  dodores  numanx  ratioci- 
nationis prxiidiis  niti  i quia  hujufmo- 
di , ut  inquit , virga  8c  oaculus  arun- 
dineus ell  , quem  li  paululum  prelfe- 
ris  , Ijangitur  , & manum  perforat 
incumbentis  . Et  in  31.  caput  Hicre- 
mix  , de  verbis  Dei  humano  fenlu  ar- 
gumentari icit  elfe  lacrilwum  . Ter- 
tius ell  Aug.  libr.  i.  de  adis  eum  ft- 
lice  Mamchxo  , capit.  10.  Cura  enim 
Felis  hlaxiicbxum  eflerrtt  , quod  do- 
• cuil» 


Digifized  be  Coogle  . 


Stv,  I.  I, 


254 

oiiflct  difdpulos  fuos  inidum  , niedi- 
Min  , & finem , & (jaomodo  , vel  qua- 
re ndlus  fit  nnin4iK  , de  curfu  folis, 
6(  lunz  , deque  aliis  hujulmodi  rebus 
phyficis  : An^nfHnus  contra  ait , quod 


Argumenta  Ratlonlt  Xatuf. 

vos  decipiat  per  pMIorophiam  , i;  ina- 
nem fallaciam . 

Addunt  «llud  wim»  ad  Corinthios 
primo,  Perdam  iapientiam  faptentium, 
8f  prudentiam  prudenthim  r^obabo. 


Spiritus  paracktus  non  docet  has  ve-  fapiens  > Ubi  fenba  ? ubi  inquifi- 


fitates  . Chrilhanos  enim  vult  facere  , 
non  Mathematicos . Sufficere  autem , ut 
hotnines  de  his  rebus  propter  humanos 
«fits  noverint  id  , quod  in  fchola  di- 
dicerunt , Iciltcet  pritifquam  ad  ChnfH 
ttligionem  converterentur  . Propter  hu- 
manos nfus  , inquit  : ad  ufum  igitur 
Theolosiz  humanz  ratio  dodlrinz  ni' 


tor  hujus  frculi  ? Nonne  ftultam  fc- 
cit  Deus  fapiemiam  hujus  mundi  f Ad- 
dunt etiam  illud  ex  eodem  Apoftolo  , 
prim*  CorinthMium  odavo  , Scienda 
inflat  . Aliud  quoque  prtmr  ad  Timo- 
theum fext* : Si  quis  non  atqtriefcit  fa- 
nis fermombus,  8t  ei  , qiiz  fecundum 

pietatem  eft  , dodrinz  , fup^us  eft  , 

hil  catholico  proderit  . Refriuntur  et-  nihil  fciens  , fed  languens  circa  quz- 
lam  a Gratiano  trigefimaieptima  diflin-  fliones  . Qw  loco  volunt  Apoflolum 


dl'one  duo  tefltmonia  , unum  ex  Am- 
brofio  , alterum  ex  quarto  Concilio 
Ctrthaginenfi , quibus  fuaderi  videtur  ^ 
humanas  dtfciplinu  , ut  Mrnidolas  , 
▼e!  certe  ut  inutiles  , a TTieologia  re- 
pellendis . Concilium  quippe  Cartha- 
einenfe  quartum  vetat  epifeopis , ne  li- 
bros gentilium  le«ant  . Ambrofius  au- 
tem oicit  , Aflrologiam  , & alias  hu- 
jufmodi  difciplinas  nihil  valere  ad  fa- 
lutcm  , led  in  errorem  mittere  . Epi- 
phanius  quoque  , hxrefi  fepiuagefima- 
tczM  adverfus  Actium  diflcrens  , ah 


figttiiicare  , difciplinas  humanas  mor- 
bm  eff:  , folamque  Chrifli  dominam 
efle  fanam  : hanc  fecnndnra  pietatem  , 
ideft  rebgroni  conformem  & confenu- 
neam  efle  , illas  non  efle . 

Prxicrea  Apofloli  non  habuerunt  Phi- 
loibphiam  : non  eft  igitur  Theologo 
necmaria.  Si  enim  Spintos  fandus  do- 
cuit Apoftolos  omnem  veritatem  , jux- 
ta Domini  pollicitationem  Joannis  sle- 
ctmofexto  , 8c  has  difdplinas  non  do- 
cwt  ; lequituT  non.  effe  Chnftiano  do- 
dori  utiles  , atque  ad.o  ne  verfari 


quod  non  revelat  Deus  Patrem  8e  Fi-  quidem  cmci  veritatem  . l>rrterea  vel 
liura  per  Spiritum  fandum  his,  qui  de  Philofophia  eft  Theologo  neceflaria  , 
ipfo  per  fyllogifraos  radodnantur.  Qui  dup  imperfedos  in_  Ecdefia  inltruit  , 


s.  Arg. 


1.  Arg. 


ergo  tn  Theologiam  humanas  rationes 
invehunt  , hi  divinz  revelationis  non 
poflunt  efle  participes. 

Nec  fohim  tcftimoniis  Patrum  , fed 
facrarum  etiam  literarum  abutuntur  in 
fui  erroris  confirmationem  . Prinripio 
enim  afferunt  illud  Eccicfiaftis  primo  . 
Propofui  in  animo  meo  quxrere  , & 
inveHigare  fapienter  de  omnibus  , qux 
fiunt  fub  fole  . Hanc  occupationem 
peflimam  dedit  Deus  filiis  hominum  , 
ut  occuparemur  in  ea.  Vidi  qux  fiunt 
eunda  Aib  fole  , Se  ecce  umvcrla  va- 
nitas , & afllidio  fpiritus.  Si  ergo  oc- 
cupatio peflima  eft.  ftudium  humanx 
literaturx  , fi  vanitas  , Se  afflidio  fpi- 
ritus , non  eft  profedo  a Theologis 
expetenda. 

Deinde  argumentantur  ex  illo  Pro- 


vel  dum  perfedb»  alloquitur  . Imper- 
fedis  lac  Apottokis  dat  , nec  exilH- 
mit  fe  quicquam  inter  hujufmodi  fd-‘ 
re  , nifi  Chriftum  , Se  hunc  crudfi- 
xum  . Perfedis  vqro  {apientum  IO'qui- 
Tur,  non  huius  foculi , neque  prind{Aim 
hujus  Ixculi  , hoc  eft  Philoiophonim. 
Non  e^o  Theologus  Philofophia  e- 
get  , five  cum  parvulis  , fen  cum 
provedioribos  fermones  divmos  confe- 
rat. 

Pergunt  etiam  srgumemari  , quod  II 
utihi  , Se  neceflaria  eflet  Theologo 
philolophia  , hoc  eflet  ob  id  maxime  , 
quod  non  alia  via  , Se  ratione  melflis 
Philolbphi  Chrifto  repugnantes  evin- 
cerentur . At  hoc  conflat  efle  vaniffi- 
mum  i primum  quoniam  evacuaretur 
crux  ebrifti  , ut  Apoftokis  ait  , fi  de 


verbiorum  quinto:  Ne  intenderis  fal-  philofophis.  Se  fophiftis  qicr  humanam 
fadx  mulieris  : favus  ennn  diftillaos  Iapientiam  tnumpharct  ; rurfus 


labia  meretricii , Sec.  Et  poflea  , Qua- 
re feduceris  , fili  mi , ab  aliena  , dee. 
Hanc  autem  humanam  fapientiam  in- 
terpreunnir  , quam  nmrirum  efle  falla- 
^cem  ad  Coloflenles  fecundo  teftatnr 
Apoftdlus  10  b(c  Tcrbai  Videt;  ne  quis 


quo- 
niam , ut  idem  'Apoftolos  fecundx  ad 
Cotmthios  capite  decimo  audor  eft  , 
arma  Chriftianx  militix  noh  carnalia 
funi , fed  potentia  Deo  ad  deftrudio- 
nem  munitionum , confilia  deftruentes , 
8c  omnem  alcitn^em  cxtolk.ntem  fe 


J 

I ^ 

fi  Arj. 


. Ai(. 


1.  Arg. 


1.  Cir,  I, 


Digitized  by  GoogK 


JTti/a.  L 1. 

CMf*  t» 


Ltbtr  N«tuu.  C»f.  ///. 


adverfiu  {ciciuiom  Dei , & in  captivi, 
taxem  redijeiues  omnem  iaiclle^hiin  ia 
tibii»]UHun  ebrifti . 

Non  ergo  Theologus  , Chiifti  mi- 
les  , humanarum  dilcipliuaruro  pratii- 
dus  eget  , ut  fidei  advcriaaio*  podit 
evincere  . Id  , qUod  exemplo  Niczni 
Concilii  fiicilc  demonilraxur  , ubi  Phi- 
lolbpho  fiiperando  plus  valuit  fimpli- 
cis  nomtnis  finccra  fides  , quam  o- 
mnes  omnium  Dialedicorum  > 8e  Philo- 
fophorum  arguxiat  . Certe  Uierooymus 
ad  Pammaduum  adverfiis  ]oanais  er- 
rores  > argumenu  a ratione  duda  , Si 
de  gentilium  fonte  manantia  , tanquaos 
gentilium  arma  , Chtilhaoo  dicit  cfiTo 
deponenda  . Polemo  etiam  araumen. 
tantur,  ChriHi  dodrinam  perfewun  ef- 
<e  : non  itaque  phtlofbpluai  fubfidixs 
indigere . 


255 


CAPUT  IIL 


IJtmtrtti  imrii  srtiittSet 


ll4tiits  ftrtmftt. 


f- 


HIS  argumentis  nituntur  illi , qui 
in  hoc  errore  fiienint.  Nam  fiul- 
fe  quofeiam  tellatur  Clemens  Alexa»- 
drinus  primo  Stromatum  libro  in  haec 
verba  : Non  me.  autem  iatuenint  ea  , 
quz  ab  aliquibus  imperite  tumultuan- 
tibus jadlaocur,  qui  dicunt  oportere  in 
his  verlari  , quz  fidem  continent  , ex- 
terna autem  ^ & quz  funt  fupervaca- 
nea,  irinfilire  , quz  nos  fruftra  conte- 
runt , & detinent  in  iis  , quz  ad  fi- 
dern  nihil  conferunt  . Alii  autem  etiam 
philofopbiam  ex  malo  ad  hominum 
perniciem  exiAimant  in  vitam  elTe  in- 
greflam  , ut  quz  proletla  fit  a ma- 
ligno aliquo  inventore  . Et  rurfum  eo- 
dem libro  , Nonnulli , ait,  aui  fe  pu- 
tant efle  ingeniofos , nec  Pnilolbphi- 
am  attingere  volunt,  nec  Dialeflium  , 
fcd  nec  contemplationem  dilcere  na- 
turalem , ied  folam  Si  nudam  fidem 
requirunt  , perinde  ac  fi  cum  nullam 
vius  curam  gcfierinc  , velint  ab  initio 
fhitim  botros  accipere  . DicitUr  autem 
dominus  vilis  allegorice  , a quo  cum 
diligentia  Sc  agri  edendi  arte,  quz  fit 
ratione  , ac  fermone  , frudius  eli  vin- 
demiandus, &c. 

Eucherus  etiam,  qui  omnes  omnium 
bzreticorum  hzrefes  in  unam  fecit 
Camarinam  confluere  , non  modo  affe- 
ruit  rhtlolophiam  elTc  iTheologo  in- 
niilem  6c  noxiam , verum  etiam  oiaaes 


fpualativas  difdplinas  ettotti  cfle  . 

Scilicet  morum  Philofiiphum  novus 
hic  Socrates  miiifiee  complexus  cA  ; 
quz  in  cootcmplatiooe  veciaiur  , eam 
lolum  damnat . Cornelius  quoque  A. 
grippa  , vir  poft  hominum  memockua 
vamfltmus  , in  fiio  illo  libro  , qui  de 
vanitate  fcientianim  inleribiiur  , n«a 
ficuc  2ethus  ille  Pacuvianus  , Phtlofa- 
phiz  folum  , ied  omnibus  humanis  di- 
fciplinis  , atque  adeo  divinis  bellum 
indixit  . Atque  horum  homimiro  inge- 
nium quale  ede  foleat,  non  cA  necel- 
le  dilpuiare  : cA  enim  in  promptu  , 

Facile  fiouidem  intclligituc  , quanob- 
rem  iAi  oifcipulos  Ikos  a taculiaubus  , 
quz  ratione  coaAant  , alienos  eiTc  ve- 
lint . 

C^emadmodum  enim  Epicurus  reji- 
cit  Dialediieam  , AUaquim  etiam 
chumetis  Saracenos  procul  ab  omni-  i. 

bus  difciphnis  aWucunt  , quoniam  in- 
telligunt  difciplinas  , attelque  omnes 
rationales  dodirinz  pteverfz  eflfe  contra- 
rias : Ita  Lutherani , nequando  a difei- 
pulis  errores  fedlz  abiurdiAtmi  depre- 
hendantur , cupiunt  eos  ab  omni  co- 
goofizndi  ratione  Avocare  . Sed  enim 
cum  veritas  vemati  nunquam  zdverA- 
tur,  conleniiat  feraper  , Si  fubAiviai  , 
jure  ac  merito  Aholz  ooArx  auAores 
nobtlilfuni  humanas  omnes  fcieoiias 
lanquam  ancillas , ad  arcem  & miniAe- 
rium  verz  Aptentiz  advocarunt  . Id  , 
quod  Juliarus  invidens,  ChnAianis  k- 
M mtecdixit  Audiis  bonarum  artium  . 

Socrates  hbro  terno  hifloriz  Ecclefia- 
iUcz  capite  la.  & *6.  Soaomeous  li- 
bro fexto  hilloriz  cripartitz  , capite 
jT.  Quapropter  mirari  uoa  delino,  mo- 
rem ejicienni  humanas  rationes  , cum 
io  Theologia  didentur  , in  quibuALun 
etiam  catbolkoriim  Oymnanis  inkr- 
lum  eOe  , haud  parva  certe  iadura 
Ecclc/IaAicz  difciplinz  , fi  illa  couiuc- 
iiuio  mvalcfcat . Erunt  cnim  ii  , fi  ita 
res  procedit,  optimi , przAamiAlmique 
Theologi , qui  plurima  loca  memoria 
tenuerint,  & , quod  Jurifperiiis  obji- 
citur, qui  Elenchi  fuerint  librorum  Sc 
indices  . Id  , quod  in  Gecmanta  , rc- 
gnante  LuilKra  , accidit  , ut  futores  , 
qui  novum  Teilamentum  memoriz  maii- 
oarant , magni,  & przclari.Thcologr 
haberentur  : atque  adeo ' mulierculz  , 
quoniam  Euangelu , Si  Pauliius  epiAo- 
las  mcmoiiter  recitare  poterant,  omni-  ' < 
iim  Academiarum  Theologos  ad  dif- 
putandura  provocaxent  , auderentque 


■ l 

1 


I 


✓ 


•4 


viris 


V- 


Digittzed  bywJoogIe 

'4 


2^6 


viris  concurrere  non  virgines 
licres  corruptifltmsr. 

Talis  fciltcet  eft  Lutherana  Theolo- 
gia , tn  i]ua  truonum  nullum  acu- 
men , nullum  ingenii  fpectmen  eft , o- 
primo  quifque  , fplendidiflimoque  in- 
genio , quamlibet  acie  mentis  , & ve- 
ri p rlpicientia  polleat  , quamlibet  re- 
rum & divinarum  , Sc  humanarum  or- 
dii.eni  ac  connexionem  teneat  , quamli- 
bet oinn  um  caulas,  etfeCU,  anteceden- 
tia , conlequentia  non  animo  foliim 
perluftrarit  , feil  etiam  comprehenderit, 
nullo  lamen  apud  lAos  habeatur  in 

Jireiio  . Sed  h«c  alio  loco  loree  tempe- 
tivius  dicentur  . Nunc  ad  id  , quod 
erat  inAiiuium  , reverumur . 


CAPUT  IV. 


Argumenta  Raiicnh  Natur. 
fed  mu- 


rtctnptut  trrtr  rt- 
ftliitar. 


A 


Ures  itaque 
occludere 


ad  naturar  rationes 
fi  quando  a Theolo- 


gis afferamur  , id  nos  in  errore  maxi- 
mo ducimus  . Si  enim  cadit  in  Thtoli^ 
gum  aliquando  , ut  de  rebus  humanis 
philofophetur,  quod  profetlo  cadit,  ni- 
fi  ex  eo  extirpatiun  humanitatem  arbi- 
tremur , quinam  , rogo , caula  eft , cur 
naturales  argumentationes  a Theologia 
pellamus  , ne  , ut  qui  divina  fit  , hu- 
manis adminiculis  eguifle  videacur  > 
Non  egeat  his , efto  ; cum  fuis  , hoc 
eft  divinis  quali  lineis  contineatur.  At 
volumus  ne  nos  Theologum  , qui  fo- 
lum  divina  calledt  -,  m humanis  erret , 
labatur  , cicutiat , hallucinctur } Qiid 
auttm  intereft , ratione  animi  lublata  , 
non  dico  imer  rufticum  8c  Theologum, 
fed  inter  Theologimi  & pecudem  , aut 
faxum  etiam  , aut  truncum  , aut  quid- 
vis generis  eiulmodi  f Qui  vero  illa 
fit  mens  , vel  qui  hominis  ratio  po- 
tius , fi  nec  philofophiam  , nec  Diale- 
&icam  habeat  , nec  ullam  omnino  hu- 
mani rationis  difciplinam  ? Intelligen- 
dum  eft  autem  , Chriftiani  dodrini 
proteiTores  duabus  quafi  indutos  efle 
perfonis  i quarum  una  eft  communis  , 
ex  eo  , quod  omnes  participes  fumus 
rationis,  a qua  omnis  argumentatio  na- 
turi trahitur , & ex  qua  ratio  inveni- 
endi argumenti  naturalis  exquiritur  : 
altera  autem  , qui  proprie  Theologis 
eft  attributa  , unde  argumenta  expe- 


diantur , qui  propria  funt  Theologici 
facultatis . Deponat  igitur  Theologus 
perfonam  hominis  , fi  lu  placet  , cum 
divma  tradlat  i eum  vero  tra^t  hu- 
mana , quinam , rogo , ftultitia  erit  ho- 
minem ex  homine  tollere  ? Quamquam 
in  quacunque  difputationc , five  de  hu- 
manis , five  de  divinis  difleratur  , u- 
tramlibct  perlonam  deoonere  ftiiltilTi- 
muin  crit.  Quid  enim  ftultius  efle  pot- 
clk  ) quam  vel  pedem  abjicere  , Icam 
caput  munus  iuum  explet  , vel  caput 
tollere  1 cum  pes  munere  fiio  fungitur? 

Nam  nec  pes  capiti  officit  , nec  caput 

pedi  > quin  etiam  , ut  Apoftolus  mo-*'^«*>** 

net  , non  poteft  caput  dicere  pedibus: 

Non  eftis  mihi  neceflarii.  Sic  mmirum, 
cum  nec  humanarum  rerum  intefligen- 
tia  divinarum  cognitioni  obfit , nec  di- 
vinarum cognitio  humanarum  intelli- 
gcntii  , neutram  debemus  in  alterius 
propria  lundliont  abjicere  , nifi  volu- 
mus efle  ftulci . Porro  qui  Theologiam 
fic  inffruit  , ut  nihil  habeat  cum  na- 
turi ratione  conjundlum  , omniaque 
egregii  dilciplini  dogmata  lola  feri- 
pturatum  fide  metitur  , hic  , fi  in  ea 
opinione  pcrfiftat  , & non  interdum 
naturi  bonitate  vincatur  , nec  Theo- 
logiam colere  , tueriqiie  polTic,  nec  fi- 
dem , nec  humanitatem  . Non  huma- 
nitatem , lipe  enim  dicendum  eft  , 
quia  fine  ratione  humanitas  extirpa- 
tur  i qui  ,autem  rationales  difciplinas 
Theologo  auferunt , hi  fuam  illi  ratio- 
nem eripiunt  ; quoniam  fi  veritatem  , 
qui  in  difcipltnis  cernitur  & hominis 
intelligeiiiia  , a ratione  tollas  , jacebit 
protedto  , vel  nulla  erit  potius  . Nec 
hdes  rurUim  fe  ipfa  fola  fine  dodlri- 
na  , & ratione  tutari  poteft  . Nam 
philqfophia  , & omni  ratione  difpu- 
tandi  lublata  , cum  fide  fanda  rutH- 
citas  manet  , qui  , ut  Hieronymus  ad 
Paulinum  fcrioit  , quantum  prodell 
viti  merito  , tantum  fimpliciiace  no- 
cet , fi  adverfams  non  renftat . Itaque 
vacillabit  fides , nifi  fidelis  , quod  Pe- 
reus  ait  , paratus  fit  reddere  rationem  , 
id  quod  lola  fide  fine  ratione  fieri  non 
poteft  . Theologia  denique  citra  natu- 
ri rationem  non  conflat  , Cum  rtiim 
fit  homo  rationalis  , eft  illi  ingenita 
ratiocinatio  , five  agat  lecum  quid  , fi- 
ve cum  altero,  five  velit  humana  , feu 
divina  cognofeere  . Quare  ubi  ho- 
mines diflerent  , rationem  naturalem 
repllere  nec  debent , nec  vero  pofllim, 
niS  homines  cfie  deficrint,  Ratio  enfm 

res 


Digilized  by  Gooqf^ 


Liher  Nanut,  Cap.  V. 


res  omnes  continet , quo^^uc  ce  verte- 
ris , prxflo  eft  , nulla  dilpuucione  ex- 
cluditur . Quamobrem  qui  naturalem 
rationem  ab  ufu  Theologix  remotam 
ede  volunt  , ii  omnem  a Theologia 
difputationem  excludunt  : line  qua  ta- 
men , quid  in  unaquaque  re  verum 
fit  , diicerni  & comprehendi  non  va- 
let . Quocirca  hoc  quidem  condat  , 
ut  opinor  , Theologis  inter  Theologos 
necefiariam  ede  rationem  , quz  ed  dif- 

Sutacionis  cujufque  fons  a natura  con- 
itucus  . Quid  quod  gratia  non  tol- 
lit naturam  , led  perficit  , nec  natura 
gratiam  repellit  , led  lufcipit  ? facra 
Igitur  Theologia  humanz  naturz  ra- 
tionem non  abjiciet  . Multa  etiam  in 
Tbeologiz  principiis  continentur  , ut 
alio  quodam  loco  diximus  , quz  nili 
naturali  ratione  , & difcurfu  interveni- 
ente , intelligi  , & explicari  non  pof- 
funt  . In  principiis  vero  iplis  hcrere  , 
a confequeniibus  , & repugnantibus  o- 
culorum  aciem  fevocare  dultum  erit  . 
Rationem  itcm  fi  a Theologia  fubmo- 
veas , Theologia  ipfa  & rem  amittet  & 
nomen  . Nec  enim  quicquam  aliud  elt 
Theologia , li  interpretari  velis  , quam 
fcrmo  , ratioque  de  Deo  . Si  autem 
rem  ipfam  quzras  , ed  , ut  a veteri- 
bus Theologis  definitur  , rerum  divi- 
narum fcientia  . Scientia  vero  , ut  A- 
U.  ridoteles  demon  dravic  , non  nili  per 
fvUogirmum  quzritur  . Quod  fi  etiam 
illud  addimus , quorl  redle  addi  poted , 
nihil  ede  iere  , cujus  in  feriptura  Ia- 
era mentio  non  fiat  , non  angelum  , 
non  animam,  non  aerem  , non  ignem  > 
non  aquam,  non  corium,  non  terram ; 
concedatur  proieido  verum  efle  , fi  or- 
nate , & erudite  hze  Theologus  ex- 
plicare velit , Philolbphism  , hoc  eft  , 
rerum  hujulmodi  intelligcntiam  eum 
habiturum  . Maximum  itaque  ornamen- 
tum Theologiz  tollit  , qui  ex  ea  tol- 
lit Philqlophiam  , qua  Icriptura  etiam 
ipla  divina  , nedum  humana  ratio  ex- 
colitur . Ac  mea  quidem  lententia  , o- 
mnis  inilicutio  Theologiz  humanz  ra- 
uqnis  adjumenta  defiderat  , led  illa  in 
primis  , in  qua  de  rebus  naturz  dilTe- 
ricur  . Difleritur  autem  de  hujufmodi 
izpcnumero . Atque  ut  illud  omittam , 

2uod  facra  dodlrina  mores  inaturz  mo- 
srationi  confentaneos  przfcribit  , vi- 
tia  rationi  contraria  refutat  > quo  lo- 
co five  in  fchola  de  hifce  deliniM 
quicquam , live  populo  in  concione  per- 
Itud»  rc^  , prava  difluadeas  , natu- 


»57 

rz  , rationis  , 'Philofophiz  opem  con- 
temnere , amentis  erit : hoc  tamen  ex- 
peditum ell,  multa  in  lacris  literis  ha- 
beri , quz  fine  Philofophiz , Ariihme- 
tiez  , Geometriz  , Geographiz  , A- 
flronomizqus  fubfidiis  expediri  non 
queunt  . Pleni  exnnplorum  funt  facri 
libri  , cum  fzpe  alias  , tum  maxime  , 
ubi  rerum  naturalium  quali  miracula  , 
quz  in  difciplinis  humanis  rxpUeantur  , 
a Salomone  , Davide  , Job  , 8e  cane- 
ris Prophetis  in  divinz  vel  poientiz  , 
vel  fapientiz  commendationem  alTerun- 
lur . (^od  quoniam  in  tertiodecimo  li- 
bro fule  fumus  ac  diligenter  pirfecu- 
luri , non  libet  in  przlentia  exponere  , 
Nunc  enim  fatis  ell  hiilT:  demonltra- 
tum  , rationes  humanas  homini  Theo- 
loM  non  folum  utiles  , fed  etiam  ne* 
cedrias  clTe  . Homo  quippe  , rationem 
omnem  tollens  , Theologus,  ex  aucto- 
ritate omnia  Itatuens  , elle  certe  nullo 
modo  poteit . Quo  etiam  magis  vitu- 
peranda elt  rei  nuxime  necelTariz  tam 
noxia  reprehenfio  . Una  elt  enim  Pm- 
lofophia  in  rebus  humanis  , de  cujus 
utilitate  Eccleliz  fcnptores  eodem  o- 
mnes  ore  confeiiiiunt  , quamquam  a 
Luihcranis  ipfa  contemnitur  , ic  falla- 
cia quxdam  atque  ollcniatio  effe  dici- 
tur. Qui  autem  hoc  dicu"t  , aut  nihil 
contra  naturz  rationem  t.  illimant  fc 
dicere  , aut  cenfent  fe  gigantum  mor: 
bellare  cum  diis , id  elt  , naturz  repu- 
gnare. Si  nihil  exillimant  dilTonum  ra- 
tioni le  docere  , quid  cum  illis  diile- 
ras  , qui  rationem  naturalem  homini 
theologo  eripere  , non  intcUigunt  ra- 
tioni efle  contrarium  ? Sin  adverlari 
quidem  rationi  putant  , errant  in  eo 
turpiter  , quod  homini  rationali  erro- 
rem rationi  adverfum  fuadere  fe  pofle 
credunt . Abeant  igitur  , & quoniam 
cum  hominibus  honiines  nec  ratiocina- 
ri , nec  philofophan  volunt  , ei  qui  fic 
ex  pecudum  genere  ( funt  enim  qui- 
dam homines  non  re  , fed  nomine  ) fc 
luamque  Theologiam  infinuent. 


CAPUT  V. 


thil^tfbUm  Tbultft  utctjftrUm 
tJltniU , 

POrro  ut  ad  illud  , quod  de  Eccle- 
fiallicorum  auCtorum  confenfu  di- 
ximus, revertamur  i Clmaeas  Alexand. 

R I.  (tro- 


2;8  Argumenta  ^.RatUnis  Natur. 

I.  liro.  lib.  & a Robif  Hat,  & multat  tiam,  quod  athleta,  qu{  non  repriu(in> 
etiam  cau/aa  affert,  cur  Philofophia  /it  Urunt  ad  certamen,  jure  contemnituc  . 

Theologo  necelTaria  . Unam  ad  philo-  Qui  ergo  ad  certandum  cum  fidet  ad- 
ld{^s  edocendos  i flmili  enim  edo-  verfanis  multiformibus  non  ell  etiam 
cemur  fimile  . Sicut  ergo  Apoftolus  multiformi  difciplina  infinitius.,  is  non 
Hebr^is  Hebrzus  ^us  ell  , atque  ell  dignus  , qui  in  perfetlis  Theologis 
adeo  omnia  omnibus  , ut  omnes  lucri-  habeatur.  Infu^r  dividere,  inquit,  vo- 
iaceret  : ita  Theologiz  profclTor  fiat  ces  , quz  in  feriptura  aflenintur  anci- 
oecelfe  ell  Philofophus  Philofophis  , pites  , Theoltgo  neceUarium  erit  , ne 
ut  hos  convenientius  faciliufque  luere-  ex  amphibolia  & eludat  & eludatur  . 
tiir . Exhibenda  enim  cuique  Aint , quz  Hoc  autem  prxllare  fine  Grammaticz 
ei  conveniunt,  8e  quz  funt  familiaria,  artis  auxiUo  non  poterit  . Quod  li 
ut  per  propria  ad  ndem  veniat  verita.  Grammatica  femel  admittitur  , quidni 
tis  . Atque  hanc  etiam  caufam  j.  lib.  Dialetlica  } qUtdni  Philofophia  i An 
Strom.  relumit  . Alteram  afiert  M re-  volunt  Grammatici  libi  folis  Theolo- 
fellendos  fophillas.  Nam  quo  pa£lo  fal-  giam  vendicare  , czteros  omnes  , Dia- 
laces  Philofopborum  argutias  refutare  leAicos,  Phylicos,  Aflronomos  , G:o- 
polTumus  , nili  arguendi  8s  refellendi  metras  ab  illius  participatione  feclu- 
artem  perleouamur  ? Tertiam  , quod  dere  i Id  quoniam  conilae  elk  vanif- 
varia  ac  multiplex  przceptoris  d«»ri-  fimum  , fateamur  necelle  ell  , humanas 
na  & deleoat  , & admirationem  difciplinas  Theologo  efle  perutiles  . 

adfert  , atque  adeo  auditores  captat  . Quod  It  non  funt  , inquit  Clemens  , I 

Quod  varie  item  multiformi  argumento  a^uc  necelTe  cll  illas  addifeere  , ut 
fuadetur  , id  firmius  hzrct  animis  di-  rite  valeant  damnari . Qua  enim  fron- 
fcipulorum  . Apoflolus  quoque  docere  te  de  his  fententiam  ferimus,  quz  per. 
fc  ait  in  omni  fapientia  , ut  exhibeat  ^£la,  & cognita  non  habemus  ? Ha- 
f».’»/.  I.  omnem  hominem  perfeftum  in  Chri-  ftenus  Clement.Alexand.  fteuti  fumus, 
flo . In  omni  , inquit  , fapientia  , hoc  non  nt  interpretes  , fcd  , ut  folemus 
eft  ^ divina  & humana  , ut  cujufvis  ge-  reliquos  , judicio  arbitrioque  nollro  , 
nens  homines  alliceret  perficeretque  in  quantum  quoque  modo  videtur,  e fonti- 
Chrillo  . Allitit  przterea  Regina  a Ims  eorum  haurientes  . 
rfthm.  44.  dextris  Chrifli  , cueundau  varietate  . Origenes  autem  , ut  Eufebius  au&or 
Ad  hzc  quomodo  ferri  ac  filicis  con-  ell  lib.  fexto  Ecclefiall.  hitl.  cap.  ij. 
cudione  ignis  , fic  hominum  do^fli-  Philofophiz  lludia  detrCkbntibus  re- 
morum  conflit  , & dilpuutione  ve-  fpondet  , fe  huic  quidnn  operam  na-  SMt«r  . 
ritas  elicitur  . Quam  ob  caufam  Peri-  vafle  diligentem  , led  non  abfque  vj-  c.  ii.  0-  m. 
pateticorum  morem  de  omnibus  rebus  rorum  gravilTimorum  exemplo  , Pan- 
in  utranque  partem  differendi  Cicero  thzni,  Heraclz,  aliorumque  fimilium, 

£bi  dicit  placuiflfe  . Difpwationes  au-  qui  cum,  elfent  do^lores  Apollolici  , 

tem  inter  homines  humanz  difciplinz  nihilo  fecius  Philofophorum  libros  le- 

imperitos  folent  elfe  ineptiffimz.  Quod  gere  , & in  Philofophiz  lludiis  exer- 

£ inutilis  edet  lapienti  philofophia  , ceri  folebant  . Relert  etiam  Eufebius 

quorfum  Deus  Salomoni  philofophiam  Origeni  morem  illum  fuiffe , ut  fi  quos 

sndidi&t  > Dedit  autem  illi  Deus  ho-  nollrorum  adolefcentulorum  ingeniofos  | 

rum,  quz  funt,  fcientiam  veram  , ut  videret  , traderet  eis  etiam  ea  , quibus 

fciiec  difpoliiionem  orbis  terrarum  , Philolbphi  difcipulos  fuos  velut  primis 

& virtutes  elementorum  , divifiones  elementis  imbuere  folent  : dicere  vero 

temporum  , lleUarum  diipolitiones  , folitum  , non  parum  ad  intelligenttam 

naturas  animalium  , vim  ventorum  , feripturarum  emolumenti  fidelibus  con- 

dilFerentias  virgultorum  . Si  igitur  Do-  ferri , li  in  liberalibus  & philofophicis  * 

minus  harum  rerum  fcientiam  docet  , literis  exercerentur  : noftrz  enim  phi- 

ell  vero  Deus  , qui  uiiha  docet  , ut  lofophiz  partes  Grzcos  antevertifle  ; 

Efaias  ait  , certe  illa  non  poiell  elle  nec  debere  partes  luas  omittere  veri- 
Theologo  noxia  , fed  erit  potius  ac-  tatem , quia  eas  libi  preveniens  falfius 
commoda . Et  fi  hzc  fcientia  vera  ell , vindiesdiet  . Vide  etiam  Eufebium  lib. 
ut  dicit  Salomon , quid  dicet  Lutherus , 4.  cap.  7.  & Sozomenum  lib.  }.  hili, 
qui  fpeculativas  omnes  difciplinas  er-  fiiz,c.  ly. 

rores  efle  affirmat , inanefque  fallacias  l Theodoretus  quoque  lib.  8.  hili,  tri- 
Pergit  Clemeas  argumentari  ex  eo  e-  par»  c.  8.  .Didymum  refert  Gramma- 
ti- 


T 


f 


C<f.  j 


Uhn  Nomt . C*p.  \n. 


259 


ifcam  y Rhetoricam  , Arithmeticam  , 
Geometriam  , AUronomiam  , fyilogif- 
morque  Ariftotelis  didicifle  , quod  ad- 
verfus  mendacium  arma  veritatis  exi- 
fierent  . Fortiter  enim  expugnantur 
hodes  , quando  adverfum  eos  ipforum 
armis  utimur . Socrat.  3.  lib.  c.  16,  8c 
Damafus  ^ lib.  c.  18.  Neque  ftatim 
prava  opinione  lallaris  , contra  hoiles 
noc  efle  licitum  , in  aliis  difputatioiii- 
bus  diflimulandum  s quia , ut  Hieronjr- 
mus  ad  Magnum  ait  , omnes  pene  o- 
mnium  doitorum  Ecclelix  libri  ejuf- 
modi  eruditionis  pleniflimi  funt  . Quod 
autem  ibidem  Theodoretus  ait  , hujuf- 
modi  difciplinis  veritatem  , nempe  fi- 
dei , non  erudiri  , id  lignificat  , non 
his  Huangelmm  quali  tignis  fulcin , aut 
inde  Catholicx  veritatis  probationem 
pendere.  Alioqui  viri  gravilUmi  ad  ea 
etiam  fuadenda  , qux  fidei  nollrx  ac 
religionis  propria  lunt,  naturalia  argu- 
menta inleruerunt.  Exemplo  nobrs  lunt 
Eufebius  libro  tertio  hili.  Ecclefi  cap. 
13.  & lib.  9.  cap.  6.  Mclito  rurlum 
apud  eundem  lib.  4.  Vip.  16.  Jullinus 
quoque , eodem  Eureoio  referente  , lib. 
4.  cap.  8,  Tertullianus  pratterea  in  A- 
polog.  id  quod  Euieb.  etiam  retulit 
lib.  X.  cap.  14.  Lucianus  denique  Mar- 
tyr , & fumma  eruditione  vir  , eodem 
Eulebio  au£lore  , lib.  9.  cap.  6.  Non 
hic  refero  Damalcenum  4.  Iib.  cap.  4. 
non  Epipha.  hzreli  76.  non  Aug.  lib. 
1.  de  mo.  Ecclef.  & toto  primo  ad- 
verlus  Crefconmm  libro,  qui  ut  Gram- 
maticus Dialedlicam  in  Augullino  da- 
mnabat : & de  utilit.  cre.  c.97.  & con- 
tra epill.  Funda,  c.  4.  &;  18.  de  civi.  c. 
41.  Non  Bedam  37.il.  c. Turbatur,  non 
Hiero,  ea.  d.  c.  Si  quis  artem , &c.  Qui 
de  menfa  , non  Syn.  Euge.  Pap.  cap. 
£>e  quibuidam  , non  Clemen.  c.  Rela- 
tum . Hzc  inquam  , 8c  alia  plura  non 
refero,  quoniam  libris  lequentibus  hu- 
jiilmodi  argumentum  fum  diligentius 
perlecuturus  . Id  modo  confiat , clarif- 
limos  viros  , non  folum  ad  ea  fiiaden- 
da  , qux  rationi  naturz  confentiunt  , 
led  etiam  ad  ea  , qux  lumen  nature 
fnperant , humanis  rationibus  ufos  elfe : 
eiiocmque  ab  Ethnicis  calumnianiibus 
Cluifiianam  religionem  aflerui/le  . 


CAPUT  VI. 


, alitftfHt  virtt 

natur*  ttiam  ratimUmt 
ufts  ivintit  , 

SEd  quoniam  hxreticis  proclive  efi 
veterum  patrum  ulum  audlorita- 
temque  contemnere  , oftendam  dein- 
ceps , ipforum  quoque  Apofiolorum  do- 
dlrina  , & exemplis  rationes  naturales 
in  Theologiam  iovedlas  : his  addu£los 
exteros  ad  fidem  , confirmatos  featres  , 
invitatos  dociles  , repulfos  repugnan- 
tes . Adducuntur  prunum  ratione  ex- 
teri ad  fidem  . & quali  prxparantur . 
Deus  quippe  ad  fidem  in  moriafium  men- 
tes inducendam  nacurx  incitamentis  u- 
titur , ut  primo  loco  fiifius  explicatum 
ell  . Hinc  etenim  & refurredlio.  is 
lu*  oculatos  telles  protulit  , & mira- 
cula dodlrinx  conlunxit  ; nimirum  , 
ut  Apofioli  non  folum  per  verbum  , 
fed  etiam  per  ipfum  opus  perfuaderent 
fidem  audientibus  , ut  Epipha.  lib.  x. 
hxre.  j I.  docet , & Ambr.  in  commen. 
epUl.  ad  Rom.  cap.  1.  Tefiis  , sit  , 
dodlrinx  virtus  efi , ut  quia  quod  prx- 
dicatur , incredibile  mundo  efi  , gefiis 
fieret  credibile.  Et  Bcda  lib.  3.  in  Luc. 
c.  7.  Concella  , inquit , primo  potefta- 
le  lignorum  , mifit  prxdicare  regnum 
Dei  , ut  fidem  verbis  daret  virtus  o- 
llenta  . Signis  ergo  & miraculis  via  fi- 
dei per  lenius  & rationem  fternitur  . 
Sic  enim  Sergius  Paulus  vir  prudens  , 
cum  vidifiet  fa^um  , credidit  admi- 
rans  liiper  dodlrina  Domini.  Sic  Cen- 
turio videns  quod  fiidlum  fuerat,  glo- 
rificavit  Deum  dicens.  Vere  filius  Dei 
erat  ille . Petrus  etiam  , ac  Paulus  quo 
fiiavius  audientes  ad  ndem  refurredlio- 
nis  alliarent  , ratione  naturx  ollen- 
dunt,  locum  illum  feripturx;  Non  da- 
bis lonflum  tuum  videre  corruptionem  , 
de  David  intclligi  non  polfc  , ac  pro- 
inde de  Chrifiu  intelligendum  . Ac 
Petrus  ipfe  alio  iterum  loco  Chnfii 
refurredlioncm  inlinuat  audientibus  , 
primum  teilium  oculatorum  certifiimo 
tefiimonio  , deinde  evidentia  miraculi 
editi  . Nos,  ait  , telles  hujus  fumus. 
Et  mox.  In  nomine  ejus  , inquit,  hunc, 
quem  vos  videtis  & nofiis,  Deus  con- 
firmavit , & dedit  integram  lanitaiem 
illam  in  confpe£lu  omnium  vellrum  . 
En  Petrus  , fenfus  iplos  citando  te- 
lles claritfimos  veritatis  , Chiifii  refur- 
R X re- 


CU, 

UO,  I.  ^ 7. 

Strtmt  c,  t. 


1|« 


1 J. 

XOitth,  xy, 
Luc, 

t . »a 

& ij. 


uAa$.  J. 


t6b  Argument*  Reutonit  KeUur. 


regionem  fuadcre  conatur  . Nec  fru- 
ftra  umeo  J multi  coun  audientium  cre- 
^derunt . 

Confintuntur  deinde  ratione  oaturz 
fratres . Non  enim  ait , praecedentibus  , 
fed  , fequentibus  fignis  : nec  , Sermo- 
nem inferente  , fcd  confirmante  , Marci 
ultimo  cap.  Ita  Hieronymus  in  odla- 
vum  Mattnzi  caput  adnotat  , Domi- 
num , poft  iermonem  illum  montis  , e- 
gregium  miraculum  edidilTe  , ut  per 
hoc  przteritus  apud  audientes  fermo 
‘ firmaretur . Petrus  infuper  perfuafurus 
fidelibus  conclufionem  illam  de  lega- 
libus , de  c}ua  in  concilio  erat  contro- 
«5.  verfia.  Viri  iiratres  , induit , qui  novit 
corda  . Deus  teftimonium  perhibuit  , 
dans  illis  Spiritum  Sandlum  , & czt.  Et 
protinus  tacuit  omnis  multitudo  , & au- 
diebant Barnabam  & Paulum  narran- 
tes, quanta  Deus  ftciffet  ligna  in  gen- 
tibus . Hn  quz  acciderant  res  extcrnz 
& fenfuum  tellimonia  referuntur , in 
controvcrlia  etiam  fidei  apud  catholi- 
cos dirimenda  . Atque  in  conciho  il- 
lo legem  de  abllinendo  a langume  8e 
luffocato  , idolothyto  8c  fornicatione  , 
Apoiloli  nidlo  modo  tuliflent  , nifi  ra- 
tionem naturz  fequerentur . Tellimonia 
iiquidem  nulla  fuppetebani , quz  ad  eam 
legem  probandam  Idonea  viderentur.  Non 
modo  Igitur  ad  externos.,  qui  naturam 
ducem  folam  habent  , fed  etiam  ad 
eos , qui  intra  Ecclcliam  funt , humanis 
raiioniUis  Thelogo  licet  uti . Id  vero 
eo  loco  magis , ut  ante  jam  diximus  , 
ubi  res  naturz  lumine  cognofcibiles  , 
live  alienis  feu  nofins  perfuadere  cupit. 
Hac  enim  via  Bamabas  & Paulus  tn- 
grefli  funt,  ut  Ado.  14.  legitur.  Nam 
cum  laccrdos  & populus  Barnabz  & 
Paulo  facrificare  vellent,  qUod  erat  na- 
turz rationi  contrarium  , naturali  quo- 
que ratione  ipfi  contradixerunt  . Viri  , 
‘ inquiunt,  quid  hzc facitis f &nos  mor- 

tales fumus , limiles  vobis  homines , an- 
nuntiantes vobis  converti  ab  his  vanis 
ad  Deum  vivum , qui  fecit  coelum  , & 
terram  , & mare  , & omnia,  quz  in 
eis  lunt  , &c.  Et  quidem  non  line  te- 
llimonio  femetipfum  reliquit  , benefa- 
ciens de  corio,  dans  pluvias,  & tempo- 
ra frudtifera  , &c.  ^ia  ergo  res  na- 
turales tcllimonium  perhibent  Deo  , 
quemadmodum  hoc  loco  ApoAoIus  al- 
lerit  , non  efl  abfurdum  , quin  etiam 
efl  maxime  confentaneum  , ut  Theo- 
logus de  divinis  quoque  differens  , hu- 
juimodt  etiam  naturalium  rerum  tclli- 


moniis  uutur  . Nam  & A£t  17.  Pao- 
lus  idem  probat , Deum  non  indigere 
aliquo  , quod  coeli  & terrz  fit  domi- 
nus, & det  ipfe  omnibus  vitam  8c  in- 
^irationem  & omnia  . Probat  item  , 

Deum  non  elTe  longe  ab  unoquoque 
nollrum  , quoniam  in  ipfo  vivimus  , 
movemur  , & fumus  . Ac  Propheta 
PfiL  ij|8.  ollendit  Deum  cognofccrc 
nos  & intima  nollra,  qui  formavit  nos, 

& pofuit  fuper  nos  manum  fuam . 

Quod  idem  naturale  argumentum  ha- 
bes & Pf.  9j.  Quibus  ex  rebus  brevi- 
ter difputaus  integi  potell  , id  quod 
ante  Mnebamus  , dociles  quidem  , fi 
infideles  funt , ratione  allici  invitarique 
ad  fidem  , lin  vero  fideles  , confirma- 
ri : utroique  autem  in  bis  , quz  natu- 
ralia funt,  perfuaderi.  Quod  li  indoci- 
les  liuit  8c  repugnantes , ut  evincantur, 
ratio  quoque  naturz  valet  . Principes 
enim  Sc  feniores  videntes  Petri  con- 
llantiam  & Joannis  , comperto  quod 
homines  ellenc  line  literis  de  idiotz  , 
admirabantur : hominem  quoque  viden- 
tes dantem  cum  cis  , qui  curatus  fue- 
rat , nihil  poterant  contradicere  . Cz- 
cus  quoque  ille  apud  Joannem  Judzos 
Chrilto  adverfos  naturz  ratione  c- 
ludit  inquiens  : In  hoc  mirabile  cft , ** 

quia  vos  ncfciiis  unde  fit  , & aperuit 
meos  oculos  . Dominus  item  Matt.  is. 
cos,  qui  calumniabantur,  quod  in  lab- 
bato  curalfct  zerotum  , naturali  & ra-  _ . 
tione  & exetMio  refidlit  i 8c  Matu  ti.  ^ 
Sadduezos  refutat  duobus  principiis  po- 
litis . Quorum  unum  erat  Exodi  telli- 
monium  illud  , Ego  fum  Deus  A- 
braham,  Uaac,  & Jacob;  quo  polito, 

& adverfariorum  conienfu  approbato  , 
alterum  Chriltus  e ratione  naturali  al- 
fumplit  , nempe  non  efle  Deum  mor- 
tuorum , led  viventium . Quo  fyllogif- 
mo  collegit,  Abrahaim  , llaaci,  bc  Ja- 
cobi  animas  vivere  , qu^  Sadduczi  re- 
pellentes , refurredltonem  mortuorum 
ex  confequenti  negabant . Rationes  ita- 
que naturales  contra  fidei  auverfarios 
multum  valent.  Nec  funt  arma  Sanlis  , 
quz  pugilem  Chrilli  magis  gravent  , 
quam  juvent,  ut  quidam  inepte  per  al- 
legoriam argumentantur  : fed  u alle- 
goriis aeendum  ell  , funt  Mtius  gla- 
dius Goliat  , quem  cum  ipu  e mani- 
bus extorferis  , fuo  illum  gladio  jugu- 
las . Sed  ajunt  : Si  credo  quod  tradi- 
tum ell  , quid  opus  cli  operofa  difpu- 
tatione  > Si  non  credo  , nullis  huma- 
nis rationibus  perfuadcbicur  . Egregio 

vc- 


Dir  -cdi 


r 


Uktr  Notutf.  Cm.  Vtl.  %6x 


vefo  dilemmite  itm  alloqui  lucidif- 
fmam  obfoirare  volunt  . Non  credo  , 
adducor  : credo  , confirmor  . Repu- 
gno : confundor  . Ratione  non  domi- 
na , fed  adminiilri  , fyllogilmo  non 
prxfidente , fed  fubferviente . Quid  mul- 
ta? Nonne  videmus  , cum  reliquorum 
apollolorum  , tum  vero  maxime  Pauli 
cpiflolas  & adverfarios  concidere  , & 
lidei  domefticos  infhuere  non  feri- 
piurarum  modo  tcflimoniis  , verum 
etiam  naturae  rationibus  ? Id  quoniam 
dubium  non  c(l  , maneat  , hunc  difTe- 
lendi  morem  a Chrifto  Domino  pro- 
fefium,  ab  Apoftolis  repetitum  , aSan- 
ttis  audloribus  confirmatum , Theologis 
Ron  folum  uuliter,  led  etiam  oece  (fa- 
rto ulurpari. 


CAPUT  VIL 


Ixtrtwt»  Thnltgtmm 

viti»  in  mf»  Philtftfhi* 
<»fiH»MMT  . 

IN  hoc  tamen  dilciplinanim  genere 
Theologi»  profelToribiis  8f  none- 
ilo  & neccflfario  duo  illa  vitia  ma- 
atime  vitanda  lunt  , qu»  Cicero  com- 
memoravit . Unum  , ne  incognita  pro 
cognitis  , incertaque  pro  certis  hala- 
mus . C^a  in  re  etiam  io  Theologia 
multa  peccantur  , ut  illi  , qui  Divi 
Thom»  Scotique  opiniones  vel  indif^ 
cuflas  ampledluntur  , proque  his  non 
aditer  pugnant  , ac  pro  aris  & focis  . 
Qumvis  autem  qui  nihil  certo  com- 
ehendi  polTe  exilfimarunt  , multa  il> 
abfurde  dixerint,  hoc  prxclare  ta- 
men , debere  lapientem  ea  , qu»  (ibi 
firobabtlia  viderentur , fequi , qu»  con- 
tra , improbare , atque  affirmandi  arro- 
gantiam vitantem  fugere  temeritatem  , 
qu»  a lapientia  dinidet  plurimum  . 
&d  hoc  vitium  effugere  qui  volet  , 
non  latis  eft  , fi  ad  res  confiderandas 
adhibeat  & tempus  & diligeptiam  , 
nifi  ad  ea  etiam  , qu»  ignorat  , a do- 
& illimis  quibufque  interrosanda  adhi- 
beat & curam  , & modeltiam  . Qui 
vero  ih  Academus  Chrilliani  orbis  in- 
iignibus  literas  difcunt  , hi  & eruditif- 
fimorum  virorum  frequenti  difputatione 
infirudti  , 8c  juvenum  exercitatiflimo- 
ruin  quotidiana  co  .lliClaiione  vexati  , 
tdtium  hujulmodi  vitare  facilius  pol- 
funt.  Prjcclaic  autem  cum  eo  agetur  , 


coi  pr»ceptor  contigerit  & eruditus  Bc 
pius  ! qui  cum  certa  ab  incertis  fepa- 
ret  , tum  vanis  quarflionibus  declina- 
tis , ut  les  Sc  neceflarias  felieat  , do- 
ceatque  difcipulos  efTe  quandam  do- 
dlam  , ut  ita  dicam , ignorantiam  , fa- 
pientiuraueefTe,  qiicdam  nefeire,  quam 
Icire.  Alterum  enim  eff  vitium  , quod 
quidam  nimis  magnum  ffudiiim  mul- 
tamque operaro  in  res  obfcuras  atque 
difficiles  conferunt,  cafdemque  non  ne- 
ttflarias  . Quo  in  genere  multos  etiam 
c nodris  pcccalle  video  > ut  eas  quo- 
que quslliones  lauffimc  perfequeren- 
tur , quibus  Portthyrius  ablhnuit , ho- 
mo impius  , fed  in  hac  re  prudens 
tamen  , ut  Illatenis  Aridotclifque  di- 
fdpulum  polfis  agnofeere , oui  nec 
quicquam  nifi  opportunis  8c  loco  & 
tempore  tra^vere  , nccqu»lliones  ul- 
las perfecuti  funt  , qu»  juvenum  in- 
genia obruerent,  non  juvarent  . Nolli» 
autem  Tbeolt^i , importunis  vel  locis , 
longa  de  his  oratione  differunt , qu» 
nec  juvenes  portare  poffunt  , nec  fenes 
terre  . Quis  enim  ferre  polTit  difputa- 
tiones  illas  de  univerfalious  , de  no- 
minum analogia  , de  primo  canito  , 
de  principio  individuationis , ( fic  enim 
infcribunt  ) de  dilfindlione  quantitatis 
a re  (manta  , de  maximo  & minimo  , 
de  infinito , de  intenfione  & remif- 
fione , de  proportionibus  & gradibus  , 
deque  aliis  hujulmodi  fexcentis  , qu» 
ego  etiam  , cum  nec  effem  ingenio  ni- 
mis tardo  , nec  his  intelligendis  pa- 
rum temporis  & diligenti»  adhibuif- 
lem  , animo  vtl  informare  non  pote- 
ram ? Puderet  me  dicere  non  intelli- 
l^e , fi  ipfi  intelligerent , qui  h»c  tra- 
ovunt  . Quid  vero  illas  nunc  qu»- 
Aiones  referamus  ? niim  Deus  mate- 
riam poffit  faate  fine  forma  , mim 
plures  angelos  eiufdem  fpeciei  conde- 
re , num  continuum  in  omnes  fuas  par- 
tes dividere  , num  relationem  a fubje- 
Ao  feparare , aliafquc  multo  vaniores , 
quas  ICTibtre  hic  nec  libet , nec  decet , 
ne  qui  in  hunc  forte  locum  inci- 
derunt , ex  quorundain  ingenio  omnes 
fchol»  audores  xdinient  . Illis  igitur 
vitiis  declinatis , quod  in  rebus  natu- 
ralibus & cognitione  dignis  oper»  cti- 
r»que  ponetur , id  non  modo  , ut  in- 
uit  ille , jure  laudabitur  , verum  ut  id 
at , erit  etiam  fummopere  necefiarium  , 
fi  Theologi  pcrfe£li  pleneque  fapieines 
elTe  volumus  . Prndenter  emm  Hiero- 
nymus Pammachiuin  admonet  , ut  fi 
R i ada- 


262  'Argumenta  Rationis  Naturalis. 


iiUnurtt  captivam  mulierem  . id  cll  , 
lapienitam  larcularem  , decalvet  eam  , 
& illecebras  crinium  atque  ornamenu 
verarum  cum  emortuis  ui^uibus  am- 
putet . Multos  enim  tunc  foetus  capti- 
va dabit , & de  Moabitide  eilicictur 
Ifraelicis. 


CAPUT  VIII. 

y!ir  hH'}nt  Itci  JlrmitAS  ia  ThttU- 
ficA  difcifliMA . 

OUibus  rebus  expofitis  , fupereft  , 
ut  doceamus , an  hic  locus  in 
Theoloiia  firmus  , an  potius  infirmus 
fit  . ubi  nihil  nobis  immorandum  efle 
video , cum  naturae  argumentationes 
conllet  unas  certas  , alteras  incertas 
effe . Ac  certx  quidem  funt , quas  Dia- 
lectici demonArationes  vocant , hoc  cA, 
q^uz  ex  perfpicuis  exploratifque  prtn- 
apiis  aliquid  certo  evidenterque  con- 
ficiunt . Incertz  vero  , qux  licet  pro- 
babiles fint , conjeCturis  tamen  huc  at- 
ue  illuc  trahuntur  i nullam  habent  fua- 
endi  neceflitatem  . Firmum  argumen- 
tum illud  eA  : Non  longe  eA  Deus  ab 
unoquoque  noArum  : in  ipfo  enim  vi- 
vimus , movemur  , fumus . ACto.  17. 
illud  item  , Qui  plantavit  aurem,  non 
audiet  i aut  qui  finxit  oculum  , non 
confiderat?  Pialm.  Atque  illud  et- 
iam , Edentes  & bibentes  , qux  apud 
illos  funt  : dignus  eA  enim  operarius 
mcrcede  fua  . Lucx  10.  & i.  Corint.  9. 
Probabile  argumentum  hoc  cA  , quo 
Petrus  ACtorum  s.  utitur  ; Non  enim 
ebrii  funt  hi  , cum  At  hora  diei  tertia . 
Ita  patet,  naturx  argumentationes , quq 
in  ufum  Tbeologix  veniunt , interdum 
infirmas , firmas  nonnunquam  eAe . Nam 
qui  omnium  rerum  infinitam  volunt  ef- 
ie  quxAionem  , & nullo  loco  verita- 
tem fixam  conAantemque  perAAere  , ii 
& in  naturam  ipfam,  & in  Deum  im- 
pii funt  . Sapienter  Aquidem  ApoAo- 
tus  , cum  rationes  a natura  proleClas 
mamfeAas  eAe  dixiflet,  tum  demum  ad 
ihm.i.  Deum  eas  auClorem  revocavit..  Quod 
notum  eA  Det  , inquit , manifeAumcA 
illis.  Deus  enim  illis  manifeAavtt.  Num 
per  angelos  ? Num  per  prophetas  > Num 
per  AppAolos  i Minime  id  quidem  s 
Sed  invifibilia  Dei  , ait  , a creatura 
mundi  per  ea  , qux  faCla  funt  , imel- 
leCla  confpiciuntur  . Confpicux  igitur 
8e  certx  lunt  quandoque  naturx  ratio- 


nes . Vaiu  namque  funt  omnes  homi- 
nes, in  quibus  non  (ubeA  Icientia  D;t,f^<<i. 
'neque  openbus  attendentes  cognove- 
ruut  , quis  eAet  artifex.  .A  migiitudi- 
ne  etiam  fpeciei  3c  dreaturx  cogno- 
fcibiliter  poterit  creator  honin  vide- 
ri. Evidente*  itaque  lunc  , atque  adeo 
Arme  naturales  quxdam  a gume  lat  o- 
nes.  Non  ergo  f^culacivx  dif:i(.linx  > 
qux  ex  hujufmodi  argumematiouiboa 
conflantur  Sc  efficiuntur,  errores  fur.t, 
inanefque  iallacix . Quod  Lutiierus  non 
Aulte  modo  , verum  impie  etiam  ada- 
ruit . Quod  enim  humana  fcientia  at- 
que fapientia omnis  a Deo  At,  nonfo- 
lum  illoApoAoli  ceAimonio,  quomo- 
do pofuimus , oAenditur  , fed  ahis  et- 
iam qux  a demente  Alexandrino  re- 
feruntur . Unum  eA  illud  , Omnis  fa- 
piemia  a Domino  Deo  eA  . Alterum  *' 
illud  , Vocavi  ex  nomine  Befeleel,  & . 

implevi  eum  fapientia  8c  intelligeniia 
ad  excogitandum  quicquid  fabrefieri 
poteA  , Sct.  Fabrilis  igitur  ars  , atque 
omnis  proinde  humana  difciplina  ad 
Deum  tanquam  ad  fontem , & primum 
fapientix  cujufque  principium  referen- 
da eA.  Ex  quo,  & multts  alusintellt- 
gi  debet , qui  plulofophiam  errorem 
elfe  inanemque  lallaciam  ajunc  , eos 
noii  folum  Aulticix  , fed  etiam  impie- 
tatis elfe  damnandos.  Deus  quippe  ve- 
ritas eA  , & ab  eo  error  eA  nullas  . 

Qua  ex  re  facile  etiam  intelligitur  , 
cum  Philofophix  rationes  a divma  ve- 
ritate fint  fumptx  atque  petitx , qui  tl- 
, las  rwiciunt  , hos  Dei  veritati  , qua 
illx  AibAAunc , refragan  . Nec  quod 
tali  fundamento  nititur  , imbecillum 
effe  aut  infirmum  poteA,  Quocirca  hu- 
llra  homines  vani  conabuntur , philo- 
fophix  , naturxaiie  rauones  evertere  . 
Utrumque  enim  lumen  & naturx  & fi- 
dei , quarum  altero  nacuralu  , altero 
luMrnaturalia  videre  dicimur  , a Deo 
eli . Illa  enim  , Erat  lux  vera , qux  il- 
luminat omnem  hominem  t & , Signa-  efii.  v 
tum  cA  fuper  nos  lumen  vultus  tui  Do> 
piine  , ad  itatu.ralem  etiam . mentis  il- 
luAratjonem  referuntur  . Iu  non  mi- 
nus a Deo  falleremyr  , errantes  tn  na- 
turx lumine  , quam  A per  fidei  lumen 
erraremus . Euminis  iginirnaouralis  du- 
catum , inveAigationem  , argumenta  lei 
pellere  , non  modo  Aultum  eA  , quod 
AuguA.  4.  de  Trinit.  docet,  venim  a.CAf.*. 
iam  impium,  quod  hoc  nos  loco  abun- 
de doeuHMus  . Qui  quidem  locus  con- 
cludi jain  poterat*  niA  prius  argumen- 
tis 


Digitized  by  CnOO^le 


^cfpon. 

Adi. 


Uhtr  Non»!. 

tis  iTlis  re(pondendum  effit , qii*  hxre- 
titi  contra  pofuerunt  , Prima  igitur  vi- 
deamui , deinceps  ordine  reliqua . 

CAPUT  IX. 

Sttisfiuit  frgHmmth  Cnfitt  ftcHiiJt 
frtft/ith . 

PRincipio  itaque  veterum  nobis  au- 
dloritatem  opponunt  . Quod  dum 
faciunt  , veteribus  hinc  injurii . Quid 
enim  cff  aliud  humanas  Icientias  omnes 
a patiibus  condemnari  , quam  eosfuif- 
fe  non  modo  imperitos  , verum  etiam 
alienos  ab  humanitate?  Nam  , quoniam 
homo  rationis  eft  particeps , confequen- 
tia  cernit  , principia  & caufas  rerum 
videt  , earumque  progreffus  , & quafi 
anteceffiones  inquint , hmilitudines  com- 
parat , & rebus  vthbilibus  adjungit  at- 
que anredlit  invihbiks  . Qua  mentis 
inquihtione  inveffieationeque  efficiun- 
tur naturales  in  homine  difciplinz  , 
quarum  . (ludium  qui  vituperat  , haud 
une  imelligo,  quidnam  ht,  quM  lau- 
dandum putet  . Quia  vero  longum  ef- 
let  alia  loca  ex  eifdcm  ipfis  patribus 
adferibere  , in  quibus  humanz  dodlri- 
nx  commendantur,  non  libet  ni(i  unum 
folum  ex  Aiiguftino  referre,  in  illo  et- 
iam ip(o  libro  contra  Felicem  Mani- 
chzum  , cujus  teihmonium  nobis  illi 
vel  maxime  objiciunt  . Augullinus  igi- 
tur , quamvis  eos  hzreticos  reprehen- 
diffet  , qui  auderent  auftoritatem  ec- 
cieiiz  rationis  pollicitatione  Aiperare  , 
naturales  tamen  rationes  liio  loco  & 
gradu  commendat , inquiens  : Fidei  im- 
perator clementiliimus  & per  con- 
ventus celeberrimos  populorum  , at- 
que gentium  , fedefquc  ipfas  Apoftolo- 
rum  arce  audloritatis  munivit  eccle- 
(iam  , & per  pauciores  pie  doftos  co- 
piofiffimis  apparatibus  etiam  invitliffi- 
m*  rationis  armavit  . Verum  illa  re- 
dtilTima  difciplina  eft  , in  arcera  fidei 
recipi  infirmos  , ut  pro  eis  jam  in  tu- 
to politis  fbrtililma  ratione  pugnetur  . 
Ex  quo  loco  quid  Auguftino  placeat  , 
ledlores  vident.  Cum  enim  apud  illum 
ratio  cum  audloritate  confertur  , ja- 
cet quidem  rationis  fpecies  , valet  au- 
ttoritas . Sed  nufquam  ille  tamen  has 
duas  argumentandi  virtutes  ita  fejun- 
git,  quafi  poffit  quifquam,  qui  non  i- 
dem  (imul  tic  ratione  & auftoritate  ni- 
tatur , effe  theologus.  InJoihim  quip. 
pe  amut  fiife  , doflura  etiam  ratione  . 

• 


Cilp.  IX.  \ 363 

Non  igitur  humanas  diTciplinas  , natu- 
ralefve  earum  ratiocinationes  damnant 
doftiflimi  viri  , fed  illos  , qui  cum  in 
unitate  catjiolica  non  fint,  &Chrillia- 
no  tamen  nomine  glorientur  , audent 
imperitos  quafi  ratione  traducere  : quia 
jacere  le  abjeftiflirae  fentiunt , fi  eo- 
rum cum  audoritate  catholica  audori- 
tas  conferatur  , ut  ab  Auguftino  ad 
Diofeorum  feriptum  eft  . Illos  etiam 
damnant,  qui  Philofophiam  Euangeliis 
przferunt , quibus  Averroes  Paulus  eft , 
Alexander  Aphrodifzus  Petrus  , Ari- 
ftotelcs  Chriftus  , Plato  non  divinus^ 

(ed  Deus  , cujufmodi  nos  ipfi  przfer- 
tim  in  Italia  vinimus  inultos , qui  Icri- 
ptura  facra  negleda  , ad  horum  Phi- 
lofophorum  dodrmas  tanquam  ad  Si- 
renum fcopulos  adhzrebant  , poftque 
galeros  etiam  & infulas  non  Prophe- 
tas, non  Apoftolos,  nonEuangeliftas  , 
fed  Cicerones  , Platones  , Ariftoteles 
perfonabant  . Eos  quoque  (acerdotis 
patres  noftri  reprehendunt  , qui  plus 
nimio  philofophoriim  libris  indulgent  . 
Noluerunt  enim  illi  , quos  occupatio- 
nibus dc  graviflimis,  8c  maxime  nccef- 
fariis  oportebat  effe  dillridos  , eos  '«■ 


/•V» 


phiiofopni*  (ludiis  prxpediri . BaClius-^‘ZJ||‘^*- 
certe  ac  Gregorius  tredecim  annis  , ut ' 
litteris  facris  totos  fc  dederent  , (api- 
entiz  Izcularis  libris  omnibus  valedi- 
xerunt . Tellatur  etiam  de  fe  in  epi- 
ftol.  ad  Galat.  Hieronymus , annis  quin- 
decim nullum  Capientium  Gentilium  li- 
brum ne  in  manus  quidem  afcendiffe  . 

Clemens  porro  Alexandrinus  hujuf-  5,,, 
modi  viris  , qui  m Ecdefia  dodores 
perfedi  & abloluti  ede  debent  , Phi- 
lofophiz  (ludia  , cauia  Colum  relaxan- 
di animi  , in  otio  permittit  : & quo- 
niam ancillas  , ut  vocarent  ad  arcera  , Prtv.f. 
Capientia  mifit , admonuere  patres , di- 
fciplinas,  quas  vocant  Uberales,  Theo- 
iogiz  fubfervire  oportere  , non  domi- 
nari. Curaturum  itaque  illarum  (ludio- 
fura  , ne  ancillarum  amatoriis  deleda-  clrmtiu  1. 
tus  , dominam  , hoc  eft  , veram  lapi- 
entiam  negligat  j quin  etiam  curatu-  ‘ ’ 
rum  , ut  fi  Agar  Aigyptia  Abrahami 
complexibus  inlolefcit , ejiciatur  foras 
atque  exulet  , nec  linatur  aut  limaci  ^ 
Ifaaci  fimplicitatem  irridere  , aut  A-  nienn^m. 
gar  Sarz  bonitatem  contemnere  . Af~  frrm4 
nigat  ancillam  domina  8c  corrigat  , ha- 
beat  in  manibus  , utatur  ca  ut  libitum 
fuerit . Si  emm  modefta  , em  utilis  : ,1,. 


quz  , cum  ei  przter  modum  indulge- 
inr  , eft  etiam  pcrjiiciofa  . Fugax  eft 
R 4 enim 


264  ArgumentA  Rat/OHit  Nitura/i/. 


enim  vi:a  noftra  , & quod  plus  tem- 
poris liudiis  humanis  impammur , id 
diviiiis  adunamus  ncccflfe  elt  , qaibiss 
aos  ChriOi  religio  confecravic  . Qui 
do^rinis  item  lihtralibus  uiimum  va- 
cant , ii  fere  errores  imbibunt  , qui 
vix  clui  poflunc . Qua  de  re  lege  quo- 
. que  cautum  eft  m Concilio^  Latera- 
^ neiifi  lub  Leone  Decimo  , lefllooe  de- 
cima. Eft  etiam  lex  apud  noilros  fan- 
fiitTima,  qux  in  hujulmodi  difeiphnis 
folum  adoleicentes , neque  omnes , fed 
ingeniofos  exercet  s grandioribus  au- 
tem natu  . ingenioque  tardiore  (ludia 
hac  intermcit  . Quod  fi  legem  per- 
rumpunt quidem,  aut  in  philofophta 
& diale£lica  plus  tempor  s Sc  curo;  lu- 
munt  , quam  xquum  ell  , non  pro- 
ptef  illorum  vitium  eil  aut  Philuiophia 
ipeculativa  , aut  Icholallica  Theolo- 
gia , qux  illam  in  uium  iuum  vcndi- 
cat , contumeliofe  vexanda.  Nam  ne 
illa  quidem  nos  fugiunt , quz  vulgi  et- 
iam lerinone  teruntur  , Nequid  nimis  , 
Modus  omnibus  in  rebus  ell  optimus, 
& quod  verfibus  perfecutus  eil  Hora- 
tius, Ell  modus  m rebus  , iunt  certi 
denique  fines  : czteraque  gravilTimc  . 
Motum  enim  lenioribus  carmen  . U- 
tnimque  itaque  vitium  reprehendimus, 
9c  eorum  , qui  Arillotelis  Platoniive 
libros  diu  noduque  verfant  , & eo- 
rum , ac  multo  etiam  magis , qui  cum 
omni  rerum  naturalium  cognitione  va- 
. cui  fint , ubi  primoribus , quod  ajunt  , 
labris  facras  literas  de»u(larint  , tum 
ii  Theoloros  abfoIutiUimos  profiten- 
tur , tum  Philofophiam  quafi  rebus  Theo- 
lomcis  traniandis  ineptam  negligunt  . 
Sed  ad  fandiorum  tellimonia  latis  di- 
xifle  videmur. 

£ facris  vero  literis  Ecclefiadis  pri- 
•d  a.  mum  tellimoiiium  objicitur  . Cujus  u- 
men‘  veram  germanamque  inicUigen- 
tiam  facile  aflequemur,  fi  libri  totius 
quafi  fcopum  de  mentem  teneamus  . 
^tomonis  autem  eo  libro  przcipuum 
inllitutum  ell,  declarare  , quilham  fit 
hominis  ille  finis,  gratia  cujus  fit  con- 
ditus , hoc  ell  , quonam  loco  huma- 
na felicitas  fica  fit . Nam  cztera  , qux 
Ecclefialles  ea  concione  dilfcric , huc 
demum  pertinent  tc  revolvuntur  om- 
nia. Ponit  Igitur  a principio  (latim  ge- 
nerale pronunciatum  illud.  Vanius  va- 
nitatum, & omnia  vanitas,  quo  fignU 
ficac,  nulla  hujus  Izculi  bona  ca  ef- 
fe  , quz  finem  homini  fuum  exhibe- 
. re  polline,  veramque  illi  przllare  fe- 


licitatem . Hoc  enim  fenfii  res  omnes 
vanas  Sapiens  vocat . Nec  abfurde  id 
quidem . Vanum  namque  id  definiri  fo,  x.  Hf/k. 
let , quod  fine  caret  , feu  ad  finem  , 
qui  quzcicur  , otiofum  ell  . Jure  ita- 
que res  illx  vanx  vocantur  , in  qui- 
Ims  quietem  homo  fi  quzrat , non  in- 
venut  : lelicicacem  fi  expedtec , fru- 
llra  expediet  : finem  fuum  li  perfequi 
ac  tenere  cupiat,  vanus  hac  . Tnema- 
ce  igitur  in  hunc  lenium  ab  initio  con-  ' 
cionis  polito , quo  univerla  hujus  mun- 
di bona  Salomon  complexus  ell  , tum 
deinde  ligiUatim  omnia  perfequitur  , o- 
llenditque  non  infapiencia,  non  opibus, 
non  uivitiis , noa  voluptate  hominis 
beacitudinem  elle  locandam  . MouArac 
aiKem  pruno  capite , per  humanas  di- 
fciplmas  hominem  non  beari . Id  quam 
apte  de  divine  probet  , non  ell  hujus 
loci  exponere  . Tantum  funt  ledlores  lo.  ctk  c. 
admonendi , ut  ne  Arillocebs  vario 
verfencur  errore,  qui  in  contemplatio- 
nes rerum  fupremarum  fummum  homi- 
nis bonum  collocavit  . Qgi  fi  loque- 
retur de  mentibus  corpore  lolucis  , de 
vicx  iuturx  felicitatem  quzrerec  , no- 
bis, id  ell  Divi  Thomx  familiz,  ali- 
quid prolcdlo  dic:rec . Sed  cum  de  im- 
mortalitate animi  cum  hoc,  cum  illud, 
nec  idem  diut  Icmpcr,  qmdque  pocif- 
fimiim  lentuc , ditncile  ut  iotelliKre  , 
de  altera  profcdlo  vita  , quam  vel  non 
habebat  exploratam  , vel  penitus  igno- 
rabat , ecquid  dicturus  erat  homo  aut  /jtm». 
impius  , aut  certe  varius  de  anceps  , f-  M.  10. 
lenfuumque  prxfiuio  dcllitutus,  quibus 
ille  admmillris  m judicio  rerum  o- 
mnium  utebatur  f De  felicitate  igitur  prx-  ; z,l 
lentis  vitz  loquitur  . Hinc  enim  ui  E-  & 
thicis  de  Politicis  opes  , divitias , a- 
micos  , lalutem  , extera  qu:  hujufmo- 
di  caduca  etiam  de  temporaria  bona  . 

quafi  felicitatis  adjumenta  requirit  . nu,  tp  , 

Et  in  lib.  de  bona  fort.  fine  extcrio- 

ribus  bonis,  quorum  fortuna,  ut  ait, 

ell  domina,  negat  aliquem  felicem 

fe  . Quam  ob  rem  dc  judicio  Arillo-  ymtitttm 

telis  dubiuri  non  poccll : redle  ne  au- 

tera  dixerit  an  fecus  , de  eo  fortalfe 

dubitari  potell  . Veru.n  qui  Eeclelia- 

^s  hoc  primum  caput  intellexerit  , s-sat-ou 

is  jam  fine  dubio  poterit  Aritlotelis  . & 

errorem  facile  deprehendere.  Nam  cu- ^ 

julmodi  feliciutem  habebit  fuperna  il- 

la  ac  fuperccelellia  contemplando  , a-  fnfitm  r*. 

niraus  tanta  mole  corporis  non  onu-  /«»' 

Ilus , fed  obrutus  f * Cogitationes , in-  jj' 
quit  Sapiens,  morulium timidx , dc  in-yL7«*7«». 

cer- 


0 


Uher  Notws 

tivitd.  cert^  pfovidcnti'5  roftr{ . Corpus  enim , 
$tm  M.aim  ccrrumpituf  , aggravac  animam , 
& terrena  inhabitatio  oeprimit  fcn- 
•»  r/it.  Ium  multa  cogitantem  . Ei  di£cile 
iM  duttmri  arllimarous  qux  in  terra  funi  , & qux 
Dnmiit  ia  jj,  prolpcdlu  lunt , invcnimus  tum  la- 
taMf  autem  quis 

(>/.rt»rfi^.invelHgabicf  * Ecclefiades  quoque  pri- 
ftht.ommtin.o , Cundx,  ait , res  difiiciles  : non 
I*'"  poteft  eas  homo  explicare  lermone  . 
wUt  mt  Miranda  lane  , Sc  digna  Salomone  len- 
x««  ttft  tentia , qux  declarat  id  , quod  Arillo- 
fttfmju , leies  qu^ue  ipfc  fevere  atque  pruden- 
y*a</M  ia  ttr  dixit,  nuntts  oollrx  aciem  non 
ea  qux  manilcAiOima  iunt 
Ih.rMf/m  c*lig»re,  Quam  noAux  oculos  ad  fiiU 
arSr  frj  gotem  foiis . Quo  magis  Ariilotelis 
Dtmimat  confilium  nonnulli , ac  refie  illi  qut- 
jiA/aSi».  ^ admirantur,  quod  cum  non  igno- 
raret,  quam  infirmx  tflent  ingenii  no- 
flri  vires  , memcna  angufta  , fluxa  , 
tbfidelisi  acumen  retufum,  impeditum, 
debile  i Icgnis  diligentia  & tarda  i in 
eo  conftituerit  felicitatem  , queid  adeo 
in  hac  vica  tenue  efl  & exiguum , 
adeo  obTcurum  & imperledum  , adeo 
infiimum  8e  inflabile  , adeo  non  per 
5>.ii  i»«.  le  idoneum  ad  beandum  , adeo  deni- 
mitt  t/um  > que  paucorum  hominum , ut  nihil  pro- 
m-  j^modum  habere  videatur  ex  his,  qux 
felicitatis  definitio  continet.  Q*a- 
auttttim  lis  enim  felicitas  eft  , qux  frequeniif- 
/kfirittium  , fime  intercipitur  , & rebus  abje&ifli- 
&C.&  ftji,  cedit?  qux  non  eft  commune  bo* 
miil7&r  humani  gentris  , ted  quod  pau- 

<>T.  ciflimi  conicqui  ac  tenere  poflint  ? ad 

ftfui  nf  quam  fi  omnes  homines , ut  par  eft , 

mvM  «/  ad  finem  fuum  conarentur , refpubli- 
ca  omnis  interiret  ? qu^  aiidla  nomi- 
ut^ux) , "is  requiem  non  augeat  , led  labo- 
yW  •mxi.  rem  ? qux  hominis  defiderium  non  la- 
um  &c.  tiet,  fed excitet?  humana  quippe  mens, 
^ixddit  vivitur  , rerum  cognitio- 

os  torqueri  poteft,  latiari  non  poteft. 
Mddit  & 'u.  Maneat  igitur  , vitx  hujus  felicitatem 
ttrtm . in  primx  I^hiloldphi;  ufu  , hoc  eft  , 
%‘^fxiJuxr  terum  immaterialium  contemplatio- 
"o”  confiftere  , ut  quam  morbus 
Mt€  dUiri>  ’ tollere  valeat  , dolor  intercidere , ino- 
i*,  pia  interturbare.  Nam  fi  ad  hanc  Ari- 
*^®telicam  felicitatem  neceflarius  eft  alio- 
bonorum  quafi  concentus  , 
iffx  A>x>«j  talem  nobis  felicem  Ariftoteles  fin- 
rutftxxu,  git  , qualis  , ut  arbitror  , nemo  U3- 
quam  erit  : & ut  confirmare  poflum, 
nemo  certe  iuit.  Quid  quod,  ut  idem 
Anftoteles  in  libro  de  bona  fortuna 
tradit  , ubi  plurimus  imelledhis  , ibi 
minima  fortuna , ubi  autem  plurima 


C<^nt  IX.  265 

fortuna,  ibi  minimus  inieUidfus  ? Ec- 
clcfiaftes  cap.  y.  Vidi , ait  , nec  fa- 
pientium  panem  , nec  dolorum  divi- 
tias , nec  artificum  gratiam  , fed  dTc 
uropus  cafumque  in  omnibus . Qiu  igi. 
tiir  ratione  fortunx  bona  ad  felicitatem 
ncceflaria  cfle  dicemus , qu^  cafui  fub- 
jeifta  infipienti  , quam  lapienti  magis 
obveniunt?  Quanto  lapientius  Salomon 
hominis  finem  , qualis  in  hac  mortali 
vita  quxri  Mteft  , in  Dei  timore  8c 
amore  conftituit  ! Deum  time  , in- 
quit , Sc  mandata  ejus  fetva  , hoc  eft 
omnis  homo . Atque  fententix  huic  re- 
liqua omnis  divina  Icripiura  confen- 
tit.  Beatus  vir,  ait  , qui  timet  Domi- 
num, in  mandatis  ejus  volet  nimis.  £t^ 

Beati  omnes  qui  liment  Dominum , qui 
ambulant  in  viis  ejus.  Et  , Beati  im- 
maculati in  via , &C.  Et  apud  Mac- 
chxum  Dominus,  Beati  , inquit  , qui 
efuriunt  Sc  litium  juflitiam.  Et  , Bea- 
ti mundo  corde.  Nimiium  in  prxlcn- 
ti  fxculo  aut  hxc  beacituoo  eft  , auc 
nulla  ommno  eft.  Per  hanc  enim  ve- 
ram Sc  perfedtam  felicitatem  afleqtli- 
mur , per  hanc  etiam  iumme  beato , noc 
eit  , Deo  maxime  appropiiiquamus . 
Quemadmodum  autem  quo  quidqui.  eft 
maxime  calido  propinquius  ac  fimilius , 
co  calidius  eft  : ita  quo  quis  Deo  eft 
in  hac  viu  proximior  , ac  fimilior , eo 
beatior  ac  felicior  erit . Paulus  etiam 
Apoflolus , non  modo  D.  Thomas , di-  !' 

xit , diledfionem  Dei  in  hac  vita  co-  x!  «.  !. 

gnitioni  rcieiiiixque  prxftare.  In  dile-  ff.“"  i»»* 
dtioite  itaque  Dei  hujus  vitj  felicitas 
fiia  eft , non  in  cognitione . Nec  ii  re- 
rum  lerreftriuni  atque  coeleftium  cogni- 
tio , quam  naturales  in  homme  difci- 
pliiix  pariunt , neminem  facere  felicem 
poteft  , ftatim  eft  a S^omone  damna- '^* 
ta.  Sed  ftudium  humanx  fcieniix  oc- 
cunationem  vocat  peflimam,  quod  nio- 
leftifluna  fit.  Malum  enim  in  feriptu- 
ris  interdum  non  pro  culpa  , led  pro  _- . 
poena  ufurpatur . Idem  quoque  ftudium  V' 
vaniutem  nuntupat  , quod  nec  homi- 
ni finem  fuum  prxftat  , SC  ad  veram 
feliciutem  conrequcndam  otiolum  eft . 

Hoc  vero  ceftimonio  fi  advcrlum  libe- 
rales fcieniias  abutimur  , vituperemus 
fimul  opes  , divitias  , regna  , artes  , 
omnia  denique  , qux  fub  folc  fiunt  . 

Nam  eadem  de  bis  quoque  ^pims  di- 
xit. Illud  qimniam  iluluflimumeft  ? la- 
teamur omnino  ex  verbis  Ecclefiaftis 
nihil  contra  difciplinas  humanas  con- 
fici pofle. 

Mul 


DigitizM  Goo^e 


Kerpon* 
ad  j. 

CU.  I.  /r#. 
In  Crfp, 


1.&  «./;k 


266 


Argumenta  RatianU  Natur. 


Multo  vera  minos  ex  Proverbiis  con- 
ficitur : nam  verba  illa  phne  de  cae- 
ca voluptate  intellig^untur  , ouam  apud 
Ciceronem  Plato  elcam  malorum  ap- 
pellat , quod  ea  videlicet  homines  ca- 
piantur , ut  hamo  pifces  . Non  eft  Phi- 
fofophia  meretrix  illa  vaga  , Sc  garru- 
la , quietis  impatiens  , procax  , blan- 
da , adulatrix , praeparata  ad  decipien- 
das animas  , fed  , fi  quid  tale  e(t , ell 
illa  Thamar,  quz  caofa  prolis  fedit  in 
trivio  , ad  quam  ftudiofus  , & fidelis 
Judas  declinavit  , indeque  genuit  Plia- 
res  & Zaram  , qui  in  Euangeliis  me- 
morantur. Non  funt  Mufz  Sirenes,  ut 
e(l  apiid  Pythagoram : callz  fant  , non 
meretrices  ; veraces  funt  , non  falla- 
ces . C^i  Sirenum  cantilms  deleban- 
tur , Iu  funt  In  vitio  : qui  Mufas  a- 
mant , in  vitio  non  funt  . In  epifiola 
autem  ad  CololTenfcs  , eodem  cfemen- 
te  aubore  , non  reprehendit  Apodolus 
Philofophiam  veram,  hoc  eft  , qu*  de 
naturz  rebus  vere  fentit  , fed  Epicu- 
ream , quz  videlicet  tollit  providenti- 
am, & in  Deorum  numerum  refert  vo- 
luptatem , & przter  rex  corporeas 
ninil  effe  credit  . Hujufmodi  ergo  , a- 
liafque  fimiles  Philofophorum  dobri- 
nas  condemnat  Paulus  , quz  ab  ipfis 
auboribus  Philofophiz  nomine  vendi- 
tantur , cum  nihil  re  vera  minus  fint , 
fed  ignorantium  hominum  traditiones  , 
quemadmodum  eas  vocat  Apoftolus  . 
Vera  autem  , & naturalis  Philofophia 
non  hominum  traditione  , fed  Dei  re- 
velatione habita  eft  , ut  fupra  ejuf- 
dem  etiam  Apoftoli  teftimonio  olten- 
dimiis . Cum  vero  eodem  ipfo  capite 
feriptum  fit , Hoc  autem  dico,  ut  ne- 
mo vos  decipiat  io  fublimitate  fermo- 
m$  , mirum  eft  , cur  Lutherus  , Phi- 
lippus , Sc  alii , quos , quoniam  adhuc 
in  Catholicis  habentur,  nolo  hic  nomi- 
natim  cum  hzrcticis  lacerare , eloquen- 
tiam» 8e  omnem  fublimem  dicendi  cha- 
raberem  non  reprehenderint . Abfiir- 
dum  eft  enim , ut  quibds  verborum  di- 
fciplinz  placent , his  rerum  cognitio 
diipliceat  . Sed  periculofa  curiofitas 
( nam  Iioc  dicit  quidam  ) Sc  nimia  in 
definiendis  rebus  obfcuris  audacia  e 
Philofophiz  fludio  funt  nobis  nitz  . 
Atque  idem  excufatione  fummz  ftulti- 
tiz , fummz  improbitatis  odium  depre- 
caris adiicit  , fe  non  in  totum  Pbilo- 
fophiam  damnandam  putare  . Hoc  au- 
tem calumniandi  genus  , quale  fit , Sc 
cUjUS  hominis  , quia  non  videt  ? Cer- 


.Ji.- 


te  non  aperti , non  fimplicis  eft  , non 
ingenui , non  jufti , non  viri  boni : fed 
verfuti  Potius  , obfcuri , aftud  , falla- 
cis , malitiofi , callidi , veteratoris , va- 
fri . Non  nafcuntur , mihi  crede , e ftu-  - 
dio  Philofophiz  vitia  , fed  ex  errore  , 

Sc  ignoiMtia  nafcuntur . Quid  enim 
Philofophiz  magis  contrarium  effe  pot- 
eft , quam  aut  vana  , periculofaque  fe- 
bari  , aut  quod  non  fatis  exploratum 
fit  Sc  cognitum , id  fine  ulla  ciubiutio- 
ne  definire  ? Quid  vero  fibi  vult  ora- 
tio illa,  fe  non  in  totum  philofophiam 
damnandam  puure  ? Quam  igitur  par- 
tem philofophiz  damnat  > An , ut  Lu- 
therus , eam  , quz  contemplatur  , Sc  ^ 

cernit  ? E)(^icet  , atque  excutiat  in- 
telligentiam*fuam  , ut  videat,  quz  fit 
in  ea  fpecies,  forma  , & notio  philo- 
fophiz.  Nos  enim  non  more  vulgi  do- 
brinam  Stoicam  , aut  Platonicam,  aut 
Pythagoricam , aut  Ariftotelicam , phi- 
lofophiant  appellamus  : fed,  ut  homi- 
nes definiendi  periti  , fi  interoretart  vo- 
lumus, ftudium  tipientiz,  ffrcmipfam 
quzrirous  , rerum  humanarum  ac  di- 
vinarum , terreftrium  atque  cceleftium 
licientiam  . Quam  non  dico  in  totum, 
led  ne  -in  partem  quidem  damnare  , *• 

vel  infignis  ftultitiz  eft  , vel  malitiz 
manifeftz.  Auguftinus  porro  libro  prt-- 
mo  de  morib.  EccleL  cathoL  cap.  ai. 
curiofam  naturz  inquificionera  , & ni-  1 
mium  quendam  amorem  terrenz  fapi- 
enciz  cavendum  incelligit  , non  veram 
philofophiam , quz  eft  amor  fapientiz 
moderatus . . 

Jam  vero  quod  ex  priore  ad  Corin- 
thiox  epiftola  opponitur  , nihil  illud 
movere  poteft  . Nara  quod  ait , Per- 
dam fapientiam  fapicntium  , id  perin- 
de eft  ac  fi  dixiffjt,  fapientiam  iapi- 
entium  obfcurabo  . Quomodo  > Nem-  ' • 
pe  illuftrando  mundum  maiqn  dobri- 
nz  lumine  , ad  quam  dobrina  Philo- 
fophorum omnis  nulla  effe  videatur  1 
ficut  etiara  fol  fulgore  fuo  ftellarum  , 
lucemarumque  lucem  dicitur  perdidif- 
fe . Prudenuam  autem  prudentium  De-  « 
us  reprobavit , quia  non  elegie  , nifi  .• 
quz  Itulta  funt  mundi,  ut  confunderet 
lapientes  . In  qutm  fenfum  fortes,  Sc 
potentes  reprobaffe  dicitur  , quia  in-  ‘ 

firmos  , Sc  Ignobiles  elegit  Apoftolos  , f^fi,  •rtcum 
ut  Dei  virtus  magis  in  Enangelii  prz-  tJT‘  /''•»’»• 
dicatione  clareret  . Qiumquam  Cie-  * 

mens  primo  libro  Sc  quinto  Stromatum  y ‘ 
docet  , non  effe  hic  forte  fermoiiera  ytr,,  'j 
de  vere  fapienubus  & prudentibus , led 

d: 


Digitized : . CiOi 


1 “ • Uter  NoHHf.  Cta.  IX.  . . 267 


de  his } qui  fibi  fiipientes  Sc  prudentes 
rwH , fti  viderentur . Sicut  non  vocatur  Euan- 
i«  gelium  ftultitia,  quod  ftultitia  fit,  fed 

Dt\  jjujus  mundi  lapientibus  vifa 

Nam  illud.  Scientia  inflat,  lacilli- 
fdt.rcrtut,  mum  mteUedhi  efl  . Non  enim  magis 
«r. /■■^■'•-fcientiam  hic  damnat  Apqllolus,  quam 
> pulchritudinem,  vires  , 

’ abllinentiam  , virginitatemque  damna- 
»■< fruj.m.  rec  is  , qui  hxc  omnia  inflare  teilare- 
tur.  Clemens  vero  Alexandrinus  lecun- 
$ijU»iuur,  Stromatum  libro  de  illis  hoc  expo- 
■'  nit , qui  le  lapientes  exiftimant  , cum 

tamen  fuperbi  fint  , nihil  re  vera  fci- 
entes,  fed  hngnentes  circa  quciliones. 
Qg»  imelll^tia  ex  eo-  probabilior  ef- 
ficitur, quod  llatim  Apollolus  fubdit  l 
Tim  ( *utem  fe  exiltimat  Icire  ali- 

*•  ■ QuiJ  j nondum  cognovit , quemadmo- 

dum oporteat  eum  Icire  . Non  itaque 
vera  fcientia  inflat  , fed  qua;  videtur 
efle  , nec  cA  tamen , ea  inflat . At  fe- 
ptimo  Stromatum  libro  nove  exponit 
inflare  , pro  eo  , quod  eAy^fiicerc  pt  ' 
magnifice  lentiant , qui  eaiti  Mbijtrinf 
Kefert  vero  in  hoc  illud  Ecclefialiici 
<}U3rtO  CSpiCe  ^ V #*7/oc  arv* 

, id  eA  , lapientia  filios  fuos  in- 
flavit : fic  enim  vertit  interpres . Quod 
alii  , exaltavit  , Hieronymus  vero , vi- 
tam infpiravit.  Verbum  autem  «Vduf , 
elevare  , &:  tollere  eA  . At  vero  "illi 
teAimonio  ex  priore  ad  Timotji.  ca|^ 
6.  Divus  Hieronymus  iii  cpmilientariis 
tuper  epiAolam  ad  'fftl^  'i.  cap.  re- 
fpondet  in  harc  verba  ^'Quarrltur,  qua- 
re ad  id  , quod  ApoAslus  att.  Secun- 
dum fidem ele£ioruid  Dei,  & cognitio- 
nem veritatis  junxerit  , quz  juxu  pie- 
tatem eA  , utrumnam  fic  aliqua  veri- 
tas, qux  non  in  pietat*  fit  polita,  & 
nunc  ad  dillindlionem  i4ius  inferatur 
cognitio  veriutis  , qua;  juxta  pietatem 
cA  . EA  plane  veritas,  qux  non  habet 
pietatem,  ut  fi qu  s Grammaticam  artem 
noverit  , vel  Dialedicam,  ut  rationem 
rede  loquendi  habeat , & inter  lalla  & 
vera  dijudicet . Geometria  quoque  , & 
Arithmetica  , & Mufica  habent  m fua 
Icientia  veritatem  , fed  non  eA  fcien- 
tia illa  pietatis.  Scientia  pietatis  eA  nof- 
le  legem  , & intelligerc  Propheus , Euan- 
gelio credere  , ApoAolos  non  ignora- 
re . Ablque  pietate  vero  notitia  ven- 
tatis delectat  ad  prxfens  : led  zterni- 
tatem  non  habet  przmiorum  . Hade- 
nus  Hieronymus  . Sanos  ergo  lermo- 
nes  vocat  Apollolus  cos  , qui  lalutem 
aninjit  przAant , pios  vero  , qui  pios 


& religiofos homines  faciunt.  Hxc hu- 
mana icientia  non  exhibet  ; fed  non 
proinde  eA  Theologo  inutilis  . 

At  ApoAoli  non  fuerunt  humanis  li- 
ceris erudiet . Fateor.  ChriAus  non  do-  Relpoa» 
cuit  eos  Geometriam  , AArologiam  , >■ 

Phylicam  . Et  hoc  item  fateor  . Spiri- 
tus Sandus  docuit  eos  omnem  verita- 
tem, necPhdofophiam^  Arithmeticam, 
aut  Geographiam  docuit . Verum  eA  & - 
id  quidem.  ChriAus  nobis  & Apolloli 
non  Dialedicam  anem , fed  nudam  fcien- 
tiam , qux  fide  ac  bonis  operibus 
cuAoditur,  tradiderunt.  Non  repugno. 

Non  igitur  funt  difciplinx  iAx  Chri- 
Aiano  dodori  utiles.  Id  vero  eA,  quod 
ego  conAamiflime  pernego.  ApoAolis  , 
fiquidem,  ut  ait  Clemens,  Spiritus San-  ' 
dus  omnia  plene  fuggerebat  , qux  c- 
rant  & ad  feripturam  facram  intelli- 
gendam  , & ad  docendum  cujufvis  ge- 
neris homines  neceflaria  . Nos  autem  , 
qui  Spiriens  hoc  peculiare  donum  non 
habemus  fi  humanarum  fimus  lAera- 
nim  tudd'&  ignari  , nec  divinas  per- 
cipere fane  pollumus  , nec  perfedi  ef- 
le in  Ecclefia  dodores . ChriAus  etiam 
& ApoAolr  non  docuerunt  nos  huma- 
nas difciplinas,  ut  fides  noAra  non  ef- 
fet  in  fapiemia  hominum  , fed  in  vir- 
tute Dei  . Docere  etiam  nihil  volue- 
runt , nifi  quod  eflet  ad  faluiem  necef- 
farium  . Alioqui,  fi  exemplum  placet  , 
ignorh^s  Grammaticam  , quoniam  A- 
poAoll  Grammatici  non  fuere  . Simus 
barbari  , quia  non  fuerunt  eloquentes 
ApoAoli . Nihil  conlulto  , ac  cogitato 
meditatum  , & prxparatum  inferamus  , 
quod  ApoAoli  hneticis  , Philofophis, 
Tyranniique  evin^ndis  repente,  atque 
ex  tempore  fapientiflime  loquebantur  . 

Quomodo  autem  dodi  fint  omnem  ve- 
ritatem, AuguAinus  in  Joannem  decla-  ^ 

ravit  . Sunt  autem  fine  dubio  hiimanx 
quxdam  veritates  , quas  tametfi  Apo- 
noli  non  funt  edodi,  nos  tamen  utili- 
ter addifcimus. 

Quod  enim  difciplinis  humanis  fub- 
jeda  fit  veritas  , quam  tradent , & in 
qua  verfentur , adeo  eA  manifeAum  , ut 
Itultum  fit  & me  probare  velle,  & a- 
lios  negare  . Quo  vero  tempore  , quo 
loco  , quocum  hominum  genere  dilci- 
pliiiis  humanis  Theologo  lit  utendum  , 
nam  & hoc  in  argumento  quzritur,  a- 
lio  libro  fumus  tufe  , ac  diligenter  ex- 
plicaturi . Itaque  nunc  res  eas  prxter- 
mittimus , quarum  ratio  & major  eA  , LH.ffit. 

& in  aliud  tempus  differenda . 


Tan- 


»68  'Argum.  RaUon.  Natur. 

Tantum  ergo  poRrcmum  illud  argu- 
mentum rtftat  , cui  refpondere  dele- 
mus • Id  quod  argute  Clemens  Ale- 
jcandrinus  ptimo  Stromatum  libro  fa- 
cit , inquiens  ; Non  per  ablationem  Phi- 
loibphiz  penmitur  veritas,  fed  ad  eam 
cooperatrix,  8e  adjutrix  invenitur:  fle- 
nt primus  & fefundus  gradus  ei  , qui 
afeendit  in  coenaculum  , 8e  Grammati- 
cus ei , qui  eft  philofophaturus  , Nam 
Ce  vifus.  Ce  auditus  confert  ad  veriu- 
tem,  mens  autem  eft,  qu*  eam  app<^ 
fite  Ce  naturaliter  cognolcit . Perfpicui- 
tas  etiam  opem  fert  ad  tradendam  ve- 
nutem  : Ce  Dialc^ca  , ne  proftema- 
rour  ab  haereflbus  . Et  ell  quidem  per 
(e  peilcfla  Servaturis  do£lruu « 8:  nui- 


Uh.  Nanut  Cap.  IX. 

lius  indiga,  cum  fit  Dei  virtus.  Ce  la- 
pientia . Accedens  autem  philofophia 
non  veritatem  iacit  poteniiorem  , led 
debilem  adverfiis  eam  elflcit  fophilli- 
cam  argumentationem  : Ce  propulfans 
doloflu  adverflis  veritatem  infldiu  , vi- 
nex  eft  fepes  , Ce  vallum  . Et  qux  eft 
quidem  ex  fide  veritas,  unquam  panis 
necellaria  eft  ad  vivendum  . Qux  au- 
tem prxcedit  difciplina  , eft  obfonio 
fimilis  , Ce  bellariis  . Deunente  ccena , 
fuavis  eft  placentula  , ut  ait  Pindarus 
Thebanus  . Hadlenus  Clemens  . Hade-  Sm.  truam 
nus  etiam  nos  de  o^vo  loco  dixeri- j. 
mus . Ac  fi  qux  funi  forte  reliaua , ea 
in  nono,  qw  fUiim  feqaicur,  4>13ieren:^^‘  ' 
tur. 


Finis  Libri  Noni, 


D Ev' 


Digitizecl  by  Googie 


de 

PHILOSOPHORUM 

t *■ 

Naturam  diicem  fequentium 

AUCTORITATE, 

Qux  nono  loco  polita  eft. 


, LIBE K,  D 


CAPUT  I. . 

tb^  Uti  ftrtrulliauU  BtctffitMtm 
txftmit.  ' 

Untudmodnm  argumen- 
ta Theologo  iducerenniT 
a Pbilofophia,  atque  ab 
omniomnino  ratione  na- 
turar  , facis  explicatum 
arbitror  loco  luperiore . 
Se<}umir,  ut  carteraper^ 
fequar  , quz  pertinent  ad  FhilolbpW 
nim  & hinoriz  humanz  auAoricatem . 
Hi  namque  foli^doo  rellant  ex  locis  , 
ui  funt  io  mino  propofiti : de  quibus 
icere  aggrediar  , n pauca  prius  de  in- 
Eituto , ac  judicio  meo  dixero . Quaim 
eis  enim  Iitm  noftri  non  modo  in  Icho- 
laftica  pugna , & conceratione  verfen- 
tur  , led  multa  etiam  alia  contineant 
iis  utiliflima,  qui  interiores  ferutantur, 
& reconditas  lueras  .•  tamen  interdum 
vereor , ne  quibufdam  bonis  viris  fcho- 
Iz  nomen  fit  invifum , mirencurque , in 
ea  illuftranda  tantum  me  operz  8e 
temporis  ponere  . Ego  autem  , quan- 
diu  res  ftmolaftica  per  eos  gerebatur  , 
qui  juventutem  ad  fcholz  Theologiam 
incilare  fune  Ibliti  , meas  curas  , co- 
gitationefque  omnes  in  id  conferam  , 
ut  me  quavis  via , Se  ratione  a fchola- 
fiicis  conflidationibus  liberarem  . Non 
enim  exiftmubam,  meam  operam  fcho- 
lz Theologis  qu^uo  medo  necefla- 
riam  . Cum  autem  Academia  viros  il- 
los fummos  amileric  , Se  quidam  ex 
reliquis  , qui  hujus  rei  tuendz  focii 
efle  deberent , ftudia  hzc  vel  tanquam 


ECIMUS. 


arida  , contentiolaque  dimilennt , vel 
cene  ut  laboriola  , Se  moleila  declina- 
verint , Lutberani  vero  quafi  noxa 
quoque  reprehenderint , indignum  ju- 
dicavi illi  me  otio  dare  , quod  multis 
ante  mihi  , magnifque  delidertis  opta- 
ram . Itaque  in  his  ftudiis  ab  initio  ver- 
fatus  ztatts , exiftiraavi  honefliflime  me 
Chriftianz  Reipublicz  infervire  polle  , 
fi  animum  in  ichob  meum  vel  repu- 
gnantem continerem.  Cui  cum  multum 
adolefcens  , difeendi  caufa  , temporis 
tnbuiflem , pqfteaquam  Theologiam  pu- 
blice profiteri  coepi  , meque  ipfum  di- 
fcipulis  tradidi , tempus  fm  totum  con- 
fumebatur  in  docendo  , feribendi  oti-  . 
nm  non  erat  . Suftinebam  enim  ma- 
gnum onus,  non  dtfcipulos  modo  quo- 
tidianis Se  Icdfionibus  , ‘ Se  difpucatio- 
nibus  initicuendi  verum  etiam  de  mul- 
tis Se  verbo  , Se  feripto  refpondendi  . 
Accedebant  etiam  non  influentes  ad 
populum  conciones  , quibus  me  vel 
necefiitas  adjudicabat  , vel  voluntas  . 
Flurcs  autem  res  , prziertim  magnas  , 
eodem  fimul  tempore  non  modo  age- 
re , fied  ne  cogitare  qoidem  polfumus  . 
Qumobrem  de  hoc  opere  abfolven- 
do  , in  quo  tantam  difficultatem  inef- 
fe  videbamus , ut  viro  indigeret  non  fo- 
lum  egregie  do^o , fed  nullis  aliis  ne- 
gotiis przpedito,  omnem  omnino  fpera 
Izpius  abjecimus  . Sed  partim  difcipi^ 
lorum  precibus  efflagitati  , partim  ami- 
corum conviiiis  evidli  , tuo  vero  juf- 
fu  potius  , Pater  optime  , cujus  lludi- 
is  , przfertim  in  re  tam  juda  , cum 
difficile  e(l , tum  ne  zquum  quidem  ob- 
fillcre,  fubcifivis,  ut  ajunt  , horis  , o- 
ptts  hoc  informare  decrevimus , ut  fi 

quo 


- Vv 


Digitized  by  Googie 


De  PhiUfephomn  AnUmtate . 


».  'A»g. 


Arg. 


^ Arg. 


«70 

quo  fone  eafu  nequeamus  abfolvere  , 
certe  inftttuifle  videamur.  Eo  vero  me 
minus  inftituti  mei  pqenitec , quod  &ci- 
te  fotio , ut  nihQ  aliud  agam , excia^ 
le  me  hondnes  non  focorde»  ad  rei 
magme  invelli^ndz  cupidiucem  . Nos 
enim  fi  non  afiecuii  ,^at  id  fecuci  pro- 
fecto fumus , dt  ea  his  libris  explicare- 
mus, quz  nec  fatis  erant  nota  nollris, 
& erant  cognitione  digniflima . Sed  jam 
ad  inftituca  pergamus  . Oanda  enim  o- 
pera  eft  , ut  etiam  fi  ad  alia  aberra- 
re aliquando  coeperit  , ad  hzc  revoce- 
tur oratio.  < 

« d « - ■ 

» 

CAPUT  ir. 

....  . J . l . 

Um  argumtut»  prtfanumtur  , fmiMS 
thiUfcfhtrum  aaHaritas 
tltatatmr, 

FUilfe  olim  in  Ecclefia  nonoullot , 
qui  Philofophorum  audoritatem  a 
fchola  Chrifiiana  rejecerint  , Clemens 
Alexandrinus  perhibet  , aravis  in  pri- 
mis auCtor.  Tradit  etiam  lunc  illos  ^r* 
fuafionem  induifle  , quod  Dominus  a- 
pud  Joannem  dixerit,  omnes  quotquot 
ante  fe  venifient , fures  fuilfe  & latro- 
nes : nec  audifie  eos  oves  . Fures  au- 
tem vocatos  ajunt,  quod  fuerint  fophi- 
flz  fallaces.  Nam  fophillicen  quandam 
furandi  artem  ipfe  quoque  Arilloteles 
dixit.  Et  Tullinus,  cum  docuiffet  Phi- 
lofophos  fimiles  ede  latronibus,  &tan- 
quam  deceptores  redarguiflet  , per  in- 
ndias  Crelcentis  Philofophi  interem- 
ptus eft , ut  Esifebius  fcnbit  lib.  4.  Ec- 
tefiaft.  hiftor.  cap.  16.  Non  funt  igi- 
tur Philofophi  audiendi , przfertim  cum 
oollrz  fcn^ier  doClrinz  repugnarint'. 
Nam  ut  Ruffinus  lib.  1.  Eccl^all.  hi- 
ilor.  cap.  X.  refert  , Ario  favebant  vi- 
ri in  quzltionibus  callidi , & ob  id  fira- 
plictuti  fidei  adverfi . Atque  Epiphanius 
lib.  a.  adverfum  hzrefes  , ca^  6f.  eo 
nomine  taxat  Atianos  , qutm  fuerint 
novi  Ariftotelici  , & ab  hoc  Philofo- 
pho  veneni  jaculationes  fibi  ipfis  af- 
fricuerint , reliCtaque  Domini  manfue- 
tudine,  Aridotelem  induerint  . Ita  nec 
^iritus  donum  in  fe  habere  digni  ta- 
ui  funt  . Et  Hieron.  adverfum  Luciie- 
rian.  Arianam  dicit  hzrefim  argumen- 
tationum rivos  de  Ariflotelis  fonte  mu- 
tuari. 

Paulus  denique  ait , Philofophos  di- 
centes fe  effe  lapientes  , flultos  faClos 
effe,  traditofquc  in  reprobum  feofura  . 


Eorum  igitur  auCloritas  nullius  aptid 
nos  momenti  effe  debebit  . His  , & fi- 
milibus  argumentis  vetulius  error  ille 
nitebatur  . Qwm  tameni  jam  diu  lt> 
pultum  fine  uUo  etiam  argumento  Lit- 
therus  fulcitare  conatus  elt,  ^mnare- 
que  lubmde  cum  fchola(jicos  czteros  , 
tum  magis  D.  Thomi  quafi  audor  fue- 
rit regnantis  Ariflotelis  , vallatoris  piz 
dedlrmz  : fic  enim  loquitur  cqncra  La- 
tomum . Videlicet  Domitiani  exemplo 
philofophos  non  urbe  folum  , fed  or- 
be pellendos  efle  credit  . Nos  autem 
quid  Fides  Cacholicg  , ratioque  fana 
teneat  , breviter  , 6c  une  difeeptationo 
docebimus , 

CAPUT  III. 

Slfti  thUtftfhi  /mt  Thtthgu 
ntikt,  ■ 

PHilofophorum  auAoritas  eorum  , 
qui  falfa  fenferunt  , noflram  non 
potell  adjuvare  doiSrinam  , 8e  laten- 
tM  cognita  facere  , ut  Augulhnus  ad 
Diofeorum  vere,  Se  fapienter  fcripfit  . 
Quid  enim  nobis  efl,  ait  , propter  de- 
fenfionem  ChriAianz  religionis  , quz- 
rere  quid  fenferint  Anaximenes  . De- 
mocritus , Epicurus  , Pirmenides  , Se 
Meliflus  , aliique  fimiles  hujus  farinz 
philofophi  , quorum  dodlrina  errori- 
bus naturz  rationi  contrariis  plena  fu- 
it ? Non  itaque  omnes  Philofophi  fcho- 
Iz  noArz  probati  funt  , fed  illi  , de 
quibus  apud  Platonem  Socrates  , Sunt , 
inquit  , in  myllcriis  multi  quidem  , 
qui  gellanc  ferulam  , pauci  vero  Bac- 
chi . Magnifica  vero  vox  , & magno 
viro  , ac  lapiente  digna  , qua  doce- 
mur , multos  utique  barba  , & pallio 
tenus  , fed  paucos  re  vera  fuifie  Phi- 
lofoptm.  Paucos  igitur  hos,  qui  fcili- 
cet  naturz  vim  & efleffa  , morum  ac 
vitz  normam  via  & ratione  inveftiga- 
runt,  magn^ue  ex  parce  confccuti  lunc , 
Theologis  cfk  utiles  , hac  nos  «ratio- 
ne contendimus  . Nec  video  equidem  , 
cur  ejufraodi  Philolophos  tanto  Lu- 
therani  odio  profequantur  , nili  quod 
ausiores  obfcuros  , intelleAtique  diffi- 
ciles perdifeere  nec  voluiic  , nec  vero 
polfunt . Etenim  optimi  cujufque  Phi- 
iofophi  commentaria  , przfcrttmque  A- 
nfiocelis  difcipulum  iion  mojo  in- 
geniofum  , fed  amantem  etiam  laboris 
exigunt . Illi  vero  cum  parum  inge- 
mo valent  , tura  in  laboribus  c vita 

etam 


Di.j: 


X» 


*■  GoogU 


Liber  Decimut.  Cap,  III. 


etiam  Oiriftiaiu  pellendis  occupati  & 
funi  & fuerunt.  Qtiamobrcm , quod  io 
pbilolophorum  libns  diilicile  atque  ar- 
duum efle  vident  , id  & horrent  ipfi  , 
tc  ab  eo  luvenum  animos  alienant  . 
<^id  autem  libi  Theophiliis  Alexan- 
drinus velit  , penitus  non  intelli^o  , 
cum  iif  fecundo  pafchali  libio  Urige- 
nem  carpit  , quod  Philofophorum  ar- 
gutias tradatibus  fuis  mifcuerit  , atque 
tta  ex  malo  exordio  in  iabu^  & de- 
liramenta proceflerit  , ac  Theologicum 
dogma  ludum  & )ocum  fecerit.  Quan- 
to illud  apud  IVirphyrium quanquam 
ab  impio  Philofopho  didum  ell , ve- 
nus tamen  & luculentius  didum  ell  , 
Origenem  Graecorum  divitias  omnes 
ad  Chrillianum  dogma  locupletandum 
convertilTe . Sed  hzc  forte  oblcura  lunt , 
cum  lente  argumentis  nullis  ai^litis 
explicantur  , Fadis  primum  illultranda 
funt  lummorum  virorum  hzc  , deinde 
patrum  noflrorum  tellimoniis  , tum  ra- 
tionibus apertiflimis  illis  quidem  , fed 
quam  paucillimis.  Cum  enim  in  hujuf- 
modi  caulis , quz  fcholz  propriz  funt , 
verear  equidem  , ne  cui  ex  fcholalli- 
corum  difputationibus  , non  ex  Hccle- 
liz  lenfii  deprompu  nollra  videatur  o- 
ratioj  interdum  argumenta  duda  a ra- 

Jionc  pcrllringimus  , & veritatem  , quam 
equimur  , majorum  potiflimum  audo- 
ritate  fuademus  . Intclligendum  ell  au- 
tem , cum  propolita  lint  genera  ik- 
cem  , e quibus  argumenta  ratiocinatio- 
nefque  manarent  , fplendidilUmum  vi- 
deri , quod  in  veterum  traditione  exem- 
pbfque  conlillit  . Atque  li  bono  loco 
res  eflent , quae  more  aguntur  & inlH- 
tutis  Eccleliz  , de  bis  nihil  erat  argu- 
menundum  : illa  enim  ipfa  certidmu 
argumenta  funt  . Lutheranerum  vero 
oratio  tota  mox  erat  ejicienda  . Eli  e- 
nim  inimica  Eccleliallicz  regulz  , line 
qua  nihil  redum  elTe  potell , nihil  con- 
Itans  , nihil  verum  . Sed  haec  alias  ; 
nunc  quod  inllat  agamus  . Porro  olim 
Eccleliz  Dodores  iummi  fuere,  qui  ii- 
dem  fuere  philolophi  , Didymus  , Ju- 
llinus  , Oneenes  , Gregor-us  Naaan- 
xenus  , BaUhus  , Gregorius  NylTeniis  , 
Damalcenus , Augullinus  . Tales  enim , 
cum  habebantur  , Eccleliallicz  fcholz 
pjr«lici  ioLre,  Eufebiiis  libro  {.  Ecclei^ 
nili.  cap.  lo.  faibit  his  verbis  : Coti-‘ 
iuetudo  antiquitus  tradita  fervabatur  , 
ut  divinarum  Icrtpturarum  dodores  tn 
Ichola  Ecclcliaflica  habeantur  vin  dun- 
uxat  iicientia  , & eruditione  probatU- 


271 

fimi  . Hu}u$  «Ificii  audor  & dux  tunc 
laus  illullris  habebatur  Panthzmis  , 
qui  in  Philofophis  Stoicis  prius  nobili- 
ter floruilTet  . Tradit  quoque  Origencs 
apud  Eufebium  , lib.  6.  capite  >s.  non 
folum  a Panthzno  , fed  ab  Heracla  , 
aliifque  plerifque  dodoribus  Applloli- 
cis  Philolophorum  libros  legi  folitos  . 
Quod  fi  fandorum  loca  reterre  volue- 
rimus, quibus  illi  philofophorum  telh- 
moniis  utuntur , non  eorum  modo , qui 
de  moribus,  fed  eorum  etiam  , qui  de 
natura  fcriplerunt , verendum  nobis  ell , 
ne  in  caula  parum  dubia  tellibus  uta- 
mur minime  necelTariis  . Legant  illi  o- 
mnia  eorum  commentaria  , quibus  de 
opere  fex  dierum  difputaiio  inilituta 
elc  i atque  in  his  vcl  folis  videre  pot- 
erunt , & quanta  fuerit  majorum  no- 
llrorum  in  perlegendis  philoiophis  dili- 
gentia , & quantus  fit  Philolophorum 
explicandis  facris  liceris  ufus.  Vide  au- 
tem etiam  Hieronym.  in  17.  cap.  Hie- 
rem.  & lib.  a.  adverfus  Joviman.  Ubi 
etiam  cum  hzretico  differens  , variis 
philofophorum  telUmoniis  utitur  : mul- 
cifque  philofophorum  commentariis  , re- 
rum naturalium  exemplis  editis  , pla- 
ne docet  , quantum  horum  audoritas 
Theologo  ad  argumentandum  conferat  . 
Sed  de  hac  re  paulo  poli  . Nunc  id  , 
quod  erat  inflitutum  , perfequamur  . 
Sane  ut  reliquos  przteream  , quos  lia- 
re a nobis  adverlarii  nollri  non  dubi- 
tant, Epiphanius  certe  iple,  quem  no- 
bis objiciunt , Philofophorum  audori- 
latem  haud  femel  ufurpat  . Dodurus 
enim  hzrefi  51.  quanara  ratione  cifent 
hzretici  fugandi,  Ajunt  , inquit  , hi  , 
qui  hzc  in  confuetudine  habuerunt , o- 
aore  Didamni,  Styracis  , Libanotidis, 
Abrotoni,  Bituminis , Thymiamatis , La- 
pidis Gagatz  , aut  cornu  arvi  fugari 
reptilia,  Sc  venenum  jaculantia  . Item 
hzrefi  78.  cum  multis  argumentis  fua- 
filfct  , Beatam  Virginem  poli  partum 
virginitatem  confervollc,  fuodit  : Si  ve- 
ro etiam  ab  alia  quadam  fpeculatione 
ipfas  res  accipere  convenit  , attinge- 
mus quoque  rationum  naturz  cogna- 
tiones . Ajunt  lexnam  non  parere  prz- 
terq^m  femel  & unum . Cumque  fuU- 
jecilfet  caulam , quam  ejus  rei  Philo- 
Ibphi  naturales  redderent,  colligit  Bea- 
tam virginem  , quz  Leonem  peperit 
de  tribu  Juda,  non  uifi  femei  atque  u- 
nicum  peperilie  . En  Epiphanius  & 
Chrillianos  inllruens  , & cum  bzreti- 
c.s  de  fide  artans  , Philolophorum  te- 

fli- 


riJ. 

•«  ^ 
CW/./.  It.r* 
•J.&  HtndK 


\ 


272  Ik  Philojaoherum  AHdorh. 


ftimoiii»  refert.  Quin  etiam  Paulus  non 
folum  cum  ethnicis  perfuadet , fcd  et- 
am  cum  fideles  inAituit,  Poetarum  8f 
Philolbphorum  tcAimonia  referre  fo- 
let,  exque  iis  argumenta  fumere  . Nam 
ad  Athenienfes  loquens  ex  Arati  A- 
Aronomi  Pharnomenis  ufurpat  illud  , 
Iplius  enim  8f  genus  iumus  : ad  Co- 
rinthios vero  ex  Euripidis  Poetat  tra- 
goediis illud  , Corrumpunt  bonos  mo- 
res colloauia  prava  ; ad  Titum  autem 
ex  oraculis  Epimenidis  Philofophi  il- 
Ht  Httn,  lud , Creteiifes  femper  mendaces  , ma- 
brIU*  , ventres  pigri . Ac  fubjicit 
Efbtf.  5,  pcotiiius  , TcAimonium  hoc  veium 
cU-  Si  ioitur  qu»  dicit  ApoAolus , ea 
i Philofopnorum  teAimoniis  confirmat  , 
etiam  , non  modo  aliorum  fan- 
exemplo  facere  nos  idem  & 
poAumiis  8c  debemus. 

Alter  erat  locus  , a patrum  teAimo- 
oiis  oAendere  Theologis  Philofophos 
efle  utiles  , ubi  nihil  laboris  efle  vi- 
deo , cum  tcAentur  hoc  plerique  qui- 
dem non  obfcure  , led  apertiflime  Au- 
guAin,  lib.  de  dodlrina  ChriAiana  ». 
cap.  40.  Socrates  lib.  hiAor.  Ecclef. 
cap.  16.  Num  locupletiores  quxris  au- 
^ores  t Citarem  abos  , nifi  alio  no- 
Ara  leAinaret  oratio  . Certe  Hierony- 
mus in  epiAol.  ad  oratorem  Magnum 
non  teiiatur  hoc  modo  , fed  magnis 
etiam  argumentis  confirmat . Tentum 
elt  propofitum  , rationibus  illud  ipfum 
demonltrare  « Id  quod  hiciam  plane  , 
& faciam  brevius  , quam  res  tama  fie- 
ri poflit. 

Mulu  a Philofophis  prudenter  fuif- 
fc  & graviter  difputata  , multa  ciiara 
breviter,  & commode  diCla , multa  de- 
iiique  ingcniole  & luculenter  expofita, 
qui  negaverint  , ii  non  funt  verbis  & 
ratione  , fed  vinculis  & carcere  fiiti- 
gandi  , Atque  fi  etiam  hoe  naturx  ra- 
uo  prxfcribit , ut  qu*  viri  graves , in- 
geniofi  , eruditi  acute  dilig.-ntcrque 
tradiderint , ea  juvenes  memori*  man- 
dent , fierique  Audeant  illorum  Sc  Ai- 
entia, 8e  prudentu  dofti  j necefie  eA, 
Philolophorum  dodirinam  non  juveni- 
biu  folum  , fed  his  etiam  omnibus  eft 
utilem  , quibus  ullum  aliquando  com- 
mercium  cian  humana  fapiemia  & pru- 
dentia futurum  eA  . Quod  fi  ita  eA  , 
idque  nos  luperiore  loco  fatis  oAen- 
«imus  , Theologos  ad  res  multas  hu- 
jufinodi  commercium  habituros  i nimi- 
rum quoad  poterunt  8e  licebit,  ab  eo- 
rum latere  non  difcedent  , qui  n&t 


de  moribus  8e  naturi  fentiunt  . Idque 
ipfum  fi  iti  eA  , Philofophorum  certe 
libris  Theologi  dare  operam  debent  ; 
non  enim  alios  hodie  repenent  , qiif 
de  rebus  huiufmodi  aptius  & fapien- 
tius  philofopnentur  . Verum  autem  pri- 
mum , verum  igitur  Se  extremum , Nam 
illud  quidem  abfurdum  eA  , quod  qui- 
dam dicunt  , omnia  effe  facris  literis 
wodiu , qu*  ad  rationem  hominis  in- 
Attuendam  videntur  efle  opportuna  Sc 
neceflaria  . Quorum  error  , quoniam 
abunde  ex  iis  , qu*  fupra  diximus  , 
exploditur  , non  cA  htc  pluribus  re- d*#» 
feliendus . Quid  enim  Aultius  eA:  pot- 
cA  , quam  aut  in  fcripiura  Iaera  libe- 
rales omnes  difciplinas  traditas  crede- 
re , aut  hujufmodi  difciplinis  exiAima- 
re  hOminis  rationem  non  bene  Sc  uti- 
liter inAitui  ? Quod  fi  philofophia  Theo- 
logo iitilis  & bona  eA  , eam  autem 
niii  philofophorum  libris  adjutus  con- 
fequi  non  poteA  , non  utique  funt  et 
philofophi  necligendi . Cum  auinn  her- 
barum , lapidum  , animantium  , arbo- 
rum , elementorum  , aliarumque  rerum 
terrcArium  coeleAiumque  cognitio  fa- 
cris liceris  intdligendis  fit  magnopere 
neccAaria  , quemadmoium  AuguA.  s. 
de  dodlrina  ChnAiani  lib.  docet  , nof- 
qtie  etiam  fumus  idem  in  t}.  hujus  o- 
^ris  libro  fufius  demonAracuri  j inla- 
nus  profe&o  erit , qui  m harum  rerum 
cognitione  paranda  eos  audfores  negle- 
xerit , qui  & fummo  ingenio  , 8e  ma- 
gna pervcAigacione  , de  multi  tempo- 
ris experimentis  in  his  cognofcend!<> 
elaborarunt . Cum  igitur  hic  locus  ni- 
hil habeat  dubitationis  , quin  Philofo- 
phi plurimum  Theologis  profinc , illud , 
de  quo  dubturi  a doChs  etiam  poceA, 
jam  futuendum  eA  , argumenta  e phi- 
lofophorum  audloriute  petita  , certa 
ne,  an  potius  incerta  fint. 


CAPUT  IV, 


^msM  im  rt  tittltgie» 

tudiutm  fluUftflmrmm  «m- 

9 frit  tu, 

PHilofephorum  omnium  una  eadeuH 
que  confenfio  certam  fidem  faci* 
Philofophici  dogmatis  . Quod  enim  in 
aliis  artibus  valet  , ut  auuores  probati 
tantum  apud  eos , qui  cara  artem  fe- 
quiuuir , au^hancads  habeant , ut  indu 

aoK 


non  nifi  .temere  'difadi  foleat , id  in 
1’hilolophia , ac  multo  etiam  magis  va- 
lere deoet  , ne  in  rerum  naturalium 
cognitione  vario  difcipuli  verfentur 
errore  , nec  habeant  unquam  quos  fe- 
qiiantur  . Bene  , inquit  Arilloteles  li- 
bro  fecundo  de  coelo  ^ lefe  habet  quem- 
que libi  perfuaderc  , veteres  , & majo- 
rum maxime  noftrorum  fententias  ve- 
ras efle  . AtqQe  li  in  omni  difciplina  , 
& arte  oportet  addifceniem  credere  , 
i.H.jtnr.  ut  Sc  Arilloteles  idem  prudenter  ad- 
'X*  monuit  , & Thcodorctus  magna  exem- 
piorum  vi  oftendit , & patefecit  , in 
Philofophia  certe  perdifeenda  fcienti* 
hujus  profelTonbus  , in  eandem  prx- 
ferum  fententiam  concurrentibus  , fi- 
dem hal^aoius  oportet . Qiunta  vero 
arrogantia  erit,  quanta  temeritas-,  non 
cura  Platone  dicam  , Ariltotele  , Hip- 
pocrate , Galeno  , Theophralto,  The- 
luillio  , Alexandro,  Oioicoride  , exte- 
rifque  hujus  chori  Philoiophis  , unum 
idctn  concinentibus  oiflcniire  , quo- 
rum feripta  & magna  cura  , lluUio- 
que  elaborata , & pofterorum  non  exa- 
minatione modo  exptnla  , verum  et» 
tiam  confenlione  pro^u  iunt  : led  con- 
tra fui  temporis  homines  doClos  dice- 
re , Si  lingularia  placiu  communibus 
anteponere  ? Nempe  id  elt  , ut  ilk  in- 
quit , bellare  cum  diis  , id  elt  , natu- 
rx  repugnare  ; major  enim  pars  eo  de- 
terri  lolet , quo  a natura  ipla  deduci- 
tur . tx  quo  intelligitur , non  elTe  alie- 
num Theologicis  iniiitutis  ad  ea  con- 
jedtanda  ^ qux  in  natura  dubitationem 
atici  unt , adhibere  dodtos  homines , Sc  , 
u morum  quxUio  elt  , ufu  peritos ; & 
quid  Jhis  d:  unoquolibet  quxlhoms  ge- 
nere placeat  , exquirere  . Quod  fi  pi- 
dtores  , & ii  , qm  ligna  fabncantiu:  , 
Sc  veri  etiam  Poetx  , liium  quiique  o- 
pus  a vulgo  etiam  conliderari  vult  , ut 
li  quid  reprehenfum fit  a pluribus,  cor- 
rigatur  , quanto  magis  Theologo  pru- 
denti non  vulgi , fed  lapwntum  Phi- 
lolophorum  juilicio  , permultx  de  re- 
bus naturx  Icntentix  mutandx  8f  cor- 
rigendx  Iunt  , licet  illi  verx  efle  vi- 
deantur ? At  enim  in  rebus 
inores  pertinent  , non 
Philofopborum  modo  , fed  virorum 
quoque  optimorum  , nulla  etiam  cau- 
la  reddita  , valebit  audloritas  . Nam, 
quod  Ariltotclcs  dodte  , ut  omnia  fe- 
•uj-  re  , tradidit  , quemadmodum  de  lapo- 
ribus  palatum  lanum  re^  judicat  , in- 
tedum  non  item  : lic  vir  bonus  {te  ju- 


273 

redlumque  a pr»> 


C0f.  n- 


Uhtr  'Decimus  . €ap.  /K 

Ilus  bonum  a malo 

vo  egregie  difeernit  , contra  auieni  o- 
mms  alleaus  animi  perturbati  tollit  ju- 
dicium veri , idque  adulterat . Adeo  il- 
lud verum  ell  , qualis  uiiufquilque  e- 
rit  , tale  etiam  judicium  proieret.  At-^*^'**'"' 
que  ipfe|  idem  Arilloteles  plane  tella- 

tiir , non  minus  eorum , qui  funt  exper- 
ti , &feniorum,  prudentiumque  fenten- 

tiis , quam  ipfis  demonllrationibus  ad- 
hilxre  animum  oportere  . ;Tanquam  o- 
ralum  enim,  ait,  per  experientiam, ha- 
bentes principia  ipu  rerum  agendarum 
cernunt , & ab  iis  perinde  aeque  a na- 
tura  acti  redle  difeernunt.  Quamobrein 
lanae  , ac  prudenter  Innocentius  , in 
morum  judiciis  fandorum  exempla  nos  '• 
feqtii  voluit  . Graviflliae  quoque  Plato** 
in  Timxo , Pieri , inquit  , non  potefl  , 
ut  deorum  filiis  fides  non  habeatur , e- 
uam  fi  abfquc  probabilibus  , Sc  necef- 
lariis  dicant  demonllrationibus  . Et  Ec- 
clefiallicus  , Cor  , a:t  , boni  confilit 
Itatue  tveum  . Anima  enim  viri  fandi 
enuiiciat  aliquando  vera  , melius  quam 
Icmem  circumipedores  fedentes  in  ex- 
mIIo  ad  fpecul^idum  . Qux  caufa  mi- 
hi femper  fuit  , pater  landillime  , at- 
que  optime , ut  in  rebus  hujufmodi  gra- 
viflimum  judicium  tuum  non  minus  ex- 
pedarem  , quam  alterius  cujufque  eru- 
uitUlimi  Philofophi  , atque  Theologi  . 
Intelligcbam  enim , virtutes  illas  omues , 
quas  expertus  fueram  in  te  , nullo  et- 
um  Dialedico  lyllogifmo  interveniente. 

Id  quod  redum  elTet  , fecuturas  , de- 
clinaturafque  contrarium  . Wihi  autem 
1**^  oi^^tio  fukepu  non  de  te  ell  , 

•«  genere  toto  . Neque 

illam  de  fcientix  dogmatis , led  de  pru- 
dentix  judiciis  potiifimum  intellewun 
velim.  Judicia  quippe  prudentix  , mu- 
tatis moribus  , permutantur  , fcientix 
vero  decreta  non  item  . Ab  his  au- 
tem longe  difleniio  , qui  decernendis 
confcieiuix  cafibus  ( lic  enim  vocant  ) 
relidis  dodiflimis  Philofophis , ac  Theo- 
logis , Ipirituales  nefeio  quos  homi- 
nes confulunt  , qui  vifionem  cordis 
fui  loquuntur  , non  de  orc  Domini  . 

•us  > qu*  ad  Multa  quoque  perfedione,  exercitatio- 
dodiflimornm  neque  virtutum  opus  ell  , quemadmo- 
dum ait  in  4.  cap.  Joannis  Origenes  , 
ut  bona  & mala  , vera  & falfa  dijudi- 
care polllmus  . Rari  autem  illi  funt  , 
qui  , quod  Apollolus  ait  , exerciutos 
habeant  fenfus  ad  dilcretionem  boni  Sc 
mali  . Sed  hxc  hadenus  . Nunc  eo  re- 
deamus , unde  huc  dtgrelTi  fumus  . 

S Con- 


Wiw.  J 


J 


Dipitfzed  by 


11 

II 


L 


I 


tfil  »1- 
]*•  J5- 


De  J^hiUftphtrum  AmSiorit. 


274 

Conflitutum  eft  igitur  , Philofophorunj 
iuiUcium  , eorum  fcilicet  , qui  me^na 
«loauna  excellentique  ingemo  valiK- 
runi  , in  magno  pretio  efle  nobis  ha- 
bendum , fi  nolumus  hnb.-n  temerwu  . 

Omnino  fi  quicquam  eft  probabile  , 
nihil  eft  profedto  magis,  quam  natur* 
principem  naturalis  dtlaplin*  ao«<^ 
res  aliquos  mortalium  generi  providil- 
fe.  Quis  enim  adeo  eiliit  infipiens  , ut 
acadeuvam  unamquamlibet  fine  praece- 
ptoribus inftitueret  i Certe  , quoniam 
notos  in  Judxa  Deus , quafi  divin* 
ftienti*  Gymnafium  erexit , Rabbinos 
ibi  etiam  procuravit.  Et  quoniam  apua 
Chriftiinos  Euangelic*  do^rin*  acade- 
mias  clle  voluit , Apoftolos  quoque,  Pro- 
phetas. Euangeliftas,  Doaores  dedit  , 
qui  eam  in  Chrifti  repub.  doilrinam 
profiterentur.  Quapropter,  cum  uni- 
verfis  gentibus  edocendia  natur*  leges 
ac  diic^inas  ediderit  , non  fit  verofi- 
mile  , nullos  hujulmodi  legum  ae  di- 
fciplinarum  magiftros  inftituifle  . At- 
que etiam  , fi  ab  alia  limilitudine  ar- 
cumemari  convenit , Clemens  Alexan. 
rhilofophiam  au  Gr*eis  a Deo  vel- 
uti  proprium  teftamentum  efle  datam  . 
Quemadmodum  ergo  nec  Jud*orura  , 
nec  Chriftianorum  tcftamenta  , ita  ne 
Grmeorum  teftamentum  quidem  aoique 
interprete  dereliquit  • Quocirca  divin* 
hic  quoque  procurationis  erat , ut  non 
omnes  fimul  Philofophi  aut  in  Dci  co- 
gnitione, aut  in  morum  &vit*  regula  , 
aut  etiam  in  rerum  naturalium  intelli- 
gentia  , qu*  quidem  eflet  ad  illa  duo 
priora  neceffaria  , halluc inarentur  . 
Qu*  res  cflecit,  ut  juxta  Pauli  leuten- 
liam  Gr*ci  fuerint  inexeufabiles . Qui 
tamen  excufari  pofleiit , fi  eorum  pr*- 
ceptores  non  ad  veritatem  bonitatis  in- 
ftrudli  fatis  , informatique  effent  , au- 
ttore  natur*  optimo  duce  atque  ma- 
giftro  . Id  vero  feriptur*  etiam  divin* 
leftantur.  De  Deo  enim  in  Plalmo  fcri- 
ptum  eft  : C^i  docet  hominem  fcien- 
tiam  : & ruruim  in  libro  Job  : Qui 
docet  nos  fuper  jumenta  terr»,  & m- 
per  vohiaes  coeli  erudit  nos  . Nimi- 
rum ficut  quibufdam  animantibus , qui 
unquam  principes  , & duces  reliquo- 
rum a natura  dati  funt  , conceffi  funt 
quidam  inftinftus  , quibus  ad  gregis 
quilque  fui  ducatum  redhim  utilemque 
Krantur  , ab  obliquo  retrahantur  Sc 
noxio  : ita  in  hominum  eorum  menti- 
bus , qui  natura  duces  funt  exterorum , 
inditas  cfTe  notiones  credendum  eft , 


quibus  m illa , qu*  ad  imperitoram 
& rudium  populorum  doArinam  fpe- 
dlant  , inducantur  . Nec  enim  melior 
eft  belluarum  conditio  , quam  noftra  . 
Atque  Boetius  magno  vir  ingenio  , in 
primifque  dodlus  , communes  fanien- 
tum  conceptiones  ( fic  enim  appellat  ) 
non  minoris  iacit  , quam  fi  communes 
eftent  omnium  hominum  . Nolque  ipfi 
6.  ac  7,  loco  , ad  eandem  quoque  ra- 
tionem oftendimus  , communia  dodfo- 
rum  ecclclialticorum  przjudicia  non 
aliter  efie  accipienda  , ac  fi  omnium 
fidelium  eflent  communes , confpirancef- 
que  lententi*  . Quamobrem  id  quidem 
non  eft  dubium , quin  verum  & explo- 
ratum illud  fit  , de  quo  omnium  phi- 
lofophorum  ratio  confentit  . Quomodo 
enim  homines  & ambitiofi  honoris  Se 
glori*  , Se  czci  fere  aviditate  carpen- 
di , Se  plurimis  fzculis  maximifque 
locorum  intervallis  fejundfi  , in  unam 
fententum  convenirent  , nifi  in  hanc 
quafi  confpirationem  naturz  impulfu 
quodam  ageremur?  Ex  quo  rurfum  m- 
tcUigi  peripicique  licet  , id  quod  pau- 
lo aiiic  didlum  eft  , Phtlolophos  ab 
uno  aliquo  mortalium  magiftro  exce- 
pifle  ea , quz  populis  ac  gentibus  uni- 
verfis  communi  conienfione  confcrtpfe- 
rint  . Verilllma  ergo  funt  communia 
philofophorum  plaata,  nec  ab  illis  li- 
cet, fi  omnes  ad  unum  idem  fentiant  , 
diflentire  . At  Hieronymus  lib.  i.  ad- 
verfus  Pelagianos , cum  adverfanus  eam 
Philofophorum  communem  fententiam 
objcciilet  , qui  unam  habeat  , eum  o- 
rones  habere  virtutes  : refpondet  eam 
quidem  Philofophorum  fuiffe  fenten- 
tiam , fed  non  Apoftolorum , neque  ef- 
fe  illi  curz  , quid  Ariftotcles , fed  quid 
Paulus  doceat.  Sane  quis  fit  Hierony- 
mi in  dialogo  mos  , quz  in  argumen- 
tis eludendis  figura , ne  longum  nciam  , 
hoc  loco  przteream . Huic  enim  ar- 
gumento faicile  refpondetur  , Hierony- 
mum lienientum  hanc  eandem  Sr  ve- 
ram confenfiffc,  & Philofophorum  au- 
dtoritaie  probafle  : ut  in  ECa.  cap. 

Philofophorum , ait , lententia  eft  , 
& Apolloli  Jacobi  , hzrere  fibi  virtu- 
tes , ut  cui  una  demerit  , huic  omnes 
defint  . Et  in  56.  caput  ejufdem  Pro- 
phet*  , Virtutes  , inquit  , invicem  fe 
lequuntur,  ita  ut  qui  unam  habuerit  , 
omnes  habeat  , Sf  qui  una  caruerit  , 
cundhs  careat  . In  dialogo  igitur  illo 
non  vult  Hieronymus  fc  in  dogmate 
Mei  autloriuie  philofophorum  urge- 


r 


Uier  Decimus.  Cap.  V.  275 

ri  , quam  camen  ipie  i<iem  aliu  locia  angulis  homines  otioR  legunc:  Ariltoc. 
ufurpat.  vero  magno  confcnfu  orbis  academtx 

reloiunc  . In  Anllotclem  quoque  illuil 
elogium  unicum  univerfx  conleniiunC 
aences,  perantonomaitamphilolbphuin, 
hoc  eft  philolbphoruro  primarium  htif- 
ie.  Jure  ergo  illum  amplectimur  , cu- 
jus de  laude  omnium  fit  fama  confeii- 
ciens  . Divo  etiam  Thomx  ita  fune 
Theologi  fcholaftici  atTenfi  , ut  in 
fchola  Theologix  Plato  ne  locum  ha- 
beat quidem  , ita  eam  Ariilotcles  - oc- 
cupavit . Illud  conflat , neminem  in  re- 
bus naturalibus  plene  eruditum  elTe  pof> 
ie,  fi  lolum  Platonem  legat.  Solus  au- 
tem Arillot.  abunde  iat  ell,  ut  fit  ho- 
mo in  Philofophix  tribus  omnino  par- 
tibus eruditus . Sane , ne  quis  cauletur , 
mifero  fzculo  ArilloteL  Theologis  , 
Platonem  autem  meliore  Ecclefix  Ita- 
tu  placuifTe  , Iciat  is  , quicunque  ell 
tandem  , fcholam  Arilloielicam  Ale- 
xandrixtum  etiam  vigere  folitam,  cum 
ibi  doClorcs  Apoftohei  vigerent  pluri- 
mum . Sed  enim  , ut  mihi  quidem  vi- 
detur , nec  Auguflini , nec  Thomx  coii- 


CAPUT  V. 

Slfuhu  fniitit  jlrl/ltttlu  •uSotittt 
€iuumjcTtbtntl»  . 

CUm  vero  de  unius  aut  alterius 
Philolbphi  feda  difleritur,  longe 
diverfa  quxAio  cll , Atque  ouoquifque 
dodior  de  gravior  eft , eo  cft  illius  qui- 
dem 8e  probabilior  auCloritas  , de  .fi; 
de  dignius  tcAimonium  . Sed  nulli 
Theologus  ita  Jiefe  adjudicare  debet  , 
ut  ab  eo  ne  latum  qui^m  unguem  pu- 
tet difcedendum  . Non  enim  xquum 
eA , ut  apud  ChriAi  dikipulos  tantum 
Ethnia  unius  auCloritas  ^(fit  , ut  et- 
iam fine  ratione  vincat  . Refert  certe 
in  quacunque  arte  plurimum,  unum  in 
illa  excellentem  auctorem  legere  , cui 
poti  (limum  te  addicas.  Nullus  umen  , 
quamhbet  eruditus,  fentiendi  tibi  ac 
diUcntiendi  auClor  niturus  cA  . Nemo 
enim  fuit  omnium,  qui  non,  ut  homo. 


interdum  hallucnuretur.  Enimveroquis  ^ temnenda  cA  lententia.  Nam  dc  iiscon- 


primas  inter  Philoiophos  habeat , quif- 
ve  proinde  ille  fit , cui  prxeipuam  da- 
re operam  operx  precium  fit , varix 
Aint  doCtilfimorum  hominum  difere- 
pantelque  iententix  . Nam  , ut  alios 
prxtcream  , in  hujufinodi  caufa  aliud 
D.  Aug.  videri  folet , cui  cave  quen- 
quam  anteponas  ■,  nec  enim  doClor  vir 
fiiit  Augumno  quilquara , nec  clarior . 
Aliud  autem  videtur  D.  Thomx  ma- 
jcimo  graviAimoque  Theologo  atque 
Phtlolopno.  D.  AuguAiuo  Placo  Aim- 
raus  ell,  D.  Thomx  fumm..s  eA  Ari- 
Aoteles  ; fic  fere  res  habent , ut  id  do- 
druix  genus  quilque  maxime  probet  , 
cui  a teneris  annis  maxime  alTuetus  ell . 
Exoritur  Augullini  ratio  ex  altera  par- 
u,  nullos  eiie  omnium  Chriilianx  ma- 
gis doClrinx  concordes  . quam  Plato- 
nicos . Pbto  Cquidem  luit  ex  Hebexis 
pbilotoplius , ut  Clemens  Alexand.  au- 
s.  Stnm.  ^or  cll.  Imo  vero  , inquit  Thom.  Pe- 
npaKCicorum  do^rua  ChriAiano  dea- 
mati conientic  plurimum . Clemens  enim 
Alexand.  lib,  5.  Strom.  etiam  refert  , 
AriAobulum  multis  libris  probalTe  phi- 
lolophiam  Peripateticam  cx  lege  Mo- 
iaica  de  aliis  dependiAe  Propheus . Ac 
D.  Thomx  fcmencia  quidem  de  o- 
Binium  pene  gentium  ,de  multorum  fa^> 
culorum  ulu  probata  ell . Platonem  e- 
CUD  jam  inde  a amitis  aonis  vix  ia 


£n/U'.  t.  7. 
£ctU  Syt. 

€*{.  Jl. 


cedendum  eA  , qui  AriAocelem  amant , 
de  IIS  forfitan,  qui  Pbconis  amici  lunt. 
Qiiorum  judicium  in  co  quod  de  ani- 
mi immortalitate,  de  Dei  providentia, 
de  rerum  creatione  , de  finibus  bono- 
rum de  malorum  , deque  alienus  vicx 
vel  prxmio  vel  pfnis  , Platonem  aper- 
tius conllanuufque  locutum  alferant  , 
dilHcik  fa£lu  cll  non  probare  . Pro- 
banda vero  magis  eA  D.  Thomx  opi- 
nio , Icd  ita  tamen  ut  adhibeatur  mo- 
deratio quxdam  , fine  qua  probari  lUa 
non  poceA  . Placet  enim  quoque  nobis 
AriAoteles  , de  rcClc  placet , modo  ne 
repugnantem  etiam  illum  ad  ChriAi 
velimus  femper  dogma  convertere  . Id 
quod  interpretes  fere  fofent  . Qui  vim 
contextui  irpe  allerunt  , atque  AriAo- 
lelem  cogunt  , ut  velit  nolit  pro  fid: 
acholica  pronunciet  . Periditemur  au- 
tem, fi  placet,  & m iis  quidem  exem- 
plis, in  quibus  erralTe  Arillotclem  vul- 
gus Theologorum  IdrtaAe  non  puut  . 
Nec  enim  hoc  loco  de  aeternitate  mun- 
di, meniiumque  prxfinito  numero  dif- 
ferendum  eA  : fed  ne  de  animi  immor- 
uliuce  quidem . Nam  illa  priora  obvia 
funt  omnibus  , hxc  autem  quxAio  in 
his  commentariis,  quos  de  anima  feri- 
pfit , accuraulTime  cA  a Cajetano  dif- 
putata . Verum  hxc  confideremus , quf 
dificiliora  feint  , & qux  Arillot^ 
S X «a- 


Digitized  by 


2-, 6 


De  Phi/oftphritm  AtHor. 


vxke  , verbifqoe  de  induftrii  ad  impo- 
ncndujn  «ompofitis,  obfcure  videiur  c- 
euntialfe  > uc  fi  a «iodis  fortafie  viris 
jure  quandoque  & vtre  reprehendere- 
tur , haberet  quo  poflet  elabi , atque  ab 
amicis  excufari  . Nec  ego  hic  tamen 
adverAiS  Artllotelem  accufationem  in- 
(Ktuo,  virum  dodifilmum  , deque  hu- 
manis literis  omnibus  bene  meri- 
tum . Sed  cum  plerique  ab  illo  nunc 
non  aliter  atque  ab  oraculo  pendere 
videantur  , fceureque  omnia  illius  o- 
iptTi  legere  , minuenda  efi  ha>c  opi- 
nio , ne  ab  hujus  l’hilok>pbi  placitis 
diflentire  , piaculi  loco  fit.  Aucivimus 
enim  Italos  efle  quofdam  , qui  luis  Sc 
Arilloieli  8c  'Averroi  tantum  tem- 
poris dant  , quantum  faens  literis  ii  , 
qui  maxime  Iaera  dodnna  delcdan- 
tur  j tantum  vero  fidei  , quantum  A- 
pofiolis  & Evangelillis  ii  , qui  maxi- 
me fune  in  Chnlli  dodrinam  r;li«iofi  . 

£x  quo  nata  funt  in  Italia  peRitera 
illa  dogmata  de  mortalitate  animi  , Se 
divina  circa  res  humanas  improviden- 
tu , li  verum  cR , quod  dicitur  . Nihil 
enim  prxter  auditum  habeo  : cum  ho-,  quis  fit  admiratus 
mines  AriRotelis  inflati  opinioaibus 
turpiter  fibi  blandiuntur  , Se  inde  in 
maximo  verfantur  errore  . Sed  hxc 
hadenus  , Nunc  ad  propofitum  rever- 
tamur . 

Primus  igitur  locus , ubi  contra  feri- 
pturarum  fidem  erraffc  AriRotelem  e- 
xiRiioo  , habetur  de  fomno  & vigi- 
lia , quo  loco  negat  Deum  immittere 
lomnia  , redditque  ejus  rei  caulam  , 
quod  fi  Deus  eorum  elTet  audor  , fa- 
pientibus  vel  maxime  , & his  quidem 
vigilantibus  ea  immitterentur . 

Alterum  exemplum  efl  in  tradatu 
de  bona  fortuna  , ubi  res  fortuitas  di- 
vinx  gubernationi  ac  diredioni  fub- 
trahit  , duobus  argumentis  pcrfuafus  : 
uno  , quod  res  fecimdx  pravis  obve- 
niant , quorum  Deum  habere  curam 
non  fit  vero  fimile : altero.,  quod  Deus 
potius  dirigeret  in  eflfeda  fortunx  ho- 
mines lapientes  , cum  contra  iere  vi- 


deamus f imprudeniilfimos  quoque  elle 
fortunatillimos. 

Tertius  locus  eft  libro  primo  de 
ccelo  , ubi  quicquid  genitum  eflet  , id 
corruptibile  afleruit  : nec  incorrupti- 
bile ^uicquam  , quod  non  eRet  ingeni- 
tum . Poliierat  vero  ance  omnia  varias 
harum  vocum  fignificationes  , ne  res 
verbi  ignorantia  clauderetur  . Ratus 
.itaque  fe  adverfiis  Platonem  bonam  ha- 


bere caufam , certamque  proinde  fibi  vt- 
doriam  pollicitus,  contra  morem  fuum  • 
non  obfcure  , fed  quam  fieri  potuit  a- 
perte  docuit  , quidquid  incorruptibile 
efld  , id  ingenitum  elTe  ac  perpetuum 
oportere  , hoc  cR  , nullo  unquam  mo- 
do incepilTe  . Sic  enim  vocem  illam  in- 
terpretatur . 

ma  rationalis  aut  corruptioni  elTet  ob- 
noxia, aut  elTet  certe  ingenita  ac  lem- 
pi  terna. 

Quartus  locus  eft  libro  quinto  , rur- 
fumque  duodecimo  Metapnyf.  quibus 
locis  definit  , Deum  animal  elTe  perpe- 
tuum & optimum  . Vocat  autem  Deum 
communi  nomine  fubftantiam  quamcum- 
que  coeleftem  , 8c  divinam  . Nam  poft 
hxc  incipit  inquirere  , an  illa  fubttan- 
tia  fempiterna  una  , an  pltires  fint  . 
Atque  eodem  lib.  is.  confentit  bene  , 
antiquos  res  illas  prxRantiffimas  deos 
appellafle  . Ludit  autem  per  amphibo- 
liam ! nunc  enim  mentem  ipfam 
Deum  vocat  , nunc  coelum  , cujus  a- 
nima  mens  eR  , id  quod  libro  etiatn 
fecundo  de  coelo  videre  licet  . Sed  ne  Ttx. 

, quod  ccxleRes  fub- 

ftantias  animalia  hic  AriRoteles  nun- 
cupet : nam  veterum  more  fubllantiam 
animatam  live  anima  fenfitiva  , feu  in- 
tellediva  vocat  animal.  It.tque  arbitra- 
tur Deura  illum  unum  principem  ex- 
terorum , extremo  coelo  aifixum  , per 
fe  movere  ipkim  , quomodo  extere 
mentes  fuos  orbes  movent , ftintqtie  A- 
riR.  ipforum  orbium  animx  : ut  8f  D. 

Tdio.  X.  con.  gent.  c.70.  admittit.  Nec 
AriRo.  aut  8.  phyfi.  aut  11.  Metaph. 
hominis  .intelligentiam  ad  aliud  prin- 
cipium revocat,  quam  ad  illam  primam 
mentem  , qux  vt  fempiterna  primum 
mobile  ciet. 

Quintus  locus  eR  eodem  quoque  li- 
bro, ubi  fubRantiis  intelledualibtis  cae- 
lorum motricibus  virtutem  tribuit  in- 
finitam , quod  infinito  tempore  mo- 
veant. 

Sextus  locus  eR  eodem  etiam  libro  , 
ubi  , ut  mihi  quidem  videtur  , 
providentiam , prxniiaque  & fupplicia , 
qux  probos  & improbos  in  futura  vita 
manent , fabulas  efle  fignificavit  , gra- 
tia vulgi  continendi  in  officio  confi- 
t\i  . P^iqua  , ait  , fabulofe  jam  funt  . 
allata  ad  perfuafionem  vulgi  , atque  ad 
ufum  legum  , vitxque  humanx  utilita- 
tem . Ecqux  enim  rogo  illa  funt  ve- 
teribus  tradita  , in  quibus  hxc  xmbo 
conveniant , ut  fiat  & ad  ufum  legum , 

Si 


■‘.i/*, 


Liber  Decitnut . Cap.  Vi.  2JJ 


k ad  vitz  humanz  utilicacem  tradiu 
nifi  ea,  quz  nos  explicare  voluimus  , 
Ariftoteles  noluit , ne  proborum  ho- 
minum , eorum  vel  maxime  , qui  Rei- 
publicz  curam  gererent  , invidum  fibi 
odiumque  conflaret  ? Nam  , quod  A- 
riflotejes  Deo  rerum  humanarum  pro- 
videntiam adimat  , maxima  audlontate 
Theologi  affirmant,  Clemens  Alexand. 
ctji.  ».  j.lib.  }.  Strom.  & Epiphan.  3.  lib.  ad- 
7.  j«.  verfura  hzrtfes  , cap.  ultimo  . Qgos 
•*  autem  locupletioresau£lorcs  quznmus, 

quam  fandlos  eruditos  , in  Crzcorum- 
que  dodlnnis  apprime  verlatos  f Anne 
ipfius  etiam  Anllotelis  de  fe  teftimo- 
nmm  expedamus  f Nimirum  ii.  Me- 
laphyfices  libro  verbis  artificiofe  ex- 
nc  in  boc  etiam  a more  fuo 
dilcederet  , abfurdum  elle  docuit  , 
Deum  de  quibuldam  intelligere  , quod 
przftet  videre  aliaua  , quam  non  vi- 
dere . Uui  non  aieit  ablurdum  effe 
Deum  quzdam  intelligere,  ied  de  qui- 
boldam  intelligere  , aut  meditari  , ut 
vetus  interpres  reddidit  : ut  non  tam 
iimplex  rerum  vilium  intelligentia  , 
quam  providentia  earum  , & cura  li- 
gnihearetur  . Sentit  itaque  D.um  ma- 
gna curare  , parva  n«ligere . Atque  in 
libello  de  mundo  , n modo  ejus  eft 
hoc  opus,  Deum  facit  flmilem  masno 
1’triarum  regi  Xerxi  , vel  Cambyh  , 
vel  Dano  , qui  iple  per  f:  maxima  & 
pulcherrima  regni  obeat  munia  , mi- 
■ora  , Se  iordida  mandet  aliis.  Ac  19. 
Ethicorum  libro , Quod  li  dii , inquit , 
curam  habent  aliquam  humanarum  re- 
rum , quemadmodum  exillimatur  8e 
creditur  , rationabile  eft  , eos  amanti- 
bus mentem  honoraptibufque  favere  , 
unquam  rerum  fibi  charilTimarum  cu- 
ratoribus, ac  bene  agentibus.  Nota,  ut 
cxiftimatur  & creditur  , & ezt.  fam 
Diogenes  Laertius  aperte  tradit , Ari- 
ftotelem  Det  providentiam  ad  coele- 
llia  ufque  perftringere  . Jam  quod  li- 
bertatem Deo  in  naturz  rebus  Ari- 
lloteles  neget,  viri  dofti  & graves  ita 
magnis  argumentis  1'uadent  , ut  fuper- 
vacaneum  fit  , eas  hic  a me  rationes 
repeti , quas  in  promptu  eft  ex  illo- 
rum libris  cognoicere  . Certe  ubi  de 
mundi  zternitate  velis  equifque  , ut 
ajunt  , cum  Platone  cerut , n naturz 
audorem  liberum  laciat , ridiculus  elTe 
videatur  . Quid  de  indignatione  ob  pro- 
fpera  impiorum  eventa,  quam  ad  bonos 
mores  peni^re  fecundo  Rhetorico- 
rum libro  affirmat  ? Quid  quod  7.  Po- 


liticorum libro  przfcribit  , nihil  muti- 
lum , & imminutum  orbatumque  natura 
educendum  f fcilicet  , ne  nimia  filio- 
rum multitudine  res  fua  illa  publica 
formam  fpeciemque  congruentem  amit- 
teret i propter  quam  etiam  caulam  prz- 
vertendos  fcetus  exiftimat  , abortum- 
que ante  animationem  faciendum  . Nam 
poftquam  vitam  acceperint,  nefas  putat 
attingerr.  Quid  de  animarum  infinita 
multitudine  ? quam  admittat  necelTe 
eft  , ne  in  Pythagorz  in- 

cidat . Illa  vero  admifla  , cum  infi- 
niu  corpora  efle  non  pofte  exiftimec 
demonftratum,  refurredionis  articulum 
non  admittet  . Quid  quod  duo  prin- 
cipia AriftotcUs  poluit , Deum , & ma- 
teriam ? nec  enim  rerum  creationem 
ex  nihilo  agnovit . Cujus  quidem  rei 
teftes  non  mediocres  , led*  haud  fcio 
an  graviffimos  , Clementem  Alexan- 
drinum , Epiphaniumque  noli  lenior 
contemnere  . Atque  hzc  quidem  Ari- 
ftotelis  fenla  fiiifie  , verecundius  aflero 
propter  D.  Thomam , qui  hujus  Phi- 
lofophi  feJet  fere  efle  patronus  : fed 
dodores  do^lilTimi  probant  illum  ita 
fenfifle  , quos  ego  in  hac  parte  fecii- 
tus  Ium  . Si  quis  vero  pro  Ariftotelis 
fenfu  apologiam  adornet,  cum  hoc  ego 
non  magnopere  contenderim  . Tantum 
a Ledore  pofttilo  , ut  mihi  concedat  , 
fi  poteft  , Ariftotelem  in  his  locis  er- 
rafle  : fin  hoc  non  licet  per  D.  Tho- 
mam , at  illud  certe  dabit  , vel  caute 
eum  ut  varium  & lubricum  efle  legen- 
dum , vel  certe  efle  in  nonnullis  pla- 
citis reprobandum.  Mihi  utrumvis  fa- 
tis eft,  & tum  hoc,  tum  illud  proba- 
bilius videtur,  nec  przterea  quicquam 
probabile  . Quantum  ergo  Pnilotophi 
vel  fimul  omnes  , vel  leparatim  fin- 
guli  ad  faciendam  fidem  habeant  vi- 
num , latis  , ut  arbitror  , diligenter 
explicatum  eft . 

CAPUT  VL 

VH  ftthfit  CAfitt  /e- 

cuninftfitu, 

Nullius  vero  n^otiierit,  objedio- Refpon. 

nes  contra  a principio  policii  re-  »d  «• 
pellere  . Primum  enim  taaie  intelli- 
gitur,  non  cos,  qui  mifli  funt  , fed  il- 
los , qui  venerunt , vel  Pfeudoprophe- 
tas  , vel  Pfeudophilofophos  a Domino 
reprobari  . Non  mittebam  , inquit  , & W "*  as- 
ipfi  currebant . Veros  autem  Philofo- 
S 3 phos 


Digilized  by  Gc  -Ogie 


V'M 

ffbunf  f. 

e*n.  \AppU 
»Alt,  ubrt  m 


278  De  Phi/oJophoruM  An£f. 

phos  dkvinims  fuiffe  procuratos  , fatis  que  Theologia  rurfutn  de  rebus  divt- 
fupra  , ni  fallor,  argumentati  fumus  . cis  fit  , jus  vero  civile  in  renim  hu- 
Deinde  Gratcie  Philolophos  alia  ra-  manarum  earumque  tempoi^iura  ad- 
tione  fiires  efle  didtos  contendit  Cie-  minillratione  venerur  , vix  intelligi 
men»  , quod  ultra  quam  a Moyfe  & poteft  , quem  ufum  Theologo  de  re- 
Prophetis  fapientiam  mbripuerint  i glo-  bus  xternis  differenti  fcientia  , qu* 
riolx  aucupandx  gratia  quafi  fuara  ja-  res  temporarias  adminiffrat  , prxffare 
Sare  fuitt  foliti . Pythagoras  quidem  di-  queat.  Ac  Cvprianus  fatetur  quidem 
fcipulus  fuit  Judxi  cujufdam  Nazareti  , TOntifices  legibus  imperatorum  uti  jj*«‘*"* 
ut  Alexander  in  libro  de  fymbolis  Py-  led  pro  curfu  rerum  tantummodo  tem- 
tlugoricis  feribit  . Quin  Divus  Am-  poraltum  . Non  igitur  viri  Ecclefiaflt- 
brofius  l>ythaoorara  genere  fuiffe  He-  d , cum  res  Theologicas  , hoc  eft  , 
brxum  non  Alcure  tradidit  . Certe  divinas  lerapiternafque  tradlare  volunt  , 
fuiffe  drcumcifum  Clemens  Alexan-  leges  imperiales  ufurpare  debent  . Im- 
drinusauaoreft.  peratorum  quoque  edida,  qux  jus 

Clearcbus  autem  Peripateticus  in  vile  concinent,  Dei  quandoque  legibus 
primo  libro  de  fomno  dicit  fe  noffc  adverfantur. 

Tuitxum  quc.iiiam  , graviffimam  non  Non  ergo  Theologus  ex  illis  ar-  *• 

folum  eloquio.  fcd  efam  animo,  ciim  gumentum  aliquod  idoneum  accipiet”' 
q o ver.atiR  t.l  Arifloteks.  Nam  Pia-  ad  conclufiones  Theologix  compro- 
tonem  non  lotum  a Pythagora  , fcd  a bandas. 
noltris  eti’  ’.i  Ooilnnam  accepille  , & 

Au^utlifiis  ic  demens  teflati  funt , & CAPUT  VIII. 

Anibro':u  multis  argumentis  fuadet  . 

Id  qiioa  Plato  ipfc  in  Tiraxo  ingenue  Juris  civilis /hidmmThtfltgt  uti- 

fatetur.  Cum  itaque  ea,  qux  a philofo-  lijjimssmprpiist. 

phis  rtde  8e  fapienter  diaa  funt  , no-  - 

hris  nos  difpuMtionibus  tnferuerimus  , QEd  illud  verius  eff  , juris  humani 
repetemus  noflra  tunc , non  aliena  mu-  v3  facultatem  in  multis  theologo  com- 
tuabimur  . Ac  de  primo  quidem  argu-  modam  effe  poffe  . Si  er.im  ifli  cano- 
mento  hadlebus  . Nam  extera  funt  hu-  nica  fcientia  eff  neceffaria  , huic  au- 
julmodi  , ut  negotium  lediori  fadluri  tem  peritia  legum  adeo  conjunfta  , 8i 
fimus,  fi  ea  modo  refutemus . colligata  eft  , ut  vix  altera  poffit  ab 

altera  feparari  , theologus  fane  ut  jus 
CAPUT  VIL  caoortScum  , ita  quoque  & civile  cunf 

illo  connexum  vendicare  debet  . Quod 
2>f  Jssrit  civilis  hs  Thctltgicis  centr»-  lutem  facrorum  ftatuca  canonum  prin- 
verfiis  Mtsapritutc . Sluibusim.  dpum  conllitucionibus  adjuventur  , vi- 

fttsstuT urgusaesstit . ciffimque  illas  juvent  , teftatur  Lucius 

de  novi  open^  nun.  cap.  t.  Und: 

OUoniam  vero  pertinet  quidem  ad  tHud  apud  Italos  , rt  Ugiflu  ftni*  cm. 

hunc  locum  juris  civilis  audfori-  pittlt  v»lt  ftet  , m»  U cmusiftss  ftns^» 
tas , & ita  pertinet  , ut  non  recondi-  Itggs  vmU  nitntc  , fadfum  cft  jam  tri- 
ta quadam  ratione  cernatur , fed  fit  in  tum  fermone  proverbium  . Rurfum 
promptu  ; neceffc  eft  ut  de  illa  quo-  Pontificum  jura  plerunque  civili  au- 
que  pauca  dicantur.  Eft  enim  fine  du-  dtoritate  racioneqne  utuntur  . A Theo- 
bio  juris  kgumque  peritia  refta  mo-  logo  igitur  , cui  jus  pontificium  fami- 
rum  & vit.r  dilcipliiia  : philofophia  liare  effe  oportet  , non  erit  juris  etvi- 
autem  vitx  lex  eft  ac  ratio.  Quo  fit  , lis  cogniti»  aliena.  Anguftinas  prxter- 
ut  legum  civilium  , periti  philofophi  ea  non  improbat  , fi  terreni  imperii 
cenfendi  fint  , feibeet  qui  veram,  ut  leges  in  fuum  adjutorium  hxretici  af- 
ille  ait,  p.hilofophram  profitentur.  Jus  fumant;  id  enim  fecit ApoftoUis  . Pro- 
vero*civile  nulla  in  parte  Theologis  bandus  eft  igitur , ac  multo  etiam  ma- 
prodefle  poffe  , ex  «0  primum  •fuade-  gis  Theologus , fi  adverfura  hxrcticqs  , 
tur,  quod  hujufmodi  jura  dilcere , pref-  cum  vel  de  rerum  temporalium  difpo- 
bytoris  atque  adeo  monachis  eft  in-  fitione  reda  differit  , vel  de  moribus 
terdidum  . Repugnat  ergo  Theologix  in  republica  aut  conftituendis  aut  con- 
illa  facultas,  a qua  ut  clerici  abhor-  ftitutis  , legum  civilium*  ahdoriiatera 
ream,  !^e canonica prxfcribitur.  Cu-s-  adfcifcic . id  quod  Aiiguftinus  ideni 

cou- 


Digilized  by  Googie 


Liher  t^ndecrruuj . Cap.  VlII. 

contrl  Donitiilas  fzp:  facie . Nec  e- 
nim  peculiarem  altquem  locdm  refer- 
re liba  , cum  tam  multis  hoc  fit  a 
Divo  Auguflino  ufurpatum  . Ad  hzc 
in  difputationem  de  jullitia , & jure  in- 
cidat Theologus  aliquando  neceffe  efl  . 

Quo  loco  lane  ineptus  erit,  flea,  quz 
graviter  a viris  clarilTimis  de  jure  di- 
oa  funt , n^igere  volucr  t . Przterea 
in  pailis  , ftipulationibus  , czteriique 
contra^ibus  , in  rerum  dominio , prz- 
feriptione  , tcflamemis  , donationibus  , 
teflibus , judicibus , aliifque  fexcentis 
hujus  generis  , quoties  Theologo  opus 
e(l  album  a nigro  , zquumque  ab  ini- 
quo fecemere  ? Szpe  nimirum  i fi  ejus 
uiuiius  efle  creditur  , animarum  cave- 
pcriculis , eanimque  faluti  confiile- 


re  . 

re : Injuflicia  quippe  mortale  peccatum 
eft . Quare  nihil  eft  mirandum  , fi  qui 
& multorum  confeffiones  audire  de- 
bet , & de  injuAitia  plurimis  refpon- 
dere  , ab  eo  legum  qualem  qualem 
cognitionem  ipfe  requiram.  Quid  enim 
ad  reAitutionis  materiam  apte  , exa- 
dleque  tractandam  de  rebus  hujulmo- 
di  Theologus  dilputaturus  eA  ? Num 
juAitix  & zquitaiis , in  foro  etiam  con- 
feientiz  , reCtus  arbiter  eAe  poterit  , 
nifi  nuilta  a jureconfultis  , & civili 
prudentia  mutuetur  t Minime  id  quidem . 
Nam  licet  iuAum  , injuAumque  inter- 
nolcere  phiiorophorum  , Divique  Tho- 
mz  libris  Theologus  adjutus  ^Aii : at 
id  lolum  faciet  in  genere  , in  fpecie 
autem  fine  juris  aliqua  peritia  non  fa- 
ciet . Sed  hzc  videri  poAunt  obfcurio- 
ra  , cum  fine  appofitione  exemplorum 
lentius  difputantur.  Exemplis  illu Aran- 
da funt  hzc  , quz  rasionibus  fubtilius 
quam  fatis  eA,  dirpatari  videntur.  Pro- 
feram autem  aliqua  e mullis  exempla  j 
nam  omnia  erit  operis  infiniti . Sit  igi- 
tur primum  : Si  pesaitens  dicat  fe  m- 
bere  fcrupulum  fuper  his  aut  illis  bo- 
nis, quz  videlicet  ex  przfcriptionc  lon- 
gi temporis  poffidet,  quz  ex  donatione 
uxoris  alieiiz  habet,  quz  ex  teAamen- 
to  minus  folenni  , quzve  ab  inteAato 
obvenerunt  . Sit  fecundum  exemplum  : 
Si  ait  pernitens  fe  habere  litem  fuper 
hac  , illave  laula  , nefeireque  fe  an  ce- 
dere debeat  liti  , an  potius  illam  va- 
leat juAe  profequi . Sit  tertium:  Si  quis 
primogenitus  a Theologo  quzrat  , an 
peccet  mortaliter  , nifi  Sorores  juAo 
matrimonio  collocea  , nifi  zs  alienum 
folvat  , quod  parens  contraxerit  , nifi 
protogenium  curet  , Sc  tueatur.  Quid 


in  doiiaiario  i An  teneatur  ad  debita  ^ 

Quid  in  domino  ? An  a fubdnis  poAit 
folita  quziiam  munera  exigere  , eofque 
ad  coniueta  onera  five  reafa,  five  per- 
fonalia  obligare  i Placent  enim  nobis 
hoc  loco  quidem  jurifperitorum  illz  vo- 
ces i nec  femper  nos  oportet  accura- 
ta diCfione  dilferere  > quin  fatiuseAde 
nominibus  parum  eAe  foliciios , eAeque 
interdum  faales , & negligentes,  quem- 
admodum Plato  nos  &*in  Thezteto,  & 
in  Politico  admonuit . Verum  hzc  obi- 
ter . Jam  ad  illa  redeamus  . ^d  quid 
opus  eA  plura  f Anne  fpeciatim  denni-  \ 
re , quanao  in  judiciis , in  contradlibus  , 
in  ultimis  voluntatibus  , ac  nonnun- 
quam  etiam  in  dclidlis  committatur  in- 
juAitia , vires  Theologi  non  excedit  > 
cum  cafus  occurrant  innumeri  , qui  na- 
turz  lege  definiti  non  queunt . Id  fi  t- 
ta  eA  , ut  eA  certe , infolentiz  erit  ma- 
ximz  , io  ejufmodi  quzAiqnibus  juris 
peritiam  contemnere  . Juris  autem  pe- 
ritia non  aut  conlultius  inveAigari , aut 
inveniri  certius  poteA  , quam  in  juris 
voluminibus;  quz  non  aha  quzeunque 
philofophorum  volumina,  nec  eloquen- 
tia, nec  prudentia  Aiperant.  De  quin- 
quaginta loquor  Pandedlarum  libris  . 

Nam  poAeriores  leges  multum  omnino 
utraque  in  re  ab  illis  declinarunt  . Quod 
fi  bibliothecas  omnium  philofophorum 
unus  Ciceroni  vifus  eA  duodecim  ta- 
bularum libellus  & audloritaiis  ponde- 
re, & utilitatis  ubertate  funerare,  quid 
nos  credere  oportet  de  illis  quinqua- 
ginta libris , quibus  non  leges  modo  uuo- 
decim  tabularum  , verum  raultz  etiam 
aliz  continentur  de  hominum  conven- 
tionibus , deque  jure  & zquo  pruden- 
ter , fan^eque  przfcriptz  ? Sandfum , iu- 
quam  , volumen  eA  , & juAitiz  tem- 
plum merito  illud  JuAinianus  appella- 
vit . Atque  cum  e Iaera  morum  philo- 
fophia  jus  effc  ortum  civile  conflet,  iit^"’""' 
fontem , fic  certe  & rivulos  Theologus 
colet  , ne  parum  fit  in  philofophiara  i- 
pfam  religiofus  . Sane  qui  jus  civile 
Theologo negligendum  putat,  is  bonam 
partem  philolophiz  motalis  revellit  : 
cujus  fubfidium  fi  quis  illi  neget  de  mo- 
ribus diAcrenti  , Aultus  eAe  videatur  . 

Quia  ergo  fzpe  utitur  Theologus  fub- 
fidio  juris  in  difputatione  Theologica  , 
idcirco  iAam  juris  fcientiam  Theolo- 
gi z tanquam  ancillulam,  pediAequam- 
que  adjunxi. 


CA- 


I,  I. 


Diyi  ’ed  b,  'jOOgk 


L.  **M  & 
g.  d,  lig.  if 
t,  jui  rivi- 
U,g.  dl 
jMftt,  tr 
jmu, 
frrv,  i<. 


«8o  De  PhiUfophorum  AuHer.  Ltier  Decitmt.  Cap.tX. 


CAPUT  IX. 

9(»4  vis  « ^tfl»s  •TfHsntnti  *x  fssri 
(tvili  itfmmfsi. 

Et  quanquam argumeniutn , quod  a 
jure  civili  ducitur,  nec  certum  for- 
tafle  , nec  exploratum  eft  ; fed  proba- 
biliflimum  eft  tamen,  cum  omne,  tum 
illud  magis , quod  a legibus  Chriftianae 
Reipubltcz  ufu  probatis  Theologus  ac- 
cipiet. Non  enim  fine  divino  nutu  hu- 
Jufm^i  hges  Romanis  effe  datas  cre- 
dendum eit  J quin  divinitus  per  ora 
principum  promulgatas  fuiffe  , Joannes 
VIII.  pridicat . Et  Auguftinus  inquit  , 
humana  jura  per  imperatores  & redlo- 
res  fzculi  Deum  humano  generi  diftri- 
buiffe  . Ac  Demofthenes  leges  inven- 
tum, munufque  deorum  efle  ootat.  Et 
Cicero  principis  legem  ad  jubendum  , 
& veundum  aptam  , rationem  reftam 
efle  ait  fummi  Jovis.  Et  Salomon,  Di- 
vinatio , inquit , in  labiis  regis , in  ju- 
dicio non  errabit  os  ejus  . Ad  Dei  er- 
go procurationem  pertinuit  , ut  numine 
quo^m  legum  Romanarum  latores  af- 
flarentur , quo  ad  Reitniblicz  modera- 
tionem ea  fctta  przfcrioerent  , quz  ef- 
fent  jufta  atque  legitima  . Quamobrem 
fi  Theologus  ex  illis  argumentum  fu- 
mat , nihil  abhorrebit  a profeflionis  fuz 
inlliiuto , & fi  non  certo  , at  prob^li- 
ter  argumentabitur.  Nec  enim  mihi  Lu- 
dovicus  Vives  probari  poteft  in  eo  , 
quod  univerfam  legum  Romanarum  & 
vim  nititur  frangere , & elevare  aufto- 
litatem  . Plus  ille  nimio  interdum  fibi 
indulget , dum  corruptas  difciplinas  per- 
fequiiur  ; nec  novitios  folum  errores  , 
qui  vel  irrepferunt , vel  invaferunt , C(k 
arguere  , fed  antiquorum  recepta  placi- 
ta convellere  pertentat , maximo  qui- 
dem femper  verborum  ambitu  , feo  yi 
quandoque  argumentorum  minima  . Di- 
xit ille  quidem  in  libris  de  corruptis 
difciplinis  multa  vere,  multa  przclaiz  : 
atqui  fidenter  pronunciavit  aliquando  , 
tanquam  e divorum  concilio  defcendtf- 
fet.  Multo  autem  viris  do&s  probare- 
tur magis , fi  qua  diligentia , 8c  difertt- 
tudine  caufas  corruptarum  artium  ex- 
preflit , eadem  collapfas  reftituillet : fed 
in  tradendis  difciplinis  el^uit , cum  in 
carpendis  erroribus  viguiflet . Nec  mi- 
rum . Nam  aliorum  errata  etiam  pro- 


babiliter reprehendere  , facile  eft  id 
quidem  i artes  vero  , quas  iara  inde  a 
multis  annis  viri  quidam  & indodli,  & 
barbari  deflexerunt  , ad  re^m  lineam 
revocare  , fcUtat  hoc  opus , hic  labor 
eft.  Hucque  erat  omnino  conandum,  fi 
quicquam  magna  laude  dignum  agen- 
dum erat . Aliud  eft  autem  leges  civi- 
les , przfertim  in  republica  bene  infti- 
tuta  , longo  uiu  probatas  reprehende- 
re , aliud  errorem  interpretum  increpa- 
re. Quanquam  Ludovicus , quod  ad  ju- 
rifperitos  attinet , eadem  nobifeum  len- 
iit . Alt  enim  : Ac  juris  civilis  veteres 
interpretes  fummo  olim  in  honore  fue- 
re  , jure  quidem  merito  magnifque  ra- 
tionibus . Quoniam  jus  civile , ut  a prz- 
claris  philofophis  graviter  , prudenter- 
que  editum  fuerat,  ita  illud  etiam  non 
nifi  graves,  prudentefque philofophi  in- 
terpreubantur  . Poftea  vero  quam  fa- 
cultas hzc  in  eorum  manu  efle  coepit, 
qui  nulla  philofophia  , nulla  gravi  di- 
Iciplina  ante  inftrudh  ad  eam  & orna- 
ti acceflerant , fcientiz  hujus  fplendor 
omnis  deletus  eft:  neque  ejus  profeflb- 
res  habentur  in  pretio  nifi  a vulgo  , 
quod  litibus  plenum  eft  omne.  Quem- 
admodum autem  Agyptii  facerdotes  mi- 
rifice colebantur , quod  multam  in  ma-  D"*'-  •• 
thematicis  pofuiflent  operam  , G:ome-^'’“ 
tria  vero  Aigyptus  tota  indigeret , con- 
fiifis  per  annos  fingulos  agrorum  limi- 
tibus ab  inundante  Nilo,  fic  cum  lites 
inundatione  fiia  orbis  Chriftiant  fines 
pervaferint , mifcuerint  , confuderint , 
necefle  eft  , eos  honore  fummo  affici , 
qui  jurgiorum  componendorum  dicun- 
tur elfe  periti . Componant  nec  ne , ipfi 
viderint  : hoc  qps  certe  videmus  , mi-  . 
nus  ibi  efle  licium  , ubi  minus  eft  hu- 
jus generis  literatorum  . Novitios  ita- 
que eos  jureconfultos  ne  ego  quidem 
in  ufum  theologiz  vendicare cupio.  Nec 
enim  mihi  jureconfulcus  eft  legulejus 
quilpiam,  cautus  & acutus,  cautor  for- 
mularum , auceps  fylUbarum  , injufti- 
tiz  zque  ut  juftitiz  patronus  . Sed  id 
doceo  , civiles  leges  , eas  vel  maxime , 
quz  Chriftiani  populi  ufu  & more  ob- 
lervatz  diuiunt,  theologo  ad  argumen- 
tandum efle  utiles  . Sed  de  his  fatis  . 

Nunc  de  Hiftoriz  au^Ioritate  dicamus  . 

Nam  i^umenta  quz  pofuimus , ut  ju- 
ris civilis  au£loritatem  elevaremus,  fa- 
ciliora funt  , quam  quibus  refutandis 
noftra  immorari  debeat  oratio . 


Fmis  Lihi  Desimi, 


DE 


D E 


281 


HISTORI-^  HUMANA 
AUCTORITATE, 


Quae  pollremo  loco  eil  polita. 
LIBER^  UNDECIMUS. 


CAPUT  I.  cotx>r  , ut  non  UibaTcat  utmus  vidin 

quam  cito.  Longo  enim  a me  ille  (pa- 
uo  fejundus  , non  minus  mihi  rch- 

Kmuimt  i*  mtm  P^rtnrit  vixdmm  quit  moriendo  doloris  , quam  aflere-  * 
finit*  fnptrUri  litr»  nU»-  bat  vWendo  Ixtitis  . Sed  cum  accepto 

tnttnnrrntnr . vulnere  otium  mihi  mamium  , infpera- 

tumque  conci«rit , nmil  autem  agere 
Uperiorem  locum  vix  animus  nec  deberet , nec  poflet , ad 
dum  finieram.  8e  ecce  poftremum  locum  omnino  appellendus 
nuncius  aflcrnlr  , pa-  tuir  ; ne  res  bene  & utiliter  mchoataj 
rentem  meum  chariffi-  ejus  morte  interciperetur  , qui  edam* 
mum  Viennx  diem  ex-  num  e fuperis  vigiliarum  mearum  mu- 
tremum  obiifle.  Eo  ve-  nus  exigit.  Nec  vero  dubitem  ego  qux- 
ro  audito  nuncio  , ii  renii  . cui  fcribam , refpondere  : Patri 
motum  me  negem  , quam  id  re  die  fa-  meo  inibo , qui  me  non  ipfi  hxc  tan- 
ciam  > viderint  lapientes  , ied  certe  men-  tummodo  oare  voluit  , (ed  etiam  aliis 
tiar.  Motus  fum  enim  tali  parente  or-  prodere  . Qtunta  igitur  apud  Theolo- 
bttus,  qualis  , ut  arbitror,  apud  mor-  gos  fit  hifiorix humanx  & utilitas,  8c 
tales  reliquus  nullus  ell  . Cum  autem  audloritas , explicaturi  modo  fumus  . 
ego  illi  meas  has  lucubrationes  nun-  Orabit  autem  fine  dubio  Pater  , ut 
cuparem  , fcilicet  a laboribus  , quos  e-  quod  iter  illo  in  terris  cogente  carpfi- 
]us  potifiimum  cauia  lufceneram  , ali-  mus , eodem  nunc  e coelis  favente  per- 
quandiu  ceflatum  ell  . Mihi  enim  anit  agamus, 
ita  jucunda  hujus  libri  confeftio  erat , ut 

non  modo  omnes  abllergeret  laborum  CAPUT  II. 

moleflias , licd  efficeret  labores  mol- 
les etiam  & jucundos  . At  vero  poftea  V*  HifivrU  hnmnn*  in  TkteJtfinm 
nihil  omnino  erat,  quoixdium  Se  cura  utUitnt*. 

levaretur  . Etenim  vivo  patre,  cum  de 

locis  Thi^ologicis  aliquid  vellem  fcii-  in*  Merfi  jam  e vadis  , & fcopulos 
bere,  ille  mim  occurrebat  non  co  folum*  r > prxtervedla  ell  oratio  mea  . A 
Jl|nus  munere , fed  in  cujus  etiam  no-  rebus  enim  difficillimis  ad  res  faciles 
mine  vigilix  nollrx  gratius  apparerent . delapfus  ium  , neque  hillorix  huroa- 
Nunc  autem  quem  fimilem  inventurus  nx  audoritate  explicanda  potell  auc 
fum , ut  patris  loco  fubllicuam  } Sole-  ingpium  , auc  Theologia  mea  pericli- 
baa  mihi  equMem  chariffimum  paren-  tari  . Mulco  vero  id  minus  , cum  il- 
tis  vultum fillere i Sequotiefeunque feri-  lud  explico,  quam  fit  Theologo huma- 
* bendum  erat , aut  ego  eram  cum  illo  , na  hilloria  utilis , Sc  neceflaria  . Nul- 
aui  ille  mecum.  Ille  addebat  aculeos  , los  quippe  hic  adverCarios  habemus  , 
ille  torpentem  excitabat  : ille  iie  ofei-  nulla  contra  veritatem  argumenu  fune, 
tare  quidem  me  linebat.  Tanta  erat  in  Etenim  viri  omnes  dodi  confentiunt  , ' 
Ufentem  etiam  patrem  reverentia . Ac  rudes  omnino  Theologos  illos  elle,  * 
modo  opus  carptum  periequi  cupienti  in  quorum  lucubratio.nibus  hilloria 
aqua  hxret,  ut  ajunc , nec  quicquam  muta  ell . Mihi  quidem  non  Theo- 


Digitized  by  Google 


2^2  Tk  HutHM£  'Auiiorit. 


logi  folum  , fcd  nulli  fatis  crudui  vi- 
demur , quibus  res  olitn  geftz  ignota; 
lunt . Multa  enim  nobis  e chclaurisfuis 
hiftoriafuppcditat , quibus  ft  careamus, 
& in  Theologia,  & in  quacunque  fer- 
mc  alia  facultate  inopes  farpenumero 
& indo£li  reperiemor  . Cum  vero  pa 
teat  , quandqque  in  rc  quondam  gella 
Theologicx  diiputationis  cardinem  ver- 
ti , quis  cll  hic  , qui  neget,  interdum 
etiam  in  fcholallica  difputatione  opus 
efle  ex  annalium  monumentis  telles  ex- 
citare clanillmos  vernatis  f Equidem 
hil*oriam  efle  Theologo  diflTerenti  ne- 
celfariam  , cum  fzpe  alias  , tum  ma- 
xime III  hoc  opere  animadverti  ; ubi 
quantus  mihi  fuerit  hiftoriz  humana; 
ufiis  , qui  luperiores  libros  attigerint , 
ii  facile  )uuicabunt . Nam  quam  ma- 
gnus pollea  futurus  fit  , non  audeo  e- 
go  in  prarfeiitia  dicere , ne  montes  au- 
reos videar  polliceri . 

Certe  quantum  hifloriz  cognitione 
Theologus  indigeat  , vel  illi  abunde 
magno  argumento  funt,  qui  ejus  igno- 
ratione funt  in  varios  errores  lapfl  . 
Hujus  generis  quidam  exemplum  po- 
nunt , quod  Trapnum  Gregorii  preci- 
bus a gehenna  liberatum  , non  vulgo 
folum  , fed  Divo  etiam  Thomx  olim 
juveni  perfuafum  eft  . Pcrfuafum  eft 
autem  Joannis  Damafceni  au6lorttate  , 
CUI  D.  fane  l'homas  plurimum  defere- 
bat . Sed  illius  labellz  , inquiunt , ar- 
gumento nemo  adduceretur,  fi  ex  tem- 
porum ratione  intelligeret  , Joannem 
Damafetnum  rei  ejus  au^orem  efle 
non  pofle  , ut  qui  plus  uno  fzculo  jux- 
ta horum  fententiam  Gregorium  ante- 
ceflerit  . Nam  Raphael  Vobterranus  , 
Vincentius  Valvacenfis  , ac  Divus  An- 
toninus illum  tradunt  fub  Theodofio 
floniiiTe  . Sed  hoc  exemplum  ineptum 
cll  , cum  Joannes  ille  Damafeenus  , 
qui  quatuor  de  orthodoxa  fide  libros 
edidit  , fub  Conftantino  & Leone  flo-  ‘ 
ruerit  , hoc  eft  , Divo  Gregorio  jam 
defun£lo  . Nec  in  rc  aperta  opus  eft 
aut  Joannem  Patriarcham  Hierofolymi- 
tanum  , aut  rerum  fcuptorem  Roma- 
narum lib.  II.  & IX.  aut  alios  etiam 
hiltoricos  exciurc  , ubi  Joannes  ipie 
Damafeenus  non  obfcurc  indicat  , quo 
tempore  exiiterit  . Primum  enim  Cy- 
rillum  fzpe  refert  , qui  poft  Theodo- 
fium  fnit  . Synodi  quoque  Chalcedon, 
aliquando  meminit.  Quin  lib.  j.  cap. 
lo.  Petri  cujufdam  Gnaphzi  facit  men- 
tionem , qui  fub  Juftiniano  in  quinta 


fynodo  damnatus  eft  . Sed  Sc  lib.  4, 
cap.  17.  contra  Iconomachos  feribit  , 
eofdemque  in  libro  hzref.  Iconoclaftas 
& Thymoleontes  appeHat,  a Leone  fci- 
licet,  qui  fedz  illius  przcipuusfie  au- 
dior & adjutor  fuit.  Eodem  przterea 
hzref  lib.  Monothelitas  commemorat 
Cyrum,  Sergium,  & Euftathium,  qui 
damnati  funt  in  fexta  fynodo  fub  A- 
gathone  Papa  : adverfum  quos  copio- 
fe  etiam  fcrlpfit  lib.  j.  de  orthod.  tid. 
cap,  14.  & 15.  Quz  omnia  qui  expen- 
dat , is  facile  intclligat , Joannem  Da- 
malcenum  poft . Gregorium  extitifle  . 

Nam  quod  Tritemius  ait  , duos  fiiiflc 
hujus  nominis  , alterum  fub  Theodo- 
fio , qui  libros  illos  Theologiz  com- 
poluerit,  alterum  fub  Leone  , qui  pro 
imaginibus  d^ugnarit  , id  commeati - 
tiura  totum  eft  , ut  ex  locis  modo  re- 
citatis apparuit  . Nec  vero  hiftoriam 
ego  illam  probo.  Mirum  enim  eft,  ho- 
minem Grzcum  rem  noftram,  Scioto, 
ut  ipfe  inquit  , orbe  vulgaum  Grz- 
cis  luis  prodidiUe  , quam  hiftoria  ta- 
men omnis  Latinorum  ignorat . Sint 
ergo  fabulz,  non  repugno,  ea  quz  de  , 
Trajano  & Gregorio  referuntur  , At 
non  ob  illam  caulam  tamen , quia  prior 
Gregorio  Damafeenus  fuerit . Verum 
hoc  in  genere  Hifpanus  nofter  Gcne- 
fius  Sepulveda  nuper  erravit  , homo 
neque  meo  judicio  imperitus  , & fuo 
valde  do^us,  certe  & eloquendi  arte 
clarus,  & a Theologiz ftudio  non  ab- 
horrens : qui  cum  perfuadere  vellet  , 
barbaris  novi  orbis  oppugnandis  ju- 
flam  efle  belli  caufam  , in  eam  argu- 
mentationem incubuit  , qood  Grego- 
rius  in  epillola  lib.  primi  feptuagefima 
tertia , ( id  quod  refertur  13.  quzft.4^ 

Si  non  ) Gennadiura  commendat  , qui 
tantum  Chri  ftianz  dilatandz  caufa  Rei- 
pub.  bella  fulccperit  , quatenus  Chri; 
fti  nomen  per  fubditas  gentes  Fidei 
przdicatione  circumquaque  difeurre- 
ret  . Hoc  vero  Gregorii  teftimonijgp 
quam  fit  ineptum  ad  rem  propofitam 
comprobandam  , is  quoque  iple 
fius  facile  judicaffet , fi  ex  hiftoriis  di- 
diciflet , eos , adverfunvquqs  bella  Gen- 
nadius  geflit  , hoftes  non  imperii  Ko- 
roani  modo  , verum  etiam  Eccl^z  Chri-  • 
ftique  fuifle  . Id  quod  ex  alia  quadam 
ad  eundem  Gennadium  epiftola  , quz  Sic*t. 
eft  in  eodem  lib.  numero  71.  luce  da- 
rius  videre  licet . Nec  dubitari  pot-  citu. 
eft  , Vandalos,  quorum  reliquizeoul- 
que  in  A.‘‘ricana  provincia  fupererant  , 

A 


Ijhtr  VndtcimHS.  Caput  II.  .283 


Ariana  pelle  afle£los  : nec  ignoratur 
I>onacillas  , quibus  Africa  cum  etiam 
plena  erat , przmiis  , 8e  vi  contra  Ca- 
tholicos , non  folum  difpucatione  pu- 
naife . Sed  de  his  exemplis  non  eft 
ic  locus  differendi  , ubi  breviter  & 
in  cranfcurfu  Theologum  admonemus  , 
ut  ne  hiftoriam  Eccleliafficam  negli- 
gac , cujus  & cognitio  magnos  frudus 
parit , & ignoratio  paric  errores . 

Jam  vero  Augulfiniis  lib.  de  dofir. 
Chriff.  1.  cap.  18.  ethnicorum  etiam 
hillorias  ad  intelligenciam  fcripcura:  fa- 
crz  plurimum  conferre  tradit  , ollen- 
dicque  ex  earum  ignoratione  qiiofdam 
tum.  circa  fcripcuras  erraffe  . Vkielicet  Ire- 
3».  & 4».  nzus  & Tertullianus  circa  zcatem , qua 
Chriftus  paffuseff,  in  vario  fune  quidem 
errore  verfati , fed  ob  eandem  cau- 
tamen  . Hillorias  enim  humanas 
t.  is.  Efifb.  hoc  loco  neglexerunt  , quibus  cogni- 
I»-  tis  ea  res  facillime  expeditur . Quan- 
'ciri.  m.  ‘1“^'”  Uterque  erroris  lui  ex  Euange- 
e.  li.  tu»,  ho  quoque  poterat  admoneri  . Atque 
in  *nn*  Erafrous  , * quas  tenebras  fiiper  uni- 
chr,ftx.m  verfam  terram  fadlas  plane  fcribit  Eu- 

luoer  Judzam 

,» jo.ficuiui  tantum  fufas  imelligic  , tallzque  tntel- 
cit  .Aitx.  t»  ligentiz  caufam  j»nit  neque  veram  , 
I.  Stum.  & neque  fi  vera  effet  , fatis  idoneam  , 
^ rrrifl^rz  tanto  fpatio  con- 
MMib.  a-jT  tigiffent  per  univerfum  orbem  , aliquis 
jmmmntidt.  cerie  fcu  Latinus  feu  Grzcus  feriptor 
/"t.Mdiib.r.  f jus  rei  roeminiffet  . Nam  cpiflolam  , 
Dionyfius  afhuit  eclipnm  illam 
e.  ‘ij.''  fe  diligenter  & vidifle  oculis  , & ani- 
mo confideraffe  , quafi  nomine  Dio- 
hyfii  confidam  deridendam  propinat  . 
At  vero  nec  quam  Philofophiz  & do- 
drinz  laudem  Didnyfio  Arebpagitz  e- 
riperc  conatur  Eralmus  , eam  ego  in 
hoc  opere  afferere  inilituo  > nec  id  et- 
• lam  reprehendo  , quod  D.  Hierony- 
mum ejus  interpretationis  audorem 
facit , cui  non  alius  quifquam  feripeu- 
rz  interpres  apertius  contradicit  . 11- 

' lud  ago  , nili  humanas  hi&orias  hic 
ignoraret  Erafmus  , tenebras  profcdo 
illas  aliter,  ac  vere  quidem  , interpre- 
• • taturum.  Phlegon  enkn  Olympiadarum 

egregius  fupputator , in  quatuordeci- 
mo  Tibro  ita  fcribit  ; Quarto  autem 
anno  107.  olympiadis  , magna  8e  ex- 
cellens inter  omnes , quz  ante  eam  ac- 
ciderant , defedio  folis  ell  fada  . Dies 
hora  lexta  ita  in  tenebrofam  nodem 
•erfus  , ut  llcllz  catlo  vifi  fint  , ter- 
Tcque  motus  m Bithvnia  Nicznz  ur- 
bls  mulus  zJes  fubverterit  , Quem 


annum  cum  pallione  Dominica  coti- 
currilli:  Euleb.  in  chronicis  patefecit  . 
Lucianus  quoque  presbyter  Antioche- 
nus , vir  mortbus  & eruditione  prz- 
cipuus  , cum  gentibus  de  fide  Chri- 
lliana  difputans , Requirite  , inquit , m « 
annalibus  vellris  , & ' invenietis  tempo- 
ribus Pilati , Chrillo  patiente  , fugato 
foie  interruptum  tenebris  diem  . Au- 
dor  ell  Eulebius  1 bro  g.  Ecclef.  hi- 
llor.  cap.  6.  Tertullianus  demum  , Eo- 
dem , inqujt , momento  dies  m^ium 
orbem  figuante  Iole  fubduda  ell  . De- 
liquium utique  putaverunt  , qui  id  fu- 
per  Chrillum  przdicatum  non  fcicrunt : 

& tamen  cum  mundi  cafum  relatum 
in  archiviis  vellris  habetis  . Hadeiius 
ille  m Apocalyp,  cap.  11.  Quibus  ex 
rebus  facile  mtelligitur  , lacris  literis 
exponendis  hillorias  etiam  gentilium 
elte  neceffarias  . Qi^  quanquam  lU 
funt  in  promptu  , ut  res  dilputationc 
n«n  egeat , funt  tamen  nob  s In  tertio 
decimo  libro  fufius  explicanda. 

Cum  igitur  ibi  hzc  fimus  exemplis 
mamfclliilimis  illullraturi  , non  ell  cur 
quz  ejus  libri  propria  dodrina  erit  , 
hoc  nos  eam . loco  importune  antever- 
tamus. Atque  ut  Geometrz  folent  non 
omiua  argumentis  offendere  , fcd  p«- 
fluLare , ut  quzdam  fibi  concedantur  , 
quo  facilius  quz  velint  , explicent : fic 
ego  interim  a ledore  poilulo  , ut  mi- 
hi concedat  effe  in  libris  facris  loca 
plurima  , quz  fine  hifforiz  humanz 
cognitione  expediri  non  queunt  . Quod 
autem  jn  differtatione  adverfum  fidei 
Chrillianz  inimicos  rerum  gellarum 
monumenta  _ Theologo  peropportuna 
fint  , clarifUmorum  virorum  ulus  a- 
perte  confirmat  . Tertullianus  ex  ipfis 
Romanorum  hifforiis  argumenutur 
peffimos  quofque  fzvos  Chrtllianis  cru- 
delefque  fuiffe . Bonum  itaque  effe  id  , 
quod  mali  homines  infedarentur . Li 
lilxo  vero  ad  Scapulam  , quot  rcfum 
gellarum  exemplis  ufus  ell  , ut  perfua- 
deret  ob  vexatos  Chrillianos  , multos 
gentilium  przlides  triftes  exitus  habuif- 
Ic  f Qjumobrera  qui  cum  nollris  pu- 
gnavillent , eos  cum  Deo  quoque  fi- 
ne dubio  ceriaffe  . Cyprianus  idolo- 
rum omnium  vaniutem  qua  hilloria- 
rum  fcientia  & commemoratione  co- 
arguit  f Hieronymus  quot  quamque  va- 
rias adverfum  Jovinianuro  hillorias  in- 
■commeiidationem  virginitatis  callita-  jnimM, 
tifque  convnemorat  f Lucianus  presby- 
ter ^ quenudoiodum  lupra  diximus , i- 
. pfos 


284  Tie  Humana  tii/ltri*  Auiiir. 


^o(  g^um  annales  excitat  , ut  no- 
ihx  etiam  fidet  dogmata  iUontm  tefti- 
^ montis  afleat . Eofebius  Judzot  , & 
ii!  i'  1‘^P***''®*  **  hiftoriis  humanis  re- 

a.  t.j.  «.>^ot . Non  ergo  hiftoria  (olum  Eccle- 
fiaihca,  fed  ea  etiam,  quz  eft  ab  eth- 
nicis audoribus  fcripta,  theologo  con- 
tra advertihos  fidei  utilifilma  eit. 
propter  rudem  efle  omnino  in  hil!o- 
/*  his  gentium  , aut  inertilTim*  legnitix 

L.  I.  »iie.  eft  , aut  faftidii  delicatiOimi . Enimve- 
jnmm»,  coBKnode  ac  prudenter  non 

in  concionibus  modo,  led etiam  in  dif- 
puutionibus  Theologus  exempla  pro- 
terat , dum  quippiam  vd  ^ihim  efie 
fuadet , vel  injuftum  , quomam  a viris 
aut  probis  , aut  im^obis  ufurpatnm 
cft  , Tertullianus  , Hieronymus  , alii- 
que viri  gravilDmi  (atis  ottendunt,  qui 
non  raro  bujufcemodi  perfuafionis  ge- 
nere deledantur  . At  exempla  proba- 
bilia fine  hiftohz  cognitione  proierri 
qui  polTunt  t Quam  late  igitur  htfto- 
riz  utilitas  fula  fit , apparet  : fiqui- 
dem  quacunque  Theologi  uigredimur  li- 
ve concionando  , fi  ve  Uifpuiando  , leu 
lacras^  literas  exponendo , in  aliquam 
hifioriam  velligium  ponimus  . Itaque 
cnm  ad  has  multas  res  Theologo  Kr- 
Btiles  fint  hiftoriarum  libri  , midiofe 
profedo  ab  eo  legendi  funt , ne  turpi- 
ter in  rebus  ad  K maxime  pertinenti- 
bus erret , eaque  ignoret  , qux  igno- 
rari non  fine  imprudentia  modo  , fed 
ne  fine  imperitia  quidem  poliunt  . Hi- 
lloha  quippe  , ut  Cicero  verifiime  di- 
xit , cum  magillra  vitz  eft  , pm  lux 
etiam  veritatis  . De  hillorix  ergo  uti- 
litate hadenus  didum  eft , nunc  de  au- 
doriutc  videamus. 


CAPUT  III. 


Jtrfmmtmt»  emtmtt  , qmtut  au3»- 
rit»!  bttmmn*  UfittU  imfu- . 
giMr«r. 

QUanquam  , ut  paulo  ante  diceba- 
mus , e locis  ko{Hilofis  enaviga- 
vit oratio,  nec  ea,  qux  in  hu)us 
loci  explicatione  diflerenda  funt,  inge- 
nii vim  acumque  deliderant  , egent  ta- 
men qoxdam  horum  gnri  maturoque 
pidicio  . Qua  ex  re  nt  , id  quod  vix 
credibile  eft  , ut  in  loco  facili  8c  ex- 
plicato perdifficiles  8e  lubricx  quxftio- 
oes  exiftant.  In  primis  enim  conftituen- 


dum  eft,  qualis  quantaque  fit  hillorke 
humanx  audontas  , & quam  bciat  in 
Theologia  fidem  , quod  non  adeo  ex- 
peditum eft  i deinoe  quis  au&or  pro- 
nabilis  ac  fide  dignus  exiftimari  de- 
beat: qux  res  eft  omnium  difficillima. 

Cum  enim  non  ex  ftrmone  hominum 
recenti  , fed  ex  maiorum  memoria  at- 
que annalium  vetuftate  eruenda  fxpe 
ut  veritatis  eulicatio  ejus  , qux  in 
Theoli^ica  dil^utione  verfatur , o- 
ponebit  (ane  de  hiftoria  prxftrtim  ve- 
teri judicare  , hiftoricos  omnes  inter- 
nofcere  , mendacefque  a veracibus  fe- 
ccrnere . Quam  faculutem  qUoniam 
mihi  nec  arrogo  , nec  debeo , hiteor 
me  non  fine  metu  ac  pudore  quodam 
hanc  provinciam  fufccpifte  munere  ne- 
ceffitaos,  non  voluntatis  opere  perfun- 
ftums  : non  quod  mihi  in  tanto  offi- 
CIO , tamque  ^avi  caufa  cura  defue- 
rit , fed  quod  video  periculofum  clk  , 
eo  vel  maxime  loco  judicem  velle  fie- 
ri, ubi  vir  ille  nimirum  exigitur  , qui 
& antiquitatis  memoriam  iii  numerato 
habeat , Se  prudentia  fumma  gravilll- 
mc^ue  judicio  fit  prxditus . £d  quo 
citius  hoc,  quod  (ufcepimus,  non  me- 
diocre munus  conficere  pofltmus  , o- 
miila  aut  ignorationis  mex,  aut  temc- 
riutis  , aut  utriufque  etiam  depreca- 
tione , ad  earum  rerum , quas  propo- 
fuimus , explicationem  dilputattonem- 
que  veniamus  • 

Principio  itaque  htftorixhumanx  au- 
doritatem  argumentis  oppofitis  impu- 
gnabimus. Mox  docebimus  sx  ejufmo- 
di  hiftoria  qualia  in  Theologiae  ulum 
argumenu  ducantur  . Tertio  loco  o- 
fteodemus  , quinam 'illi  audores  fint  , 
quos  in  hiftoria  Theologi  probare  de- 
leant . Poftremo  argumenta  oppofita 
rehitando  finem  hujus  libri  facimus. - 

Primum  ergo  argumentum  , quo  hi- 1.  Arg. 
ftbiix  humanx  fiaes  labefa£lari  poteft, 
eft  hujufmodi.  Jofeph  fecundum  natu- 
ram filium  fuifle  Jacob  , fecundum  Ie-‘ 
gm  fuifle  filium  Eli , Africanus  in  e- 
piftola  ad  Ariftidem  , Juftinus  martyr 
quxftione  ad  Orthodoxos  66.  Eule-  * 
bius  libro 'I.  Ecclefiaft.  hiftor.  cap.  7. 
Nicephorus  lib.  item  primo  cap.  11. 
Ambrolius  lib.  in  Lucam  j.  Hierony- 
mus in  primum  Matthxi  cap.  Auguft. 
lib.  i.  de  concord.  Euang.  cap.  j.  Se  i. 
rccndic.  lib.  c^p.  Se  t6.  Damafce- 
nus  Itb.  4.  cap.  sj.  Beda  lib.  prim. 
in  Lucam  cap.  10.  Theophyladlus  in 
Luex  tertium  caput  , omnefque  fere 

I*a- 


Digiiizc^  ■■ 


Lther  Undecimia.  Caput  lll. 


*■  Arg. 


i.  Arg. 

iUtth. 


4-  Arg. 


IVitTK  fcriprcrunt  . Nequ.‘  illis  tubito 
reperta  hxc  , aut  fine  auiloribus  con- 
funt  , fed  ab  ipfis  Salvatoris  no- 
flri  propinquis  & confanguinus  tradi- 
u , qnemadmodum  Africanus  affirmat  . 
H*c  vero  multis  argumentis  commen- 
titia elTe  probat  libro  primo  harmoniae 
Euangelicae  Oliander  , atque  , ut  Abi 
quidem  videtur  , ita  probat  , ut  non 
modo  D.  Thomz  , czterifque  Theolo- 
gis, quafi  portenta  fomniantibus  inlul- 
tet , verum  etiam  eos  infanos  appellet , 
qui  hzc  primi  in  lucem  ediderunt  . 

Secundum  argumentum  eft , quod  Jo- 
fcph  vir  Nlarix  alteram  prius  uxo- 
rem habuiffet , ex.  qua  filios  lulccpcrit , 
qui  fratres  Domini  in  Euangelio  dicun- 
tur , Eufebius  libro  fecundo  Ecclefiall. 
hiflor.  cap.  i,  Nicephoriis  lib.  a.  cap. 
'j.  ubi  etiam  r.efert  Hippolytum  ejuT- 
oem  fententiae  audforem  , Ambrofius  in 
libro  de  indit,  virgin.  cap.  6.  Epipha- 
nius  lib.  i.  cont.  hzr.  cap.  si.  & 7S. 
Hilarius  can.  i.  in  Matth.  aperte  con- 
fentiunt . At  hiftotiam  hanc  Hierony- 
mus in  Maithzi  duodecimum  caput 
tanquam  apocryphorum  deliramenta 
contemnit  : quiii  etiam  adverfus  Helvi- 
dium alTcrit  , audaci  eam  tcmthute 
confidlam. 

Tertium  argumentum  . Hieronymus 
feribit  , veterem  hiftoriam  narrare  , 
quod  Herodias , cujus  Matthatus  memi- 
nit , filia  ftierit  Aretz  regis  : idem 
quoque  alfruit  Beda  libro  com.  in  Mar- 
cum fecundo  , Eufebiufquc  Rudino  in- 
terprete , l;bro  Ecclefiall.  hiflor.  pri- 
mo , cip.  ij.  At  illud  efle  falfum  & 
Jofcphus  lib.  18.  antiq.  cap.  j.  Sc  Egc- 
nppus  lib.  ».  de  exci.  Hier.  cap.  tx.  tc- 
fies  locupletidimi  funt  . Quibus  etiam 
alfentitur  Nicephorus  hb.  i.  cap.  10. 
Nihil  igitur  ex  rerum  veterum  publi- 
ca commemoratione,  non  certo  dicam  , 
fed  ne  probabiliter  quidem  Uiadere  pof- 
fumus . Nam  fi  hiltorias , quz  in  his 
tribus  argumentis  referuntur  , explode- 
re , & pro  nihilo  putare  licet  i nulla 
profedo  humana  hifloria  rcjieristur  , 
quz  quicquam  habeat  ad  faciendam  fi- 
dem virium. 

Quartum  argumentum  . Magos  , qui 
Chnllum  adoraturi  ex  Orieute  vene- 
runt , reges  fiulle , nedum  Philofophos , 
tradunt,  Cypninus  in  fermone  de  Ba- 
ptifmo  Chrifti,  & manifefla  Triuit.  A- 
th.inafius  quzfiione  fecunda  ad  regem 
Antiochum  , Hieronymus  in  Plal.  71. 
Auguiliniis  ftrmoae  quadragefimo  tertio 


285 

ad  fratres  in  eremo  , & de  mirabilibus 
facrz  feripturz  , fi  tamen  hzc  optra 
Auguflini  funt  , Chryfoflomus  homilia 
fexia  in  Matth.  Tertullianus  contra  Ju- 
dzos,  Dndlor  quidam  antiquus,  nomi- 
ne Chrillianus  , in  cap.  Matth.  x.  Ifi- 
dorus  in  przfatione  MffTz  , quz  vulgo 
dicitur  MoctrAvt , Divus  Thomas  iii 
Matth.  cap.  1.  & in  Joannis  11.  cap. 
nam  &c  tertia  parte  , quzflione  trigefi- 
mafexta,  articulo  tertio  , ait  , non  fo- 
lum  fiiiff:  fapientes , fed  potentes  . E- 
jufdem  fententiz  fuerunt  Albenus  Ma- 
gnus , D.  Vincentius  , Nicolaus  Ltra- 
nus,  Dionyfius  Canhiifianus , Sinionde 
C-sflia,  Dodlor  incognitus  in  Plal.  71. 
Titelraanus,  Joannes  Echius,  D.  Anto- 
ninus, aliique  ex  junioribus,  quos  lon- 
gum efl  enumerare  . Ac  certe  hilloria 
cfTe  videtur  per  manus  a majoribus  no- 
ftris  accepta  . Sed  hzc  umen  commu- 
nis traditio  nullam  prorfus  in  Ecclefia 
fadt  fidem  . Quin  probabiliffime  a Ba- 
ptifla  Mantuano  , auifque  recentioribus 
afleritur , Magos  reges  non  tuiffe . Non 
enim  id  filcntio  przcermifiimim  Euan- 
geliflam,  quod  ail  rem  magnopere  per- 
tinebit : nec  Herodem , fi  reges  cflent , 
eos  adeo  imperiofe,  6c  inciviliter  exce- 
pturum . 

Quintum  . Magos  venifle  Hicrofoly- 
mam  diebus  a Chrifli  nativitate  trede- 
cim  , non  Hieronymus  modo  , 8c  Au- 
guflinus , verum  etiam  omnes  prope  au- 
«ores  & veteres  , & recentes  meino- 
riz  prodiderunt . At  Epiphanius  hzre- 
fi  quinquasefima  prima  conllanter  affir- 
mat , duos  annos  a nato  Chriflo 
Magos  ex  Oriente  advenifk  . Cujus  o- 
pinionis  duz  caufz  funt  non  omnino 
peffimz.  Una,  quod  in  die  Purificatio- 
nis non  aenum,  fed  turturem,  aut  co- 
lumbz  pullum  Chrifli  mater  obtitiit  : 
non  ergo  potuit  invenire  manus  ejus 
pretium  agni,  atque  adeo  ne  tbefaurum 
quidem  a Magis  acceperat . Altera  c.iu- 
la  efl  , quod  Herodes  occidit  omnes 
pueros  a bimatu  , Se  infra  , fecundum 
tempus  quod  exquifierat  a Magis . Non 
efl  autem  verofimile  , Herodem  bimos 
rueros  interfcclurum  juxta  Kmpus  flel- 
Ir,  cujus  apparitionem  diligenter  a Ma- 
gis exquifierat  , fi  ab  ortu  ftcllz  ad. 
Magorum  adventum  non  nifi  trcdeciui 
dies  interfiiixifTent.  His  adde  ,quod  ipfi 
quoque  teflati  funt , fc  flcllam  in  O'. 
nente  vidifTe.  Quz  profe£to  verba  plus 
aliquid  fignificant  , quam  regionem  , 
unde  promi  funt , comparauooc  tan- 
tum 


•»  • 


f.  Art. 

M.  'i.lr. 


Pigitize^bir.Alc^^c' 


2%6 


De  Humana  Hiflvri*  Au^oritate . 


*>•  Arg. 


•»fi  ji. 


7 Afe. 

HeL 
•».  & In 
Mtit.  14, 


BfJa 
\ M*re, 


rnftK  I.  I. 
£irl.  Ujf. 
€.  II. 


••  Arg. 


tum  id  Hierofolymam  Orientalem  fuif- 
fe  , Si  igitur  , ut  plane  Icribii  Euan- 
gelilla  , ab  Oriente  venerunt  , cum 
non  fit  obfcurum  , Hierololymam  lon- 
gilllmo  intervallo  ab  Oriente  diftare  , 
intra  tam  paucos  dies  & llellam  vi- 
difle  , Sc  confilium  de  profe&ione  com- 
municalTe  , & adornalTe  iter  , & ab 
Orientis  partibus  per  tot  reciones  ac 
TOpulos  ad  Palxllinam  acceflllTe , pror- 
fus  abhorret  ab  humanz  juoicio  ratio- 
■is . 

Sextum  . Miraculum  nuptiarum  in 
die  anniverfaria  Epiphanix  fuifle  edi- 
tum , ^fieritati  luar  , quod  ait  Maxi- 
mus , iidelis  mandavit  antiquitas  . At 
Epiphanius  comra  docet  , eodem  die  , 
quo  Chrirtus  natus  eft  , completo  jam 
anno  trigefimo,  filium  cum  matre  con- 
vivio nuptiali  interfuilTe  . Nihil  igitur 
certum  ex  temporum  publica  comme- 
moratione accipere  poflumus. 

Septimum  • Lex  ver*  hilboriar  eft  , 
ut  H eronymus  f*pe  dixit  , ea  feribe- 
re,  qu*  vulgus  exiftimat  , quamvis  re 
ipia  talia  fint  . Sic  enim  Jofeph  ab  i- 
pfa  quoque  Maria  appellabatur  pater 
Jefu  , & Herodem  Euaneelifta  comri- 
llatum  efle  ait  , non  quod  re  vera  aut 
loleph  pater  Chrifti  effet  , aut  Hero- 
des eflet  animo  contriftatus  ; fed  quod 
illud  eo  tempore  fic  vulgo  ab  homi- 
nibus putaretur , hoc  autem  difeum- 
bentrs  exiftimarent  : cum  potius  lUud 
credendum  fit,  diifimulaflfe  mentis  fuz 
malitiam  artificem  homicidam  , cum 
trilliiiam  in  lacie  , & lattuiam  haberet 
in  mente  . Ob  quam  caulam  vulpes 
eft  a Domino  appellatus.  Unde  & jo- 
fephiis  18,  antiq.  lib.  cap.  7.  aflerit  , 
ab  Herode  Joannem  efte  occilum,  quia 
timebat  ne  audbore  Joanne  defeaio- 
nem  populus  moliretur  . Ambiguum  t- 
gitur  omne  argumentum  eft  , quod  ex 
hiftoria  writiir  . Nam  vulgi  lerme  o- 
piniq  falia  eft  : & poterit  omnis  ejuf- 
modi  argumentatio  refelli  , quod  hi- 
ftoricus  non  veritatem  rerum  , fed  vul- 
gi opinionem  exprrflerit. 

oiftavum  . Auguftmus  fermone  71. 
de  immolatione  Ifaac  , Antiquomm  , 
ait  , relatione  refertur  , quod  Adam 
primus  homo  in  iplb  loco  , ubi  crux 
fixa  eft  , fuerit  fepultus  . Et  Cypria- 
nus in  fermone  de  refurreftione  Chri- 
ftt , Adam  , inquit , Ailrloco , quo  crux 
Domini  fixa  eft , humatus  tra^cur  ab 
amiquit . Atque  Paula  & Euftochium 
in  epiftola  ad  Marceilam  , eandem  hi- 


ftoriam  tanquam  habitantium  ore  ce- 
lebratam narrant  . Ita  eam  refert  qua- 
li minime  dubiam  Epiphanius  lib.  x. 
cont.  hzref.  cap.  ultim.  At  Hierony- 
mus in  Matth.  xy.  cap.  & in  cap. 
epiftol.  ad  Ephefi  quafi  fabulam  irri- 
^t,  quod  Joluc  14.  cap.  Adam  in  Ca- 
riath-Arbe  d'catur  efte  conditus  . U- 
pinionem  vero  Hieronymi  Ifidorus  fc- 
quutus  eft. 

Nonum.  Clemens  Alexandrinus , Eu-  9.  Arg. 
febius  Czfaifenf.  Theodoretus  , Hiero-  cUm.  i»  1. 
nymus  , & Auguftinus  ex  annalium  ^ 
ratione  colligunt  , fept«Minu  defbla- 
tionis  annos  in  fecundo  Darii  Hyfta- 
fpis  fuifle  completos . At  hoc  non  mo-  Himn.  im 
do  falium  fle  commentitium  eft  , fed/,”«-  /¥• 
facris  etiam  literis  adverfum , quae  non 
implicite  & abfeondite,  fed  patentius  , 

& expeditius  contineat  , leptiuginia  it  ciVnDti  e» 
illos  annos  ftatim  ab  initio  r^i  Cyri  Om.  ». 
abfolutos  . Nullum  ergo  idoneum  ar-  J 
gumentum  ex  temporum  ratione  pro- J,.',. 
mitur . 

Decimum  . Hieronymus  auAer  gra-  10.  Arg. 
viflimus  hiftoriz  prodit  , quod  in  fe- />  7.C.  0««. 
eundo  Darii  anno  templum  cdificari  h 

coeptum  eft  . At  vero  explorate  perce- 
ptum  eft  fle  cognitum  , Zorob^Mlcni 
fub  Cyro  templi  fundamenta  jecifle  . 
Imbecillum  ergo  eft  quodcunque  ar- 
gumentum ex  Hiftoria  humana  deprom- 
ptum , quamlibet  hittoriar  auctor  gra- 
vis fit. 

Undecimum  . Plerique  hiftorici  fle  ii  "-Arg. 
nobiles  tradiderunt , Artaxerxem  ardifi- 
cationem  templi  impedifle  . At  contra '* 
fcriptura  traait  , templum  zdificatum  /.  iT' 
efle  przcipiente  Cyro,  Dario,  fle  Ar-  Hermam,  tm 
caxcrxco  . 

Duodecimum  . Jofue  poft  mortem 
Moyfis  16.  annos  imperalTe  , auAores 
funt  Jofephus  lib.  antiq.  cap.  1.  Si- 
bellicus  AEnea.  i.  lib.  4.  Niiiclerus 
Chronographi*  ftue  generatione  x>. 

Nam  Eulebius  in  chronicis , atque  hunc 
fecuti  Ifidorus  , Severus  Sulpicius  , fle 
Joonnes  Carion.  ly.  annos  Jofue  im- 
perio tribuerunt.  <^z  fi  vera  eflent  , 
non  eflet  vera  lumma  480.  annorum  , 
qu*  ab  exitu  filiorum  Ifrael  de  AEgy- 
mo  ad  templi  *dific3tionem  j.  ^g. 
iib.  cap.  6,  colligitur. 

Tertium  decimum  . St  qua  hiftoria  >1-  Arg. 
Theologo  probanda  eft  , ea  erit  ma- 
xime , qu*  omnium  Ecclefiarum  ore 
celebratur  . At  ejulmodi  rauhz  nullam 
bciunt  prorfus  in  Theologia  fidem  . 

Etenim  , ut  ca  pnrtcmmut , quai  ri-  ' 

dicu- 


Ckrm. 

I.  Epltn  4. 

IX.  Are. 


Digi  ^ed  by  Googlc 


Libef  VndecimHi.  Cap.  III.  287 


4ict4e  8e  hlfe  de  Ctrico  & Jiilita,  dc 
4iregorio  , de  Cachariua  manyre  , de- 
que  undecim  mille  Virginibus  referun- 
tur, certe  hiUoria  Thomx  ApoHoli  a- 
pocrypha  & commenticia  eft,  non  fo- 
lum  G:la(io  15.  diit  cap.  SanAa  Ro- 
mana , fed  etiam  Augult  lib.  as.  con- 
tra Faull.  cap.  79.  & lib.  unico  adverf. 
Adimantum,  cap.  17.  & Itb.  i.deferm. 
l>om.  in  mon.  cap.  aS.  His  adde  Mar- 
thz  8e  Marix  Magdalenc  fabulam , qux 
narrat,  ad  Mariam  quidem  Magdalum, 
ad  Marchara  vero  Bechaniam  loree  hx- 
/4«.  II.  rediuna  perveniire  : cum  contra  licri- 
bac  Joannes,  Bethaniam  cailellum  Ma- 
rix  Marchxque  fuiflTe. 

•♦Arg.  Quartum  decimum  . Ea  hiUorta  re- 
liquas videtur  excellere,  qux  a fum- 
mis  Pontificibus  probata  eft  . Conllan- 
tini  vero  donatio  , lepra  , baptifmus  , 
Tr*r“*r"*jj‘  hilloriis  celebrantur 

fmmT&  rt.  Ecclrfj»  a veium  etiam  per  fummos 
rniff.  y«4  t/t  Ptmtifices  approbantur  . At  hxc  fidU 
cUm.  4.  ^ edi  omnia  multi  viri  dodlilTitni  con- 
• Nulla  igitur  Ecclefiaftica 
■ hiftoria  Theologo  idonea  argumenta 
mimrtrat . 

It. Are  Quintum  decimum  . Nemo  in  Eccle- 
fiaflic.s  viris  elt  , qui  hillorrie  proba- 
bilis audior  haberi  queat  . Non  Phtio 
in  temporum  breviario.  Nam  in  eo  li- 
bello , quamvis  exiguo  , tot  mendacia 
funt,  ut  lint  numeratu  dithcillima.  Non 
Jofephus  . Primum  , quia  multa  tradit 
lacris  liceris  vehementer  repugnantia  . 
Deinde,  quia  cercium  Efdrx  librum  in 
hilloria  lequicur  , quem  Hieronymus 
non  aliter , quam  fomnia  repat  . Po- 
llremo  , quia  in  temporibus  rerum  no- 
tandis vano  fuit  errore  vcrlacits  . Ec- 
quis ergo  in  Ecclefia  audior  hiflorix 
tj.  AiJUnB.  certus  habebitur  ? An  Afr  cunus  i Sed 
.74/1^4  huius  hilloria  Gelaiio  Apocrypha  ell . 

• An  Eufebius  ? Sed  hujus  quoque  hifto- 
riam , canquam  apocrypham  , idem  Ge- 
lafius  reprobat  . Sed  in  hilloria  tripar- 
tita Sozomenus  princeps  habetur  . Ac 
hunc  damnat  Gregorius  , inquiens  : In 
hilloria  Sozomeni  de  quodam  Eudoxio 
, aliqua  narrantur  . Sed  ipfam  hiltoriam 

Sedes  Aportohea  recipere  recufat  : quo- 
niam mulca  mentitur , & Theodorum 
nimium  laudat  , atque  ulque  ad  ulti- 
mum tui  diem  magnum  Ecdefix  dodto- 
rem  fuifTe  prxdicac  . Si  igitur  qui  pri- 
mas in  hilloria  Ecclcfiallica  partes  ha- 
bent , incerti  ac  mendaces  audlores 
funt , nimirum  neque  cx  aliis , quorum 
minor  cft  audloritas  , idoneum  fumet 


Theologus  argumentum  ad  fuas  con- 
cluGones  corroborandas  . 

Sextum  decimum  . Innocentius  lo.  li.Arg. 
dift.  c.  De  quibus  , Iblas  EccleGaflicas 
hiflorias  in  cauGs  Ecdefix  finiendis  ap- 
probavit . Ethnicorum  ergo  de  rebus 
gelhs  moniraenta  parum  in  Theologix 
utum  valere  polTunc  . Id  quod  conci- 
lium Florentinum  fefTione  fepcima  con- 
firmat in  hxc  veriu:  Romanoruna.,  aut 
Grxeorum  hilloria  nequaquam  in  ly- 
nodo  uti  debemus. 

Decimum  feptimum  . In  AlTyriorum  >7.Arg. 
monarchia  Berofus  commendari  lupra 
exteros  folec . Ac  hujus  auAoris  nulla 
extac  hilloria  . Nam  qux  B.rofi  nomi- 
ne elt  ab  Annio  edita , eam  fidam  ef- 
fe  viri  eruditi  deprehenderunt  . In  I^er- 
farum  vero  rebus  gellts  commemoran- 
dis prxfertur  Meullhenes  . qui  veros 
Se  publicos  Peilarum  annales  , ut  fer- 
tur , fecutus  ed  . At  hujus  etiam  mo-  * 

nimenca  mulco  falfiore  titulo  Annius 
edidit  . Metadh.4ies  fiquidem  ille  An- 
nianus , odo  folum  Perfarum  reges  fuif-  ' 
fe  tradit,  cum  tamen  fuerint  quacuor- 
decim  , quos  ordine  & Hieronymus  in 
^feptimum  Danielis  caput  , Se  Eulebius  ( 

cenlet  in  chronicis . Jam  Grxearum  re- 
rum hilloria  quid  niu  fabulas  continet , 
uas  illi  palum  pro  veris  hilloriis  e- 
unt?  Cicero  quippe  audor  ell  gravis, 
quod  tellimoniorum  religionem  Grx- 
ca  natio  non  coluit . Scipio  item  apud 
Livium  non  aliter  hillorus  Grxeas  ac  g, 

fabulas  refert . Ver:  quoque  dixit  Fa 
bms  , Grxeis  hilloriis  plerunque  poj- 
ticx  liinilem  efie  licentiam  : ut  jure 
illud  ex  Satyra  vulgi  etiam  fermone  /“»*•• 
teratur  : Et  quidquid  Grxeia  mendax 
audet  in  hilloria  . Atque  Jofephus  in 
prooemio  lib.  de  bello  Judai:o  verita- 
tem a Grxeis  in  hilloria  negligi  tcllis 
ell.  Id  imod  in  i.  cont.  App.  bb.  con-  g 

firmat . xd  & e nollris  Hieronymus 
cum  Grxeas  hillorias  oppoluifiet  : Non  vk/. 
debemus  , inquit  , eorum  audoriuti  '•  '■  "••r4 
acquielcere  , quorum  mendacia  dete- 
flamur . Sane  , ut  taceam  d:  reliquis  , 
Herodocus,  Sc  Xenophon  , quos  nillo-  rU.tum,»- 
rix  parentes  Gixci  habent  , confidis  f“'»  • *'M- 
fere  narrationibus  abutuntur  . QiiiJ  in  ’ 

imperio  Romanorum  f An  ulli  extant  riKi^mfum 
annales  puhlici,  quibus  credere  deb:a- /«.r 
mus?  Minime  gentium.  Sed  quifque  pro  mtrMhi 
affedu  fuo  res  illorum  gellas  fenplit.-^j^^ 
Laudationibus  porro,  quod  Tullius  ait, 

* hilloria  rerum  Romanarum  ell  fa- 
da  menUofior  . Quxdam  autem  in  Li- 


288  ^ Humtut  Hfjrtrt*  Amuok 


vio  efle  , quatdam  in  Sallultio  , quz- 
dam  in  Cornelio  Tacito  , quaedam  in 
Trogo  , quorum  fides  manifeftis  tefti- 
moniis  labefaftari  pofllt  , Flavius  Vo- 
jh  vib  ftfciis  * veriflime  dixit  . Nihil  ergo  fi- 
dei  ethnicorum  hiftoriis  habendum  eil  , 
utpote  quae  nullam  habeant  non  modo 
certam,  fed  ne  probabilem  quidem  au- 
ftoritatem . 

X*.  Arg.  Poftrcmum  argumentum  hifiorias  o- 
mnes  generaliter  & Eccleliafticas  & 
prophanas  impugnat  . Illud  eft  hujuf- 
modi.  Fidem  numanam  iddrco  Arifto- 
teles  virtutum  intelle&ialium  numero 
exemit  , quod  juxta  ad  fialAim  & ve- 
rum inclinat  . Theologia  ergo  , quae 
tota  veritate  perpenditur  , non  acci- 
piet ab  humana  nde  adjutorium  , nec 
Mrax  cum  fallaci  ad  argumentandum 
«onfociationem  contrahet : quoniam  ta- 
le argumentum  ex  ea  parte  , <ma  hu- 
' manae  fidei  innititur  , aeqiie  faliitati  ac 

veritati  inniterer.  Confirmat  autem  hoc 

* vel  maxime  , quod  homines  mendaces 
fimt  , fallereque  & falli  omnes  ad  u- 
num  poffunt . Sive  igitur  pauci  feu  plu- 
res  billorici  quicquam  affirment  , imbe- 
cilla ea  omnis  argumentatio  erit  , qu* 
in  teilimonia  hominum  inclinata  re- 
cumbit . Quocirca  areumenium  quod- 
cumque  ex  humana  niftoria  petitum 

‘ imbecillius  eft  , quam  ut  in  Theologia 
ullam  omnino  laciat  fidem  . His  argu- 
mentis loci  hujus  au&oritas  impiigna- 

• tur . Nam  fi  quz  funt  alia  , erunt  au- 
tem fortaffe  plura  , fimilia  funi,  atque 
adeo  fimiliter  refellemur . 


CAPUT  IV. 


MuStritai  kumjm*  hi/hrU  *li- 
fUMitdf  frottiilh, 

ttian  terta  fit. 

S Equitur , nt  e xplanemus , quatis  quan- 
taque fit  humanz  hiftoriar  apud 
Theologos  nudoritas  : nam  hoc  fecun- 
flo  loco  nos  afhirOs  pollicebamur  . 
Quod  quo  magis  intelligi  pofiit  , illud 
principio  ponendum  eft  : Neceilarium 
efte  homines  hominibus  credere  , nifi 
vita  pecudum  more  degenda  fit  . Eam 
rem  quoniam  Theodoretus  in  opere 
de  cura  (irate,  afteft.  lib.  primo  , Au- 
guftinus  item  io  libro  de  utilitate  cred. 
ad  Honorat,  cap.  12.  & de  fide  rerum 
inviiibiUum  , cap.  primo  & fecundo 


diligentillime  perfecuti  funt  , non  9~- 
rit  nobis  hic  magnopere  laborandum  . 

Atque  Auguftinus  quidem  plane  afte- 
ric  , non  amicitiam  modo  , verum  0- 
mnem  omnino  humanam  focietatem  in- 
terire , nifi  amicus  amico  , manius  u- 
xori  , parentibus  filii  , fratres  fratri- 
bus , civibus  cives , lociis  focii  fidem 
habeant  . Multa  ille  aftert  , quibus  o- 
llendat  , iiecefticudinem  & pietatem 
duo  generis  humani  landlifllma  vincu- 
la violari  atque  dillblvi , nihilque  pror- 
lus  in  hominum  conlociatione  incolu- 
me ^tma,^ere  , fi  nihil  credere  ftaitie- 
rimus  , quou  non  idem  poftumus  qua- 
li manu  tangere  ac  tenere  perceptum  . 

Humanx  itaque  vitx  neceflarium  ef- 
fe  , liominum  didlis  homines  fine  ulh 
etiam  dubitatione  credere  . Theodo- 
rctus  vero  fiucm  efle  ceu  primariana 
artium  bafim  , difciplinarumque  omni- 
um crepidinem  probat  etiam  manife- 
Itc  . Nec  enim  , ut  extera  taceamus  , 
pueri  elementarii  ullam  omnino  pol- 
ium dilciplir.x  puerilis  facultatem  a- 
dioilci  , nifi  8e  nomina  literarum  & 
lyllabarum  nexus  fide  a prxeeptoribus 
acceperint  : ut  illud  Ifaix  in  omni  et- 
iam 8c  arte , & xtate  veriflimum  com- 
probetur ; Nifi  creilideritis  , non  in- 
telligeiis  . 1'rxclarum  cll  igitur  Arifto- 
iclis  illud  : in  omni  facultate  atque 
uoCbina  oportere  addifcentes  crede- 
re  . Experimentis  quippe  quotidianis  fw*. 
hoc  nos  nullo  admonente  dilcimus  , 
quod  cognitionem  ac  rerum  intelligen- 
tiam  prxcedit  fides  , fubfeqiirtur  au- 
tem fidem  Identia  quxeunque  veri  . 

C^ia  ex  re  fit  , ut  naturx  audior  in 
hominum  mentibus  inclinationem  ad 
credendum  naturalem  impreflerit  : fi- 
quidcm  non  minus  fides  neceflaria  eft 
nominis  8c  vitx  & difciplinx  , quam 
aut  igni  locus  lupremus  , aut  terrx  i- 
raus , ut  bene  habeant , neceflarius  eft . 

His  autem  propenfiones  quafdam  , & 
quali  appetitiones  natura  indidit  ad  fi- 
nes & perfcdtiones  neceflarias  . Qiiani- 
obrem  qui  humanam  fidem  ex  homi- 
num animrs  evellere  conantur  , ii  non 
folum  llulti  lunt  , led  gigantum  more  , 
cum  diis  bellam  , hoc  eft  , cum  natu- 
ra pugnant  . An  vero  quicquam  tam 
puerile  & ftultum  dici  poteft , qu.im  fi 
ea , qux  viderunt  »lii  negemus  elfc  , 
quia  ipfi  iioo  vidimus  ? Credere  igitur 
necefle  eft  , nifi  pnens  ftultiores  efle 
volumus,  ejuibus  politis , fit  prima  con- 
cliifio  . 

Tri- 


('  .qll 


t.  Con^ 


Liler  Vtuieclmus  . Cap.  ly. 

Pr»ter  au£lort$  iacrcs  nullus  liiAo-  fidium  , lucem  veritatis 


a.  Cone* 


Surthsrd, 

/•  j.r.  ia8 
a«. 

it 


ricus  certus  effe  potert  , id  eft  ido- 
neus ad  faciendam  certam  in  Theologia 
fidem  , Hzc  , quoniam  cuique  per  fe 
eft  obvia  & raanifefta , non  eft  noftris 
argumentationibus  comprobanda  . Fla- 
vius porro  VMifcus  vere  £alfeque dixit, 
neminem  hiftoricorum  non  aliquid 
efle  mentitum  : unde  fidenter  fe  hifto- 
riam  aggredi , habiturum  mendaciorum 
comites . 

Sennda  conclufio  . Hiftorici  graves 
fide  digni  , quales  nonnulli  fine 
dubio  & in  ecclefiafticis  & in  faccu- 
laribiis  fuere  , probabile  argumentum 
Theologo  fuppediiant , cum  ad  ea  , 
qux  l'ua  funt , corroboranda , tum  ad 
falfas  adverlariorum  opinionM  refel- 
lendas . Quz  conclufio  fatis  per  fe 
etiam  videtur  expofita  . Nec  enim  eft 
hominis  bene  inftituti , & ad  vitam 
humanam  rc£le  compouti  , viro  gravi 
rem  credibilem  afterrnti  non  credere  . 
Rem  credibilem  dixi  , quoniam  qux- 
dam  a Plinio  , aliifque  hiftoricis  vel 
graviifimis  referuntur  , qu*  cum  vix 
credibilia  fint  , fi  ea  fiiifte  negemus  , 
non  ideo  hiftorix  audloritatem  labeii- 
cimus.  Uterque  igitur,  & qui  cito  cre- 
dit , & qui  ad  credendum  nimium  eft 
tardus , )urc  rwrehenditur : multo  ve- 
ro hicuiagis,  ficum  pluribus  hiftoricis 
probatis  gravibufque  diflenlcrit  . Si 
namque  in  duorum  ore,  veltnum  ftat 
omne  verbum  , cur  adverfus  hanc  le- 
gem plui  imis  teftibus  rem  eandem 
olun  geftam  comeftantibus  fidem  Theo- 
logus abrogabit  i Trxfcnim  cum  te- 
ftimonia  ex  vetuftate  dciumpta  hoc 
potentiora  ad  probandum  fint  , quod 
ea  fola,  ut  Fabius  ait  , criminibus  odii 
■ gratixque  vacant  . Nimirum  Innocen- 
.tius  audior  eft  gravis  , in  humanis  hi- 
ftoriis  nonnihil  probabilitatis  ineffe  , 
cum  lege  ecuta  prxeepit  , ut  in  caufis 
ecclefix  finiendis  illarum  audloritate  , 
quamvis  extera  argumenta  dceftent  , 
ecclefiaftici  judices  uterentur  , Sed 
plerique  noftra  hac  xtate  perverfe  , 
ne  dicam  impudenter  , res  , quas  efle 
geftas  gravi  ifimi  audlores  teftati  funt  , 
in  oubium  vocant . Qui  fi  idoneas  cau- 
fas  probabilefque  redderent  , audiendi 
fortalie  eflent  . Cum  vero  reddant 
nullas,  contemnendi lunt,  ut  qui  com- 
munem hominum  lenium  exuerint  , 
judiciorum  humanorum  potilTima  in- 
iVrumcnta  , hoc  eft  , teftimonia  reje 


cerint,  vitx  magiftram,  prudeniixfu^ 


aSp 

- — hiftoriam  ne- 

glexerint . 

Tertia  conclufio  . Si  omnes  probati  p Cob& 
ac  graves  hiftorici  in  eandem  rem  ge- 
ftam concurrant  , tunc  ex  horum  au- 
ftoritate  certum  argumentum  promi- 
tur , ut  Theologix  dogmata  firma  -et- 
iam ratione  couftituantur  . Exempla 
funt  ejus  rei  multa  , fed  pauca  fubji- 
ciam  . Petrum  Romx  & collocafle 
fedem , & pro  Chrifto  martyrii  gloria 
coronatum  efle  , omnes  graves  hiftorix 
tradunt : unde  nos  ceru  m j.  libr.  ar- 
gumenutione  conferimus  , Romanum 
Eptfcopum  Petro  in  pontificatu  fucce- 
dere . Item  concilium  Nicxniun  tem- 
pore Conftantini  a Sylveftro  vero  ec- 
clefix Pontifice  efle  eoarum  , hiftorici 
quique  graviflimi  prodidere  . Ea  nos 
ere  colligimus , concilii  Nicxni  defi- 
, nitiones  certas  efle  : quod  certum  fit  , 
fynodum  ecclefix  generalem  Romano 
Pontifici  comprobatam  errare  non 
poffe ; (^um  quoque  , Nicxnam  ejuf- 
modi  efle  , cui  nec  univerfitas  pallo- 
rum Ecclefix  defuerit  , nec  Romani 
Epifeopi  comprobatio . Plurima  funt 
ejufmodi  , qux  communi  hiftoricorum 
confenfionc  traduntur  . Hxc  non  modo 
negare  , fed  in  his  etiam  addubitare  , 
ftuItilTimum  eft  , Quid  enim  ftultius 
efle  fmteft  , ut  eundem  locum  diutius 
urgeam,  ouam  fi  ea  genera belluarum , 
qux  in  rubro  mari  Indiave  gignuntur  , 
nulla  efle  dicamus  , quia  nunquam  vi- 
dimus ? Omnia  tollamus  ergo  , fi  ita 
placet , qux  aut  hiftoria  nobis , aut  te- 
ftes  graves  St  probati  adierunt . Ita  fit 
ut  mediterranei  mare  efle  non  credant  , 
nec  in  infula  nati  , in  qua  Icpufculos 
vulpeculafque  folum  viderint , credant 
lioncs  & pantheras  effe  j fi  vero  de 
elephanto  quis  dicat , etiam  rideri  fe 
putent . Hiftorix  igitur  fides  vel  cer- 
ta habenda  eft  , cum  in  idem  audlo- 
res  univerfi  confentiunt . Certa  quip- 
K apud  homines  ea  funt  , qux  ne‘»ari 
fine  pervicacia,  8c  llultitia  non  pofliTnt . 
Prxclarc  itaque  lofephus  j.  contra 
Appionem  lib.  illud  veritatis  hiftorix 
fignum  certum  efle  dixit , fi  de  iifdem 
reous  eadOT  omnes  confcnbant . Ve- 
rum de  his  , licet  breviter  , diximus 
tamen  quod  latis  eft  . Nam  his  paucis 
expolitis,  nifi  ego  fallor,  qualis  quan- 
taque fit  hiftorix  humanx  audloritas 
fiicile  inteUi^rtur  . Hiftoria  nimirum 
etfi  , ut  Quiirthanus  ait , feripta  eft  non 
ad  probauduin , fed  ad  narrandum,  ali- 
T quid 


V 


De  Unum*  UifiorU  AMSteritate'. 


SpO 

quid  tamen  fine  dubio  probat , proba- 
biliter fere  : nam  aliquando  etiam  ne- 
ceffarie  Nuac  argumqma  contra  hi- 
ftoric  fidem  pofiiadiluamua. 

CAPUT  V. 

Vli  Ttffmdttur  argun$ntu  f4~ 
fuit  tirtii  , 

X I On  eft  facile  contrarias  objcftio- 
IN  nes  excutere  : fed  excuueiidz 
funt  tamen.  Atque  in  primo  argumen- 
to quidem  norj  Ofiander  modo  , verum 
etiam  Catholici  quidam  omiu  vi  dc 
ratione  contendunt  , id,  quod  de  duo- 
bus patflbus  Jofeph  naturali,  & Icgau 
refertur  , commentum  , portentum  , 
tnonllrum  , fomnium  efli  . His  enim 
nominibus  fentemiam  illam  Africani 
notandam  putant.  Certe auftor lib.  qq. 
vet.  & no.  tefta.  five  AuguIL  is  fue- 
rit , feu  quifquam  alius  , fentemiam 
eam  afferit  nec  probabiLm  efle  , nec 
ad  ullam  rem  proficere  i ne  fit  qui  e- 
xilHmet  veterem  hilloriam  folis  junio- 
ribus difplicuifle  . Utuntur  autem  hi 
ad  Africani  traditionem  infirmandam 
argumentis  hujufmodi . 

Primo , quod  nullum  vel  teftiraoniura 
vel  exemplum  nec  e facris  , nec  ex 
prophanis  Hebrzorum  literis  erui  pof- 
iic  , quo  talis  primogenitus  filius  de- 
fiinmi  nuncupetur  : non  ergo  mortuus 
ille  pater  primogeniti  vocabitur. 

Deinde  , Ut  demus,  inquiunt,  quan- 
tumvis iniqua  conditione , ejufmodi  pri- 
mogenittun  duos  patres  fortttum  elle  , 
adhuc  tamen  nihil  faciet , ut  Euange- 
]icz  diferepantiz  fcrupulus  eximatur  . 
Nam  legalem  filium  nemo  poterat  ex 
uxore  defundli  procreare  , nifi  frater 
fuillct  de^ndli  germanus  , fimulque 
cum  co  habitaflet  , quem^modum 
Deut.  if.  evidentiflime  traditur  . il- 
lud vero  non  contingit  nifi  ex  eodem 
patre  natis : nam  qui  diverfos  habent 
patres,  ii  diverlas  etiam  capiunt  hzre- 
ditates , atque  adeo  non  Wiitant  fi- 
mul  . Nunc  autem  Jacob  & Heli  nec 
fuerunt  ex  iifdem  patribus , avis , aut 
proavis:  nec  fimul habitare  potuerunt, 
cum  alter  cenfeatur  in  polleris  Nathan , 
alter  in  polleris  Salomonis.  Nam,  quod 
etiam  argumentantur  , Jofeph  non 
fuifie  vocatum  nomine  patris  legalis  , 
^z  res  -erat  necefiaria  juxta  ilUm 
Deutcr.  legem  , id  exiguum  lane  ac 
mendicum  argumentum  eli , cui  Augull, 


S(  5.  lib.qq,  in  Deut.  q.  ad.  8i  lib.  x. 
tetradi,  c.  u.  nullo  negotio  refpondet . 
Mihi  vero  opinio  communis  magis 
placet  : quamvis  illorum  opinio  non 
difpliceat  , qui  allerunt  , Heli  Jofephi 
focerum  fuilTe  eundem,  qui  & Joakim 
parentem  virginis  Mariz  > ut  Lucas  ge- 
nealogiam Chrilli  per  matrem  attexue- 
rit , Matthzus  vero  per  eum , qui  pater 
putabatur . Nec  proinde  tamen  genea- 
logiam mulierum  contra  feripturz  ufura 
Euangelilla  texuit  . Nam  cum  ait  , 
Qui  mit  Heli  , relativum  ad  Chrillum 
reterendum  ell  , ut  fit  fenlus  ; Et  ipfe 
Jefus  putabatur  quidem  effe  Jofephi  , 
at  re  vera  non  illius  fuit , fed  Heli  . 
Cum  enim  fine  virili  opera  ex  virgi- 
ne matre  natus  fit  , nullum  habuit  in 
terris , cujus  filius  vere  dici  pollet , prz- 
ter  Heli , qui  avus  fcilicet  ipfius  ma- 
ternus erat  , Ne  quis  ergo  miraretur  , 
quod  in  texenda  genealogia  Chrilli  ab 
nepote  llaiim  crannlierit  ad  avum  , in- 
terjecit caulam  : quia  Jofeph  , quem 
patrem  Chrilli  dicere  debeoat  , non 
vere  erat  pater,  fed  putabatur.  Quan- 
quam  tk  relativum  ad  Jolcph  quoque 
referri  potell  , ut  intelligas  eum  fuille 
Heli  non  naturalem  filium , fed  ad  eum 
modum  , quod  gener  foceh  filius  elle 
dicitur  . Itaque  Jofephum  euangelillz 
ad  parentes  liios  retulerunt , alter  ad 
eos , quos  ex  fe  habuit , alter  ad  eos , 
quos  ex  conjugio  fortitus  ell  . Hujus 
opinionis  Augullinus  lib.  quzllionum 
euangelicarum  ».  q.  5.  memmit.  Hanc 
tenuit  audior  libelli  cujuidam  de  ortu 
Virginis  , qui  Hieronymo  falfo  tribui- 
tur . Hanc  Joannes  Annius  , Joannes 
item  lucidus  , Georgius  Vvicelius,  a- 
liique  nonnulli  juniores  amplexi  fune  . 
Huic  etiam  nominum  fignificatio  con- 
fonat.  Nam  Joakim,  Eliachim,  Heli , 
idem  fere  fignificant  , proqne  eodem 
fere  ufurpaiitur,  4.  Reg.  ij.  1.  ParaL 
36.  l>robabilis  opinio hzc fit.  Quis  ne- 
gat  / Sed  ne  ipfa  quidem  ceru  ell  . 
Ufiandri  enim  argumenu  , quz  ille 
fimu  cH:  exillimat  , funt  protedto  in- 
fimi illima. 

Objicit  primo  , nufquam  in  iacris  li- 
teris reperiri  , quod  ille  primogenitus 
filius  mortui  nuncupetur  . Id  vero  d: 
more  impudenter  objicit  . Si  emm 
Obed  filius  Noemi  , illique  natus  ede 
dicitur  , cur  noi  dicatur  natus  Maalo- 
ni , tuijufque  proinde  etiam  filius  f 
item  , Accipiet  eam  , inquit  , frater 
ejus,  dc  fulcicabit femen  fratris  fui.  Se 

pri- 


Liher  XJndechitus . Caput  p'  .'251 


primogenitum  ex  canium  nomine  illius 
aopcllabit  . Przicrea  ecquid  obfccro 
etl  fufcitare  femen  fratris  , nifi  filium 
illi  gignere  ? Quid  ? Nonne  illud  ma- 
ni feflum  e(l , Ille  fcicns  non  nafci  libi 
filios , femen  fundebat  in  terram  , ne 
liberi  fratris  nomine  nafcercntur?  Gene. 
38.  At  harcipfa  loca  retulit  Oliander  . 
Retulit  quidem , fed  ita  umen  , ut  a- 
pertis  tefhmoniis  refpondere  nequive- 
rit , nifi  batreiiconim  ritu  aut  vulga- 
tam editionem  accufaret , aut  etiam 
feripturx  & verba  & fenfum  elude- 
ret . Nam  fandorum  omnium  commu- 
nem intelligentiam  pro  nihilo  habere 
cll  illi  familiare  , 8c  cum  carteris  Lu- 
theranis  gentile  , ac  proprium  . Jam 
quod  lecundo  loco  accipit , fratres , de 
quibus  1^  loquitar  , umul  habitare  o- 
portere  , id  elt  in  eadem  hxreditate 
paterna  , atque  adeo  germanos  elle , ab 
coderoque  patre  genitos  j fpeciem  tbr- 
tafle  veriutis  hatiet  , veritatem  nullam 
pruiecto  habet  . Fratres  quippe  in  tlla 
D‘ut.  lege  non  germani  modo  intelli- 
gendi  limt , verum  etiam  confanguinei , 
qui  fcnpturarum  ufu  fratres  appellan- 
tur. Id  quod  non  communi  foliim  fan- 
doriun  omnium  fententia  , fed  aperto 
Icriptur»  leltimonio  comprobari  pot- 
cfl  . Boor  enim  Maaloms  non  germa- 
nus erat  , fed  propinquus  . Nec  con- 
fundimus nos  negotium  redemptionis 
cum  negotio  leviri  , quod  Oliander 
calumniatur  . Sed  contendimus , fum- 
moque  omnino  jure  contendimus  , e- 
xemplum  libri  Ruth  ad  legem  ilbm 
Deut.  pertinere . Alioqui , fi  eos  fimul 
habitare  interpretamur  , qui  in  eadem 
hzieditace  paterna  habitant  , cur  non 
magis , nam  hoc  fimplicius  eft  , eos  , 
qui  in  eadem  domo  > Iia  quamvis  fra- 
tres germani  fint , nifi  eandem  do- 
mum habeant  communem  , ea  lege 
mmime  tenebuntur . Quod  ne  Ofian- 
der  tple  quidem  j_.  quami  bet  perfridla 
fi'onte  , concellunis  elTet  . Exponamus 
igitur  , quod  & HeUra-c.-um  mos  , 8c 
legis  latio  exigit  , tum  etiam  fratres 
hab  Itare  fimul  , cum  111  eodem  oppi- 
do , vel  civitatd  habiiarint  . Id  vero 
non  duobus  folum  uterinis,  quales  Ja- 
cob  & Ht.li  fuilTe  perhibentur , ulu- 
venire  potu't  , lied  propinquis  etijm 
aliis  vel  remotis  . Nihil  trgo  nos 
Ofiandri  argumenta  movent  , quomi- 
nus finem  Africano  habeamus  . 

Illud  forte  movere  poteft  , quod  ia 
tertia  conclufione  capitis  fuperioris  af- 


feruimus  , communem  fcripiorum  a~* 
mnium  traditionem  certo  , nedum  pro- 
babiliter pro  vera  hilloria  habendam 
elle  . Huic  autem  Africani  traditioni 
hillorici  omnes  ccdefiaflici  teflimo- 
nium  perhibent.  Igitur  non  modo  pro- 
babilis , fed  certa  illa  dodrina  erit  , 
qux  duos  patres  Jofeph  legalem,  Sc  na- 
turalem infert . Minime  v^ro  . Multum 
enim  refert  , res  gellas  qua  hillorici 
afieverationc  narrent . Si  emm  is  ipfc  , 
qui  primus  addor  hillorix  fuk  , rem 
non  ut  vifam  ac  cenam  , fed  ut  au- 
ditam & incertam  fcripfent  , tunc  qui 
fimili  temperamento  rem  ceu  probibi- 
lem  referunt  , ii  quamvis  conlientianc 
omnes  , non  faciunt  tamen  hilloriz  fir- 
mitudinem . Porro  autem  Africanus  , 
unde  czteri  hanc hilioriam  acceperunt, 
nihil  przter  auditum  habuit , nec  refe- 
rentibus certam  habuit  fidem  . Nam 
pollqiiam  rem,  perinde  ut  a Judzisqni- 
bufdam  acceperat  , ad  Ariliidem  retu- 
lilTet  , hujufmodi  verba  , Mulculo  in- 
terprete , adjecit : Sive  itaque  ad  hunc  , 
modum , five  aliter  habet  res  ifta , non 
potent  qiiifqium,  meo  judicio,  clario- 
rem illius  , fcilivCt  quz  objeda  erat  , 
Euangelillarutn  dilcrepantiz  expolitio- 
nem reperire.  Chiifquis  autem  zquo  a- 
nimo  przditus^,  idem  quod  nos  cura- 
bit, etiamfi  cenum  defit  teftimonium  : 
ob  id  videlicet,  quod  meliorem  ac  ve- 
riorem expofitionem  proferre  non  pote- 
nt. Euang.lium  faneprr  omnia  quz  ve- 
ra funt  , tradit  . Had;nus_  Africanus  . 

Quibus  verbis  fatis  ille  lignificat  , fi  . 
componendis  Euangchflis  ratio  alia 
quzeunque  prt^btCor  appareret , eam 
le  libenter  amplexurum  . Quz  ommiio 
res  & Auguft.  & Thom.  videtur  com-/',' 
puliffc,  ut  przter  hanc  , alias  quoque 
rationes  toll.ndz  dilcrepantiz  inveili- 
garent  . Sed  de  primo  argumemo  fatis 
multa  diximus.  arlpoo. 

Ad  fecundum  vero  dicendum  eft  _,«J  s. 
hujufmodi  qur^que  res  non  um  ex  fi- 
de hiftoriz,  quam  ex  probabili  conim 
conjectura  pendere  , qui  factas  literas 
mterpretantur  . Nbn  eft  enim  aliquis 
probatus  audior  , qui  allerat  fe  przter 
Mariam  , aliam  Jofephi  uxorem  aut  >, 

vidilTe  , aut  certis  teftibus  a.ceprffe  . 

S:d  cura  in  euangelio  fratres  Domini 
legerentur , & religio  vetaret  filios  Ma- 
riz  hifpiciri  , fcripturz  expofitoribus 
conje^andura  ftiit  , quonam  id  pado 
fieri  potuerit  :*ut  veritas  euangelii  cum 
Mariz  perpetua  virginitate  congrueret  , 
t » Ita 


a02  De  Vimman*  Hi^orid  Autloruate  . 


'lea  quidam  filios  Jofeph  ex  alia  uxo- 
re intakrunc , CKriftique  proinde  fra- 
tres non  veros  , fed  qui  putarentur , in- 
lerpreuti  fune  ; nam  ic  Jolephnon  ve- 
rus erat  pater  , fed  putabatur  , Neque 
horum  conjedlura  vaiu  coromentitiaque 
fuit , nullave  ratione  tantum  ad  refpon- 
dendum  hatreticis  excogiuia  > fed  pro- 
babiles habuit  caufas  , qux  feriptura- 
rum  etiam  teflimoniis  niterentur  . Pri- 
mum quia  Jacobus  Hierofolymitanus  e- 
pifeopus  non  peculiariter  eflet  frater 
Dommi  cognominatus  , (i  cognatione 
folum  fratres  Domini  vocarentur:  cum 
Se  Jacobus  ZebecLzi  filius  , a quo  ille 
cognomento  diftinguitur,  id  eum  quo- 
que modum  frater  Domini  efiet . Dein- 
Xdrs.  11.  Jg  non  limplicitet  quidam  in  Euange- 
lio diceret , Ecce  mater  tua  Sc  fratres 
tui  foris  fiant  quxrentes  te  alloqui,  fi 
generali  fanguinis  conjundlione  frater- 
nitatem definiret . Jactus  nanoue  8c 
Joannes  tunc  temporis  cum  Chrilto  in- 
tra domum  erant,  qui  illo  modo  erane 

iitrt  t. 

Accedit  quod  apud  Marcum  a qui- 
buidam  didlum  efi  : Nonne  hic  efi  fa- 
I ber  filius  Marix,  frater  Jacobi,  & Jo- 

feph , & Judx , & Simonis  ? Nonne  & (o- 
rores  ejus  hic  nobilcum  funt  ? Filius  , 
inquiunt,  Marix,  frater  Jacobi  & Jo- 
feph, &c.  ut  non  ex  Maria,  led  ex  Jo- 
car. fepho  fratres  intelligerentur  . Unde  & 
juxta  Lucam  interrogant , Nonne  hic 
efi  filius  Jofeph  ? Atque  forores  , fi- 
lias Jofephi  Efihir  Se  Thamar  intelli- 
gendas  elTe  , Hippolytus  ac  Nicepho- 
Tus  graves  in  primis  audores  afserunt. 
Fratres  ergo  fimilicer  intelligendi  funt 
Jacobus , Jofeph  ,Simeon,  Se  Judas,quos 
quatuor  filios  ex  priore  con)uge  , cui 
nomen  erat  Salome  , Jofephum  <fUfce- 
pifie  , iidem  auAores  prodidere  . Ac- 
cedit etiam,  quod  Jofephum , cum  Ma- 
nam uxorem  acmit,  So.  annorum  fui  f- 
fe  fenem  , Epiphanius  non  femel  a- 
firuic  . Ac  in  tam  longa  xtate  non  efi 
profrAo  verifimile  illum  fine  conpige 
cxticifie  . Hxc  auflorcs  illi  fine  fidei 
difcrioiine  argumenuri  , atque  adeo 
aflerere  potuerunt . Sed  Hieronym.  ta- 
men rem  diligentius  animadvertens  , 
ut  erat  in  factis  literis  apprime  ver- 
latus  , probabiliorem  multo  ration^ 
invenit,  qua  citra  Se  Marix  corruptio- 
ni nem , & Jofephi  b:gamiam  fratres  Do- 
mini in  feripturis  intelligerentur.  Quod 
enim  Jacobus  frater  D^ini  vulgo  co- 
gnominati», Jofephi  filius  non  luerit  , 

\ 


^ex  Euangeliis  videtur  nunifefte  colli- 
gi . Marcus  fiquidem  quos  capite  fex. 
to  fratres  Domini  vocatos  fcriplerat  , 
eos  capite  quintodecimo  filios  cujuf- 
dam  Marix  Icribic  efie  , qux  nimirum 
uxor  Jofephi  efie  non  poterat  , nili 
duas  illum  fimul  uxores  habuifie  con- 
tendas , Mariam  Virginem , Se  alteram 
Mariam  , quod  nulla  ratio  probat,  nul- 
la prodic  hifioria.  Qjin  hominem  pau- 
perem, qui  VIX  unam  alere  Se  fufiine- 
re  pofiec , duarum  conjugum  onera  fii^ 
iilte  , & tmprudentix  , Se  incontinen- 
tix  argumentum  efi  . Ea  vitia  viro  ju- 
fio  triuuere  quam  fit  fiulcum  , ne  di- 
cam impium  , non  efi  opus  longa  o- 
racione  luadere. 

Adde  , quod  hxc  eadem  a Joanne 
Maria  Cleophx  cognominata  efi  . Erat 
autem  Cleophas  frater  Jofephi,  ut  Eu- 
febius  lib.  5.  eccl.  hifi.  cap.  ii.  ex  E- 
gefippo  retulit  : ob  quam  caufam , nifi 
me  conjeihira  fallit , foror  Marix  Vir- 
ginis appellatur.  Nam  Se  lerri  fratres 
vulgo  dici  folenc  , Se  fratrum  uxores 
forores  . Non  i"itur  , ut  fentio  equi- 
dem , Maria  illa  caiiquam  macer  , tisd 
tanquam  uxor  Cleophx  nomen  accepit . 

Jofephi  itaque  conjux  non  erat  ; at- 
que adeo  nec  hujus  filii  filii  erant  Jo-  U 

fephi , fed  Cleophx  . Verum  quemad- 
modum  Jofephus  pater  Chrifii  exilii- 
mabatur  , fic  filii  Cleoph  e , Jacobus  , iicit  t 
Jofeph  , Judas,  Simeon  exiftimabantur  sMfiui  f- 
Chrifii  caifobrini  , Chriftique  patruus 

Cleophas  . Qua  ratione  Maria  illa  Chri-v,!]7'*aw- 

fii  matertera  nuncupari  potefi  , no.i  f 

quod  vere  Marix  Virginis  germana  fue- />■<«*■" 
rit  , fed  quod  foror  Se  habita  & di- 
da  fit  . Atqui  co.nfobrinos  fratres  et-  • 
iam  dici,  omnis  feriptura  demonftrat. 

Nec  prioris  opinionis  necefle  efi  ar- 
gumenca  refellere  . Nonnulla  enim  af- 
lumic,  qux  certis  de  caufis  a plerifque 
aliter  exiftimaotur  . Ut  filios  Zebedan 
Chrifii  efia  confanguineos  , Se  proinde 
feripeurx  ufu  fratres  , item  Jofephum 
80.  annos  natum  efie,  cum  Mariam  u- 
xorem  accepit.  Qux  res  dici  pofiunc  , 
probari  non  pofiunc . Nam  Se  Ador, 
cap.  I.  Lucas  cum  Jacobum  Alphxi  , 

Simonem,  Se  Judamretulifiet,  fubdit : 

Hi  omnes  erant  perfeverantes  in  ora- 
tione cum  Maria  matre  Jefu  , 8;  fra- 
tribus ejus . Confiat  autem  , Jacobum 
Alphxi  , Simonem  , ac  Judam  fratres 
Domini  impellacos  . Sed  de  his  difpu- 
tatum  efi  ab  aliis  diligentius . Nos  in 
prxlenci  non  id  agimus . Tantum  di- 
cimus , 


Di  »i'-'  ‘ 


VadeciiMHt^  Citput  VI  2^^ 


cimus,  ex  divertis  opinkxiibus,  quos 
u>  (cripturarum  interpreutione  ortho- 
doxi fequuntur  , minime  hiiloriae  fidem 
pericliuri . Hacc  quippe  ibia  oratio  e- 
rat  fecundo  argumento  confiicando  ae- 
ceflarta. 

At  tertium  fic  diluitur . Noa  fiiic 
itel^B.  Herodus  filia  Arethx  regis  , fed  Ari- 
xi  ]•  ilobuli  , ficut  Jofephus  multis  in  locis 
>*•  “*  teftatus  eft  . Id  ouod  nomen  quoque 
iS/l.  ’ indicat  . Elt  enim  quali  patro- 

t«i.  *iyf.  nymicum  ab  Herode  , nihuque  proin- 
«•IX  de  aliud  fignificat  quam  filum  , vel 
neptem  , aliquam  e polleris  He- 
rodis . Quamobrem  cum  Aretha  rege 
Arabum  , nihil  videtur  habere  commu- 
ne : cum  Herode  magno  , cujus  fuit 
neptis  , commune  habet  genus  . Qaoi 
autem  Hieronymus  tradit  ex  vetere  hi- 
Aoria  , pace  tanti  viri  dixerim  , in  ea 
re  fine  dubio  fiillitur  , Apparet  eum 
fane  vel  in  hiftoriam  quampiam  au- 
dloris  incerti  incidifle  ; ob  id  enim 
quidam  veterem  hiftoriam  appellatam 
volunt  ; vel  certe  in  Eufebii  Latinam 
incidit quam  Rufiinus  fecit  fua  tradi- 
vitiofam  . Quo  autem  res  pla- 
*'/•«•  ij-  nior  fiat  , verba  loci  illius  fubfcribe- 
mus  . Concordi  vero  teftimonio  etiam 
Jofephus  de  hoc  fcribit  nominarim  , 
etiam  de  Herodiade  commemorans  , 
vclut  de  conjugio  fntris  Philippi  vi- 
ventis violenter  abftra£la,  & luis  ab 
Herode  mccftis  nuptiis  fociata  , pro- 
pria, & legitima  uxore  depulfa,  quam 
Herodiadem  filiam  fuillb  dicit  Arethx 
regis  Arabix . Ha^lenus  Eufebius  , 'Ituf- 
fino  interprete  . E quibus  verbis  li  tol- 
las nomen  Herodiadem  pofteriore  lo- 
co polituro,  quod  nec  Eulebius habet  , 
nec  Jofephus  , vera  erit  ledio  , atque 
adeo  germana  Eufebii  Grzci  ii\  lati- 
num  converfio . Nam  relativum , (^am , 
non  ad  Herodiadem  , quod  Kuffinus 
fallo  intellexit,  fed  ad  propriam  & le- 
giumam  uxorem  depullam  referendum 
eft  : quod  refle  Mulculus  in  nova 
nunc  interpretatione  fecit  , Vertim  de 
tertio  argumento  hxc  nobis  didla 
lint, 

Hcrpon.  Ad  quartum  ita  refpondeo  . Quic- 
ad  4.  quid  fit  de  Magis  , an  luerint  reges 
nec  ne  , quod  ip  controverfia  eft  po- 
litum , certum,  illud  eft^  non  ex  ea  re 
hiftorix  fi,dem  labefadan  , quod  pluri 
mi  audlotes  magos  reges  fuilTe  tradi- 
derint . Nempe  res.  hxc  ejus  generis 
eft  , quam  nemo  hiftoricorum  l^e  af- 
firmet aut  vidillc  > aut  ex  viris  fide 


dignis , cpii  viderint , aoiivifle  . Nitun- 
tur itaque  audlores  lUi  non  hiftorix  ■ 

auQoricate,  quam  nullam  probatam  ha- 
buere , fed  probabilibus  conjedluris  , 
quas  porro  lubuere  ncmnullas  •.  Qua- 
lis eft  , quod  in  Magis  videtur  imple- 
tum illud  , Reges Tharfis  tc  infulxmu-  >’/•■'■  j<>. 
nera  offerent  , reges  Arabum  & Saba 
dona  adducent . Item  illud  , Ambub- 
bunt  reges  iia  fplendor;  ortus  tui , &c.  *“• 

Qux  in  Epiphanu  Domini  non  hodier-  . 
num  vulgus  , fed  antiquus  leroper  ec- 
clefix  chorus  intonuit . Accedit  quod, 
ut  Tertullianus  ait  , Magos  reges  fere 
habiut  Oriens  ^ Accedit  quod  in  reges 
illud  maxime  quadrat  , Apertis  the- 
lauris  fuis,  &c.  Extat  etiam  Claudiani 
epigramma  , ubi  Magos  app.-llat  Chal- 
dxos  reges  . Quod  li  Claudiani  non 
eft,  certe elegantilfimi poetx  eft.  Hanc 
opinionem  , ut  qux  plaufibilis  fit  ac 
(Popularis  , Chrifti  fideles  jam  olim  li- 
Dcntet  induerunt . Neque  operx  pre- 
tium judico  , fi  quis  in  concio.ne  pu-. 
blica  eam  dilTuadere  conetur  . Nam 
diftiiadcre  nihil  attinet : ac  fritftra  ni- 
ti , Sc  nihil  aliud , quam  bborando  0- 
dium  quxrere , extremx  dementix  eft . 

Quod  fi  paucis  forte  quibuidam  fidem 
argumentatione  tua  feceris  , multas  ta- 
men in  populo  querelas  , diflidia  , ac 
fites  induces . Sine  ergo  , plebem  pro- 
'rabiliflimam  opinionem , prxfertim  qux 
penitus  infedit  atque  inveteravit  , cum 
liris  majoribus  retinere  . Quod  fi  con- 
jcdhiris  aliis  permotus  contrariam  fen- 
tentiam  habes  , liceat  per  me , equi- 
dem non  repugno.  Illud ago,,  live  hxc, 
live  illa  opinio  vera  fit , non  inde  hi- 
ftorix audloritatem  aut  elevari  aut  im- 
minui , cum  neutra  earum  opinionum 
hiftorix  audloritati,  fed  probabili  con- 
jef^rx  innitatur  . Qjod  enim  regum 
nomen  Euangelifta  fupprelTerit  , id  o- 
mnino  nihil  ,qft  . Non  enim  exiftima- 
vit  euangelii  tcftimonuim  regio  'ppa- 
ratu  cumulandum  , quod  Magorum  fa- 
pientiam  & gravitatem  araplifllme  or- 
naverat . in  veritate  fane  occulta  con- 
firmanda regia  appellatio  obfcura  , Sc 
otiofa  erat.  Magorum  vox  prx clara  & 
opportuna.  Nam  quod  Herodes  Magos 
parum  honorifice  exceperit  , hoc  aut 
Herodiani  lallus  indicium  eft , auc 
Romanx  glorix  , & majeftatis . Indi- 
gnum vero  eft  magni  regis  tumorem 
IU  minutorum  invidiam  omumque  con- 
vertere . . 

De  quano  igitur  argumento  ha^le- 

T i nus . ,d  j. 


2p4  Humu$4  Hijl$rt4 


nus . Nunc  ad  quintum  refpondeamus  . 

• Non  Hieronymus  modo  , Auguftinus  , 
Thomas  , ac  carteri  fere  omnes  audlo- 
res , verum  etiam  antiqua  «cclefix  tra- 
ditio tenet , quod  Magi  Chriilum  de- 
cimo tenio  die,  ex  quo  natus  fuerat  , 

• ‘ adorarunt  . Cujus  qliidem  rei  cum 

caufam  quzrercm  , quidnam  efTct  cur 
tanta  id  confenlione  ab  Ecclefia  rece- 
ptum (it  , quamquam  veteri  traditioni 
in  hujufmoai  rebus  multum  debetur 
fidei,  ut  ratio  alia  non  fublit,  hascau- 
fas  tamen  inveniebam  duas  , eafque  am- 
bas ex  ipfo Euangelio colledas . Unam, 
quod  Matthaus  dicit , Cum  natus  ef- 
(ct  Jefus  , ecce  Magi  ab  Oriente  ve- 
nerunt • Sane  fi  quando  Magi  vene- 
runt , Chrifius  efiet  anniculus  ‘,  aut  bi- 
mus , ut  Epiphanius  , Zacharias , Fa- 
ber, Ofiander  exifiimant  , non  dixiflet 
euangelilla , Cum  natus  effet , ecce  Ma- 

CfMt/.  gi  . Quod  non  de  re  tam  fera , fcd  de 
lubita  & improvila  , vel  certe  proxi- 
ma , & quali  prxfente  dici  folet . Nec- 
dum , inquit  , intra  le  verba  comple- 
verat , & ecce  Rebecca  egrediebatur  . 
Et  Poeta  : Audiat  hxc  aliquis,  vel  qui 
venit,  ecce  Palxmon.  Hinc  etiam  cum 
Marix  dixidet  Angelus  , Ecce  conci- 
pies , &:c.  intelligens  ipfa  Aatim  fe 
concepturam  ait : ^omodo  fiet  illud  , 
quoniam  virum  non  cognofeo?  Recens 
ergo  natus  erat  infans  , quando  Magi 
advenerunt . Altera  caufa  cA  hxc  , 
Magi  invenerunt  puerum  in  Bethleem  : 
ergo  ante  diem  purificationis  acceAe- 

iM.  *•  runt  : quia  ultra  id  temporis  ChriAus 
non  fuit  in  Bethleem  . Lucos  enim  iis 
deferiptis  , qux  ad  punficaiionem  at- 
tinebant , fubdit : Ut  ^rfecerunt  omnia 
fecundum  legem  Domini  , reverfi  funt 
in  Gal  Ixam  in  civitatem  fuam  Na- 
aareth  . Non  ait  , in  Bethleem  , fed  , 
in  Nazareth.  Cur  autem  Bethleem  re- 
verterentur, ubi  adeo  nihil  habebant  fu- 
pelledils  , ut  Virgini  ad  reclinandum 
infantem  non  alius  , quam  prxfepe 
locus  fuerit  in  diverforio  1 Nec  Euan- 
geliAa  docet  , eos  veniAe  ut  moraren- 
tur , fed  ut  profiterentur  in  civitate 
fua.  Manierunt  itaque  ibidem  quantum 

• neceAe  fuit  ad  implendam  legem,  qux 
jubet  , ut  poA  circuncifum  infantulum 
maneat  mulier  triginti  tribus  diebus 
in  laneuine  purificatidois  fux  . Intra 
quos  dies  'Aethleem  veniAe  Magos  re- 
uc  credimus  , & puerum  indicio  Acl- 

• Ix  inventum  adoraAe  . 

In  ea  vero  ratione , qux  primum  op- 


ponitur , quidam  liberalicatem  ae  be- 
neficentiam Virginis  animadvertunt  , 
qux  brevi  aurum  acceptum  in  pauperes 
erqearit  : alii  prudentiam  , quod  via- 
tieom  paraverit  in  Agyptum  . Sive  e- 
nim  Tofeph  ante  purificationem  de  fii- 
ga  ab  Angelo  fuerit  admonitus,  juxta 
illud  , Cum  Magi  receAiAent  , ecce  a/«rrf.  «i 
Angelus  apparuit  in  fomnis  , &c.  live 
Magi  oraculum  de  reditu  per  aliam 
viam  Virgini  communicaverint  : credi-  • 
bile  profedo  eA  , foemlnam  prudentif- 
fimam  jam  inde  illud  , quod  ad  fiigam 
& peregrinationem  opus  erat , provi- 
dere . Sunt  qui  modelliam  advertant  . 

Atque  hxc  ratio  mihi  videtiin  fandlif- 
fime  & providentillimeconAituta.  Non 
decebat  enim  , ut  qux  pauper  erat  , 
ea  divitum  oblationem  fubito  inferret  . 

Ab  omni  faRu  , & oAentatione  erat 
virgo  aliena  , nec  muure  conditionem 
illi  erat  animus  , quam'  fciebat  Dei  Fi- 
lio pbcuiAe  . Quid  quod  aurum  Deo 
a Magis  oblatum  in  facros  fortaAeufus 
cenfuit  confecrandum  ? Prima  itaque 
adverfariorum  ratio  his  omnino  modis 
facile  diluitur  . Secunda  preAius  vide- 
tur urgere  . Si  enim  diligenter  a Ma- 
gis Herodes  tempus  Acllx  didicit,  oc- 
cidit autem  omnes  pueros  a bimatu  , 

& infra,  fecundum  tempus  , quodex- 
uifierat  a Magis,  biennium  ergo  ante 
clla  Magis  apparuit.  Non  igitur  mox 
a ChriAo  nato  advenerunt . Nam  Aa- 
tim readentibus  Magis  , Herodes  oc- 
cidit. pueros  . Illa  enim  particula  , 

Tunc  , non  minus  rem  prxientem  pro- 
ximamve  fignificat  , quam  voaila , Ec- 
ce , cujus  vim  paulo  ante  expendeba- 
mus. Ait  vero  EuangeliAa:  Tunc  He- 
rodes videns  quoniam  illufus  eAet  a 
Magis  , mittens  occidit  . Sed  hic  no- 
dus bifariam  folvi  pqteA  . Primum  e- 
nim  , quod  Euthymius  admonuit,  illa 
oratio  , Secundum  tempus , &c.  non 
refertur  ad  id  , quod  prxcellit  , a bi- 
matu., fed  lolum  ad  particulam  , In- 
fra , cui  proxime  conjunda  cA  . Ita- 
que continenter  legendum  eA  , Occi- 
dit omnes  pueros  , qui  erant  in  Beth- 
leem , & in  omnibus  finibus  ejus  a bi- 
matu . Et  ibi  fadla  hypodi.iAoIe  fub- 
jungatur  ; Et  infra  fecundum  tempus, 
quod  exquifierat  a Magis.  Non  itaque 
intelligendus  eA  peremiAe  bimulos  fe- 
cundum tempus  exquifitum  : fed  tan- 
tum alios  minimos  , quibus  videlicet 
folis  tempus  Aellx  accommodavit . Sed 
ais , Cur  bimos  interfecit  , fi  non  le- 

cuu- 


n;. 


Lioer  \Jndecimut . Caput  V.  295 


eundum  tempus  Aellc  ? Refpondeo  , 
Cur  in  omnious  finibus  Bethleem  , fi 
iii  Bcihleem  juxu  prophetam  natus  eil 
Chriflus?  Quemadmodum  ergo  ex  pro- 
pria malitia  ampliavit  locum  , (ic  am- 
l.  pluvit  & tempus  . Deinde  probabile 

• IS.  4M>.  c.  fii  ^ [jiijji  femper  vero  fimi- 

^ lius  fuit  , Herodem  Romam  evoca- 

tum , ut  acculationi  filiorum  reipon- 
deret  , ilragem  illam  puerorum  edere 
diflulilTe  i quam  edidit  pollea  cum 
Hicrofolymam  regrefTus  elt  . Quod  fi 
neceffe  eflet  biennium  Magis  ad  iter 
faciendum  concedere  , quod  tamen  ab- 
furdum  eil , non  protinus  necelTario  fit 
conieqiiens,  ut  biennio  pofl  Chrilfum 
natum  advenerint.  Multo  enim  facilius 
expediiiufque  dicetur  , quod  Chryfo- 
fiomo  , AuguAir.oque  vioco  placuifle  , 
apparuifle  Aeliam  Magis  umo  ante 
CmiAi  nativiutem , quantum  fuit  opus , 
ut  tot  regionibus  , ac  provinciis  fra- 
gratis , puerum  haud  multo  ame  natum 
adorarent . 

Cum  vero  demum  quaeritur  , Qui 
Aeri  potuerit  , ut  ab  Oriente  Magi 
tam  paucis  diebus  pervenerint:  huic 
quxAieni  refponfum  laeilc , 8i  prom- 
ptum eA . Non  enim  opus  fuerit , quod 

• Remiguis  facit  , eam  rem  nati  pueri 
faculuti  vuribufque  tribuere  , qui  Ma- 
gos ad  fe  tam  brevi  dierum  fpatio  ger- 
Ouxerit  . Sed  Oriens  in  facris  litteris 

Cmi,  It  A equenter  accipitur  pro  terris,  quxO- 

nentales  ad  illam  fint  , in  qua  funt  , 
qui  Imuuntur.  Ut  ibi.  Elegit  fibi  Loth 
aftuB.  ![.  regione  ciita  Jordanem  , & recelfit 
ab  oriente  . Item  , De  Aram  adduxit, 
me  Ealach  rex  Moabiiarum  , de  mon- 
tibus Orientis  . Sive  ergo  Magi  ^ po- 
Aeii  fuerint  Balaaro  , ac  proinde'  ex 
Melopotamia  Syri*  venerint,  ui^Chry- 
foUonio  , Hieronymo  , & Ambrouo 
vilum  eA  i five  ex  Arabia  acceflerint  , 
qu*  lententia  JuAini  mattyris  perpe- 
tua fuit;  feu  iapientesalii , vel  Perl*, 
vel  Chaldxi  , >quod  Magorum  nomen 
yrz  fe  fert : dubitari  non  poteA , quin 
totum  illud  quicquid  erat  itineris,  de- 

• cem  diebus  coqficere  potuerint.  Dillat 
fiquidem  Hieruialcm  ab  Aram  centum 
jefiiaginu  duabus  parafangis  Perficis 

4Um.  )i.  & Hiipanis  , ab  Ur  vero  Cnaldzorum 

ducenus  duodecim.  Atque  cum  laban 
Jacob  fugientem  a Melopotamia  in  Ju- 
oxam  infequeretur  , feptimo  die  con^ 

* fecutus  cA  illum  in  monte  Galaad , qui 

cA  principium  Libani , Et  ferebat  ta^ 
menjtcob greges,  bc  uxores,  ac  parvu- 


los . At  Laban  non  ante  tertium  diem 
fugam  deprehenderat  . Quid  quod  in 
regione  illa  abundant  dromedarii , quos 
uno  die  Aadiorum  mille  iter  conhcc- 
re  , feribit  in  vita  Apollonii  PhiloAra-  ii*,  t. 
tus  f AriAotelcs  quoque  lib.  9.  hili, 
animal,  cap.  ultimo  tcAatur  , celerius 
cos  currere , quam  Nifzos  equos'.  Ne<^ 
te  illud  turbet , quod  Hieronymus  in 
Hicremi*  ij.  capit,  imo  Hieremias  i*”» 
ipfe  Chaldzam  ait , in  aquilonis  parte 
juxta  ficum  Hierufalem  collocatam  ef- 
le  . Quia  enim  int;r  aquilonem  &c  o- 
rientem  fita  eA , modoaquilonaris,  mo- 
do orientalis  nuncupatur  . Hzc  faAi- 
diofo  ledlori  fcio  molcAa  fore  : led 
erat  oAendendum  , quam  temere  qui- 
dam a fincera  hiAoriz  fide  , & com- 
muni fandiorum  opinione  dillenferint  . 
verum  de  quinto  argumento  fatis  * 

Nunc  fequentu  refellamus . 

Sane  quidem  , cum  ia  lexto  argu- 
mento  phanii  lententia  contrz  ni- 
Aoriz  fidem  ponitur , nihil  prorfus  mo- 
vere nos  debet . Primum  , quoniam  in 
rerum  geAarum  temporumque  ratione 
nullos  ille  graves  auaores  lequi  lolet  : 
atque  adeo  in  earum  rerum  memoria 
interdum  fallitur  . Deinde  , quoniam 
hoc  faltem  loco  nulla  argumentacion: 
probabili,  nullis probtis  veteribus  mo- 
numentis, antiquo  ccclefiz  ului  contra- 
dicit . Quod  fi  verum  eA  , ut  verum 
eA  pro^o  , ChriAum  paffura  efl'e 
anno  ztatis  fu*  irigefimo  tertio  , in- 
choato per  tres  menfes  ac  decem  for- 
talle  dies ; nam  de  hac  re  nullSm  mo- 
do quzAionem  habere  volumus : docuif- 
fe  autem  cura  iribus  annis  , & Igna- 
lius  in  epiAol.  1.  ad  Trallianos  , Sc 
Eufebius  m Chronicis  prodiderunt  ; 
certe  Epiphanii  opinio  videtur  vera 
efle  non  polle  . A trigefimo  namque 
anno  expleto  ufque  ad  paffionera,  non 
nifi  duo  anni  fuperfunt.  Quamvis  no- 
dum hunc  Iblveret  Epiphanius , fi  tm- 
pus  dodlrinz  ChriAi  non  a nuptiis  , 
led  a baptifmo  inchoaret  . Quod  nos 
quoque  dicere  oportet  , qui-  Maximi 
fententiam  , vetcrcmque  ccclefiz  ulum 
propugnamus.-  nuptias  quippe  anno  poA 
paptilmum  integro  cbpfo  tadfas  cAc 
credimus . Qua  in  re  nebifeum  diAcn- 
tiunt  quidam  , nec  fine  caula  dilTen- 
tiunt  tamen  . Primum  enim  toto  iUo 
anno  nihil  , inquiunt  , fcriptum  habe, 
remus  de  dodlrina  ChriAi  : quin  eo  • 
anno  nihil  omnino  docuillct.  Q^od  eA 
credibile  nulls  modo  . In  bapulmo  fi- 
T 4 qui- 


2^6  De  Hntitaiu 

quidem  filius  , ac  fipientia  Dei , dux  * 
populi,  atque magifter , patris  teftimo- 
nio  declaratus  efi  . Nec  pofi  Euange- 
lii munus  evideotifruna  Triadis  cora- 
Biendationc  , tefiificationeoue  fufee- 
ptum  ,otiofus  Chrifius  tot  dieous , vitam 
in  filentio  degeret . Sed  illud , ut  par  e- 
• rat,  protinusexequeretur.  Id  quod  non 
conjeaura  nollra  folum , led  Joannis  et- 
iam Euangelio  comprobatur  . Joannes 
porro  ita  uiferte  rerum  gefiarum  poil 
papeirmum  tempora  notat  , ut  ad  nu- 
ptias , non  dicam  annus  , fed  ne  pau- 
ci quidem  menfes  interfluxilTe  videan- 
tur. Altera,  inquit , die  vidit  Joannes 
JcAim  venientem  ad  fes  & rurlum  pau- 
lo inferius  , Altera  die  iterum  liabat 
Joannes  , & ex  difcipulis  ejus  duo  , 
&c.  Et  poflea:  In  craftinum  voluit  ex- 
ire in  Galilzam  , & invenit  Philip- 
pum , Scc.  Denique  Ibtim  in  fecundi 
cagjtis  initio'.  Et  die  tertia  nuptiz  fa- 
dlz  fune  in  OnaGalilzz.  En  cum  Jo- 
annes Judzorum  legatis  refpondillec  , 
poliero  die  vidit  Jelum  venientem  ad 
le  i quo  tempore  Jefus  nec  notus  erat, 
nec  difcrpulos  acceperat , ut  ex  hoc 
primo  Joannis  capite  manifefliifime  li- 
quet. Sed  poflero  die,  hoc  efl,  tribus 
a legatione  diebus  , duo  difdpnli  Jo- 
annis fecuti  funt  Jefum  ; ac  ^oximo 
huic  die  exiens  in  Galilzam  Jefus  ipfe 
Philippum  invenit . Cum  veim  fubjun- 
sit  Euangelilla  , Et  tertia  «e  nuptiz 
f^z  funt  io  CuaGalilzz,  fatis  aper- 
te indicat  , quam  breve  tempus  inter 
baptifmum , vocationem  difcipulorum  , 
ac  nuptias  fluxerit.  Non  itaque  annus 
integer  imercelfit  . Przterea  poft  fe- 
cundum adventum  in  Galilzam  c;prt 
Jefus  przdicare  , ut  Macthzt  cap.  8. 
dicitur.  Non  er^  ante  nuptias  przdi- 
caverat.  Namillz  faAzfunt,  cum  poli 
baptifmum  primo  advenit  in  Galilzam  . 
Quod  fi  annus  integer  a baptifmoadnu- 
ptias  interfluxiflet , pm  tres  anni  prz- 
dicaiionts  Chrifti  nullo  modo  invenl- 
jtntur . Adde , quod  ex  ea  fententia  con- 
fequens  fieret,  ut  Ghrillus  anno  zeans 
fuz  tripefirnoquarto  inchoato  fuerit  paf- 
fus.  Illud  non  obfcnre  coIligttuT  i quo- 
niam fi  vera  elTet , quinquies  pafcha  a 
baptifmo  ad  mortem  Hitervemnet  . Pri- 
mum id  rfih  , de  quo  nihil  habemus 
in  EuangeHo  fcriptmn , inter  baptifmum 
St  nuptias  . Secundum  , quod  Joannes 
ftatim  poli  nuptias  commemorat  , cap. 
s.  ubi  Chnlhis  ementes  , ac  vendentes 
cx  templo  primum c)ccit.  Teriiun»  , de 


yiiflvritL  Aiiiigrit. 

quo  fit  memio  Joannis  quinto,  curala- 
navit  paralyticum . Quartum  , cujus  i- 
dem  Euangelilla  meminit  , cap.  6.  in- 
quiens , Erat  autem  proximum  pafcha  , 

&c.  C^intum , in  quo  palTus  ell  Chrt- 
ftus  s de  quo  Joannis  is.  3c  i}.  Nam 
quod  tertium  illud  , de  quo  dubium  elTc 
potell,  felium  pafchz  fuerit,  non  mo-  t* 
do  Rupercus,  fed  Irenzus  etiam  tefta- 
tur  . Ac  re  vera  nomen  ieili  ftmplici- 
ter  pro  pafcha  folet  in  euangeliis  acci- 
pi; ut  ioi:  Non  in  die  fello  , Matthzi 
1^.  Item , Secundum  confuetndinem  diei 
felli , Luc.  X.  Item , Eme  ea , quz  opus 
funt  nobis  ad  diem  felium  , Joann.  i^. 

Cum  itaque  Chnlhis  bapiizatus  fuent 
anno  tricelimo  zutis  fuz  inchoato  per 
tredecim  dies  j erat  enim  incipiens  qua-  ^ 
fi  annorum  triginta  , ut  Lucas  affirmat , I* 
fi  quinquies  leRum  pafchz  iiicercelTit  , 
nimirum  monuus  efl  anno  ztatis  fuz 
trigefirnoquarto  . Quod  licet  Beda,  a- 
liique  nonnulli  juniores  alleruerint,  de- 
fendi  tamen  nulla  ratione  potell , utPau-a,»  /«.7  a,- 
luf  epifoopus  Foroferapronienfis , lib.  9. 

X.  pur.  & lib. 4.  ejuldem  partis,  Joan-*'' 
nes  item  Lucidus  in  libro  de  vero  die 
palfionis  Chrilli  ollenderunt  . At  vero /«i,  u iit 
nuHz  hujufmoii  rationes  ab  antiqua  Mtnn. 
Patrum  tridicione , quam  communis  ec- 
deliz  confuetudo  in  divino  officio,  hjr- 
roais,  antiphonifque  confirmat,  potue- 
runt me  movere.  Non  quod  hzc  ad  fi- 
dem , religionemve  magnopere  atti- 
neant , fed  quod  in  rebus  vel  utraque 
parte  probabilibus,  vel  etiam  ambiguis , 
veteris  ecclefiallicz  hillonx  fides  com- 
munis me  deleclat . 

Sed  prima  videamus  . Anno , qui  in-  Ad  «.  al- 
ter baptifmum , & nuptias  fluxit , nihil  “* 
omnino  docuit  Chriftus  : ceflator  ergo 
fuit  maximus , qui  poli  injundum  mu- 
nus tamdiu  fuit  ociofus  . Sane  quidem 
eO  anno  non  ell  publice  conctoiiatus 
Chriflus , neque  turbis  Euangelium  prz-  " 
dicavit  . Sed  non  fuit  interim  otiofus. 

Quin  & frequenter  ad*Joaniiem  accef- 
fit,  ut  frequens  etiam  de  ipfo  Joannes 
teftimontam  diceret  , & privat  m quo- 
que docuit  quofdam  , ^ Eccleliz  cou 
cionator  repente  prodiret . Non  enim  j,,^  ,, 
difcipuli  Joannis  illum Robbi,  hoc  ell, 
magillrum  appellarent  , nili  jam  doce- 
re incepiflet  , quemadmodum  Cajetanus 
nofter  difigenter  advertit . Nam  quod  Ad  2.  t. 
ajunt  , ex  Joannis  euangelio  colligi  , 
paucos  dies  inter  baptifmum  Sc  nuptias 
interceffilTe  , id  nuUo  modo  verum  ell: 
cum  Joannes  adventum  Jefu  ad  baptif- 

mupa 


Ltitr  XJiiJecitnHS . Cap.  V. 


nnm  nufquaA  omnino  narraveric  , ut 
idnn  Cajetanus  mani&fta  argumenta- 
tione confecit . Quanquam  «n  eo  falli- 
tur , quod  pro  certo  afferit  , ex  qua- 
tuor  Baptiftx  teftimoniis  , qux  primo 
capite  Euangclifta  refert  , tertium  da- 
tum efle  die  proximo  poft  fecundam  . 
Secundum  quippe , ut  mtht  videtur  qui- 
dem , de  futura  ell ; & liat  fcriptura; 
ordine  feqnatur  , tempore  tamen  pri- 
mam etiam  tellimonium  anteafTii  , ut 
vel  Cajetanus  ipfe  confitetur  . Illud  e- 
nim  , quod  a Joan.  legatis  Judxorum 
impartitum  efe  , idem  omnino  ipfum 
fuit  , quod  k ante  dixiffe  Baptifta  me- 
minerat . Eflque  multo  vero  fimilius  , 
eo  tempore  nondum  Chriftiim  a Joanue 
baptifrnum  fufcepifTe.  Medius  , inquit , 
veftnim  'ftetit , quem  vos  ncfeitis  . i- 
pfeeft , quipofl  me  venturus  eff.  Cum 
ergo  Euangelifta  inquit , Altera  die  vi- 
dit foannes  Jefum  venientem  ad  fe  , 
nec  inielligit  de  adventu  ad  baptifmum , 
nec  fcribit  quid  poftero  die  a legatio- 
ne Tudxorum  gcftum  fit : fed  docet  , 
tertium  tellimonium  altero  die  pofl  il- 
lud , quod  primo  loco  feripferat  , da- 
tum efle.  Nam  fecundum  o5»iter  cft  u- 
trique,  id  efl,  primo  Se  tertio  ab  Eu- 
angelilla  interpofitum  , ut  explicar/- 
tur  Baptiftam  femper  nii&  fui  in  te- 
flificatione  fimtlem , nec  aliud  futurum 
ante  dtxilTe  , quam  in  prxlenti  teftifi- 
caretur  . Itaque  temporis  ordine  , ut 
diximus  , illud  fuit  primum  , quod  fe- 
cundo loco  Euangdifta  commemorat . 
Deinde  fecutum  eft  id  , quod  a prin- 
cipio pofitum  ell  . Pofl  hoc  proximo 
die  tertium  Biptifla  teftimottm  dedit , 
cum  vidit  Jefum  venire  ad  fe  . Sxpc 
enim  pofl  baptifmum  , ut  fupra  didum 
eft,  ad  Joannem  veniebat.  Poftero  au- 
tem die  quartum  tellimonium  addidit  , 
cum  intereflent  illi  ex  difcipulis  ejus 
duo,  quorum  utmserat  Andreas.  Cum 
igitur  non  conflet , quantum  temporis 
inter  baptifmum  , & uia  illa  teffimo- 
nia  de  prxfenti  fluxerit , quamvis  omnia 
illa  pofl  baptifmum  data  fint , arte  ex 
Euangelio  Joannis  non  colHgitur  , pau- 
cos dies  inter  baptifinum  ac  nuptias  in- 
terfluxiffe  . 

crailinum  voluit  exire  in  Galilxam , & 
mvenit  Philippum  , non  Chriftum  for- 
tafle  EuangeHfta  intellexit  , fed  An- 
dream  , quem  primum  dixerat  inve- 
«ifle  Simonem  , nunc  dicit  , poftero 
d«  invenifle  Philippum  , cum  ex  ha- 
biuculo  Chrifti  in  Galilxam  cxii&i  f 


397 


Ob  id  enim  tocerpres  latimis  ait  : Et 
dicit  ci  Jefus  , cum  nomen  Jefus  noo 
reperiatur  in  Grxeo  . Quot  autem  di-*d  j. 
es  interafferint  inter  p^lremuin  illui 
tellimonium  Joannis  , coram  duobus 
difcipulis  tributum,  & hunc  diem,  quo 
Andreas  invenit  Simonem  , tnccrtuia 
eft  . Nam  illud  quidem  apud  .Vatehx-  ' 
um  de  piblica  ad  plebem  prxoicatio- 
n:  inteliisitur:  cumpcrlpicuum  fit,  ia 
primo  adventu  Chnfti  ad  Galilxam  , * 

quem  folusjoannes  capite  fecundo  nar- 
rat, um  Chriftum  dilcipulos  lubuilTe. 

Mattuus  autem  de  fecundo  adventu 
loquitur  , quum  jam  Joannes  erat  ia 
carare  . Non  igitur  de  pnvata  dodtri- 
na , fed  de  publica  & populari  intelli-  . 
gi  potell . At  vero  tempus  prxdicatio-  ^ 
nis  Chrifti  quantum  fuerit , non  fatis  a • 
veteribus  expeditum  eft . Eufebius  auo- 
que  ipfe  parum  fibi  in  hac  re  conitare 
videtur  . Nam  tn  Chronicis  poli  qain- 
tumdecimum  annum  Tiberri  tribus  an- 
nis fcribit  Dominum  prxdicafle;  idque 
adruit  a Joanne  etiam  in  Euangelio 
(♦ifcriptu^  . Cxterum  idem  in  libro  ,.',4-.  04a. 
demonftrat.  EuangeL  8.  demonftratio- 
ne  fecunda  , Joannis  item  tellimonio 
confirmat,  tribus  annis,  & fex  menfi- 
bus  Chriftum  prxdicavifTe.  Quod  fi  «d 
paffioiietn  venit  anno  Tiberii  dedmo 
o^vo  , ut  in  Chronicis  Eufebius  ait , 
qui  fieri  potell , ut  poli  annum  Tibe- 
rii  quintumdecimum  , anms  tribus,  & 
fex  menfibus  prxdicarit  ? Atqui  pofl 
annum  decimumqnintum  Tiberii  in- 
choatam efle  euangelii  doiftrinam,  eLu- 
cx  }.  cap.  patefeit . Nos  autem  fi  trmm 
annorum  doiftrinam  explere  volumus  , 
unum  do&rinx  privatx,  duos  vero  pu- 
blicx  doftrinr  impartiemur  . Huic  e- 
nim  totum  triennium  dare  nulla  ratio 
cogit , nulla  probat  auiloritas  . Nega- 
mus fiquidera , probabiliterque  negamus , 
feftum,  cm:i$  Joannes  cap.  j.  meminit» 
pafeba  fuilTe.  Chryfoftomus  porro,  acAd  s-  »rg. 
Cyrillus  affirmant  , felium  mifle 
tecoftes  . Quod  mihi  , fateor  ingenue,  J*'„^/** 
non  fit  vero  fimilc  . Primo  , quoniam  r. 

poft  P^cha  Jefus  moratus  ell  in  luUxawii»  J»  'u~ 
cum  difcipulis  fuis  , ut  cap.  j.  Joaan.r<«. 
fcnbit:  at  mora  juxta  (cripturx  uiiim 
in  paucis  his  diebus  , qui  ad  Penieco- 
fte%  interfluxerunt  , intelligt  non  pot- 
efl : eo  vel  maxime  , quod  poftquam 
Cbrilhis  moratus  in  Judxa  eft  , abiit 
iterum  illa  lelidb  in  ^ilxam  , quem- 
admodum Joannis  cap.  4.  dicitur.  Ac 
nirfum  c Calilxa  venit  Himifalera  , 

quj^d 


loS  De  Humaiu  HiJitirU  AM^iipitate. 


quod  habes  cap.  Q.ik  omnia  tara 
brevi  tempore  > nifi  Cluilium  curib- 
rcm  faciamus  , expediri  vix  queunt  . 
/>  «hu  : Cajeunus  lane  in  quartum  Joannis  ca- 

tihv  jK».  pm  ^ jjjuj  abfurda  ratione  computat  , 
iv*/»"”  V Chriftura  in  Judxa  poft  pafcha  cele- 
ixjfi  w.  bratum  , in  quo  vendentes  ejecit  de 
>er.  templo,  longam  multonimmenuummo- 
ram  interpomilTe . Non  igitu#  felium  il- 
lud , quod  cap.  6.  commemoratur , Fen- 
tecolles  lolenneerat . 

Deinde,  quod  cap.  f.  unum  miracu- 
lum Euangelilla  narrarit  in  Pafcha  pa- 
tratura, & quodfexto  ilatim  capite  ad 
alterum  pafcha  tranftent  , omnibus  & 
geKis , & didis  unius  anni  intermillis , 
non  Ita  probabile  apparet  . Felium  er- 
go illud , in  quo  paralyticus  lanatus  ell , 
• ut  rcde  Ca)cunus  exillimavit,  hyema- 
le  fuit.  Nihil  autem  mterell  , live  di- 
cas tuilfe  felium  dedicationis  templi 
*.  tyjfr.  (.  fecundi  l'ub  /orobabele,  quod  celebra- 
^ baiur  tertia  die  menlis  Adar,  hoc  ell, 
ey.  p-tu-ujrii  i &ve  potius  tellum  fortium , 
quod  Judaeis  lolenne  erat  14. & ij.  die 
cju.dem  pollrerai  menlis  . illune  enia 
ordine  egregio  cap.  6.  fequitur  : Erat 
autem  proximum  pafcha  , 8cc.  Sed  in 
hu)us  argumenti  confutationem  nimis 
mj^ta  diximus. 

Septimo  vero  argumento  libri  fecun- 
ad  7.  di  cap.  decimo  o^vo  refpondilTe  vi- 
demur . Sed  ibi  breviter  : nunc  ubi  pro- 
prius ell  locus  , longiore  oratione  ar- 
gumentum illud  reteltendum  ell  . Non 
iunt  verba  Hieronymi  in  eum  fenfum 
tntclligenda  , ut  exifeimcmus  ad  veri» 
tatem  hilloriz lacis  elTe,  It  ea,  quxau- 
. dor  alfirmat,  vera  a vulgo  efle  credan- 

tur , tura  etiam  cum  falia  funt  . Allo- 
qui li  ad  eam  regulam  liceret  feriptu- 
rz  hillortas  interpreuri  , diceremus  , 
cum  Apoliolus  ait , Saulem  regnalTe  40. 
annis , eum  vulgo  loquenicm  hM , quod 
fama  crebrior  n^rec , dicere  voluiile  . 
Quod  Beda  m 15.  cap.  Adorum  Apo- 
llolicorum  alTeruit:  redene,  an  fecus, 
alusrum  ello  judicium.  De  tanto  quip- 
pe viro  non  libut  in  prxfenti  judicare  . 
Diceremus  rurfum  , Matthzum  virum 
Marix  Jofephum  appellalTc,  non  quod 
' revera  elfet  , fcd  quod  vulgo  efle  cre- 
deretur : turbaturo  quoque  Herodem  , 
& omnem  cum  illo  Hicrofolymam  «on 
re  quidem  , fed  opinione  vulgi : mor- 
tuum demque , II  lu  pbcei , ellc  Cbri- 
llum , non  vere  ,^led  ad  vulm  exiAima- 
tionem  apparenter  . Certe  u confuctu- 
dinis  fcripiurarum  ell  , ut  opinionem 


multorum  Ac  narret  hi  Aoiicus,  quomo- 
do eo  tempore  ab  hominibus  credeba- 
tur : omnia  qux  de  Nabuchodonofore  , 

Dario  , Cyro  , Alexandro  , Samlone  , 
Machabzis  Icnptura  refert , poterii  quis 
in  Acias  ire,  quod  videlicet  audores  fl- 
eri ea  narrannt  , qux  vulgo  erant  per-  • 
luafa  , non  qux  ipli  vera  eAe  credide- 
rint . Qiod  quam  At  auditu  horribile 
ac  pertimefeendum , nemo  Adclium  nou 
videt  . Alius  cA  igitur  Hieronjrmi  fen- 
fus  multo  & lamor  8c  verior , quem  ex 
fubjeda  partitione  facile  ledor  accipiet . 

Fallx  vulgi  opiniones  in  dupbci  funt  dif- 
ferentia. Quxdam,  qux  non  niA  verbis 
falAs  AgniAcari  atque  exprimi  polTunc  : 
ut  ChriAum  eAe  Joonnem  BaptiAaro  , 
vel  Hieremiam,  vel  unum  ex  prioribus 
Prophetis  . Atque  hujufmodi  opiaiones 
femper  audores  facri  ita  referunt  , ut 
non  ex  fe  , fed  ex  vulgi  nomine  retu- 
Llfe  videantur.  Alixfunt  vulgi  opinio- 
nes falfx  quidem , fed  verbis  iis  expref- 
Iz  ac  AgniHcatz , qux  in  fenfu  aliquo 
vulgari  vera  Ant  : ut  Jofeph  eAe  pa-  p"  .*"• 
trem  Chrilti  ad  vulgi  fenfum  falfum  o- 
mnino  erat  , fed  vere  tamen  pater  , 8c  ’ 

Ane  falAute  dicebatur  s tum  quoiuam 
nutritius  erat , tura  quoniam  vir  nutris 
erat . Et  licet  vulgi  fermone  , vere  ta- 
men  privignus  Alius  vocatur , mater  no- 
verca , vitricus  pater . In  quibus  rebus  , . 

fateor,  vera  hiltoriz  lex  cA  vulgi  opi- 
nionem exprimere  . Nam  A dc  priore 
rerum  genere  fermo  Ac , in  hiAoru  pro- 
fana ablurdus  eA , in  Iaera  etiam  impius. 

Sapientes  quippe  cum  vulgo  loquuntur 
fere , fed  1100  lentiunt  cum  vulgo . Nec 
mendacu  4^en  rei  funt , quoniam  qux 
loquuntur  , ea  fecundum  aliquem  verbi 
Agnidcacum  vera  elTe  incelligunt  . Sic 
Maria  virgo  dixit  : Pater  tuus  & e^o 
dolentes  quxrebamus  te  , fermone  vul- 
gi quidem  , fed  vere  tamen.  Sic  etiam 
li  nullam  habuiAec  interiorem  admira. 
cionem  Chrillus  , vere  umen  admira. 
tus  dici  poAet  , cum  Ipeciem  admiran- 
cis  exhibuit  , quemadmodum  Beda  hb. 

X.  in  Luc.  cap.  X4.  expoluic . Sicconcri- 
llatum  Herodem  Matenxus , Marcufque 
dixerunt , qui  irilliiiam  haberet  m vul- 
tu. In  quem  fenfum  hypocritas  triAi- 
tiam  Amulantes  , trilles  quoque  wpel-  *• 
lavit  Dominus.  Vulgata  emm  didione 
rerum  vocabula  pro  rerum  imaginibus 
ufurpancur.  TametA  in  prxfcripus  ex- 
emplis & ChriAus  > A divo  Thomz  cre- 
dimus , aliquo  modo  interius  admiratus 
eA , fic  Herodes  etiam  contriAaius . Et- 
enim 


Uhtf  Vaduimit.  Caf.  V. 


HefpM* 
»4  8. 


Sic  $mHCi 
HtOrci  tc- 
pAntur,  &$i 
th€T§n, 
dtnt  in  Ht^ 


enim  peccatores  fimul  in  viciis  criilan- 
tttr  & cxiilcani  , gaudent  , dolentque  . 
Ac  d:  hoc  argumento  facis  . Jam  per- 
gamus ad  reliqua . 

Non  debuic  iane  tantopere  ridere  Hie- 
ronymus Adami  in  loco  Calvariz  fepul- 
turam : nec  nos , viri  licet  fandhflimi  ex- 
emplo , hi  florias  ejufmodi  ridere  debe- 
mus . Vulgus , video  equidem , hifce  re- 
bus credendis  nimium  efl  facile  . Cre- 
dulitas etiam  in  optimi  cujufque  mentem 
Rcillime  irrepit  . At  viri  quidam  excel- 
lentes cum  a vulgi  facilitate  & credulita- 
te declinant , in  adverfum  quandoque  vi- 
tium incurrunt  : funtque  tum  etiam  in- 
creduli , cum  tn  fide  nihil  efl  vitii , in  in- 
credulitate vitii  nonnihil  efl . Teflimo- 
nium  autem  , quod  ex  Jofuecap.  i4.hi- 
floria:  veteri  opponitur  , nihil  profcfto 
urget  j utpote  cum  nomen  Adam  eo  lo- 
co non  proprium  fit , fed  commune . Red- 
dit  enim  fcriptura  caufam,  curquxpofl 
Hcbron , ea  ante  Cariath-  Arbe , id  efl , 
vKtm  civitas  Arbex  di£la  fit  : quod  videlicet 
. Arbe  , quem  Arbeam  LXX.  vocavere  , 
lui  gigantcs  magnus  ibi  fuerit  . 

ttJuH  QM‘  fenfus  prxterquam  quod  fcripturx 
Hti/.  vKtm.  contextui  aptiffime  jungitur  , ( quapro- 
pter a Chaldxo  interprete  , Pagnino  , 
aliifque  viris  clariffimis  expreffus  efl  ) 
inde  etiam  facile  probari  potefl , quod 
capite  ejufdem  libri  decimo  quinto  Ar- 
be pater  Enach  fuiffe  dicitur : ut  prom- 
ptum fit  cuique  intelligere  , & Arbe 
Ctrte  h*.  nomen  fuiffe  gigantis  proprium , a quo 
_*•  Cariath- Arbe  nominata  fit  , & Arbe 
patrem  primumque  fuiffe  illius  terrx  ci- 
gantum  . Omitto  hic  verfionem  LXX. 
qui  lametfi  magnitudinem  non  ad  Ar- 
be , fed  ad  civitatem  retulerunt,  ut  ea 
urbs  Metropolis  intelligeretur  , fatis  ta- 
men indicarunt  , Arbe  nomen  efle  gi- 
gantis proprium , unde  civitas  illa  fuura 
olim  cognomentum  acceperit  . Itaque 
primi  parentis  in  civitate  Arbcx  fuiffe 
l^ulchrum , nec  ex  eo  loco,  neque  a- 
liunde  colligitur.  Quin  illud  multo  pro- 
babilius efl  , quod  publica  rerum  ve- 
tarum  memoria  prodidit  , primum  A- 
dam  ibi  jacere  conditum  , uoi  fecundus 
etiam  fepultus  efl.  Deo^avo  igitur  ar- 
gumento hadlenus . 

Nonum  argumentum  non  folum  in 
Chronographia  , fed  in  feripturarum  in- 
telligentia  difficillimam  ^xflionem  ha- 
bet , qux  audores  nobiliffimos  in  varias 
Vk.  ti.  de  traxit.  Jofephus  fane  70. illos 

annos  Judaicx  captivitatis  ad  primum 
Cyri  annum  computavit  • Quem  fecuti 


tind  txtm 

fUr  //r. 


Rcfpoo. 
aJ  9. 


Jm4, 


999 

funt  Africanus  in  quinto  temporum  voc 
lumine  , Abuknfis  noiler  in  fecundum 
Matth.  cap.  quxflione^i.  Annius  cum 
Piiilone  fuo  hb.  14.  Joannes  Lucidus  li- 
bro i.  cap.  I s.  aliique  viri  graves , 8c 
antiqui  & juniores  . Nituntur  vero  ht 
fcripturx  taerx  clanffimis  teflimoniis  . 

Primum  efl  Hieremix  cap.  15.  inquien- 
tis  , Servient  gentes  tflx  regi  Babylo- 
nis 70.  anni  . Cumque  impleti  fuerint 
70.  anni,  vifitabo  fuper  regem  Baby- 
lonis , &c.  Septuaginta  ergo  anni  Ju- 
daicx captivitatis  jam  tunc  expicti  e- 
rant  , cum  Babylon  capta  a Perfis  ac 
vallata  efl . At  rem  hanc  primo  anno 
Cyri  gcflam  efle  , nemo  efl  qui  igno- 
ret. Item  Hieremix  19.  Cum  coeperint 
impleri  in  Babylone  70.  anni , viliubo 
vos  , & fufcitabo  fuper  vos  verbum 
meum  bonum  , ut  reducam  vos  ad  lo- 
cum iflum.  Qu^ro  vaticinationem  primo 
Cyri  anno  fuiiie  expletam  x.  lib.  Para- 
lip.  cap.  & 1.  iib.  Efdrx  , cap.  i. 
non  obfcure  traditur  . Atque  Hierony- 
mus ipfc  , quamvis  aliis  in  locis  aliter 
fenferit  , in  hunc  tamen  Hieremix  lo- 
cum non  potuit  cum  manifella  veritate 
pugnare.  Nifi,  inquit,  feptuaginta  an- 
ni expleti  fuerint , Cyro  rege  Perfarura 
laxante  captivos  , nequaquam  in  pa- 
triam revertemini . 

A contraria  parte  illud  primum  efl  , 
quod  Angelus,  qui  in  Zacharia  loque- 
batur , Ufquequo  , ait  , non  miferebe- 
ris  Hierufalem  , & urbium  Juda , qui- 
bus  iratus  es  ? Ille  jam  feptuagelimus  ,tu  ■,  c-.m 
annus  efl  . Iflum  autem  annum  Darii 
fecundum  eundem  effe  , Zacharias  cap.  ^ 

1.  teflatus  efl:  non  erco  ta.  mni  loV'"  f" 


non  ergo  70.  anni  in  i., 
primo  anno  Cyri , fed  in  fecundo  Da-  ircJ 
ni  completi  funt . Quo  argumento  Cle- 
mens , Theodoretus  , Eulebius,  Hiero- 
nymus, Auguflinufque nituntur.  Quod 
vero  exponunt  quidam , ille  jam  70.  an- 
nus efl , fcilicet  jam  diu  traniachis , vix 
audiri  fine  molellia  potefl  : cum  pro-  Trtnfmi. 
nomen  , Ifle  , hanc  intelligentiam  fvi*  f^*^'**WA* 
dentiffime  excludat:  qux, “fi pronomen 
abjiceretur  ^ effet  fortafle  probabilis  . ZZ 
Demde  70.  illi  anni  , quos  prxdixerat »»  dedu  /v, 
Hieremias  , non  tranfmigratioms  Ju- 
dxorum , fed  defolationis  templi  ac  ci- 
vitatis  intelliguntur  . At  70.  defolatio- 
nis  anni  non  funt  ad  primum  Cyri  an-^i'/v<>«. 
num  , fed  ad  fecundum  Darii  referen-  tMeaefer. 
di  . Annus  ergo  70.  de  quo  efl  Hiere-  '• 

mix  vaticinatio  , non  in  primo  Cyrj 
anno  , fed  in  Dani  fecundo  expletus  ’Ll  * 
Illud  prius , quod  in  hac  argumen- 
ta: io- 


cll 


900  Z>«  Hamsiu  Hsfim*  AttSL 


. M tatione  fumpilnni»»  ex  ».  ParaL  g3{k  & 
Hitrn.  ■«  probari  facUc  poteft  , nbi  harc  vsrha 
Scripta  fun»;  Cunf^is  diebus  defolatio- 
xr"-  nis  egi  tebbatum  , nfque  dum  con»- 
migrMhM  plereimtr  70.  anni  , Et  Danidis^ 
wtm  fiu  ^ anso  1.  Darii  filii  Aflueri  de  femi* 
*/•/'/*•  ne  Medorum,  eg«  I>anie^  imelieai  nii- 
m merum  anneruro,  de  quo  £i(9iuseft  fer- 
«furfs.  mo  Domini  ad  Uieremiam  Prophetam.* 
ri.  ut  complerentur  delolationis  Hicrufa- 

lem  fcptuagintaanni . EtH'erem.  tj.Et 
ait  terra  in  fofitudincm  , & in  llupo- 
rem,  8S:  fervient  regni  Babylonis  70.  an- 
nis . Anni  ergo  fe^uaginta  non  tranf- 
migrationis,  led  delolationis  intellt|en- 
di  fiint  , ut  Jofephus  etiam  teftiseu. li- 
bro de  antiq.  10.  c.  10.  8e  !■  u cont. 
App.  Defolationis  autem  annos  nou 
in  primo  anno  Cyri  , fed  in  fecundo 
Dani  fuilTe  completos  , id  enim  polle- 
jnfrunnU  , fumptnm  eft , Efdrx  teftimo- 

oio  a Hieronym.  comprobatur  . Eldras 
**  quippe  verbis  minime  oblcuris  tcftimo  - 
nium  perhibet,  templum  ubue  ad  Da- 
rii tempora  deturbatum  p^ititifie  . Se- 
ptuaginu  igitur  everlionis  annos  non 
ad  primam  Cya  annum , fed  ad  I^rti 
fecundum  compuram  debemus..  Qui- 
lis ex  rebus  latis  profedlo  mteUigttur , 
quantis  omnino  tenebris  qucdio  ntx- 
fens  facras  etiam  literas  circumfundat  : 
fed  in  ratione  quoque  temporum  adeo 
impedita  , & complicata  eft  , ut  vix, 
aat  nuBo  arte  modo  expediri  atque  ex- 
trimii  poiGt . Clemens  porro  AXezjui- 
diititts  a defolationis  initio,  quod  deci- 
mo oonoNabuchodonoforis  anno,  &Se> 
dechia  undecimo  fiiiffe  , 4.  Regum sp. 
icribitur*  ad  primum  annum  Cyri , quo 
laxata  captivitas  Judxorum  eft,  non  ni- 
li triginta  annos  computavit . Cuinume- 
ro  , ut  dixi , Eulebuis  , Theodoretus  , 
Hieronymus  , AugiBlinufque  conlemi- 
' unt . Cujux  rei  etiam  illud  a^umen- 
tum  eft,  Quod  fi  ad  imperium  Cyri  70. 
anni  interfluxere  , Mardochaus  arte 
ea  atate  res  taks  aa  tantas  geftifte  in- 
venietur , qua  per  fununam  leneStuem 
non  dico  Remrab.  admintftrare  * fed  ne 
ifher  X.  *■  inter  vivos  quidem  numerati  pofiit.  Wt 
namque  ex  eorum  numero  captivorum  , 
quos  cum  Jechonia  rege  Juda  Nabu- 
citm.  ^Uk,  thodonofbr  traaftulit . Q^re  vel  fe- 
£«/>1.  Miti-  eundum  illos  * qui  non  a defolatione  , 
«.7».  -X-  fed  a tranfmigrauone  70.  annos  corapu- 
f ntmt  jo.  volunt,  expietacaptivitaie,lmceft, 

primo  Cyri  anno,  jam  Mardochaus  e- 
Mtrti.  a»,  rat  proamodum  oaogenariiis,  mlicre- 
Mt-  damus  ulum  bimum  aut  trimum  in  Chal- 


daam  efle  ttanslatm» . Sed  fac  aanicu-  , 

Ium  ftiiflfe  . Miaiimun  ergo  untot  & 
ptuaginu  annos  natus  erat,  quando la-  «sisjW 
•xata  per  Cyrum  captivitas  eft-  Cyrus 
autem  , ut  nobiliflknus  quifque  traditX*"*r 
tuftoricus , aut  triginu  , aut  triginta 
fctme  annos  imperaw  j Camhyfes,  &CtnU  fimtit. 
Magi  imperarunt  novem . Ia  principio  cnftr  »rta- 
iuquc  regni  Darii  Hiftafpis  Mardocha»*4jj"f- 
anm  atatis  centum  decem  acaflerant 
Ponamus  igitur  , id  quod  ^etur  cum  ,u  ^ 7.  XA 
ratione  pugnare,  minus  , Darium  fuifi^.tr«.  Huj»t 
cum  , fub  quo  res  Mardocliai  geftas 
feriptura  compleditur  . Nam  i^s 
Artaxerxe  Longimano  , aut  etiam  fubj^£.tl,. 
Memnone  cmtigiSe , ut  quimukis  aa-4^t.(. 
nis  Dario  ftieriat  ^ftenores  , longe 
incredibilius  efts  nullo  vero  modo  pro-'^’’ 
babQe  ad  Cambyfen  filium  Cyri  hac  \ 

ipfa  traducere  , qui  odo  folum  annos  («ctniZ 
tenuit  imperium . At  poft  duodcdtnum  «o, 

Aflueri  annum  quadam  Mardochai  ge- 
fta  hiftoria  Iaera  commemorat  . 
ergo  Afluetus  ille  Cambyfes  fiiit , pra- 
fenim  cum  hujus  ada  adis  illius  oul-  is.3<riv- 
lo  pado  cohareant.^  Manet  ergo,  Mar-*-!*-^^ 
dodhaum  eo  etiam  temp^  , 
centenmum  vigefimum  fecundum  an-  u 
num  vitam  perduxerat,  non  imbecillam,/,  ii.mnif. 
inmavefccntem,  Idiiove  confedum  , fed  «p-  y 
foudum , rdwftum  , ac  vakntem.  in  re- 
bus  magnis  praclartfque  ^ndis  fiiif^^,w»fl<  s* 
fe  verfatum . Quod  in  illis  feculis  vix  ftthu 
credi  poteft  : ntpote  cum  inulto  ante  *•*»•<(*  A 
nondum  hominum  atate  adeo  indina-  ^ 
ta,  illud  1'i  ophetadixmt,  & autem  in 
potentatibus  io.  anni , fle  amplius  eo- .ctmtj- 
rum  labor , & dolor . Quas  00  res  tri- 
ginta  anni,  quos  ad  primum  Cyri  Au- 

fuftinus , tterony mus , Eufebius , Theo- 
qretus  , Clemenfque  Alexandrin.  coi-  . 
ligunt,  hiftoria  libri  Eftl^r  magis  con-  * r«ar<A 
venire  , & quadrare  vidintur , quam  '"J'* 
numerus  70.  qui  aliorum  bpinioae  eoi  /If. 

ligitur . Nifi  Philonis  Aniani  fabulisde-  , / 4 
Idbunuf , qui  Mordochaum  ait  decem  JifiUti-u 
8c  odo  anms  atatem  Ifaaci  ftqierafi:  . 7®«  "«*' 
Verum  enimvero  Jofephus  a decimo  " 

nono  anno  Nabuchodonoforis,  quoan-  . 

no  templum  deturbatum  everfiftnqne  z_  lo.  4*. 
fuifle  Iaera  litera  produnt , ad  finem  ff-  «•  ' i- 
regni  BaltJufar , cura  4d»ylon  a Da- 
rio,  8c  Cyro  capta  eft,  non  folum  70.  ti,e.  utm. 
annos , fed  multo  etiam  plures  enu-  5.  ' jv.?/ifl»- 
mera . Scribit  enim  Abilamarodachum , <<x*»  Wi«- 
Nabuchodonoforis  filium  annis  18.  im- 
peraffe  , Niglifarem  deinceps  annis  40. 
Labofordachum  poft  meniibus  novem  , , 

Bdchafarem  denique  annis  17.  Itaque 

pra 


Lthcr  UncUcimur 


»•  pr*tcr  annos , quibus  a templo  vafta- 
nJ'»"'"*' Nabuchodonolor  vixit  , qui  hirre 
juk-m  u non  pauci  , fepcuaginta  fex  alii , fi  Jo- 
fnmi  M«»  fcphus  vera  dicit , ad  primum  Cyri  in- 
terceflerunt.  Berofus  autem  in  3,  libro 
Chaldxorum  non  nifi  48.  annos  a dc- 
yj,  folatione  ad  Cyrum  fuppuut . Nabu- 
«■rw<  tn-  chodonoforem  namque  att  45.  annos  im- 
ttrfiuxigi  perium  tenuilTe  . Hujus  filium  Evilme- 
4-rodachum  annos  duos.  Niglifar,  quen\ 
c.*i.  **  mantum  fororis  Evilmtrtmchi  hufle 
tradit . annos  4.  Labolordachum  Nigli- 
fans  filium  menfes  novem . Nabonidum 
ex  eadem  gente  annos  17.  cujus  pofirc- 
mo  anno  Babylon  #Cyro  capta  ell  . 
Qux  eadem  ferme  computatio  ex  Phoe* 
meum  hilloriis  habetur,  quas  Jofephus 
1.  cont.  Appio.  Lb.  retulit  . At  Mcta- 
• ftheiies  a vaftationeHieruJalem  ad  pri- 

mum annum  Cyri  feptuaginu  annos 
computavit  in  hunc  modum.  Nabucho- 
donofqr  , _ qui  templum  civitateraqu; 
vallavit,  imperium  tenuit  4^.  annis.  E- 
vilmerodach  filius  ejus  jo'.  Reg.  Af- 
far hujus  filius  3.  Lab  Atfar  Dach  hu- 
ius frater  6.  Balta  Allar,  horum  etiam 
* BfJ*  f».  5-  St  enim  acceperis  i5.  annos  , 

m!r  mirttm  quibus  poll  cverfum  templum  * Na- 
NthcM.  buchodonolor  vixit , & illis  addide- 
' J'*  "'•'ris  44.  quibus  Nibuchodonoloris  filius 
"'Potss  imperarunt,  con- 
fiijminum.  fitdes  didlum  numerum  70.  In  ratione 
igitur  temporum  quzllio  hzc  valde  im- 
plicita ell , atque  ita  implicita  , ut  ne 
a viris  quidem  hilloriz  peritis  expli- 
10.  m.  c.-j.  cari polfe  videatur. 

V.^mI  Judxi,  quippe  qui  Chronogra- 

n,  /»j  pl''*  penitus  liiu  ignari,  nihil  hoc  lo- 
• rtft  co , Sc  quxllione  valent , nifi  mera  lo- 
c*/  fingere . In  quibus  etiam  Liranus 
> qui  fuo  arbitratu  70-  annos  ab  8. 
•ii.  I.  rf, Vi.  Joakim  patris  Jechonix  ad  quartum  Cy- 
ixr  , ftud  ri  numeravit , tantum  ut  fententiam 
tntit  fuam  diceret  , nullius  gravis  auiloris 
tefliraonio  fubnixam  , nuUa  annalium 
ratione  probatam , nullis  argumentis  per- 
«*.  fuafam,  a (acris  etiam  literis  alienam  . 
tim  ntrm  Scd  hoC  in 


- re  ambigua  ferri  potell 
m”  ■fx/t  ^ nonnulli  apud 

timi  . ■ r . . J 


s.a<  i»  Eufebium  a 15.  anno  Jofix  ad  prinium 
ckrtKKit  annum  Cyri  feptuaginta  illos  annos , de 
itcMit.  <^bus  elt  controverfia  , computandos 
elTe  allruxerunt . Quid?  quod  in  hac 
etiam  quxllione  illud  varium  atque  ir- 
reutum  ell , quod  vel  maxime  erat  ex- 
plicatu necefiarium  , ut  hujus  quxllio- 
nis  difficultas  exponeretur  : Nempe  an 
Balthafer  filius  Nabuchodonofons  fuerit , 
an  nepos , an  pronepos  . Nam  fi  verum 


Cap.  FI  301 

ell  , quod  F.ufebius  ait  , Balthafer  fi- 
lium fuilfe  Nabuchodonoforis , fratrem 
Evilmerodachi  , nihil  abfurdum  videtur 
dicere  , cum  negat  a demolitione  tem- 
pli ad  primum  Cyrr  annum  plures , quam 
30.  annos  interceffilfe . Sm  autem  idem 
Nabuchodonoforis  non  filius  , noii  ne- 
pos , fcd  pronepos  fuit  , tum  vero  in- 
ter everfionem  civitatis , & primum 
annum  Cyri  non  nifi  triginta  annos  iii- 
terfluxilfe  , nullo  modo  ell  credibile  . 
At  fuiflc  pronepotem,  Hieronymus au- 
dloribus  Bcrofo  ac  Jofeptio  in  5.  Da- 
nielis  caput  affirmati  & refertur  de  ver. 
fignificat.  c.  Nam  & rex  . Quamquam 
Jofephus  libro  decimo  an.  c.  ij.  Bal- 
thalar  nepotem  Nabuchodonoforis  fiiiffe 
fcripfic.  Quod  & Metaflheiies  Annianus 
alleruit . Qiix  omnia  idcirco  a me  tam 
prolixe  funt  polita,  utlcdlor  incelligac 
primum , hujus  argumenti  quxilio  qiian  - 
tis  fit  difficultatibus  illigata  i deinde  ne 
in  re  perdifficili  ac  perobfcura  , quam 
explanare  nemo  adhuc  potuit  , femen- 
tiam  a me  expediet  perlpicuiln  , cer- 
tam , conllanccm , fed  probabilem , ve- 
rofimilcm  , minime  ablurdam . 

Principio  Igitur  illud  pono  , quod  , ni- 
fi ego  fallor  , latis  abunde  probatum 
ell , feptuaginta  annorum  initium  a de- 
folatione  lumendum  cfle,  non  3 tranl- 
migratiooe  , hoc  ell  , non  ab  8.  anno 
regni  Nabuchodonoforis,  cum  Joalam 
cognomento  Jechonias  ultro  le  dedidit  , 
4.  Reg.  14.  led  ab  undevigefimo  ejuf- 
dem  Nabuchodonoforis,  quando  Nabu- 
aardam  templum , domos , murofque  ci- 
vitatis evertit , 4.Rcg. xy.  Id  quoniam, 
ut  dixi , ex  z.  Paralip.  cap,  36^  primo 
Eldr.  primo  , & Hiercmiz  zj.  ollxu- 
fum  ell  , fupervacaneum  exiltimo  , fi 
eadem  iterum  refumantur . At  Cajeta- 
BUsin  1,  Paral.  36.  caput  contra  dictt, 
a Jcchonix  tranlmigratione  70.  annos 
computari  oportere  , quod  Hiercmias 
Mp.  zj.  iis,  qui  cumjechonia  transla- 
ti funt , ait  : Cum  coierint  impleri  in 
Babylone  70.  anni , vilitabo  vos , & fu- 
feitabo , jcc.  Verum  fatis  expeditura 
ell,  ea,  qux  cap.  zy.  dicuntur , ad  lien- 
fum  capitis  zj.  elfe  referenda.  Non  e- 
nira  inquit.  Cura  coeperint in vobis im. 
pleri  70.  anni,  fed,  cum  coeperiqt  im- 
pjeri  70.  anni,  illi  fciliccc  , quos  prx- 
dixerat.  Pcrfpicuum  ell  amem,  70.  an- 
nos cwitis  zy.  dcfo’ationis  intelligen- 
dos  ellc  : tum  quonum  omni  populo 
Juda»e  loquitur,  ut  patet  ex  initio  ca- 
pitis } tura  quoniam  per  tranfmigra- 

tio- 


Laiqit' 


OSie 


veAttt, 


302  Be  HuttumA  Ut/lorU  AKiler Itate. 


tionrm  Jechoni»  non  eft  fadla  iiniver- 
ii  terra  ilja  in  folitudinem  & ftuporem . 
Tura  quoniam  ftaiim  Aibditur  , Et  ftr- 
vient  omnes  gentes  ifl*  reci  Babylo- 
nis 70.  annis  . Si  autem  fon  ilii  , qui 
cuni  Jechonia  commigrarunt  , 70.  an- 
nis lervicrunt  , quomodo  omnibus  dici- 
tur, Etfervient  omnes  gentes  ill* , &c. 
Nempe  etiam  yicin*  HicruWem  , &c. 
Quid  quod  etiam  fi  folhudinis  fuii- 
fent  70.  anni  , dcfolationis  tamen  non 
fuerunt  , fi  a tranfmigratione  Jechoniat 
computamus  ? Aliud  quippe  eil  folitu- 
do,  aliud  defolatlo.  Non  ergo  70.  an- 
ni a uanfinigratione  Jechonix  nume- 
randi Aint  . Quamobrem  aui  vel  a de- 
cimotertio  anno  Jofix  , vel  etiam  ab  o- 
^avo  Joakim , aut  a tertio  quoque  hu- 
jus computare  70.  annos  incipiunt , eos 
equidem  ab  hac  difpuiatione  multo  ma- 
gis removendos  ex  ftimo . 

Primum  itaque  hindamentum  praela- 
te jadlum  eft  . Deinde  non  mini  lane 
verofimile  fit  , a delblatione  ad  pri- 
mum Cyri  annum  nonnifi  annos  trigin- 
ta interfluxine,  quos  Eulebius , & qui 
Eulebio  coiilentiuiit , Tluoooretus , Hie- 
ronymus , & Auguftints  ruiiiereiit  ne- 
cefte  eft , fi  ad  Iccundum  annum  Da''^ 
Hiltaipis  ieptuagefimi  anni  .bloludo- 
nem  /ahant.  Conftat  fiquidem , Nabit 
chouonoibrem  patrem  Ev.lmerodachi 
ad  quanragefimum  quintum  annum  im- 
penum  perduxifle.  Quos  ilh  vere  Me- 
taftnenes  Annianus  tribu  t . A tranfmi- 
gratio.ie  enim  Jechonix  ad  primum  an- 
num Evilmerodacni , trigintaleptem  an- 
ni effluxerunt,  4.  Regum  fSc  Hierc- 
mix  Jam  ergo  Nabuchouonoior 
hos  trigintaleptem  annos  imperavit  . 
Hts  fi  addas  oCto  annos  quos  ante  re- 
gnarat , 4.  Regum  14.  annos , quinque  & 
quadraginta  conficies  . Nec  huic  fen- 
lentix  repugnat  Hieronymus , qui  in  Da- 
niel.  {.cap.  Nabuchodonoforem  ait  an- 
nis tnbus  & quadraginta  regnaff: . Qgam 
fenienttam  ex  Jolcpho  accepit  , primo 
contra  Appionem  libro  , Jofephus  ve- 
ro a Bcrofo  in  tertio  libro  Chaldaico- 
rum . Computat  namque  annos  inte- 
gros , non  integros  exduoit.  Qui  mos 
eft  audoribus  prolanis  , (acriique  fami- 
liaris, Sic  Hieremix  ij.  fcribitur,  pri- 
mum Nabuchodonoloris  annum  , eun- 
dem regis  Joakim  fuifte  quartum,  cum 
tamen  anno  tertio  Joakim  reg.s  Juda  , 
Nabuchodonofor  rex  Babvloms  in  Hie- 
Tufalem  venerit , & obleuerit  eam , Da- 
niel.  primo.  Et^em  antem  tertio  anno 


oakira  , Judxara  captam  a rege  Ba- 
ylonis  , Eulebius  etiam  in  Chronicis 
audor  eft  . Annus  ergo  tertius  Joa- 
kim primus  erat  Nabuchodonoforis , fed 
non  integer  : annus  vero  Joakim  quar- 
tus , idem  Nabuchodonoforis  ptimus  in- 
teger fuit  . Nos  porro  annos  Nabu- 
chodonoforis 45.  licet  non  omnes  inte- 
gri fuerint  , numeramus . Sicque  de  an- 
nis non  integris  m lota  hac  difpuu- 
tione  loquimur  . Unde  error  Eufcbti 
coarguitur,  qui  nonnifi 38.  annos  im- 
perii Nabuchodonofori  aflignavit . Po- 
nit cnim  ilhus  n\prtem  anno  a dcfola- 
tione  decimonono  , cum  in  vigefimo- 
fexto  ponenda  effet,  fi  verum  eft,  ut 
verum  eft  certe  , Nabuchodonoforem 
poft  defolationem  16,  r.nnos  imperium 
lenuifle.  Nam  a decimonono  anno,  in 
quo  templum  vaftatiim  eft  , ad  45.  ad 
quem  Nabuchodonofor  vitam , regnum- 
que perduxit  , anni  fex  & viginti  com- 
putantur. Item  fi  a 37.  annis,  quos  a 
tranfmigratione  Joackim  Nabuchodo- 
nofbr  vixit,  undecim  ademeris,  quibus 
regnavit  Sedccias  , i6.  annos  panter 
iuppuiabis.  Atque  hinc  etiam  error  al- 
ter Eulcbii  r:felhtur,  qui  Evilmeroda- 
cho  , cxurifque  Nabucnoiionoforii  pq- 
ficris  quatuor  duntaxat  annos  imperii 
reliquit  , aut  pluitmum  icx,  neque  eos 
integros  tamen  . Certe  fi  a delolatio- 
ne  ad  primum  annum  Cyri  triginta  an- 
ni numerentur,  cum  vigintifcx  tx  illis 
Nabuchodonofori  acceflerint  , quatuor 
folum , aut  quinque  reftant , quos  Evil- 
merodacho  , Neghfari , Laboiordacho  , 
Balthalan  impartiamur.  Hos  enim  Na- 
buchodoiiofori  ordine  fuccefiilTe  , non 
Jofephus  modo  alfirmat , verum  Sc  Hie- 
ronymus Beroium  prodtdifle  confentit. 
Qiix  res  omnino  mihi  magna  n admi- 
rationem movet . Qiiid  enira  caulx  Hie- 
rony  no  fuerit , equidem  non  intelligo , 
ut  Berofo  Jofephoque  coiifenticns  Bal- 
thafar  Nabuchodonolori  pronepotem 
fuifte  crediderit  , 8e  cum  Eulebio  ta- 
men a fine  regni  Nabucnodonoloris  ad 
primum  Cyri  annum  adeo  paucos  an- 
nos compuurit  . Eulebius  enim  cxcu- 
fari  forte  poteft , qui  Balthafar  fratrem 
Eyilmerodachi  fuifte  , filium  vero  Na- 
buchodonoloris exiftimavit.  Sed  cur  Eu- 
febium  exculem , cum  Matthaeus  dicat , 
cchoniam  poft  iranfmigrationem  Ba- 
ylonis  genuifte  Salathiel,  Salathie!  au- 
tem Zorobabel  ? Hic  autem  in  primo 
anno  Cyri  jam  grandior  erat,  eum 
fetdux,  8e  princeps  Judxorum.  At  ne 
• intcl- 


If 


Ltler  VnJecittau.  Cat>.  V. 


V.  Thndt. 
fft»  •»  I.  r. 


intelligi  quideiA  pOtcft  , J;chonutn  ia 
tam  paucis  annis  ab  Eulebio  compu- 
tatis nepotem  a<ieo  adultum  habuif- 
fe  . Non  ergo  a dcfolatione  ad  remi- 
grationem  triginta  folum  anni  inter- 
ceflerunt . His  duabus  conclufioaibus 
illam  adjicio  , a defolacione  ad  pn- 
mum  Q'ri  annum  feptuaginta  annos  in- 
terceiniK  . Quam  cgfo  conclulloncm  ne- 
gare non  queo  , cum  15.  cap.  Hiere- 
miat , & 1.  Paralipomenon  diligen- 

ter expendo  . Si  quis  autem  his  Icri- 
pturz  tellimoniis  apte  ac  probabiliter 
refpondebit , cum  eo  equidem  non  ma- 
gnopere contenderim  . Mihi  profecto  , 
ut  dixi,  nulla  via  explicandorum  eorum 
teftimoniorum  apparet , nili  plane  con- 
fentiendo,  quod  ad  primum  annum  Cy- 
ri feptuaginta  defolationis  anni  inter- 
fluxerunt. Intelligo  autem  quofdam  rei 
hujus  fummaro  ita  dillinguere  , ut  ca- 
ptiviucis  feptuaginta  annos  a tranlini- 
gratiOne  ad  primum  annum  Cyri  com- 
putent : at  in  fecundo  Darii  anno  le- 
ptuaginta  defolationis  abfolvant.  Quod 
n verum  elTet  , difcrepantium  binio- 
num probabilis  fane  concordia  eflet  in- 
venta . Sed  nihil  falGus  invenio  , cum 
ad  veritatem  coepi  revocare  rationem  . 
Tranfmigratio  enim  fuit  in  anno  Na- 
buchodouoforis  odlavo  , ut  4.  Regum 
libro , cap.  14.  feribitur , delolatio  ve- 
ro in  quidem  R-egis  anno  undevigelt- 
mo  fa£ta  elf,  ^ Reg.  i;.  Vallacio  er- 
go poli  undecim  annos  tranfmigratio- 
ni  fuccclTit , A primo  autem  anno  Cy- 
ri ad  Dani  fecundum  line  controver- 
lia  plures  quam  tnginta  interfluxerunt . 
Nullo  ergo  modo  fleri  potcll , ut  a 
uanfmigratione  Jechoniz  ad  primum 
annum  Cyri  feptuaginta  anni  , a delo- 
latione  item  ad  annum  Darii  fecun- 
duip  feptuaginta  aiii  numerentur  . 
Quocirca  variis  dilTentientium  ausio- 
rum fencentiis  omilTis , ad  argumenta 
cum  tertia  hac  concluflone  pugnantia 
rcfpondeamus . 

Objicitur  primum,  quod  Angelus  a- 
puO  Zachariam  , cum  de  fecundo  Da- 
ni anno  loqueretur  , Ille  , ait  , jam 
fepiuageflmus  annus  ell . Cui  nos  ar- 
gumento ante  omnia  refpondemus,  lo- 
cum illum  ab  Interprete  ChaldzoSan- 
Qeque  Pagnino  multo  aliter,  atque  ad 
fcnpturx  lenium  fortalTe  aptius  fuifle 
converfum  . Horum  porro  verito  fic 
habet  : Ulquequo  Danine  non  mifere- 
bens  Hierufalcm  , & urbium  Juda  , 
quibus  iratus  es  illis  feptuaginta  an- 


sn 

nis  t Nimirum  enim  apud  Hebraos  in- 
terrogatio non  in  illius  orationis  me- 
dio rumpitur  , fed  ad  finem  continen- 
ti lermone  produci  potell . Qua  ex  te 
fit , ut  in_  editione  nollra  , tametis  0^ 
ratio  divila  ell , dui  tamen  interrogts- 
tiones  in  una  angeli  querimonia  iqtel- 
ligantur,-  quaru-m prior  illa  fit,  Ufque- 
quo  Domine  non  mifcrebcris  Hierula- 
lem,  & urbium  Juda,  quibus  iratus  es? 

Pollerior  illa  , Ille  feptuagefimus  an- 
nus ell  ? Quali  angelus  in  hunc  mo- 
dum conquereretur:  Itane  Domine  prt^ 
milTionis  tu*  oblitus  es?  Num  ille  ell 
feptuagefimus  annus  , quem  fcilicet  Sc 
tu  nobis  tanta  benignitate  promiferas  , 

& nos  a te  tqm  ardenti  uefiderio  ex- 
peSlabamus  ? Ecquid  nobis  confert  la- 
xata captivitas  , faculus  concel&  & 
templum  extruendi,  & civitatem,  fi  il- 
lud everfum  , hape  vallata  perfeverat  ? 

Nec  vero  iniolitum  ell  , ut  quzdam 
palfim  fine  nota  interrogandi  proferan- 
tur, qii*  reSlius  aliter  enunciarentur  , 

Habes  exemplum,  ut  cztcra  omittam  , 
in  epillola  ad  Romanos  capite  oSlavo, 
cujus  nos  particulam  fic  pronunciarc 
folemus  ; Quis  accufabit  adverfus  ele- 
6I0S  Dei  ? Drtis  , qui  jullifieat . Qais 
ell  , qui  condemnet  ? Chriftns  Jefus  , * 
qui  mortuus  ell  , qui  relitrrexit , qui 
ell  in  dextera  Dei,  qui  etian  interpel- 
lat pro  Hobis . At  Augutli.ms  redlilTI- 
me  indicat  , fic  legi  ac  proferri  opor  J- 
tere  : Quis  accufabit  adverfus  clcdlos 
Dei  ? Deus  , qui  jullificat  ? ut  tacitc ** 
refpondeatur,  non.  Et  item:  Quis  ell  , 
qut  condemnet  ? Chriilus  Jefus , qui  mor- 
tuus ell,  quirefurrcxit,  qui  ell  in  dex- 
tera Dei,  qui  etiam  interpellat  pro  no- 
bis ? quafi  dicat  , abiit  . Qjo  to  loco 
vides  percunflationibas  duibus  duas 
interro^tiones  adjuniljs  cura  multum 
habere  venullatis,  tura  acrimom*  plu- 
rimum . Qjod  ego  idem  in  przfenti  de 
angelis  querela  fentiq  . Major  quippe 
vis  in  illa  inerit  , fi  duabus  interroga- 
tionibus continebitur  . Sed  fuc  , nihil 
hic  percundlatioiie  quzfitum . An.ic  id- 
circo nihil  ell , quod  non  dolore  ex- 
prelTum  videatur  ? Puto  equidem , nec 
abfurde  puto  , illa  ^^afi  dolentis  , ac 
dejeili  animi  verba  eUe,  qu*  nihil  mi- 
nus conquellione  depr .fia  , quim  fub- 
lata  interrogatione  fignilicent  . Id  quo  li. 
melius  intelfigatur,  exemplis  etiam Icri- 
ptur»  illullrandum  ell  , qua:  aperte  mi-  / 

ni  rem  totam  videntur  exponere  . Hie- 
remias  primum  duas  quoque  qucrel*  e- 

juf-  . 


k 


Df  Humatut  HiJiorij»  AnS^or itate. 


304 

iufdem  p«T«s facit,  quarum  una  inter- 
rogationem habet  , altera  non  habet  . 
Quare  , inquit  , tria  impiorum  profpe- 
ratur  , bene  eft  omnibus , qui  prarvari- 
caniur,  & inique  agunt?  Plantaftieos, 
& radicem  mifcrunt , proficiunt , & faci- 
unt fruftum  . Simillimum  ex  Habacuc 
’•  exemplum  proferam  : Quare , ait , non 
refpicis  fujir  iniqua  agentes  , & taces 
devorante  impio  julliorem  fe  ? Et  fact- 
es homines  quafipifces  maris,  & qua- 
fi  reptile  non  habens  principem.  Nura 
Prophetx  hi  alhid  eonqueftione , atque 
interrogatione  denotarunt  ? Num  quic- 
quam  afleruere,  dum  queruntur?  Non 
certe  pluJ,  quam  dum  interrogant.  Ad 
eundenv  ergo  modum  angelum  in  Za- 
charia  fluas  fu*  querimoni*  panicu- 
las feciffe  intelligo  , quaium  prior  per 
interrogationem  expreua  Iit  , polterior 
' per  conqueftionem  . Non  itaque  afle- 

rit,  illum  annum,  in  quo  loquitur,  fe- 
ptuagefimum  a defolationc  enc  ; fed  i- 
uum  tam  promi  ITum  , tam  deljdera- 
tum  jamdiu  pr*tcriff$e  conquerttur  , 
Nihil  enim  , ut  modo  diximus  , con- 
' querendo  exprimit  , nili  quod  interro- 

gando exprelTiffet . Iram  Dei  fcilicet 
ultra  tempus  prxfinitum  trahi , illa  in- 
terrosatione  queftus  eft  : Ufquequo 
non  inifereberis  ? Mifencordiam  item 
plus  nimio  difierri  queftus  eft  , illam 
copQUCllionftti  adjiciens  : IlVc  ieptua* 
geiimus  annus  eft  . Quod  non  vultu 
afsetentis  , fed  flentis , voce  videlicet 
ueribunda  , proferendum  eft  . Verum 
e Zachan*  teflimonio  fatis  . Opponi- 
tur deinde , quod  anni  feptuaginta  non 
captivitatis  , led  everfionis  numeran- 
di fiintj  id  quod  nos  libeniiflime  con- 
cedimus . Sed  feptuaginta  everfionis 
annos  non  in  primo  Cyri , fed  in  Da- 
rii fecundo  expictos  efse,  id  vero  con- 
ftamiflime  pernegamus  , non  noftra  o- 
pinione  nos  , fed  feriptur*  teftiraonio 
1.  freti  . At , inquis  , templum  ufque  ad 
j.  p*r.  »«,  Djrii  fecundum  annum  dejeftum  , e- 
^ 1.  £/-?.  ,erfumque  permanfit  . Si  nihil  templi 
'*  fedhim  intelligis , falfum  eft  : cum  in 

primis  Cyri  annis  altare  hierit  extru- 
dfum,  templique  fundamenta  jadfa,  ut 
primo  Efdr*  liop  cap.  & 5.fcribitur. 
Sin  templum  ais  non  hiilTe  Cyro  re- 
. gnante  perfethim  > ita  eft  fane  ; Sed  ne 
ufque  ad  Darii  fexium  quidem  annum 
p<rfedhim  eft  , quemadmodum  primo 
Lik.  II.  Efdr*  libro  , cap.  6.  legimus  , Quin 
<ut,  M/.  ^Jofephus  memori*  prodidit  , templum 
ulquc  ad  annum  nonum  Darii  non  fu- 


ifse  omni  ex  parte  expletum.  Cui  opi- 
nioni Jud*i  confentientes  , quadragm- /«• 
ta  fex  annis  ajunt  templum  xnificacum. 

Atque  idem Jofephus libro  eodem,  cap. 
p.  tradip,  templum  ne  anno  quidem  Xer- 
xis x;.,eliK  fuis  nuitieris  omnibus  ab- 
folutum  . Quocirca  fi  demolitio  templi 
tanuiu  perdurafse  intelligicur  , quan- 
diu  informatum  illud  , atque  imperfe- 
iium  manfit,  nimirum  feptuaginta  an- 
ni non  )am  ad  fecundum , ledadfextum, 
vel  nonum  Darii , vel  etiam  ip.  Xer- 
xis numerabuntur.  Quid,  quodleptua- 
ginu  itnni  vaftiutis  non  modo  templi  , 
ied  urbis  etiam  intelligendi  funt  ? Ego  > 
inquit,  intellexi  numerum  annorum,  de  _ 
quo  ia^Ius  eft  fermo  ad  Hieremiam  *' 
prophetam,  ut  complerentur  defolatio- 
nis  Hierufalem  feptuaginta  anni . Si  igi- 
tur ad  eum  modum  annos  vaftitatis  ac- 
cipimus , cum  Hierufalem  in  vigefimo 
etiam  Artaxerxis  anno  adhuc  deierta 
perftiterit  , muri  diflipati,  porte  con- 
fumptz,  ut  a.  Efdr* cap.  1.  habes,  di- 
cemus utique  feptuaginta  illos  annos  ad 
Neemi»_  quoque  tempora  protrahendos , 
cum  civitas  ab  eo  eft  per  Artaxerxis 
imperium  inftaurata . Nos  ergo , tamet- 
fi  in  fecundo  , vel  faltem  tertio  Cyri 
anno  templi  fabricam  inchoatam  eise  ^ 
credimus , feptuaginta  tamen  everfionis  0« 
annos  tunc  expletos  arbitramur  , non 
quando  templum  aut  inceptum , autcon-?*^'' . /*A 
lummatum  eft  , fed  quando  Jud*is  eft '• 
laxata  captivitas  , dataque  adeo  facul  - a,, 
tas  , ut  in  patrium  folum  remigrarent , iHemtrF-  if. 
altare  extruerenc,  fabricarent  templum 
civitatem  reficerent , ruinas  implerent . 

Quem  omnino  fenfum  , ut  diximus , a '• 
facris  videmur  literis  accepifse  , qu*  *’  ' *• 

verbum  Hieremi*  primo  Cyri  anno  im- 
pletum efse  tradiderunt. 

At  Mardochxi  %tas  , imo  potius  res 
przclare  geft*  cum  noftra  opinione 
difsentiunt . Nam  fi  tanta  fuit  , quan- 
tam ex  nobis  adverfarii  colligunt , non 
modo  fumma  , fed  decrepita  etiam  ac 
caduca  fuit , nec  rebus  ita  magnis  ge- 
rendis idonea  . Cujus  argumenti  re- 
fponfio  illa,  qu*  a'virisai^iflimis  ac- 
cepta eft,  non  eft  omnino  contemnen- 
da . Ecquid  enim  abfurdi  eft  , fi  illis 
adhuc  fxculis  homo  unus  aut  alter  *- 
late  , temperamento  , corporis , animi- 
que vigore  longe  reliquis  fui  temporis 
lenibus  anteccUuerit  , cum  etiamnum 
quidam  fint  , quorum  in  fumma  fene- 
aute  nec  ingenium , nec  memoi  ia , nec 
extera:  animi  vires  non  modo  labefa- 

0.1- 


Ukf  XJmUchM/.  Cap.  P,'  > 505 

fed  ne  eiienuat*  quidem  vi-  nebitu^r  ira  , pa-aarbum  , Que  omnia 


ftat*  ...  ....... 

deancur  ? Aeque  hac  refponrione  illud 
quoque  argumencum  diluitur  , quod 
cx  Aggati  ».  trahi  potell . Qui$  in 
vobis  , mquit  , eft  derelidhis  , qui  vi- 
dit domum  illam  iii  gloria  fua  prima  l 
dec.  In  fecundo  igitur  anno  Darii 
quidam  fupererant , annos  nati  1 16. 
iiurta.  MifSc  eo  amplius  . Si  enim  70.  annis  de- 
num JOj-  folationis  , jo.  Cyri , Cambylis , 8e 
nm  firff  Magorum  9.  Dani  duos  & quinque  , 
fcptem  addas , quibus  ante 
CMjmtffi  4/.  vallitatem  vixerant , fi  templum  vide- 
fytdt . re  , 8f  glorie  ejus  poli  tot  annos  re- 
cordari potuilTent , cene  lummam  il- 
lam J16.  annorum  conficies  . Atque 
hzc  refpoolio  quidem  minus  abHtrda 
judicabitur  , fi  50.  Cyri  anni  non  a 
capta  Babylone  , fcd  ab  Allyage  viilo 
numerentur  . Tunc  enim  primum  Per- 
firum  ac  Medorum  regniini  accepit  . 
Denique  hoc  quoque  refpondendura 
cenfeo  : Quod  Mardochxus  fuifle  le- 
gitur de  eo  numero  captivorum  , quos 
tranlhilit  Nabuchodonofor  cum  Jecho- 
nia  rege  Juda  , non  fic  acapi  opor- 
tet , quali  is  ipfe  tunc  fuerit  inter  ca- 
ptivos numeratus  > fed  quafi  ex  illis 
extiterit,  exque  eis  duxerit  originem  . 
Hoc  vero  in  Mardochan  laufle  feri- 
^ . ptura  Mluit  , quod  non  ex  iis  fuerit 

parenuDus  , qui  Prophetis  contradixe- 
runt , fed  ex  eis  , qui  Hieremi*  ob- 
temperarunt . Qu*  hujus  loci  inter- 
pretatio ex  primo  Efdrat  libro  , capi 
jecundo  cojfigitur  , ubi  numerantur 
illi , qui  afeenderunt  de  captivitate  , 
quam tranllulerat  Nabuchodonofor,  8c 
in  Judxam  reverfi  funt  , cum  ex  ipfis 
quidam  non  in  Babyloniam  venerint  , 
led  patres  eorum  . Compertum  fiqui- 
dtm  ex  Matthxo  ell  , Zorobabelm 
in  Babylone  genitum  fuifle  . Sed  & j. 
ffdr.  lib.  cap.  }.  IU  legis  : Sunt  au- 
tem hi  qui  afccnderunt  ex  fudxa,  &c. 
Ntdlam  ergo  vim  feripturx  afferimus  , 
«vr.  <••»-  fi  intei  pretamur  Mardochxum  de  Hie- 
translatum  efle  , quod  pater 
quitur,  sAf*  trinsutus  ut  • Quoil  n quit  ad- 
fifnmjiu  huc  hanc  intelligcntam  violentam  ef- 
, 


•i/nm  Jirra-  fj  contendat , Sc  quiwue  refponde- 
ri  polJuraus.  Aflucrus  ille,  de  quo  in 
fciumm,  1‘bro  tuher  perpetua  mentio  fit  , A- 
4tt  llyages  fortafle  fuit  pater  Darii  Me- 
. di . Hunc  enim  Danitl  cap.  9.  Af&e- 
""  Oaia-  _ y^2  Cyaxares  hujus 


tti 
Xerx, 

tot  tf. 


pater  , quem  primum  Atiz  populos  in 
proviiicus  diflinxilTe  , Herodotus  tra- 
dit . Fuifle  cciam  ait , cum  ingeuu  te- 


m Alluerum  apprime  conveniunt  , qui 
io  libro  Ellher  eifdmi  coloribus  piclus 
ell. 

Nec  refert , hi , an  alii  Medorum  re- 
ges ante  Cyram  Afi*  imperiunnt  . 
Scimus  enim  Ctefiam  Cnidium  apud 
Diodorum  in  tenio  , alios  atque  He 
rodoius  fcripfit  , pofuilie  . Sed  Hero- 
dotum  Eafebius  leqmtur . Accedit 
quod  nufquam  Aflucrus  ille  rex  Ba- 
bylonis dicitur  , led  ftrlitfura  atque 
Medorum  . Ante  Cyrum  autem  , & 
Darium  avunculum  una  erat  monar- 
chia Medorum  atque  PerCuum  ; Baby- 
loni rex  proprius  imperabat , ut  in 
primo  libro  Herodotus  feribit . Acce- 
dit etiam , quod  huicexpofitioni  omnia 
confonant , nec  ex  ea  quicquam  abfur- 
di  emergit  . Nam  quod  Mardochxus 
primum  in  Babylonem  translatus  fit 
ueinde  in  Sufis  appareat  , nulla  repu- 
gnMtia  ell . Conflat  enim  fieri  po- 
tmfle  , ut  Babylonii  qiiofdam  ex  ca- 
ptivis  l>erfis  Medifque  vendiderint  ; ut 
caufas  alias  omittam  , qux  ejus  rei 
multx  elle  potuerunt  . Damelcm  la- 
ne  in  Babylonem  principio  translatum 
compertum  ell  ; at  m Sufis  pollea  ex’ 
titille  , capift  cjufdem  Propnetx  oC^a- 
vo  legimus.  Qiunto  illua urgentius ad- 
verlarios  premit , quod  fi  tempore  aut 
Darii  Hillaipis , aut  Araxerxis  Lon»i- 
mani  illa  co-ntigirfent , qux  ipfius  Etl- 
ner  nArric  niftoriA  g niillo  tnooo  Elciris 
Neemialque  filenuo  prxterullent  f Nam 
hxc  aU  Artaxerxis  Memnonis  tempo- 
ra referre  , li  Mardochxus  cum  Je- 
chonia  commigravit , loranto  quam  fi- 
miUimum  ell.  Nec  me  lugit,  Sufa  re- 
gum aliqu^ido  Medorum  ac  Perlarum 
civicicctn , in  qiu  Aiiuenu  convivium  il- 
lud  inllruxit  , a Dario  Hillaipis  filio 
conditam,  Plinium tib.  6.  cap.  xj,  feri- 
bere  . Qux  res  fi  vera  ell,  ilLi  de  A- 
ftyage,  aut  Cyaxare  lententia  vera  el- 
fe  non  potell  . Sed  Phnii  nos  auaon- 
tas  urgere  nequit  . Qum  multo  proba- 
bilius Strabo  m libro  if.  fcnbit  , Sula 
Taitoni  patris  Memnonis  xdilicium  ef- 
fe.  Atque  Herod.  L f.  urbem  Memno- 
nis vocari  lolitam  , ait , Non  Artaxer- 
xis Memnonis , fed  ilLus  prxftantilTimi 
juvenis , qui  Priamo  e Syru  auxilia- 
turus venit , qui  etiam  in  Sufis  regiam 
xdiftcavit , Memnoniam  ab  illo  cogno- 
min  tam  , ut  Diodorus  fcripfit  h£  j. 
Sufa  vero  ante  Cyrum  fuifle  condita  , 
Daui^l  cenillimus  auctor  ell . Anno  , 
V in- 


irxi  , ut  ifi 
*o,  Z-tcA,  e. 

re^ 

ff'*  I CAftU 
vum  ptjfu. 
fnrt  Jud49. 

f,. 
in  Mt‘ 
& Fer- 

, /e^  iK 

Sefpherum 
^•^ue  ^ 
Stftentrii. 
tt^em  f>U- 
imtn  4 ChnL 
rjft 

trnnitntum  • 
Fntii  tuCe^ 
kii. 


3©6  De  Humana  KlflorU  Anii. 

inquti,  tenio  regni  Balthafar , eumef-  » fed  e*  fcribemium  vitio  flibfti'- 
fem  in  SJis  , &C.  Quam  urbem  Me-  tuti  luBt  feptendccira , tunc  70.  anni 
tropoltm  efle  regionu  Elamitarum  confUnturj  nec  opus  erit  eos,  qui  in- 
Hieronymus  vere  quidem  mterpreta-  tegri  non  merum,  excludere.  Verum 
tur  , led  in  ea  Damelem  turrim  ex-  in  hu  minutulis  explicandis  ego  quo- 
truxiile  falfo  exiftimat.  Jofcphus  liqui-  que  mihi  iple  diipliceo . Sed  harum  re- 
dem  in  deeim.  lib.  poftremo  cap.  Da-  rum  cunolis  lemel  latisfaaendum  fuit, 
nielem,  ait,  apud  Ecbatana  Mediae  tur-  Et  CJoraunus  ille  nodus,  quamvis  mul- 
rim  eam  xdihcaffe  , apud  Sufa  vero  to  labore  verbifque  etiam  multis  , e- 
••  primariam  Perfidis  urbem  illa  vidifle  , tat  tamen  explicate  dittintteque  folven- 
**quz  Danielis  8.  narrantur.  Quanquam  <iu$. 

Sula  proprie  nec  Perfidis  , nec  Me-  Deomum  argumentum  fiicile  e»  qui-  RefpooJ 
diz  civitas  ell,  ledSufianes  Perfis  Me-  «ien»,  fcd  ad  fcripturz  cognitionem  ex- «dio. 
dilqae  vicinx.  ^«quoniam  non  dua-  plicatu  necellarium  . Non  enim  Hie- 
bus  his  provinciis  modo,  verum  et-  ronymui  folum,  fedAggarus etiam fcri- 
iam  Babyloni  confinis  erat , inque  ha-  bit  , in  lecundo  Darii  anno  templi  ef- 
rum  trium  regionum  medio  collocata  , fundamenta  ja^.  Atque  illud,  quod 
ideo  reges  Per  ia  rum  atque  Medorum  ex  commentariis  in  Danielem  objcci- 
in  ea  iiedem  imperii  locaverunt . Quod  mus  , nihil  habet  omnino  quzllionis  : 

Cyrum  feciffe  Strabo  affirmat  , nos  a-  cura  Hieronymus  ipfe  in  Ila.  44-  ca- 
lios  etiam  priores  fecilTe  credimus  . put  fua  verba  fuentmrerpretatus.  Cy- 
Jam  fi  Sula  principium  regni  Affiie-  ro  vivente , ait , templi  ia^a  funt  fun- 
ri  fuit , ut  prim.  lib.  EftJier  cap.  dici-  damenta . Czterum  fub  Dano  anno 
tur  , non  fuit  autem  aut  Darii  Hifttf-  ifbus  lecundo  templum  srdificari  coe- 
pis , aut  Longimani  , aut  alterius  Ar-  ptum  clf . Hoc  itaque  faciUnnum  , id 
taxerxis  cognomento  Memnonis  Sula  difficilius,  quod  Hieronymus,  imo  Ag- 
regni  principium  , fed  vel  Thitom  , gatus  ipfe  diat  in  h*c  verba  : Ponite 
vel  alius  regis  , qui  primus  Sula  no-  corda  velba  ex  die  ilU  & in  futurum , 
biliiavit , atque  inde  exordium  impe-  x quarta  8e  vicclima  noni  menfis:  a 
rii  fumpfit  i cene  non  *eft  abfurdum  die  , qua  hindamenta  jafta  funt  tem- 
Alfuerum  virum  Efther  Allyagem  Cya-  pli  Domini , &C.  Et  Hieronymus  : A m 
xaremve  hu|us  patrem  imclligere  . U-  die  vicefima  quaru  noni  menfis  , in  ctf. 
terque  enim  Medis  etiam  ac  Perfis  im-  qua  templi  fundamenta  funt  jafta,  &c. 
peravit  , quemadmodum  feribit  in  i.li-  Loquitur  autem  line  dubio  Propheta 
bro  Herodotus  . Reftat  ut  illud  tan-  de  nono  roenfe  anni  fecundi  fub  Da- 
dem  exponamus  , qui  fieri  potuerit  ut  rio . Huic  argumento  varie  quidem  a 
70.  annos  , quos  przdixit  Hieremias  , multis  relponlum  eft  . Liranus  lentit , 

Joiephus  in  primo  Cyri  anno  exple-  fundamenta  hoc  lane  loco  appellari 
tos  dicat  : cum  multo  plures  ipfe  i-  panem  atdificti  infenorera  , qu*  cae-  ^ 
dem  in  Nabuchodonoforis  polferiorum-  teras  fuftentet  ac  ferat  , ctiamfi  ima 
que  hujus  imperio  computarit . Sed  non  fit , fcd  fundamentis  imis  fuper- 
in  numeris  }ofcphi  libri  menda  habent  pofita  . Beda  cr^it  , atque  id  rece- 
innumera . Qu*  ego  menda  viro  di-  ptius  eftj,  templi  interioris  fundamen- * 
ligentillimo  atque  gravilllmo  aflignare  ta  vivente  Cyio  fuilfc  pofita:  atnive-J^^^ 
nec  volo  , nec  debeo  . Librariorum  er-  ro  exterioris  porticum  , & gazophyla-  Epir, 
go  vitio  accidifle  credendum  ell  , ut  cii  in  fecundo  anno  Darii  . Illud  quo-  us.  n.r.4. 
in  Neglilaris  regno  , pro  »0.  fubje£la  que  dici  potcll , fub  Cyro  fundamen- 
fuerint  40.  in  ^thafaris  autem  , pro  u inchoata  informataque  fuilfc  , fub 
7.  pofita  fuerint  17.  Hos  enim  duos  Dario  perieifla  & coniummata  . Adde 
numeros  fi  correxeris  , 70.  anni  con-  a Cyro  ad  Darium  40.  annis  interliu- 
Ihbunt , quos  Jofephus  a defolatione  entibus  fundamenta  & temporum  in- 
ad  I.  Cyn  annum  fcripfit  effluxille  . juna  , 8e  inimicorum  opera  fiiifle  pro- 
Sic  tamen  70.  annorum  fumma  con-  pemodum  everfa  8f  labefaflata  : fed  - 
ftabit  , fi  poli  defolationem  folos  15.  lub  Dario  reconcinnata  rtlirttaque  fuif- 
Mabuchodonolori  tribuas;  qutxl  zd.  in-  fc  . Unde  8c  Jofephus  Ruffino  inter- 
ceptus fuit , non  abibimus  ; fi  exclu-  prete  fcnpfit  , queid  fub  Dario  hinda- 
das  item  pollremum  Balthafaris , quod  mentis  rellitutisfuperzdificabatur.  At- 
ia illius  initio  Babylon  in  Cyri  ditio-  que , ut  quemadmodum  fentio  loquar , ' 
r.nn  venit  . Ac  fi  f.  annos  Balihalari  non  mihi  Aggzus  videtur  adruere  , 

quod 


Digitized  by  GoosiU 


JJkr  \Jndetimut,  Caf.  V.  307 


Aropheu  habet  : Attendite  non  folum 
ex  die  ifta  , qux  videlicet  eft  vicefiroa 
& quarta  noni  meniis,  fed  a die,  qua 
fundamenta  ja^  funt  templi  , & in- 
venietis in  templo  meo  inchoato  nul- 
los uberiores  frudlus  prxdia  vdlra  tu- 
lifle.  Nimirum  enim  negli"cmibus  Dei 
religionem  & cultum  ninil  adhuc  pro- 
fpere  evenit  . At  ex  die  illa  benedi- 
cam, &C.  Et  hic  fenhis  paulo  ante  fue- 
rat explicatus  his  verbis:  Et  nunc  po- 
nne  corda  veftra  a die  hac : & fupra  , 
antequam  poneretur  lapis  iuper  Iapi- 
dem in  templo  Domini,  &c.  Quafi  ex 
eo  tempore,  quo  primum  jubente  Cy- 
ro e Babylone  venerint , eorum  frugi- 
bus maledixerit  , nec  quicquam  eis  fe- 
liciter terra  produxerit  , quod  in  Dei 
opere  Se  templi  ilrudlura  ccflaverint  . 
Sed  de  argumento  decimo  hxc  fatis  . 

Refpon.  In  undecimo  non  eft  focile  expedi- 
* '•  re , quilnam  ille  Artaxerxes  fuerit , qui 
cum  Cyro,  & Dario  iufTcrit  templum 
xdincari  . Rabbi  Saroucl  eundem  efle 
credidit  Darium  ■&  Artaxerxem  . Hoc 
enim  non  proprium  nomen  , fed  re- 
gum Perfarum  omnium  hnHc  cogno- 
men : ut  Cxiar  Romanorum  , Pharao 
iEgyptiorum.  Non  iuque  tribus  juben- 
tibus templum  xdihcatum , fed  duobus 
Cyro,  & Dario  Artaxerxe . Cui  opinio- 
ni vehementer  coajundio  rtpugnac  , 
qux  nomen  Darii  cum  Artaxerxe  non 
folum  in  Latino,  fed  in  Grxeo  Se  He- 
braico exemplari  conjungit  . Ineptx 
£tne  loquendi  fermulx  funt  , Julius  Se 
Cxfar  , Marcus  Se  Tullius  , Chencres 
& Pharao.  Huic  quoque  fententix  il- 
lud refragatur  , quod  pari  ratione  Ar- 
taxerxis cognomen  Cyro  fuerat  adden- 
dum, qui  rex  utique  nebitiflimus  Per- 
larum  fuit.  Atque  idem  Rabbi  per  Ar- 
taxerxem  , de  quo  cap.  4.  lermo  tit, 
'Jti,  t»<  u- vere,  ut  ego  fentio  , non  Cambyfen  , 
fed  Cyrum  intellexit.  Cur  igitur  feri- 
cognomen  utriquo  rcgi  commu- 
V-  O»  a<f)<ceret  , ab  afttro  aufer- 

firiitiM  ret  ? Hanc  denique  opinionem  illud  mU 
^ probabilem  facit  , quod  fi  Artar 
7«^«»  A.  **'^*®*  cognomen  omnium  regum  Per- 
/•>-  farum  eflet  , id  cflei  abiurdura  , quod 
Ttmt  . jtfl.  I,  Eidr.  7.  fcribitur  : In  regno  autem 
Artaxerxis  regis  PerfarumEIdras,  8fC. 
elmhOm  pcculianter  intclbgeretur  , 

I'*'*  pbis  ccric  , quam  fi  ialum  reeem 
mr.  Perfarum  fine  Artaxerxis  voce  pofuif- 
fat  . Sed  d;  hac  ienteatia  fatis  , Per- 


gamus  ad  reliquas  . Jofephus  porro  a- 
^ Lyranum  , hunc  Xerxem  filium 
Darii  interpretatur.  Undecimo  quippe 
anuq.  Juda.  libr.  cap.  j.  Icribit  , Xer- 
xem filium  Darii  pietatis  paterox  per- 
inde ut  regni  hxredem  fuifle  : nihil- 
que  ex  patris  inllitutis  circa  divinum 
cultum  imminafFe  , fed  Judxos  fum- 
nu  fuifle  benevolentia  profcLUtum  . 

Addit  etiam  hujus  tempore  Efdram  qui- 
dem argento  , auro  , Se  vafis  pretio- 
fis  , qux  ex  univerfa  provincia  Baby- 
lonis attulerat  , templum  ornafie  , ac 
Det  cumuIaOe  cultum:  Neemiam  vero 
eodem  rege  concedente  non  modo 
civitatem  Se  muros  inllaurafle , fed  Se 
id  fuppleifa  , quod  ad  fabricam  templi 
deerat.  Verum  hxc  fententia  duosferu- 
pulos  habet  . Prior  eft,  quod  huic  re- 
gi }i.  annos  imperii  trilmit  . Qua  in 
re  cum  omnium  Oronographorura  ra- 
tione pugnat  , qui  Xerxi  filio  Dani 
non  nifi  vigioti  regni  annos  imperti- 
untur . Polferior  Tcrupulus  eft  hujuC- 
modi  : Primi  Efdr.  6.  cap.  dicitur  , 
quod  Judxi  xdificavetunt  , conlbuxo- 
runc  , Se  compleverunt  domum  Dei  , 

Cyro  Se  Dario  Se  Aruxerxe  jubenti- 
bus , fed  compleverunt  tamen  in  an- 
no 6.  Darii  . Nccefle  eft  igitur  , ut 
Aruxerxes  ille , quicunque  tandem  fue- 
m , ante  annum  Dani  6.  luerit  . A- 
lioqui  quomodo  uique  ad  6.  annum 
Darii  conllruxcruDi  Judxi  , Sc  com- 
pleverunt templum  , vivente  Cyro  Sc 
Dario  Se  Artaxerxe  t Non  itaque  in 
nomine  Artaxerxis  Xerxes  fihus  Da- 
rii intcUigitur  . eadem  caufa  eos 
etiam  urgeret , qui  hoc  loco  Aruxerxem 
Longimanum  filium  Xerxis  accipiunt  , 
cujus  diebus  , ut  Eufebius  eft  audior  , 

Se  Eldras  , & Neemias  ea  , qux  tem- 
plo , civitati  , muiifque  dKrant  , ex- 
pleverunt . Ac  ne  illud  quidem  verum 
eft , quod  nonnulli  ajunt , Darium  Me- 
dum hoc  loco  accipi  oportere  : nara 
Darium  Hilfalpis  nomine  Aruxerxts 
accipiunt . Primum  enim  nufquam  aut  cicf.  •'<>- 
in  litetis  facris  , aut  in  audtoR  alii^o  «'r/.». 
biftonx  probat»  Icgttut  , quod  Da- 
rius  Medus  templi  fabricam  aut  juve- 
ht  , aut  juflerk  . Solus  quippe  Daniel  ^,4.  t 
hujus  Darii  mentionem  facit  , nec  tale  fih/ifr , /*.{ 
quippiam  illi  allignavit  . Deinde  cura  • 

^ruis  hic  avun^ut  Cyri  eifat  , ut 
pkrifque  vifiun  eft  , multoquc  xcaie 
major  , ut  vilum  eft  omnibus , nequa- 
quam fwiptura  facra  contra  aliarum 
ommum  morem , Cyrum  prius  , quam 
V s Da- 


3o8  De  HuMand  HifirrU  Audior, 

£>inum  nominaret  : Jubente  , inquit , 

& Dario  & Artaxerxe . Qu*  ea- 
itzrrtir.  ratio  veut,  ut  Dariut  hic  Medus 

per  Artaxerxis  vocetn  intelligaiur  . 

Quamquam  feptnagmta  Interpretes  Da- 
nielis  leptimo  pro  Dario  Artaxerxem 
interpretati  funt . quemadmodum  Hiero* 
nymus  nofter  aamonuit . Praeterea  nul- 
la hiftoria  neque  humana  , neque  divi- 
na Darium  Hifiafpis  Artaxerxem  appel- 
lavit. Nulla  ereo  cauiaell,  cur  hoc  lo- 
co Darium  Hittafpis  Artaxerxis  nomi- 
ne intelligamusi  prxfcrtim  cum  in  to- 
to l'bro  per  nomen  Darii  non  alius  un- 
quam, nili  Hiilafpis  fikus  intclligatur  . 

^id  autem  Icriptura  nobis  per  nemi- 
nis ambiguitatem  illuderet  , li  in  ea- 
dem etiam  orationis  claufula  Darii  no- 
men in  varios  fignificatus  diRraheret  ? 

Adificaverunt  , ait,  jubente  Cyro,  & 

Dario , & Artaxerxe , & compleverunt 
domum  Dei  illam , uique  ad  diem  ter- 
tium menlis  Adar  , qui  eft  annus  fex- 
tus Darii  regis. 

Mihi  dux  vix  hujus  quxllionis  ex- 
plicandx  apparent.  Una  eR  , ut  tuea- 
mur id,  quod  nunc  impugnatum  e(l  , 

Artaxerxem  Longimanum  hic  accipi  o- 
portere  , qui  primus  hujus  nominis  in 
nilloriis  prophanis  invenitur  . Qux  ea- 
dem fententia  Bedx  fuit  . Loquitur  au- 
tem feriptura  per  anticipationem  , id  , 
quod  Ixpe  alus  facri  auAores  fadjiu- 
runt.  Non  enim  omnes  illi  tres  intel- 
ligendi  Itint  terophim  & xdihcafle  , 8c 
complelTe , ufque  ad  Rxtum  Darii  an- 
num . Sed  tres  illi  opus  complevere 
quidem , quos  Judxis  conflat  in  opere 
faciundo  explendoque  favifle  , at  xdi- 
heatum  eR,  atque  aliqua  ex  parte  com- 
pletum ufque  ad  fextura  Darii  annum  . 

Cyro  , & Dario  jubentibus  . Tametu 
eo  anno  templum  non  eR  omni  ex  par- 
te abfohitum  j quoniam  , ut  Jofephus 
ait,  Efdras  ac  Neemias  fub  Artaxerxe 
poRea  templi  fabricam  , ornatum  , 8e 
cultum  expleverunt  . Hoc  vero  folum 
a Jofephi  opinione  noRra  diferepat  , 
quod  ca,  qux  Efdras,  & Neemias  gef- 
ulTe  tn  fcnptura  referuntur  , ille  Xer- 
xe Darii  imperante  , nos  Longimano 
jubente  gcRa  efle  contenditnus  . Illud 
autem  fine  controverha  verum  cR , Cy- 
rum, de  Darium,  8e  Artaxerxem,  eum, 

CUI  Neemias,  atque  Efdras  placuere  , 
templum  xdificalle,  abfolvide  , 8c  or- 
nafle. 

Altera  quoque  fcrupuli  hujus  eximen- 
di ratio  cR,  fi  dicamus,  duas  illas  par- 


ticulas, & Artaxerxe,  ab Hebrxo quo- 
piam adjedas  cRe  in  mai«ine  primum  , 
deinde  textui,  ut  fieri  folet,  inferus  : 
nec  aliunde  , quam  ex  eodem  libro  e- 
xemplum  hujus  errotis  petere  necefft  «•  J- 
eR.  In  capite  enim  quarto  fic  Latina 
editio  habet  : In  regno  autem  AfTue- 
ri  , ipfe  cR  Artaxerxes  , SCc.  ubi  tres 
illx  voces  , Ipfe  eR  Artaxerxes  , non 
funt  feripturx  partes,  fed  ab  expofi- 
tore  nelcio  quo  m margine  fortafTe  po- 
fiix,  feribentium  errore  textui  noRro 
inter)e£lx  funt  , cum  nec  in  Hebrxis 
exemplaribus  , nec  in  Grxeis  fepeua- 
ginu  Interpretum  haberentur  : quem- 
admodum etiam  ante  nos  Liranus  ad- 
monuit . Idem  quoque  error  accidit  in 
Latinis  codicibus  , x.  Reg.  cap.  8.  ubi 
verba  ilb , De  quo  fecit  ^lomon  omnia 
vafa  xrea  in  templo,  & mare  xneum  , 

& columnas,  8c  alure,  nec  Hebrxae- 
xemplaria  habent,  nec  Grxea  Septua- 
ginu,  &c.  Quod  autem  vicium  in  La- 
tinam editionem  iriepfir  , idem  potuit 
accidere  , ut  in  Hebrxa  quoque  irre- 
pferii  exemplaria . Qua  de  re  « lib.  s. 
muka  opportune  diximus , & jam  jam  in 
fequentis  argumenti  exmicaiione  qux- 
dam  haud  importune  dtfleremus . Illud 
nunc  dico,  me  non  levi  conjedura  du- 
£lum  de  hujus  loci  errore  ita  exilli- 
mafle  . Jofephus  fiquidem  undecimo 
Judaic  antiq.  lib.  cap.  4.  hunc  ipfum 
Efdrx  locum  referens,  fic  ait  j Magnis 
omnium  Rudiis  proficiebat  templi  xdi- 
ficatio,  jnxea  mandata  Cyri,  8c  Darii, 
prophetantibus  interim  Aggxo  , & Za- 
charia:  abfolucumque  eR  intra  fepten- 
nium.  Et  lib.  ij.  cap.  poRremo  , non 
alium  templi  audtorem  facit  Herodes  , 
prxter  Cyrum  , & Darium . Non  ergo 
alius  teruus  m Hebrxis  exemplaribus 
veris  habebatur.  Verum  hxc  hadlenus. 

Canera  diluamus . 

Arwmenacio  duodecima  uique  eo 
difficilis , & obfcura  cR , ut  aut  nullo 
modo , aut  multo  difficillime  dilui  pof- 
fic.  Nimirum  enim  in  hiRoria  cum  fa- 
cra  , cum  prophana  ita  fxpe  librario- 
rum vitio  numeri  depravati  funt  , ut 
qui  eos  ad  veram  rationem  revocare 
voluerit , is  non  dico  in  fcrupulofis  lo- 
cis , arduifque  verfecur , fed  in  labyrin- 
thum inexplicabilium  quxRionum  in- 
tret necelfe  fit , unde  exire  non  queat  , 
nec  fi  Thefet  quidem  filum  habeat  . 

Hujufmodi  autem  errores  m hilloriis 
humanis  prodere  fupervacaneum  erit  : 
nam  «bvit  funt  paffim  plurimi.  In  fa- 
ctis 


Refpoa; 
ad  IX. 


Dig  iTrd  by  C-:  ‘ 


7 


* »• 


Llher  Vndetiynttt  . Caput  V. 


309 


eris  paucos  quofdam  commemorabo  , 
qui  latis  line  tamen  , ut  intelligant  o- 
mnes  , quam  lubricum  & facile  libra- 
riis liti  vel  in  divina  feriptura  nume- 
rum pro  numero  iublKtuere  . Agedum 
ergo  primum  hujus  rei  exemplum  pro- 
feramus , ex  libri  fecundi  Paral.  cap. 
15.  ubi  ita  legimus  : Belium  vero  non 
fiiit  ufque  ad  tncelimum  quintum  annum 
r^ni  Alfa.  Et  e velfigio  in  initio  ca- 
pitis fextidecimi  : Anno  autem  trice- 
Smo  fexto  regni  ejus  alcendit  Baafla  , 
Scc.  Quo  utroque  loco  pro  tricelime  , 
legere  oportet , Vicelimum . Nam  Baaf- 
faanno  tertio  regis  Afla  regnare  coepit , 
folumque  regnavit  annos  quatuor  & vi- 
ginti,  ut  j.  lib.  Reg.  cap.  i|. traditur: 
Non  cr»o  ad  tricelimum  Textum  annum 
regis  Alia  regnum  vitamque  perduxit  . 
Id  quod  peripicuum  quoque  fit  ex 
R».  lib.  cap.  16.  Anno  , inquit  , vi- 
ccluno  (exto  Afla  regis  Juda  regnavit 
Hela  filius  Baafla  fuper  lirael,  &c.  Et 
ppflerius  > Anno  vicelimo  feptimo  re- 
gis Alfa  regnavit  Zamri  , qui  fcilicct 
occiderat  Hcla  . Quem  errorem  Joan- 
nes  Lucidus  in  fecundo  temporum  li- 
bro animadvertit . 

Ne  vero  imperitus  quifquam  hujus 
loci  vicium  in  Latinz  editionis  odium 
torqueat , zque  fciat  Grzca  Hebrzaque 
exemplaria  efle  corrupta  . Id  quodx. 
Earal.  cap.  36.  etiam  contigit  . Ubi  in 
hzc  verba  exemplaria  omnia,  quz  mi- 
hi videre  licuit  , confentiunt  : Odio 
annorum  erat  Joakim  , cum  regnare 
ceepiflet , & tribus  mcnlibus  , ac  decem 
diebus  regnavit  in  Hierufalem  , fecit- 
que  malum  in  confp:dlu  Domini.  Quo 
loco  , pro  decem  & odio  , librarius 
aut  indodhis  aut  negligens  odio  fubjccit . 
Sic  enim  3.  Reg.  14,  vere  legis  : De- 
cem & odio  annorum  erat  JnaKim  cum 
regnare  cofpifltt  , &c.  Alioqui  quo- 
m^o  fecit  malum  in  confpeCiu  Do- 
mini } Quomodo  egreflus  eft  ad  regem 
Babylonis,  & cum  eflet  natura  bonus, 
nec  civicas  periclitaretur  , ultro  le  de- 
didit ? 4.  Reg.  X4.  Jof  phus  10.  anciq. 
cap.  9.  Atque  hunc  etiam  errorem 
Caiecanus  prior  deprehendit  . Nolo 
enim  quicquam  aliorum  aut  indufiriz 
aut  ingenio  detrahere  . Verum  ego  et- 
iam iple  interdum  coniediura  ducor  ad 
fufpicandum  , audiores  lacros  qu  buf- 
dam  in  locis  alios  numeros  poluilie  , 
quam  nunc  inveniantur  . Verbi  caula 
Ruamus  aliquid , ubi  coajediurz  hu)us 
argumentum  appareat . Primo  Reg.  Irb. 


cap.  ij.  feribitur,  quod  filius  unius  an- 
ni erat  Saul  , cum  regnare  coepifFet  . 

Quod  fi  filius  anni  unius  intelligicur , 
quafi  puer  unius  anni  innocens  , qui 
nefeiret  inter  dextram  finiftramque 
difeernere,  quonam  padio  illud  accipie- 
mus , Filius  viginti  & unius  anni  erat  „ 
Sedecias  cum  regnare  cotpilTet  f Quid  ’ 
fi  hic  etiam  numerus  ille  viginti  ex 
feribentium  effet  errore  prztermiffus  > 

An  non  tibi  videtur  , fi  ita  hi  per  in- 
curiam negligentiamque  feciflent  , fal- 
lis inte^retantium  expolitionibus  lo- 
cum efle  daturos  ? Rurfum  , quale 
quffo  illud  eft  , Fil  us  triginta  anno- 
rum erat  David  cum  regnare  coepif- 
fet  , & quadraginta  annis  regnavit  , II  ,,  g,.  . 
filium  unius  anni  innocentem  interpre- 
tamur f In  fimili  ergo  dicendi  forma 
fimilis  fit  incerpreutio  . Sed  fimilis  eC- 
fe  non  poceft,  fi  unius  anni  filius  Saul 
efle  dicatur  . Quamobrem  verofimi- 
le  eft  , audlorem  lib.  Regum  filium 
eum  viginti  & unius  anni  fcripfifle  j 
fed  fcrtptorum  vitio  majorem  nume- 
rum in  Hebrzis  exemplaribus  omif- 
fum  . Quem  deinceps  errorem  in  Gr*- 
ca  Latinaque  exemplaria  aut  alii  qui-  . 
libet  , aut  etiam  interpretes  transfude- 
runt. Quod  idem  x.  Paral.  c.  i;. 

36.  accidit  , ficuti  paulo  ante  demon- 
ftravimus.  Et  quoniam  non  eft  animus 
fingula  loca  difeutere  , unum  folura- 
modo  ex  Rabani  opinione  adjiciam  , 
ut  jam  demum  ea,  qua  fune  hujus  ar- 
gumenti propria  , expediantur  . Hiere. 
miz  }x.  vulgata  ledfio  fic  habet  : Ifte 
eft  populus,  quem  cranftulic  Nabucho- 
donofor  , in  anno  feptimo  Judzos  tria 
millia  & viginti  tres.  In  anno  odlavo- 
decimo  Nabuchodonofor  tr.iiiftulit  ^ 
Hierufalem  animas  oAingencas  trigin- 
ta duas.  In  anno  xj.  Nabuchodonoforis, 
tranftulit  Nabuzardan  mjgifter  mili- 
tiz  animas  Judzorum  Teptingentas  qua- 
draginta quinque  . Omnes  ergo  animz 
quatuor  millia  fexc.ntz..  Qua  ex  ledio- 
ne  fubdifficil.s  & perobfcurz  quzltio- 
nes  emergunt  , quarum  nonnullas  Li- 
ranus  movit  , fed  quam  belle  refpon- 
dent  , aliorum  efto  judicium  . Raba- 
nus  in  Hiertmiam  ter  Juiizos  a Na-  . , . 
buchodonofore  captos  Icribit , harum- ' 


captos 
atuir 

propheta  cenieri.  Prima  fuit 


que  trium  captivitatum  qumerum  hic  a 


. cum  N 1-  *"•/• 
filium  Jofiz 

Paralip.  36.  Nec  enim  eft  wrofiiuile  , 
non  etiam  alios  plurimos 
V 


buchodonofor  Joakimum 
vindfun  catenis  duxit m Babylonem, 


cum  Joakimo  <••/»< 
i ia  . ‘ 


Digitized.by  Go 


aio  De  Hutuatf*  H/fiorU  Autior itate. 


in  Babylonm  tranfluIiiTe . Nam  & Da- 
dtynj*.  pjji  capite  primo  verbis  non  valde 
oblcurts  Cgnificat  , anno  tertio  Joaki- 
mi  quofdam  e Judxa  in  Babylonem  ef- 
Auidnxtft.  fe  translatos  . At  Cajetanus  negat  , 
jmit.c.x.  joakimum  in  Chaldzam  advenifle  . Sa- 
*'*'*’'  ne  quidem:  verum  infirma  ratione  ne- 
gat . Interfcdlus  efl,  inquit,  Joakimus 
f ^ in  Judxa , & fepultura  afini  juxta  Hie- 
' remix  prxdi£tionem  fepultus  eft  , ac 
projedlus  extra  portas  Hierufalem  . 
Quid  tum  > Quafi  vero  fieri  nullo  mo- 
do pofTet , ut  dudlus  primum  in  Baby- 
lonem , deinde  in ' Hierofolyma  remit- 
teretur , ubi  , cum  fidem  regi  Baby- 
lonio datam  violafTct  , inglona  morte 

feriret  . Non  itaque  eamus  inficias  , 
oaltimum  cum  aliis  multis  in  Babylo- 
nem eSe  tradudium . Id  enim  non  Ra- 
banus  fo'Mm  , fed  divinx  etiam  feri- 
pturx  tradune . 

. Secundam  captivitatem  Rabanus  po- 

nit in  tranfmigratio.ne  Jechonix  , qux 
4.  lib.  Reg.  14.  habetur  exprcire.  Ter- 
tia quooue  in  eodem  iib.  cap.  ly.  ex- 
prefla  elt , cum  Nabutardan  templum 
etiam  , urbemque  vallavit  . Trium  er- 
go harum  captivitatum  , ut  R.tbanus 
autumat  , Hicremias  hic  lingiliatim 
. feribit  numerum  . Qux  S vera  lenten- 
tia efl , tres  numeri  mutandi  funt  , ut 
pro  feptimo  amio  in  prima  captivita- 
te feriutur  , primo  . lUa  enim  anno 
primo  Nabuchtmonoforis  contigit , qui 
idem  Joakimi  tertius  fuit  : quemadmo- 
dum paule  ante  dicebamus  . In  fecun- 
da vero  captivitate  , pro  Odlavodeci- 
no  feribendum  eil  , O^vo  . ConAat 
enim  , Jechoniam  in  Babylonem  o£la- 
vo  Nabuchodonoforis  anno  commigraf- 
fe . 4.  Reg.  14.  l*ro  vicelimo  autem  ter- 
tio in  captivitate  poflrema  legi  opor- 
tet, Undeviceiimo . Nam  , ut  4,  Reg. 
aj.  feriptum  efl  , Hieremix  item  ji. 
Sedecias  in  anno  19.  Nabuchodono- 
loris  du£bts  efl  in  Ch^dxam . Nec  huic 
fententix  repugnat  , quod  lib.  Reg.  4. 
cap.  decem  Judxorum  millia  cum 
Jechonia  dicuntur  efle  translata  . Quo- 
niam Hieremias  non  vulgus  promi- 
fcuum  , aut  milites  quoslibet  annume- 
rat , fed  principes  Judx  , & eos,  qui 
erant  m dignitate  aliqua  conflituti,  ut 
Jofephus  decimo  Judaic.  antiq.  lib.  cap. 
8.  animadvertit  . Vel  etiam  eos  hic 
fupputat  Hicremias,  qui  in  libris  Re- 
gum non  fuerant  numerati  . Primx  fi- 
quidem  ac  pollremx  captivitatis  nume- 
rum audior  libri  Regum  omnino  prae- 


terierat . In  fecunda  autem  pofuerat 
majorem  quidem  , lioc  efl , decem  mil- 
lia; prxtermiferat  minorem,  quem  hic 
fupplet  Hieremias  , id  efl  , animarum 
oaingentas  triginta  duas  . Quod  Jofe- 
phus intelligens  in  decimo  antiq.  Ju- 
daic. lib.  cap.  9.  utrumqiie  numerum 
compledlitur , alferitque  eos  , qui  cum 

;fechonia  dudli  funt,  fuifle  decem  mil- 
ia numero , 8e  amplius  odlingentos  tri- 
ginta duos . Quanquam  primam  capti-  lo.  M.  «- 
vitatem  ad  eum  annum  refert , quo  rex  •• 
Babylonius  Joakimum  interemit  , infe- 
pultumque  extra  moenia  juflit  pro)ici , 

Tum  enim  feribit  , tria  millia  Judxo- 
rum Babylonem  in  captivitatem  efle 
dudla  . Qui  annus  procul  dubio  fepti- 
mus  Nabuchodonoforis  fuit . In  odhvo 
namque  Jechonias  pro  patre  efl  con- 
flitutus , 4,  Reg.  14.  quod  fi  accipimus  , 
numerus  prhnx  captivitatis  in  Hiere- 
mia  fine  ulla  correaione  reftiffime con- 
flat . Intelligo  autem  locum  Hieremi* 
totum  pofle  a mendi  nota  vindicari , 
fi  dicamus  fecundam  captivitatem  an- 
9®  .**’  Nabuchodonoforis  fuifle  , annis 
fcilicet  integris  numeratis  : ficut  & pri- 
ma Mnb  leptimo  eft  in  hunc  fenfum 
adferibenda  . AJioqui,  fi  de  annis  non 
expletis  fermo  fit  , prima  in  anno  8. 
fecunda  in  19.  Nabuchodonoforis  fuit  . • 

At  tertia  fiiit  anno  13.  cum  quinto  pofl 
excidium  Hierofolymitanum  anno  , qui 
fuit  regni  Nabudiodonofors  tj.  invafic 
Coelen  Syriam , Ammonitas , Moabitaf- 
que  fube^t,  itgyptios  perdomuit,  ac 
repertos  ibi  Judxos  captivos  Babylo- 
nem aWuxit  , ut  Jofephus  audior  efl 
10.  antiq.  Judaic.  lib.  cap.  1 1.  Sed  quo- 
niam Hieremias  eos  numerare  videtur  , ' 
non  qui  de  itgypto  , fed  qui  de  Ju- 
dxa translati  funt  : quia  rurfum  eas 
videtur  captivitates  recenfere  , qux  e 
faeris  hifloriis  colliguntur  ; quia  demum 
eam,  qux  fub  Nabuzardane  fuit  omni- 
um celeberrima,  templique,  atque  ur- 
bis incendio  vel  maxime  nobilitata  , 
tertio  loco  videtur  fcribere  , ut  eo  re- 
deat , unde  efl  paulo  ante  digrelTus  , 
ut  numerum  annorum  in  fecunda  , 8c 
tertia  captivitate  ad  formam  4.  lib. 

Reg.  reflituendum  contenderet  , ei  e- 
go  non  magnopere  repugnarim  . Nani 
iiin  prima  captivitate  Jofephum  , quam 
Rabanum  fequi  malis  , non  equidem 
improbabo  . Ego  autem  , ut  ingenue 
loquar  , nunquam  mihi  minus  , quam 
in  hac  digrelfnne  placui  , quanquam 
magis  adeo  id  ar^raenti  difficillimi 

ex-  ' 


i -by- 


explioRdi  cupiditate  . , 
culpa  mea  contigit  : qui  dutn  monere 
volo  , numerorum  quzlliones  lubricas 
effe  , atque  difficiles  , quod  error  in 
numeris  facilis  , ac  lubneus  Iit  , mei 
pene  fum  oblitus  : fecique  id  repenti- 
no quafi  motu  percitus  , quod  ne  me- 
ditatus quidem  opere  ad  hoc  inftituto 
faturus  eram  > ut  de  iis  rebus  , quz 
maximi  fune  negotii  , inter  refellendum 
Sit  oAt.  • argumenta  difputarem . Sed  hoc  tamea 
•nj  w ««•  cecidit  mihi  peropponuoe,  quod  duo- 
decimi  argumenti  difficultas  omnis  in 
JIX  . w».  to  numero  annorum  fiu  eft  , qui  j. 
awrtii  »1«  Reg.  lib.  cap.  6.  przfcribitur  , ab  e- 
k*.  grrffione  filiorum  Krael  de  /Egypto  ad 
rX».*  templum  a Salomone  inchoatum  . Elt 
tx  *“tem  in  omnibus  exemplaribus  Gr*- 
ftr^Mhum  cis,  Latinis,  & Hebraeis  idem  omnino 
tmntfi  numerus  annorum  quadringentorum  o- 
ffogiiita  . Quem  numerum  ex  fciibcn- 
errore  a vero  efle  immutatum  , 
u.  hifce  argumentis  fuaderi  potefl  . Pri- 
II.  ttf.  4.  mum,  quod  Jofephus  lib.  antiq.  Judaic. 

ftttf  8.  cap.  j,  Icnbit  , Salomonem  templi 
•rt.r  Ef  exorfura  efle  annis  quingen- 

ntt.  ’i.  ui.  ti^  non.iginta  duol  us,  poilquam  Ilrae- 
9.  uH  vui-  litx  ex  itgypto  exceflerunt : mille  ve- 
mii-  ro  viginti  annis  poftquam  Abraham  in 
«*  Chananxam  regionem  e Mefopoumia 
MI»  timfii  migravit . Nam  fi  quadringentis  trigin- 
ixtitxti  /».  ta  , qui  Nxta  Exodum  a migratione 
ijTt  ^ rt  . Abraham  ad  exitum  Ifraelitarum  de 
itgypto  interfluxerunt , quingentos  no- 
addideris  , ab  exitu  ad  templi 
^ xoificium  cpiptum,  fummailla  Jolephi 
relinquctur 'ahnorum  mille  viginti  , at- 
uterque  fibi  numerus,  fSc 
*“  * * inter  fe  viciffim  ambo  conflabunt . De- 
inde Joiephus  idem  lib.  11.  amiq.  Ju- 
daic. c.  4.  Ante  Saulcm  8e  Davidem  > 
inquit  , rempub.  Jtidices  adminilhave- 
^ runt  . Qii  reipub.  flatus  plus  , quam 

• quingentis  annis  duravit  pofl  Moyfis 

& Jofue  imperium  • Non  ergo  ab  exi- 
tu Ifracl  de  itgypto  ad  mitium  tetn- 
^ _ pii  480.  folum  anni  intcrceflerunt. 

Prxterca  Moyfes  quadraginta  annis 
imperavit  . Erat  enim  annorum  odlo- 
^ ginu  cum  eduxit  Ifrael  , Exod.  7.  & 
centefimo  vicefimo  xtatis  anno  mor- 
' tuusefl.  Deut. ultimo. 

Adde  annos  odio  interregni  , qui- 
bus liraditx  fervierunt  j>ofl  mortem 
Jofue  rtgiMcfopotamix.  judic.  3.  Jo- 
iephus o,  lib.  antiquiut.  cap.  j.  icri- 
bit  hos  fuifle  duodeviginti  . Ceorum 
■ odio  fervitntis  fuifle  lib.  j.  cap.  7.  tra- 
, . diderat, 


Liher  ^Jnietimuf . Cap.  VI.  311 

quam  ulla  alia  Othoniel  judicavit  populum  quadra- 


ginta annis.  Judic.  j. 

Adde  duodeviginti  annos  interre- 
gni, quibus  fervierunt  regi  Moab.  Ju- 
dic. 3. 

Aod  judicavit  populum  odloginta 
annis.  Judic. j. 

Adde  viginti  annos  interregni  , qui- 
bus fervierunt  regi  Chanaam.  Judic.  4. 

Barac  , 8c  Debora  judicarunt  popu- 
lum quadragiau  annis.  Judic.  ^ 

Adde  interregnum  leptem  annorum 
fub  Mauian.  Judic  6, 

Gedeon  judicavit  populum  quadrar 
ginta annis.  Judic. 8. 

Abimelech  tribus  annis.  Judic.  9. 

Thola  viginti  tribus  annis.  Judic.  10. 

Jair  viginti  diiobus  annis.  Judic.  10. 

Interregnum  decem  & oilo  annorum' 
fub  Phililthxis  , & Ammonitis.  Judic. 

10. 

Jephte  fex  annis  judicavit  . Judic. 

I». 

*Abefan  leptem  annis.  Judic.  ii. 

Ahialon  decem  annis.  Judic.  iz. 

Abdon  odio  annis.  Judic.  iz. 

Interregnum  quadraginta  annorum 
fub  Philiflnxis.  Judic.  ij. 

Samlon  viginti  anois.  Judic.  id. 

Heli  quadraginta  annis  . i.  Reg.  4. 

Saul  regnavit  quadraginta  . Ad.  ij. 

Nam  Joiephus  lib.  d,  antiq.  Judaic.  cap. 
poftremo  ait  , illum  regnafle  vivente 
Samuele  annis  duodeviginti  , pofl  Sa- 
niuclis  mortem  annis  viginti . . 

David  regnavit  annis  quadraginta  . 
z.  Reg.  5.  & 1.  Paralip.  3. 

Salomon  quarto  anno  regni  fui  tem- 
pli fabricam  coepit . j.Rw.d. 

Qui  in  lummam  redaai  faciunt  nu- 
merum quingentorum  feptuaginta  qua- 
tuor  annorum  . Quibus  fi  adjicias  an- 
nos Jofue,  Saragar,  ScSamucBs,  Inter- 
regnum quoque,  quod  inter  Samfon,  8e 
Heli  fuifle  fCTiptura  dicit  , major  uti- 
que fumma,  quam  illa  Jolephi,  confi- 
cietur. Plures  igitur  quam  489.  anni  ab 
exceflii  Ifrael  de  lEgypto  , ad  templi 
fabricam  interceflerunt  . Mendum  ita- 
que in  hoc  feripturx  loco  meft  , funt- 
que  proinde  ad  veram  rationem  codi- 
ces Hebraici  , Grxei  , & Latini  cor-  >■ 
rigendi.  Ad  hxc  , fi  Grxea  omnia  ex-  ' ' 
emplaria  fidem  aliquam  faciunt  , ut  in 
ejufmodi  rebus  amoiguis  , 8c  numero- 
rum ratione  controverla  xquum  efl  , 

Paulus  certe  pofl  terram  Chanaan  fi-»<5*i-.  it. 
Ilis  Ifrael  fone  diflributam,  tempus  Ju- 
dicum ufquc  ad  Samuel  , quadringen-  ' 

V 4 »14 


De  Huttuaut  Hi/iorU  Andotitate . 


312 

tis  quinquaginta  annis,  non  multo  fe- 
cus  definivit . Sic  enim  Grzca  habent  , 

Kai  /m'  n Kvrv«V,  x«- 

QU/-aTf  tlw  yit!  • Kju 

/itn  *><  inrt 

fikixi  Tff  ITf«- 

^>'t«  . 

Qu*  Erafmus  ita  convertit  : Et  de- 
letis gentibus  feptem  in  terra  Chanaan , 
forte  (iillribuit  eis  terram  eorum  . Et 
poft  hzc  annis  circiter  quadringentis 
quinquaginta  , dedit  Judices  ufque  ad 
Samu  ! prophetam.  In  eundem  lenAim 
Pagninus  vertit  , czterique  juniores  o- 
mms  interpretes  . Nec  enim  Grzca  il- 
la altter  reddi  polfunt  . Quod  (i  qua- 
dringe'iiis  quinquaginta  annis , quos  Pau- 
lus Judicibus  a difl  ibutione  terrz  ad 
Samuelem  impertitur  , addamus  Moy- 
fis  quadr.-ginta  , Sml  item  quadragin- 
ta , David  quoqti;  alios  quadraginta  , 
& quatuor  denique  Salomonis:  eandem 
proheto  fumnum  conficiemus  cum  ea  , 
uz  paulo  ante  e certis  feripturx  te- 
, i. nonus  confeda  ell  , quingentorum 
leptuaginta  quatuor  annorum  , ut  no- 
vum tertamentum  .leteri  omnino  con- 
fentiat  . Sed  ait  Cajetanus  , Grzca  o- 
rania  exemplaria , Se  Latina  efE:  vitia- 
ta: & GrzceT/):»*;»!»!* , non  TiT,»»oTi'fi', 
Latine  Tcrcentis,  non  Quadringentis  , 
efle  legendum . Qui  fic  ? Evincitur , in- 
quit, quoniam  alias  non  conflabit  nu- 
merus annorum , quem  j.  hb.  Rcg. cap.  6. 
definit : fcilicet , quafi  non  in  hoc  con- 
trqverfia  fit  , an  ille  numerus  , an  hic 
fcribentiiim  errore  fit  indudus  . Nu- 
mero lane  },  lib.  Regum  reliquz  omnes 
feripturz  difTentiunt  . Numero  Ado- 
rum Apoflolicorum  feripturz  confonant 
omnes.  Non  ergo  hic  , fed  ille  nume- 
rus vitio  librariorum  ell  corruptus . 

V Confitqiat  autem  hanc  fententiam  il- 

lud tandem,  quod  qui  contradam  tue- 
ri volunt , numerumque  illum  quadrin- 
gentorum odoginta  annorum  retinere  , 
11  tantum  abfurditatum  111  fupputatione 
fua  faciunt  , ut  vix  audiri  line  aurium 
_ molellia  po^mt.  Nicolaus  porro  8:  A- 
^tKirnf.  i.  bulenfis , qui  in  feripturz  explanatione 
habentur  infignes,  u;  fumma  illis  480. 
j.'  ' annorum  jiilla  conflituatur  , primum  a- 

junt  , annos  Jofue  minime  computan- 
dos, led  in  Othonielis  quadraginta  in- 
cludendos . Eodemque  modo  ae  ^miu- 
1«  judicant  , cujus  annos  fimiliter  in- 
tra quadraginta  Saulis  includunt . Mox 
addunt  , annos  , quibus  Judzi  lervie- 
runt  regi  Mefopotamix,  aiiifque  pollca 


lequenti  tempore  regibus , eis  annis  in- 
cludi , quibus  terra  quicviife  dicitur  , 
vel  etiam  Judex  hic  , aut  ille  Jfraeli- 
tis  przfiiillc . Unum  folum  annorum  duo- 
deviginti interregnum  in  compuutio- 
nem  adfciicunt  , ut  cum  tribus  annis 
Salomonis  fummam  480.  annorum  fuo 
belle  arbitratu  conficiant  . Sed , ut  di- 
xi , hzc  computandi  ratio  multum  e- 
mnino  abfurditatis  habet . Ut  enim  o- 
mittam  alia , ne  in  re  nota , & perfpi- 
cua  multus  & infolens  ftm  , illud  ance 
omnia  expediri  velim:  ecquo  pado  in- 
terregnorum anni  in  eos  redigi  vale- 
ant, dc  contrahi,  quibus  fub  judicibus 
terra  a przliis  dicitur  quievifle  f Sane 
in  interregnis  aut  perpetuum  Judzisbel- 
lum  contra  inimicos  fuit  , aut  ferviius 
line  judice  miiera , res  afilidz  , turba- 
ta omnia,  nulla  quies. 

Przcerca,  ecquid  de  quadraginta  an- 
norum interregno  illi  diduri  lunc , quod 
inter  Abdonem  Se  Samionem  Icriptu- 
ra  commemorat } An  40.  illos  annos  in 
Sainfonis  viginti  mcluluri  luiit?  An  po- 
tius in  Abdoiiis  udo  t Przcerea  , cur 
unicum  interregnum  annorum  decem 
Se  odo  accip.unc  , rejiciunt  cztera  i 
Quod  /i  cauiam  reddere  ne  unam  qui- 
dem idoneam  polfunt  , fane  aut  inter- 
regnum hoc  enni  czceris  abjiciant  , 8c 
fumma  erit  minor:  aut  cum  hoc  , uc 
par  ed  , admittant  reliqua , & fumma 
erit  major.  Ad  hzc  liber  Judicum  ex- 
plicate docet , terram  duce  Juda  , qui 
luccefTic  Jofue , minime  quieviife  , ied 
multis  bellis  fuiffe  agitatam  , quibus 
Chananxi  ac  Pherezzi  vidi. , oppreffi- 
que  hierunc.  Nam  Dudum  Jofue  prz- 
liis  frequentibus  turbulentum  extitille  , 

Jofue  liber  ipfe  manihltat.  Cum  vero 
rex  Mcfopotamiz,  Jofue,  Judaque  de- 
fundis , filios  Ifrael  pugna  vicerit , o- 
doque  annis  lervire  coegerit , tunc  lera- 
pora  pacata,  quiecamque terram  delcri- 
bere  , prorlus  elt  a fcnlu  communi  a- 
lienum  . Quod  11  annos  Jolue,  ac  Ju- 
dz  illos  quoque  , quibus  rex  Melbpo- 
tamiz  IfraeUus  expugnavit , Sc  oppref- 
lit  , in  id  temporis  trahas  , quo  terra 
quievifle  dicitur  , no.nne  turbidos,  & 
inquietos  annos  cum  tranquillis  , quic- 
tilque  confundes?  Nonne  etiam fcnptu- 
rz  facrz  in  aperta  narratione  vim  af- 
feres manifellam  ? Illa  nunirum  non  ob- 
fcure  refert  , poft  mortem  Jofue,  poft 
Chananzos  , Pherezzofju:  dividos  , 
poft  filios  Ifrael  per  Othonielem  a fer-  J* 
vitutc  liberatos  , terram  quadragima 

annis 


\ D , ■ ‘ 


Liher  Undecimui.  C^.  V. 


313 


'M'  >J*  annis  quieviflc.  Qu  d faulus  ? An  non 
poil  Samudcm  quadraginu  annos  Sju- 
li$  regno  impercitur  ? Qua  ergo  racio- 
ne  Salnudis  annos  in  annis  Saulis  in- 
cludemus ? quos  criginuodto  fuiiTe  Jo- 
lephus  prodit  , fu  ille  quaaraginta  pro- 
dic Paulus. 

Nulla  ergo  ratione , ut  videtur , nu- 
merus ille’  quadringenielimus  o^ogeli- 
mus  delendi  poteil  . Ab  eo  fiquidem 
tempore,  quo  filii  Ifirael  terram  promi l- 
' fionis  incolere  , habereqile  coeperunt  , 
Juiit.  II.  ad  primum  Jephthe  annum  trecentos 
interfluxilTe , cellis  ell  Jephthe  ipfe  lo- 
cuplecilTimus  . Trecentis  fi  aUdas  qua- 
draginta, quibus  populus  moram  m de- 
ferto fecit , ac  vtgtnci  annos  Samuelis  , 
Fr'™o  R-egum  a quibufdain 
r.ij.  colliguntur  , illos  demum  , quos  a le- 


SduU  rt» 

inMtU4  M 
•fl  1?« 


phche  ad  4.  annum  Salomonis  ante  nu- 
if«Mrci  jiri-  meravimus : eadem  omnino  fumma  con- 
t»mm  jilm  ftitQjtur , quof  bis  fupra  conllituta  ell , 
quingentorum  feptuaginca  quacuor  an- 
VifJtcim.  norum  : ut  quoquo  ce  verus  , & five 
Dcimlt  ex  tenrporibus  interregnorum  ac  judi- 
cum fingulorura,  five  ex  Pauli  calcu- 
lo, atque  ratione,  five  ex  lephthe  te- 
llimonio  & inculpatae  defenfionis  judi- 
cio , verum,  cercumque  annorum  nu- 
merum ab  exceflii  Ilrael  de  vEgypto 
ad  templi  fabricam  elficere  pertentes  , 
fianper  eundem  illum  invenias  quin- 
geiiiefimum  lieptuagefimum  quartum  . 
Porro  autem  qui  numeri  cujulque  fum- 
num  exigue  nimis , & exiliter  ad  cal- 
culos revocare  cupiunt  , hi  numerum 
cum  veriflimum  ac  redilUmum  cenfent , 
quem  plurimis  confeilis  rationibus  un- 
dique conllantem  , cohaerentem , con- 
lemaneum  libi  , caecerilque  reperiunt  , 
qui  f;pe  in  unum  collaci  eandem  pror- 
uis luminam  elficiunt  . His  argumentis 
numerus  ille  j.  lib.  Regum  infirmari 
poteft  : qui  tamen  non  mo-io  omnibus 
exemplaribus,  fed  univerfis  au&oribus 
lacinis  , Oxcis,  Hebrxis  conlcntien- 
libus  confirmatur  . Verumenimvero  m 
numen  hujus  fumma  tuenda  & confer- 
vanda  vix  reperias  prailidium  aliquod 
omni  ex  parte  munitum  . Eufebius  et- 
enim , qui  fine  controverfia  in  ratione 
temporum  diligencilTimus  cll , hanc  fum- 
mam48o.  annorum  defendit  qmdi.m,  fed 
ita  delcmiic  tamen,  ut  dchnfionis  ratio 
negkda  elfe  videatur  . Ih-incipio  nam- 
que 10.  annos  Ahialonequadringencefi- 
anoodlogefimo  numero  exemit , quoniam 
feptuaginca  interpretes  aic  illum  luni- 
cem  omilifTc . quare  coadlus  fiiit  viguiti  fe- 


ptem  annos  Jofue  adminifiracioni  dare  , 
ut  quadringencefimus  odloge limus  exple- 
retur. Quod  fi  10.  annos  Ahialon  10480. 
numero  includeret , cum  lofue  viginti 
fepcem  attribuerit , 490.  annorum  lum- 
ma  conficeretur  . Incidit  autem  in  co- 
dices mendofiores.  Nam  Coinplucenfes 
eum  judiccra  in  Lxx,  verfione  habent  . 
Codex  quoque  fuit  lUi  fimiliter  deprava- 
tus in  tempore,  quo  juxta  Lxx.  Hcli  po- 
pulum juuicavit  . Scribit  enim  in  Lxx. 
interpretatione  viginti  annos  inveniri  . 
Atqui  in  Hilpanienfi  tnjvfitm-m  , id 
ell  , quadraginta  repenuntur  . Quem 
Eulebii  errorem  f*pe  fum  admiratus  . 

Si  enim  Lxx.  interpretationem  lequi  li- 
buit, cur  quemadmodum  decem  annos 
Ahialon,  icaScHeli  visinti  non  ademit  ? 
Quod  fi  vilum  eil  Heli  annos  40.  re- 
tinere , cur  decem  Ahialon  a numero 
exemit  t Illud  aiara  incommodi  Eufe- 
bio  accidit  , quod  cum  interregna  o- 
mnia  polleriorum  Judicum  temporibus 
includeret  , viucretquc  ex  illis  quxdam 
accidentia  lueptiflime  icquencibus  co- 
pulari, eam  rem  traditionibus  Hebr aro- 
rum attribuit  , ne  ipfc  rei  perabfurdz 
prunus  cfle  audior  videretur . Circa 
annos  vero  Sarauelis  ac  Saulis  eUem 
in  luto  cum  citeris  hiret  . Ambobus 
enim  non  plures  , quam  quauragir.u 
annos  aflignat  . At  totidem  Paulus  fo- 
li  Sauli  impertitur  : lolirphus  autem 
Samueli  loli  duodecim  , regnante  Sau- 
Is  duodevigmti  : Sauli  poit  Samuelis 
mortem  viginti . Quo  in  loco  Beda  ma- 
gna me  admiratione  afficit  ; Primam 
quod  fermonem  permittit  Paulo  cum 
vulgarem,  tum  etiam  falfum  : Deinde 
quod  ante  Samuelem  trecentos  nona- 
ginta lex  annos  Judices  prxfuifTe  eo- 
rum librum  indicare  aifcrit  , cum  in 
ludicum  libro  non  nili  trecenti  trigin- 
ta novem  reperiantur  . Quare  ad  ex- 
plendam fummam  illam  neceirc  ell  Moy- 
fis  40.  annos  apponas,  lofue  vero  17. 
At  Jofue  fcptemdecim  non  ex  hiRoriz 
aut  dtvinz  , aut  humani  veritate,  icd 
ex  eorum  opinione  folum  habentur  , 
qui  ad  lummam  illam  480.  annorum 
numeros  quoslibet  revocare  pergunt  : 
idque  ut  laciant  , non  dubitant  hiflo- 
rias  omnes  contravenire . Quid  , quod 
Jofephum  Bcda  aK  Samueli  annos  yi- 
ginti  , Sauli  totidem  alios  impertiri  ? 
Cum  quinquaginta  ambobus  fine  du- 
bio im^rtiatur , quemadmodum  e locis 


A 


ante  citaus  manifeftiirime  conllat  . Ca- 
jetanus  porro  via  longe  diverfitlima 

in- 

/ 


^chr. 


p.igitizedby  Cyoogle 


314  Df  HHtHintt  HiJlorU  AtiSiorit. 

ingrefliis  eft  . Nam  quadraginta  annos  dringenti  oiloginia.  Advertendum  qu». 
quidem  foli  Siiili  dillribuit  : (ed  ut  que  , ex  lis  , qui  populo  a Moyfe  ad 
nimma  illa  480.  annorum  conftet , Jo-  Salomonem  prxtuerunt  , quatuor  effe  , 
fuc  annos  decem  , feptem  vero  Samue-  quorum  tempora  nufquamicriptura  ve- 
li difpertit  . C^od  prxter  hiftori*  fi-  tus  denotarit  , nempe  Jofue  , Samgar , 
dem  luo  folum  arbitrio  facit  . C^id  i-  Samuel,  Saul:  nam  reliquorum  omnium 
gitur?  lemper  ego  alienarum  opinionum  ^*’’*''*  annorum  numerus  in  ipfised  te- 
relator  tantum  ? Nunquam  ne  reponam  ? «amenti  veteris  libris  defignatus  . P. 

Sane  & de  meo  aliquid  exolvere  le-  quibus  fumma  colligitur  annorum  419. 
dlori  debeo  , li  quid  tamen  probati  His  fi  Salomonis  adjungas  tres  , 4-  c- 
nummi  exolvipoffit.  "'[n  anno  templum  fabricare  coepit  , 

Primum  autem  non  exiflimo,  auc  fi-  reliqui  erunt  anni  58.  quos  Jofue , /.  i. 

dei,  aut  religionis  quxftionem  efle  , 8»ro,  Samueli,  Sauliquedilperuas.  c4. 

Num  480.  ifte  annorum  numerus  , qui  ^ Ac  Samgar  quidem  , quoniam  non- 
in  codicibus  pervulgatis  reperitur  , li-  munere  liraul  ac 

brariorum  vitio  feriptus  fit,  an  potius  demndlus elt , merito  ab  hujus nu- 

idem  ab  auftore  facro  in  fuo  exem-  ^unmu  eximitur  . Ciim  vero  Sau- 

plan  poCtus  f Oftendimus  enim,  erro-  “ Paulus  impertierit  quaOraginu  , du- 
rem  in  numeris  promptilTimum  efle  at-  “lum  non  erit,  quindecm  &.p^pfint 
que  facillimum  . Oftendimus  numeros  Jofue  , & Samuelem  diftribuen- «.  m<w 

quoldam  in  libris  facris  ex  fcribencium  “ • At  decem  ne  t*  nt*  Jofue  , reli-^«4  ctft- 
errore  vitiatos.  Oftendimus  dsnique  quos  autem  Samueli  alfignare  oporteat 
multas  effe  caulas  , cur  hic  , de  quo  an  contra  pauciores  Jolue  , ^mueU  ^'77; 
agimus,  480,  annorum  numerus  corru-  plures,  de  hac  re  dubitari  poteft.  Ca 
pii»‘  cflc  indutus  videitur  • Atque  Jo-  )Ctino  illud  ptACuit  ^ miht  eciim  idem  w li  #n»- 
lephus  & Sabellicus  , Hebratus  unus  , ^ifum  eft  . Ogoniam  Jofcpho  , alnlque^' 
latinus  alter,  cum  locum  illum  ex  L 5.  ptobatis  hiftoricis  longior  Du^us  Jo-"^;f 'J” 
Reg.  e.  6.  referrent,  non  480.  annos,  ‘uc  fmt,  quam  Samueli  Judicatus.  Nec 
fed  multo  plures  pofuerunt . Incredi-  noltrat  huic  opinioni  contrarium  eft  , juvir . 
bile  autem  videtur  effe  , Jofephum  , fi  Arcam  fub  Samuelis  tempora  in  Caria- i,. 
omnia  Hebrxa  exempbria  480.  nume-  ‘"«arim  viginti  annis  permanfifle  . Non 
rum  habuiflent , ab  illo  certo  ac  prx-  f"™  »'§«'>»  anms  , quod  quidam  ^ ' 

~ Icripto  numero  difcefTurum  . Nec  Hu-  exiftitiurunt , Samuel  plebis  Ifrae- 
go  Cardinalis,  cum  fententiam  Jofephi  i“dex  erat , fcd  propheu.  Quin 

retuliffet  , cam  reprobandam  cenfuit  . Scriptura  ipfa  latis,  ntfi  ego  lallor,  a- 
Non  igitur  fi  quifpiam  dicat , ab  egref-  fignihcat , port  vicefimum  lUum 

fione  filiorum  Ifrael  de  -Igypto  ad  annum  coepiffe  a Samuele  populum  ju- 
templum  inceptum  quinuentos  annos  , tricari . In  Jofue  autem  tempore  com- 
8e  eo  amplius  interfluxiffc  , protinus  putando  ita  magna  auttorura  varietas  , 
refellendus  eft  , quali  ea  res  ad  fidem  ^ dilcrepantia  eft  , ut  nulla  ex  parte 
religionemve  pertineat . Illud  deinda  hil^ori*  labefattctur  audtoritas  j fi  ubi 
leniio,  interregnorum  annos  vere  inter  ^arix  funt  hiftoricorum  > difcrepantel- 
aanos  Judicum  effluxiffe  : itaque  non  q“«  lententix  , ibi  nulla  eorum  premi 
effe  , quod  Hebrxi  fiilfo  tradunt  , in  nos , urgerique  patiamur . Jolephus , Gc- 
temporibus  vel  priorum  vel  pofteriorura  interprete,  Jolue  vigmtl  quinque 

Judicum  computandos,  ^ocirca  Jofe-  annos  annumerat  . Eukbius  vigiiiti  le- , 
phus,  quoniam  non  ea  folum  tempora  , pt«n.  Joannes  Lucidus,  aliique  ‘ 
quibus  Judices  prxfiiere  , computare  nonnulli  fepteradecim  impertiunt.  Ca- 
voluit , led  illa  etiam , qux  in  interre-  K'amis  decem  . Quamobrem  cura  nos 
gnis  fine  Judice  fluxerunt  , vere  fum-  «leeem  Sc  o&o  Jolue  , Samuelique  dif- 
mam  quingentorum  nonaginu  confecit  pernendos  dicimus  , nihil  fane  ablur- 
annorum  . At  audior  libn  regum  , in-  ‘i'  nieimus  • Quanquam  ratio  fubeft  , 
terregnorum  annis  omiffis  , eos  tan-  line  fcripturx  , ventatifque  diferi- 
tum  redegit  in  numerum  , quos  intel-  mine  odio  , aut  novem  alios  annos  his 
lexit,  dum  Judices  adminiftrarcnt , in-  duobus  judicibus  adjungamus  . Quid  i- 
tercefliffe  , Anni  ergo  plures  ab  eo  , la  ? Nonne  hilce  vel  otio  , vel  novem 
quo  Ilrael  exceflit  de  oEgypto , ad  tem-  adjundlis  , anni  plures , quam  480.  elfi- ' 
pli  initia  fluxere  . Sed  oucum  , jum-  cientur  ? Efllcientur  utique  . Fallumer- 
cum,  & regum  noa  fluxere,  nifi  qua-  go  erit  , inquies  , anno  480.  ex  eo, 


Dic ; by  t.  - 


Liher  Undedrnns , Caf.  V. 


r:j. 

tS»dt  r»vif« 
r*  <]• 


Rcfeon. 
ad  I ]. 


quo  Ifrael  de  iCgypto  exiit , tetnplunt 
zdificiri  coeptum  . Minime  gentium  . 
Quin  utrumque  verum  efle  nihil  obftat : 
fcripiura  enim  minutos  numeros  prz- 
terire  aliquando  folet.  Cujus  rei  exem- 
plum paulo  ante  pofuimus  ex  4.  Reg. 
lib.  cap.  14.  ubi  decem  mille  Judzi  di- 
cuntur efle  translati,  quibus  tamen Jo- 
fephus  o£lingentos  triginta  duos  adje- 
cit , imo  & Hieremias  , quemadmodum 
ell  nobis  fupra  explicatum  . Atqui  feri- 
ptura  Jonz  poli  quadraginta  dies  ait 
Ninive  fubvertendam  , & tamen  fe- 
ptuaginta  interpretes  4}.  srzds  literis 
prcfiulerunt  , qui  revera  ab  initio  prz- 
dicationis  Jonz  computantur  : hos  ve- 
ro tres  lacer  au£lor  omifit , qui  a toto 
triduo  illa  feraper  verba  intonabat  , 
Adhuc  quadraginta  dies,  &c.  Quamvis 
ab  initio  , li  Ninive  lubverteretur  , 4^. 
erant  mterfluxnri.  Quod  autem  4^.  dies 
feptuaginta  interpretes  Icriplerint , au- 
dior elt  Juflinus  in  dialogo  cum  Tri- 
phone.  ^ia  vero  Attulimus  non  42. 
led  3.  folum  legit , diihculter  fe  ex  hac 
quzlUone  extricavit,  lib.  18.  de  civit, 
cap.  44.  Quz  eadem  caufa  erroris  Hie- 
ronymo Mit  . Si  enim  in  Septuaginta 
non  triduum , fed  4j.  dies  iple  legiflet , 
omnis  admirandi  oc^o  ceflaflet  . Sic 
ergo  licet  plures  fuerint  , quam  480. 
anni , quia  tamen  non  ad  490.  accefle- 
runt  , redle  fuo  more  Icripiura  dixit , 
annos  480.  interfluxifle.  Id  li  probabi- 
le ell , ut  ell  certe , jam  vigintileptem 
annos  Jofue,  & Saroueli  poterimus  im- 
pertiri , Samucli  decem  , feptcmdecim 
Jofue  , quos  huic  Beda  , aliique  viri 
graves  impertierunt . Sed  valeant  illz 
lunnerorum  tetricz,  falebrofzque  quz- 
Iliones  , in  quibus  poteram  ignoranti- 
am meam  fimpliciter  confiteri , & omne 
curioforum  hominum  defideriiim  con- 
temnere . At  levioris  culpz  arbitratus 
fum  , in  explicanda  difficillima  argu- 
mentatione tam  multa  fiife,  quam  omni- 
no nihil  dicere . 

Teniumdecimum  argumentum  parva 
difficultate  nos  implicat . Nec  enim  hi- 
florias  omnes  tueri  ell  animus  , quz 
paflim  in  ecclelia  ledlitantur  . Video 
tantum  vulgi  non  folum  in  laicis,  fed 
in  ecclefialticis  etiam  efle,  ut  eas  quo- 
que bibulas  oppido  quam  libenter  acci- 
punt  , quas  jamdiu  ecclelia  explolit. 
In  his  certe  pontilicum  non  diligentia 
modo  , verum  etiam  prudentia  deli- 
deratur  . Quidam  namque  dum  redu- 
viam curant,  capiti  incommodant.  Vi- 


315 


delicet  hillorias  graves  pro  apocryphis 
reddunt  quidem,  fed  divinum  eccleli» 
officium  ufque  eo  przter  folitum  im- 
mutant , ut  vix  ulla  antiquz  religionis 
forma  in  quotidianis  precibus  rcliCla 
efle  videatur  . Qua  ex  re  quam  mulu 
fic  magna  mala  eccleliz  Dei  accidant  , 
non  elt  hiijus  loci  , Sc  temporis  dice- 
re . Sed  ello  a quzdam  in  publicis  ec- 
clefiz  precibus  habeantur  ambigua  , 
quzikm  etiam  filfa  . Num  idcirco  hi- 
Itoriis  eccleliz  omnibus  fidem  abro- 
gare  perges , quod  nonnullz  earum  fiat 
vulgo  jaClatz,  & creditz,  in  quibus  , 
prziertim  quoties  de  miraculis  incidit 
lermo  , fi«a  reperias  forufle  plura  , 
quz  jure  ac  merito  reprobentur  ) Mihi  rf. 
profedo  illud  Gelalii  conlilium  placet  , 
ut  cum  hujus  generis  hillorias  catholi- 
ci legerint  , beati  Pauli  fententia  prz- 
cedat  : Omnia  probate  s quod  bonum 
ell , tenete.  Atqui  irridere  epifeopos  , 
de  Theologis  fcnolz  ludere,  in  mona- 
chorum inwritiam  infultare , quali  fa- 
bulas hujulmodi  ventris  gratia  rudi  vul- 
go inferant  & intrudant , hzc  non  pn-  S 
to  equidem  hominis  ingenui  efle  , qui 
ad  bonitatem  fuerit  a lutura  compoli-  : 

tus  , nedum  ejus  , quem  Chrillus  fim-  ^ 

plicem  licut  columbam  ad  legem  Ku- 
angelii  formaverit.  Quod  li  ex  quibuf- 
dam  fiilis  , fallifque  narrationibus  hi- 
llorias genuum  zllimemus  , nulla  o- 
mnino  erit,  quam  non  limiliter  illuda- 
mus. Id  li  hominum  impruuentium  , at- 
que adeo  llultorum  ell , maneat  , divo- 
rum gella,  quz  in  ecclelia  Lgi  folent  , 
defptci  nullo  modo  oportere : quamquam 
nonnulla  ex  his  incerta  funt  , apocry-  »■ 
pb^ , levia , falfa . Nam  Sc  pleraque  cre- 
dibilia , ac  vera  fum  , quzdam  etiam 
certa.  De  tertiodecimo  autem  argumen- 
to haiSenus . Refpsoad 

In  quartidecimi  argumenti  refponllo-  t4- 
nem  multa  funt  breviffime  animadver- 
tenda . Primum  in  maximo  illi  erro- 
re verfamur , qui  rerum  gellanira  me- 
morias tanquam  eccleliz  oracula  acci-  •' 
piunt  , li  eas  in  epiltolis  , Sc  decretis 
luis  pontifices  aliquando  ufurparint  . 

Non  ell  idem  , mihi  crede  , nilloriz 
approbatio  &ufurpatio.  Utitur  quidem 
interdum  pontifex , li  quicquam  luade- 
re  cupit , receptis  opinionibus  , fenten- 
tiis  , rebufque  vulgatis;  ac  non  conti- 
nuo quzeunque  in  hunc  ulum  attulerit , 
ea  fedis  Apolfolicz  judicio  probat.  A-  / 
liud  quippe  ell  fuadentis  munus  , aliud 
dehnientis . Qui  pronunciat , res  veras 

Ule 


Digitiit, 


V^' 

, . /Googie 


jy,f.  tt. 
Ctnfitni, 


T^e  Hutnm*  UifiorU  'Attdorhate . 


316 

ille  idlert  ; qui  fuadet  , nonnunquam 
etiam  verofimiles  . Audiebam  de  prae- 
ceptore meo  puer  , nullum  omnino  ar- 
gumentum efli  negligendum  , in  quo 
Siqua  fignificatio  veritatis  appareat  : 
Ampkdtendum  autem  efle  ita  unum- 
quodque maxime  , ut  quodque  ad  fa- 
cici.dam  fidem  erit  aptimmum.  Ad  cu- 
jus prxeepti  iormam  non  modo  diale- 
dlici  & o'atorts  , led  veteres  etiam 
Theoloai  luas  dilpuutiones  effinxerunt . 
Nam  in  cauiam  luam  quirque  Sc  qui- 
buslibet irgumentis  quajuioque  abuli 
lunt,  & vulgi  etiam  credulitate.  Itaque 
imprudentium  hominum  erit  , hillorias 
qualvis  obiter  etiam,  & ad  przfentem 
cauiam  a pontifice  adduflas  , non  ali- 
ter ampk»  , atque  eas  , qux  fint  ec- 
- clefiz  certo  judicio  comprobatz . 

Quod  deinde  ad  Conllantini  dona 
tionem  attinet , de  eo  tioji  libet  in  prx- 
fentia  difputare  . Dilputent  alti  , qui- 
bus cordi  forte  ell  Komanx  ecclelix 
majdlatem  , amplitudinemque  minue- 
re. Laurentium  Vallam  feimus  integro 
libro  adverfus  receptam  communi  opi- 
Ilione  fententum  declamaffif  . Juriipe- 
' riti  , qux  vulgo  circumfertur  ejusdo- 
nationis  formula  , eam  commenticiam 
e&  iacis  indicant  , cum  Palex  inferi- 
ptione  denotant.  Eufebias  , Kufflnus, 
Xheodoretus  , Socrates  , Sozomenus, 
Eutropius  , Vidlor  , exterique  probx 
fidei  audlores  , qui  omnia  Conllantini 
cella  fcripferc  diligentiOime  , non  mo- 
^ nullam  donatjonis  ejus  mentionem 
laciunt,  fed  tradunt  etiam  orbem  Ro- 
manum lic  inter  tres  illius  filios  diltri- 
bucum  , ut  Italia  uni  eorum  tota  con- 
tigerit. Ammianus  Marcellinus  lib.  15. 

' Conllancium  urbis  dominationem,  ha- 
bui lle  , & Leoncium  prxfedlum  ibi  con- 
^ ilituill:  , auftor  ell  . Nonnullos  dein- 
' ceps  Imperatores  Itali»  , atque  adeo 
Rom»  imperalTe  j omnes  hillorici  tne- 
oiorix  prodiderunt..  Hxc  & alia  ejuf- 
inodi  quis  ignorat  1 Verum  quid  refert  , 
a Conilantino  fa^  ea  donatio  lic,  an 
a principibus  pollerioribus  ? Fi£Udi  & 
commenticiam  nbolam  dicunt  a Nico- 
lao , Cleroenceque  prolatam  . Quali  ve- 
ro pwitifex  aut  fadtam  eam  doiiationeni 
fuo  decKto  definiat , aut  urbem  eo  fo- 
lum  dtuio  ddfendat . Negant  donatam 
a Conilantino  urbem  elle  : quamquam 
nequeunt  probare  id  qu  dem . Sed  qux- 
ro  , quod  donatam  negant  , ea  fi  non 
donata  ellec  , quidnam  facerent  1 An 
urbem  Cxfari  concederent  ? Urgent 


mfitee  fane.  Negant  enim  donatam  ef- 
fe , & in  eo  perlhint . Nos  vero  tam- 
quam tormenta  qtizdaro  adhibemus , ut 
fi  rdponderint,  quod  donata  a Conilan- 
tino non  ell , idcirco  ad  jus  nunc  Cx- 
faaris  pertinere,  llulcos  fe  el]k  fateantur. 

Potuit  enim  donare  altus.  Potuit  quoque 
Romanus  Pontifex  urbem  jullo  alio  no- 
mine pollidere  . Certe  longi  temporis 
prxfcnptione  potuit.  Sin  negaverint  jus 
omne  Cxfari  in  urbem,  omnia , qux  de 
Conllantini  donatione  difputanc  , vana 
efle  concedant . Sed  jam , ne  nos  vani 
itidem  limus , reliqua  perfequamur . Le- 
pra Conflantinum  laborafle  , apud  ido- 
neos audlores  nufquam  legi , fed  ejus 
nominis  alium  , cranomento  Copronjr- 
mum.  Unde  forufle  ambiguitate  voas 
error  indubius.  Nifi  rumor  ille  delepn 
inde  ortus  videri  pollit , quod  Bpzantio 
ad  aquas  calidas  valetudinis  gratia  eum 
egrefliim  ferunt.  D.  Tti. j.p. q, tfp.  in 4. 
arg.  hilloriam  vulgat,  lumit  , atque  , 
ut  videtur  , probat  . Cajeunus  non  i- 
tem . H.bcc  hic  au^ores  fuos  Pbtinam 
in  vitam  Marci,  Ludovicum  Vives  lib.  ' 
de  cor.  dife.  a.  Alciaruin  lib.  parerg.  7. 
cap.  19.  qui  aperte  negant , Habet  Icri- 
ptores  omnes  veteres  ejus  xtatis  , qtri 
ueuerunt,  non  omilUiri,  fi.fdvinent  , 
faturi  omnino  rem  ,^ifuiifct.  Nam  quod 
nomine  Conllaiitini  circumf^ur  edi- 
£him , tamecll  Nicxim  Concilio  adjan< 

£him  elt  , non  umm  habet  ^nalii 
audloritatcm  • itxc  lUi  . Ego  hxc  nec 
pro  certis  affirmare  aufim , nec  pro  fid-  «V  jtnii. 
fis  refellere  . Sdveflri  ,.tn  quibjis 
ea  res  gefta  commemoratur  , Gelafius 
non  reprobat . Refertur  e^em  in  fjr- 
' nodo  Romana  fub  Silvellro  canon,  i.in 
feptima  rurfus  fynodo,  adione>.i.  Ean- 
dem denique  Nicephorus  lib.  7. cap.  j t 

ut  veram  hilloriam  refert  . Quocirca 
Pontifices  duos , Gtementem , ac  Nico- 
laum , aut  Divum  etiam  Thomam  in  eo 
quod  ea  hiftoria  ufl  fant  , nec  ridere 
^re  poflumus , nec  arguere . Quamvis  , . 

ut  dixi,  leprxConllaiitinianx teftisgra- 
vis  & probatus  ex  veteribus  nenw  ell. 

Itaque , (i  negemus  , nec  Pontificum-, 
nec  hilWicorum  audlornatem  labefa- 
cimus . 

De  haptifmo  hidorici  quoque  ipfino-  ^ 
biliflimi  varie  loquuntur  . Hieronymus  uf. 

in  chronicis , Eulebius  libro  3.  de  vita  1 f,  t.  *. 
Conflamini,  Socrates  lib.  i.  hiflor.  fux 
cap.  jp. Xheodoretus  lib.  item  i.  cap.  ji. 

Sozomenus  lib,  i.  cap.  j4.  Caffiodorus , 
qui  hiAorunsab  his  tribus  ecclefiafli- 

cam 


Libet  XJitdetlntHt , Caf.  Vi 

t;uu  compiUvic . Pomponius  Lxcus , alii-  Icd  qux  fiint  in  Orb; 
que  fcriptores  hujus  ordinis , Conftanti- 
num  eradunt  non  Romx  a Silveftro 


uone 


a .iMlVCUrU  9 

fed  NicomedixobEufebio  Epifcopo,  & 
quidem  Aruno  , lacrum  bapcifnu  fu- 
Kepilse.  Contra  Damalus  in  libro  Pon- 
tificali tradit  , illum  Romx  a Silvcftro 
facris  luftricis  ablutum  efle  . Cui  o- 
mnino  conlimtiunt  Marianus  Scotus  , 
Sabellicus , Platina  in  vitam  Marci , Ni- 
cephorus  lib.y.cap.  55.  & lib. 8.ca. {4< 
ne  divum  Th^am  , Nicolaum  , Cle- 
mentem, duas  denique  fynodos  in  hu- 
jus rei  teftimonium  repetamus  . Atque 
Nicephorus  in  tuc  re  afleveranda  , 8f 
contraria  opinione  refellenda  , oratio- 
ne lime  quam  acri  ufus  ell . Ita  enim 
luam  de  baptifmo  Conlhntini  fenten- 
tiam  Ecclenx  conlenlioni  tribuit  , ut 
adverfam  Arianorum  commentis  alTi- 
gnet  . Qui  in  Oriente  , inquit  , olim 
Arianx  le^  fiiere  , ConUaniinum  Ni- 
comedix  , ab  Eufebio  ejus  urbis  ^i- 
feopo,  jam  moriturum  bapcifmum  IuIk- 
pille  , prodiderunt , propterea  eum  Di- 
erum lavacrum dillulilTe  dicentes,  quod 
id  in  Jordane  perficere  voluerit.  Id  ve- 
ro ex  eo  facile  refellitur,  quod Ecclelia 
a Silvcllro  eum  Romx  oaptizatum  ef- 
fe  certo  prxdicat  . ^ 
tum  omnibus  efle  vol^ 
lam  tuto  & opinentur , & credant . A- 
riani  enim  male  fentientes  animo  , ie 
confilio  diabolico  hoc  confluxerunt  , 
non  Romx  baptizatum  eum  efle  afle- 
rentes  , aut  fortalle  eadem  cum  ilUsfen- 
lifle  aftruentes  , perinde  atque  ab  iplts 
propterea  butifmi  gratiam  fufeepent  . 
Quod  abfurtutatts , iS;  mendacii  plenum 
ell.  Quod  li  nondum lacri  lavacri  par- 
tias fuit , conlequitur , eum  neque  in 
Nicxna  fynodo  cum  Patribus  congref- 
j neqne  cum  eis  myflena  par- 
ticipafle  , licuti  hifloria  tradit  . Hxc 
ille  . Et  paulo  ante  : (^od  autem  Ro- 
mx a Silvellro  lacratus  fit , fatis  oflen- 
dit  baptiflerium  , quod  ad  hoc  ufque 
tempus  ejus  rei  gratia  in  teflimonium 
certiflimum  Romx  aflervaiur . Qux 
dux  profedo  rationes  efficiunt , ut 
non  temere  lis  accedam  , qui  Conftan- 
tinum  Romx  lacro  tinduni  lavacro 
ferunt . Quod  fi  baptiflerium  tam  in- 
figni  flruitum  apparau  , fi  rerum  ve- 
terum publica  commemoratio  , non 
folum  habitantium  animis  , fed  lapidi- 
bus etiam  infculpta  , nullum  nobis  ar- 
gumentum eft  , jam  jamque  non  dico 
quz  vetiiflatisia  urbe  mommenta  funt  > 


Quapropter  tefta- 
olo,  utnoc  fic  et- 


317 

majorum  tradi- 
recepta , ire  ea  omnia  inficiag 
poterimus  , quamvis  indicia  extern  re- 
rum , locorum  , temporum  manifefta . 

Ac  nifi  prius  baptilmi  fiiilla  fonte 
fublatus  , qui  credi  potefl,  Conftanti- 
uo  EpifCopos  aut  culparum  , & queri- 
moniarum libellos  obeuliflV  , aut  , uc 
fynodo  , & difputationibus  intereflet, 
jxrmififle  ? Baptuatus  ei^o  ante  fyn- 
odum  Nicxnam  fuerat  Conflantinus  . 

Ubi  hxreticorum  induflriam  , ac  di- 
ligentiam in  propaganda  fe£la  mirari 
fatis  non  queo  . Omnia  quippe  illi  fut 
deque  milcent  , ut  viri.,  pietate  inii- 
gnes  , prxfertim  fi  Reges  , aut  Impe- 
ratores funt  , ipforum  partes  fovifle 
videantur  . Tanu  vero  arte  id  effi- 
ciunt , ut  doClos  etiam  viros  , nedum 
impnitos  fallant . Eufebius  porro  Pam- 
phili , vel  quia  Eufebio  Nicomedien- 
fi,  cxterifque  amicis  credulum  fe  prx- 
buit , vel  quia  fedam  , cujus  apertif- 
fimus  propugnator  erat,  hac  lauue,  & 
gloria  voluit  ornare  , ejus  fabulx  pri- 
mus au^or  Chriflianis  fuit . Huic  e- 
nim  feribenti  Hieronymus  , ac  reliqui 
audlores  crediderunt . Sed  de  Eufebii 
fide  plura  poflea  . Nam  Conflantiam 
Confuntino  fratri  Arianum  presbyte- 
rum infinuafle  , a quo  vir  reiigiofitli- 
mu$  fedudlus  nt  , hoc  ut  credam  , 

Suantum  Conflantix  levitas,  & incon- 
antia  movet , untum  Conflantini  pie- 
tas , & gravitas  remorantur . Ac  fi  pres- 
byter ille  Arianus  pium  alias  Impe- 
ratorem quidem  , fed  poceflate  , divi- 
tiis , honoribus  , triumphis  , meritis  , 
fecundis  deniqme  rebus  onuubus  in- 
folentiorem  faaum  decepit  , ut  A- 
rium  reyo^ret  , Athanauum  repelle- 
ret: ( viris  etenim  bonis  in  rebus  ejuf- 
modi  facile  imponitur  ) non  tamen  ad- 
eo in  errore  proceififle  credendus  eft  , 
ut  Ariano  ritu  alterum  baptilinum  Ni- 
comedia fufcipcKt  . Quanquam  funt 
qui  exiftiment  , qui  per  fororem  fal- 
lum  in  fide  Conftantinum  produnt  , 
eos  falfos  nominis  fimilitudine  id  pa- 
tri attribuifle,  quod  filii  fcelere  patra- 
tum eft  . Verum  five  hoc  modo  , five 
alio  res  habeat , illud  tenendum  eft  , . ^ 
nervos  , atque  amis  efle  fspientix non 
temere  credere  , iit  prxfertim  hifto-  pondet 
ncis,  qui  quoniam  fidem  divinam  vio- cap.  uft. 
larunt  , fidei  humanx  audloritatem  a- 
mifemnt . Sed  de  his  capite  fequenti 
accuratius  difleremus. 

CA- 


t 


h 


Jl» 


De  Hm/um  Hi09tU  Attiler. 


Q-' 

Nut!r< 


• CAfUT  VI, 

J|au  fiu  fnlMuftUitmihru,  piit0»- 
tf»  M*  fiat. 

Uaniordecttn  argotnenu  fiiperiore 
capite  figillaiim  re&uau  funt  , 
'quimumdecimum , i6.  Se  17.  re- 
feUi  oi^rtet : quoniam  hzc  tria  unum 
atque  idem  exquirunt,  quod  ftipra  fu- 
mus qmdem  in  quadripktica  divdione 
f^Uicui.  (c4  cogitatioBtbos  multis  ^ 
riifque  diilemi  , tertium  ejus  dmfio- 
nis  membrum  «ohintaria  qtndam  obit- 
«iooe  contrivinitts  . Qius  enha  auflor 
htiloria  probatua  fit  , tertio  loco  me 
fcripij  di^lurura  , nec  exolvi  quod 
promiferam  i quin  operis  Inftkuti  po, 
ne  immemor  fiious  ium  . Eam  quip- 
pe rem  nitimur  fere  omnes  aut  ex 
menutria  deponere  1 aut  diu  . mut- 
tumque  protrahere,  quam  non  Itbrates 
8f  voluntarii , fed  invite  Se  repugnan- 
ter aggredimur.  Atqui  hcet  non  coo- 
(lituto  tempore  St  loto,  reddam  tamen 
in  pratfenti,  Se  curoibeoare  fortafie  red- 
dam id  qu<^  me  debere  non  inficior  . 
Antea  vero  , quam  de  hiiloricis  utrif- 
que&  Eccldiafeids  Se  prohnis  femen- • 
tiam  meam  dico,  illud  tfe  operx  pie- 
tiiim  quxrcre  , fintne  regula  aliquae  , 
Se  quidam  hiftoriar  qnali  indices , qui- 
bus uftorici  cujufquc  fides  gc  veritas 
exploretur.  Nam  joannes  Annius  tres 
regulas  ponit  , «aique  Metafehenis  te- 
feiraonio  confirmat  , ad  quas  omnes 
Chronicorum  libros  expendere,  Se  exa- 
minare haud  fecus,  atque  ^ Lydium 
lapidem  debeamus. 

Prima , ioquk  , regula  eft  ifia  ; Sd- 
fctpiendi  funt  abfque  repugnantia  o- 
mnes  qui  publica  Se  probata  fide  fers- 
pferunt  . Seomda  : Gefta  Se  annales 
quatuor  Monarchianim  non  pofliim  ne- 
gari Se  reiici  ab  aliquo  , quia  fotum 
publica  fide  notabantur  i Se  in  biblio- 
thecis aut  archtviis  fervabantur  . Unde 
Se  in  Efdra  legimus  , quod  controtvr- 
fia  de  reparando  templo  diffiniebantur 
cx  annalibus  Perfarum  fervatis  m bi- 
btioibecis.  Terna  regula:  ^i  fofe  au- 
ditu  , vel  per  opi^nes  Krdiunt , hi 
tanquam  privati  recipiendi  non  fiint  , 
nifi  ubi  a pubhea  fide  non  diifentiunt. 
Ix  quibus  colhgit  , quod  nemo  ui 
Chronicis  fufcipiendus  eft  , nifi  anna- 
libus quatuor  tnoMrchiarum  concor- 
det. Et  in  monarchk  quhien  Afiprio- 


rum , quia  publica  fide  fcripfit  Berofus 
Chaldaeus , confequens  efe , ut  in  tempo- 
ribus  ejuidem  monarchiae  ipfi  detur 
palma  : Se  hunc  fecutis  item  ex  Per- 
lis  Metaftl^ni  , ex  Graecis  Xenophoo- 
ti  in  «quivoes.  Se  Archilocho,  &Eo- 
febio  . Rejiciuntur  a tonporibus  kijus 
monarchia  ex  t^acis  Herodotus , IM- 
lanicus  , Acufilaus  : ex  Latinis  Jufti- 
nus,  GeUius,  Se  Orofius  , qui  contra 
publicam  Se  probatam  fidem  icripfo- 
nant. 

In  fecunda  vero  monarchia  PerCs- 
nim  Se  Medorum  au£ior  publica  fidei 
fuK  Metafthenes  Perla , Se  Ctefias  Gnir 
dms  , ut  in  tertio  Imro  Dtodmusno- 
uvit . Rejiciuntiar  Jofepfaus  ex  Hebrais  t 
Se  Clemens,  Tatianus  , Aiheanus,  Sc 
Eufebius  ea  Gracis . Qma  privatas  o- 
piniones  fecuri,  contra  pubLam  fidem 
notant  reges  Sr  tempora,  qua  io  biblio- 
thecis , Se  annalibus  non  fuerunt  : Se 
contra  omnem  pi^icam  fidem  fcnbunt, 

Cyrum  ante  dedifle  licentum  Hebrais 
m Bal»lone  captivis  , 3t  mortuum, 
quam  Ba^lonia  Darius  cNspetruus  po- 
tiKtur  , Proinde  idem  Eufebius  , quo- 
aian  ia  tertia  monarchia  Gracoriun  , 

Se  ia  quana  Romanorum  publicam  ao- 
nalimn  fidem  fluitur  , in  ucraqiie  ro- 
cip^r  . Recipitur  Se  Philo  Hebraus, 
qui  folus  habuit  Chronognphum  o- 
mnium  quatuor  monarchiarum.  Se  ideo 
folus  i pie  m temporibus  ex  Hebrao- 
rum  feriptoribus  recipitur . C^i  im  per 
opiniones  , ut  Joliephus  , fed  etiam  70, 
feniorum  teflimonio  ufiis  certifiuna 
icribit . Hac  Annius  in  11.  Se  14-  li- 
bro , hoc  eft  , in  Metadhenem  Pfailo- 
nemque  fuos  cenfet : fidenter  fane  , ut 
fident  ifij,  nihil  um  verens,  quam  ne 
dubitare  ajiqu  de  re  vfekretttr.  Sed 
videndum  nobis , an  in  cet.lnrahac  quan- 
inm  fecitriutis  eft , taatnm  fit  etiam  ve- 
rkatis.  Nec  vero  libenter  nos  feripto- 
nim  , prafeitkn  familia  noftra  vida 
detegimus  . Sed  in  publica  Ihidiorum 
eauM  nullo  modo  praivaricandum  erat. 

Cum  viderem  itaque  vros  quofilam  e- 
rudi  cos  in  his  Annii  praedis  , Se  e- 
xemplts  halluctna»  , neceuariuro  exi- 
ftimavi  Se  regulas  vanas  eSe  oftende- 
K , Se  fetfa  Item  regularum  exempla.  ^ 

Prindmo  igitur  affirnuue  videtur  An-  & «um< 
mus,  m quatuor  tantum  monarchiis  fe«-7“wr  »•- 
bas  certos  haberi  iblitos , quos  refpub. 
in  id  conftituerit , ut  ecfta  terapoiaquc  * 

notarent.  Horum  annales  in  locts  tutis 
afiervari  s quemidmodum  ui  bene  ui-M" 

lli- 


u , fii  ^ fltcuu  civiuK  videmus  > qux  inilru- 
menu  fcripturarunv  pubUca  a ubellio* 
oblignau  cuftodi*  tuta  commit- 
ammyf,t . tit . Verum  illud  non  in  quatuor  fotum 
•-  monarchiis  , fed  in  Phoenicum  , Agy- 
ptiorumque  republica  fieri  folere  , Jo- 
fephus  auAorefi,  primo  contra  Appio- 
. nem  Alexandrinum  libro . Nec  omnes 
cn/st  fi-  quatuor  illa  monarchia  hujufmodi  re* 
. J»  rum  geftarura  fcribas  Se  annales  publi- 
cos  habuere , quibus  rerum,  temporum- 
vtf»  yL/:que  lites,  fiquaeflenc  exorta,  finiren- 
4m>  M»^tur.  Gracos  fiquidem  hilce  Se  fcripto- 
ni  nitm  nbus  Se  annalibus  caruilT: , multo  pro- 

olympiadea  £u- 

tl,  febius  fcribit  , Graeam  de  temporibus 
MAftit  tt.  hifioriam  Ulam  credi : quod  ut  cuique 
€fmmt , I»  hiliorico  vilum  ell , diverfas  Graci  len- 
" . teniias  protulerunt  . At  pqll  olympia- 
afferit  e;us  generis  annales  a 
ftufi , Dit-  deltinatis  reipublica  miniltns  adfen- 
4tm  ia  ^ ptosextittlle:  fed  idaiferit,  ex  eo  veram 
r»//a»,  , temporibus  Cracorum  hifioriam 
> 1“®  olyrapiades  in  ufu  eife  coepe- 
Uitkiiiiftrt-naA  . Ac  Marcus  Varro,  apud  Cemo- 
ftmtti  ia.  rinum  lib.  de  natali  die  cap.  17.  non  aliud 
^i» , a«  tradit  , quam  quod  Eulebius  accipit  , 
»*«  olympiades  tempus  , h<K 

frtftrtiuii  : tlt , fabulofum  extitiue , quu  m eo  mul- 
rtru  tx  fiabula  reicruntuT . Cum  olympiadi- 
ia^vi,  fft  , bus  vero  coepille  irieait  f quod  res  eo 
nm^utiicd  8'^*  nilloriis  contineantur . lu- 
«aOfr.t.  que  poft  olympiades  Graci  res  vere  ge- 
finffifii  I,  (tas  feribere  oiA  funt , habitaque  ell 
deinceps  apud  eos  quadam  hilloria  ra- 
.Aitx.ht.  temporum  convenientia.  Se  hillo- 
ricorum  nonnulla  confenfio . Atqui  Gra- 
corum  rempublicam  cenos  hilloria  ad- 
minillros  ex  eo  tempore  conlhtuifle  , 
dicere  Annius  poterit^  probare  non  po* 
terit.  C^in  e contrario Jofcphus  bonus 
in  pnmis  audior  fcribit  , Gracos  nihil 
firmiter  feientes  tradidiuc  , fed  quod 
UDufquifaue,  ait, opinatus cll,  hocflu- 
duit  explanare  . Unde  etiam  libri  /e 
invicem  arguunt.  Se  in  mullis  Hellani- 
cus ab  Acufilao  diferepat  : Hefiodum 
corrigit  Acufilaus  i Ephorus  Hellanicum 
in  plurimus  ollendic  elTe  mendacem . B- 
phorum  vero  Timaus : Timaum,qui  poli 
illud  fuere  Herodotum  vero  cuncB  . 
Sed  neque  de  Siculis  rebus  , qui  eas 
confcripferunt  , neque  rurfum  de  Atti- 
cis hi  qui  Atticas , neque  de  Argolicis 
qui  Argolicas  memoria  prodidere,  coa- 
lentium . Nam  Se  Thucydides  in  mul- 
' tis  etiam  unquam  ^lax  accufatur,  li- 
cet Icrupulonflimam  fui  temporis  hi- 
lloriam  fcripfcrit . Caula  veto  hujus 


IJher  XJmJettmui . Cap.  Vt. 


3*9 


dilTonantix  ea  pracipua  ell , quod  non 
fiicrit  lludum  apud  Gracos  pablius 
de  jis  , qua  femper  agu  itur  , proferre 
ConfcTipuonts  . Non  enim  dunuxat  a- 
pud  Gracos  alios  publica  coiifcriptio 
eil  neglcdla  , fed  neque  apud  ipfos  A- 
thenienles  difciplinz  cultores  al.quid 
hujufmodi  reperietur  . HuiSenus  Jofc- 
phus . Qua  ex  re  liquet , hdio  Anni- 
um Jofepni  tellimonmm  ufurpolle , ut 
probaret  publicos  Gracorum  annales 
in  templorum  bibliothecis  cuflod  ri  . 
Nihil  enim  ule  Jofcphus  argumentatus 
ell  , quale  illi  tribuit  Annius.  Sed  hoc 
argumentatur  . quod  a Cidrao  literas 
Graci  fe  accepille  gloriamur  , id  per- 
fua^re  illos  non  polTc,  cum  nulla  in- 
feriptio  vel  in  templi  parietibus  , vel 
in  valis , flatuis , catenfque  donis  tem- 
plo dicatis,  ex  eo  tempore  reliCla  fit. 
At  in  bis  tamen  poli  Iiteras  invenias  , 
aut  deorum  , quibus  ea  dona  o^re- 
bantur  , aut  oncrentium  nomina  fem- 
per inferibi  litnt  folita . Plutarchus  quo- 
qiie  audior  Sc  ipfe  gravilfimus  aifir- 
mat  , nullos  fua  ziate  publicos  Gra- 
corum annales  extare  , prater  nuncu- 
Mtos  canones  temporales , quorum  au- 
aorius  parum  apud  eum  valet  , quod 
multarum  rerum  inventa  in  ipfis  repu-. 
gnantia  tolli  nequiverit  , quamvisin  ea 
re  plurimi  multum  opera  , lludiique 
pofuerint . Vanum  igitur  & commenti- 
tium ell,  in  Gracorum  regno , 8c  mo- 
narchia poli  olympiades  ejufmodi  hi- 
lloricos  ^blica  auAoritate  diflinitos  , 
dcllinatolque  fuific. 

Illud  autem  vanius  , in  hac  monar- 
chia folos  Philonem  , atque  Eu^bium 
accipere  , qui  publicos , probatofque  an- 
nales fuerint  fecuti.  Etenim  Eufebius  , 
fi  eamaudloriutem  fuis  Chronicis  pof- 
fet  adjungere  , nullo  modo  reticuilfet 
fe  hujufmodi  annalibus  inharere  . Phi- 
lo  vero  Juiaus  nec  quatuor  monarchia- 
rum annales  Iiabuit , quod  illi  fidfo , fi- 
neque ratione  ac  teflimonio  tribuit  An- 
nius , nec  fi  habuifiet , quicquam  nobis 
attulifiet  commodi  . Nulla  enim  Philo 
aut  rerum  gellarum , aut  temporum  mo- 
numenta reliqui t . Nam  libellus  , qui 
de  temporibus  infcribitur , cum  fabu- 
larum plenus  fit,  nullius  gravis  audio - 
ris  ell  , nedum  Philonis . Audior  certe 
^us  libri  non  folum  mendacia  confe- 
dtatur  , fed  adeo  etiam  hilloria  rudis 
cll  , ut  folos  Hcbrzos  , nec  praterea 
quenquam  de  profanis  fcriptortbus  le- 
gifk  videatur  . Sed  hoc  nec  ita  multo 

pofl 


Ih  vitMm 
S»l$nu* 


X. 


qtO  Df  lUtiiWM  HijioYU  Auit. 


poft  (acis  abunde  oftendcmus.  Nunc  de 
Romanorum  quoque  annalibus  pauca 
dicantur  . Quinus  fuiffc  publicos  an  a- 
les  olim  , Cicero  in  a.  de  Orat.  lib. 
cft  audior  . Ab  initio  , inquit , rerum 
Romanarum  ufquc  ad  P.  Mutium  Pon- 
tiliccm  Maximum  res  omnes^  lingulo- 
rum  annorum  mandabat  Uteris  Ponci- 
lex  Maximus,  eflcrcbatque  in  album , 8e 
proponebat  tabulam  domi , potcftas  ut 
elfct  populo  cognnfcendi,  ti  qui  etiam 
nunc  annales  maximi  nominantur.  Pri- 
mo Item  de  legibus  libro  inducit  Atti- 
cum /ic  loquentem:  Nam  poli  annales 
pontificum  maximorum  , quibus  nihil 
« uH!i  i»,  potellefle nudius,  * fi  aut  ad  Fabium, 
cuawi  /f.  jgi  jd  Catonem  . aut  ad  Pifonem  ve- 
nws  I tamen  quid  tam  exile  , quam  i- 
fi,.  Ili  omnes  ? Annales  igitur  ifti  pontifi- 
f,m  Cttt.  cum  maximorum  a tempore  P.  Mutii 
rmij  f,-  intermilTi  funt , illifque  in  hiftoria  Ca- 
ra» , jj,  fibius  Pidor  , Pilo  , aliique  fuc- 
celTere  , graves  omnino  audlores  qui- 
“ dera  , fed  fine  publica  audloritate  ta- 
men . Nec  vero  audiendi  1'unt  , qui  e- 
iufroodi  Pontif.  Max.  annales  poit  Pu- 
bbum  quoque  Mutium  continuatos  af- 
Ierunt  , quod  hoc  loco  ^ud  Ciaro- 
nem  Atticus  eos  fe  vidilte  fignificet  : 
•videre  autem  nullo  modo  potuerit,  ni- 
li elTent  continuati , cum  Livius  prio- 
rum temporum  pontificios  annales  in- 
cenia a Gallis  urbe  interiifie  dicae . Non 
enim  interiilTe  dicit  omnes,  fed  plerof- 
que  . Qua  ex  re  non  fit , ut  fi  in  Li- 
vii manus  annales  ilH  pontificii  non  ve- 
nerunt , quoiiiam  rari  ex  incend  o re- 
lidli  luiu  , ne  m manus  quidem  Attici 
pervenille  exiftimemus,  qui  his  quxren- 
dis  majorem  forte  diligentiam  , & cu- 
ram adhibuit , quam  LfVius . Quamquam 
codices  ejufmodi  non  lemper  hominum 
diligentix  obveniunt , fed  rortunai . An- 
nalium igitur  Pontif.  Max.  ppll  Publium 
Mutium  faila  intermillio  e{t.  Etenim  , 
fi  ea  pontificum  diligentia  perfeveraf- 
fet , aut  annales  illi  publici  in  biblio- 
thecis , lemplifque  deorum  exurent  , 
nec  jam  multis  locis  animi  penderet 
Livius,  Sc  annalium incertitudinem cau- 
faretur,  nec  adeofxpc  in  notandis con- 
fulibus  , coniulumque  etiam  annis  er- 
raret . Nam  errafle  Henricus  Glarea- 
nus  per  quam  diligenter  ollendit  ; du- 
bitalle  de  perfonis  frequentilTime  Fabi- 
us Quintilianus  ait . 

Ac  decadis  primx  libro  fexto  Livius 
iple , qux  a condita  urbe  Roma  ad  ca- 
ptam eandem  a Gallis  urbem  , id  efi  , 


aa  Olympiadem  97.  quinque  libris  ex- 
polucrat , ea  oblcura  , 8f  parum  con- 
liantia  queritur,  tum  quod  ^rrarx  per 
eadem  tempora  literx  fiierini , tum  quod 
etiam  , fi  quat  m commentariis  Ponci- 
heum  , aliUque  publicis  , pnvatifque 
erant  monumentis  , incenfa  urbe  ple- 
raque mtenerini . Et  rurlum  in  odla- 
vo  libro  polteaquam  hilloricorum  Ro- 
manorum varias  , dilcrepantefque  fen-  • •* 

tentias  poiuic.  Nec  lactle  ell , inquit  , • 

aut  rem  rei , aut  au&orem  auflon  pra-  "! 

lerre  . Vitiatam  memonam  funebribus 
laudibus  reor  , talfilque  imaginum  ti- 
tulis , dum  familia  ad  fe  quaque  la- 
mam rerum  gellarum , honorumque  fal- 
lente mendacio  trahunt  , Inde  cene  & 
fingulorum  gclla , 8t  publica  monumen- 
ta rerum  Miifuta:  necquifquam  aqua- 
lis temporibus  illis  fcnptor  extat , quo 
latis  ceno  auClore  lietur . In  libris 
quoque  nono  d£  decimo , ut  loca  alia  • 

pratermittam,  facis  ille  aperte  docet  , 
quam  nullos  nabuenc  certos,  probacof- 
que  annales  , quos  in  fcribendo  leque- 
retur  . Oionytius  etiam  Halicarnalleus 
le  ejuimodi  amiales  publicos  mnume 
conlecucum  haud  oblcure  fignificac  . ' 

Cum  enira  hilloria  lua  fidem  conci- 
liare cuperet  , & veteres  fcriptorum 
Romanorum  hillorias  fe  confiiluille  te- 
llarctur , eorum  vel  maxime  , qui  gra- 
viiltmi  , & nobililfimi  fuerint  habiti  : , 

horum  cainen  annalium  publicorum  nul- 
lam q.nuino  mentionem  fecit  , la^u-  ' ■ 

rus  fine  dubio  , fi  ad.o  magnam  , ac 
certam  auctoritatem  luo  polfet  operi 
aujiccre  . Quid  multa  ? Julius  Caiar  , f*  «<Va» 
audtorcTranqui  lo,  inito  conlulacu  pri-^*^^ 
mus  omnium  inilituic , iqctam  lenatus 
quam  populi  diurna  aCla  conficeren- 
tur , de  publicarentur,  Qijo  Satyricum  • 
lUud  atcuiec.  Cupient  8e  in  adlareier- 
ri:  Plinianum  item  illud,  Milone  cau- 
fam  dtccnie  lateribus  ci^is  pluitle  , 
m ejus  anni  adla  relatum  cft  . Vete- 
rem ergo  Pontili.  Maxim,  morem,  qui 
Jam  diu  lucrat  interruptus , Julius  Cx- 
lar  piimus  omnium  renovavit . Nec  me 
prxteric  , Romanis  quondam  libros 
quoque  linteos  fuilTe  , qui  nihil  Iere 
pixeer  coniulum,  8e magillracu um  no- 
mina continebant . Sed  neque  hos  Li- 
vius vidit  , quoniam  incenia  urbe  for- 
te ht  «tam  perierunt  ; neque  ita  ho- 
rudi  au^oricace  permotus  ell , ut  non 
eos  interdum  ab  alus  citatos  neglexe- 
rit. Quin  Maream  Licinium  cum  libris 
linteis  luis  abquando  coarguit . Imo 

vero 


Ltier  Vndecmnt.  Caput  VI. 


321 


tlWo  & Tuberonem,  & Licinium  refert 
in  dilcrepanti  ^inione  utrumque  libros 
linteos  protulilfe  ; ut  incdligas  , libris 
idis  linteis  quam  tenuem , 8e  exilem  fi- 
dem haberet  Livius  . Qjiibus  ex  rebus 
hicile  Annius  refellitur  , oui  circa  fi- 
nem commentariorum  in  Pnilonem  fu- 
um  adruit,  Titum  Livium  publicos  an- 
nales Romanz  Monarchiz  fecutum  el- 
C;  , hujufque  Philonem  vedigiis  indi- 
lide  . Ubi  multum  omnino  de  gradu 
Philonem  fuum  dejicit  i qui  fi  publicos 
omnium  Monarchiarum  annales  habuit  , 
ut  paulo  ante  Annius  dixerat  , 'impru- 
denter fiuie  , ac  leviter  Livium  lecu- 
tus  ed  , quem  condat , primum  nullos 
publicos  annales  habuide  , deinde  in 
plerifque  dubitafTe  , denique  errade  in 
multis,  8e  ita  errade,  ut  errorum  quo- 
rundam  ab  aliis  evincatur  , quorundam 
• )•  ipfe  etiam  fe  arguat . 

Nec  patiar  , ut  quifquam  mihi  Fla- 
vium Vopifcum  Syracunum  opponat  ^ 
qui  in  vitam  1’robi  hitetur  , le  ulum 
libris  ex  bibliotheca  Ulpia  , regidris 
etiam  fcnbarum  porticus  porphyreti- 
, aftis  demum  fenatus  , ac  popu- 
li . In  vitam  vero  Aureliani  fcribit  , 
Aureluniim  in  libris  linteis  , qui  in 
Ulpia  bibliotheca  erant , ut  quotidia- 
na fua  a^la  feriberentur  przcepide  . 
Multo  vero  minus  illud  feram  , ut  mi- 
hi Diodorus  opponatur , qui  in  primo 
libro  aderit  , ex  veteribus  annalibus 
geda  le  ac  duces  Romanorum  cogno- 
viife  . Flavius  quippe  nihil  nili  libros 
linteos  reditiitos  , diligentiamque  Pon- 
tif.  Max.  non  antiquam  illam  , fed  a 
Iulio  Cqfare  primum  mdauratam  af- 
fert : Diodorus  autem  non  affirmat  le 
publicos  Romanorum  annales  nadhim 
ede  , fed  veteres  . At  hi  in  privatis 
monumentis  ede  potuerunt  . Ninil  igi- 
tur afferunt,  qui  intirzcorum,  Roma- 
norumque  Monarchiis  publicos  fuide 
annales  a|unc  , ad  quos  exteras  opor- 
teat hiftorias  revocare,  ut  ft  iis  con- 
fentiant  , approbentur,  reprobentur,  II 
didentiant . Odenfum  ed  enim  , nul- 
los neque  c Grzcis  , neque  e Roma- 
nis publieps  annales  extare : atque  ad- 
eo nullos  auctores  ede  , qui  fecundum 
ejufmodi  annales  Grxeorum,  Romano- 
rumque  fcripfcrint  aut  res  gedas  , aut 
temera  . Nili  forte  in  uno,  aut  alte- 
ro loco  audior  quifpiam  affirmet  , fe 
‘ eam  rem  , quam  fcribit  , ex  libris  lin- 
teis , aut  «lephantinis  , a^ifque  publi- 
cis excepifle  . Atqui  ex  una  parte  de 


tota  hidoria  judicare  dultidimum  e- 
rit.  Prxtcrquam  quod  li  quis  fuam  hi-  • 
doriam  dicat  publicis  hujus  , aut  ilhus 
Monarchiz  annalibus  confentire  : non 
continuo  publicam  ejus  Monarchiz  au- 
dloritatem  habet  . Alioqui  facile  , ac 
promptum  cuique  erit  , ad  omnem  e- 
tiam  fabulam  legentium  conciliare  u- 
no  mendacio  dicendo  ddem  . Id  quod 
Philo  hidoricus  apud  multos  obtinuit, 
qui  in  hidoriis  fuis  omnia  tempora 
quadrade  ad  veros  quatuor  Monar- 
cWrum  annales  , olerilque  fine  omni 
& ratione  , & tedimonio  perfuafit  . 
Hidoricum  dixi  i nam  verus  ille  Phi- 
lo graviflimus  philofophus  , idemque 
themogus  eruditiffimus  , ut  ab  impu- 
dentia , & mendacio  , iu  quoque  ab 
hidoria  feribenda  alienus  >iuic  . Eufe- 
bius  enim  , Hieronymus  , ac  Suidas  , 
qui  Philonis  opera  diligentilTime  enu- 
merarunt , nullum  opus  habent  , in 
quo  Philo  res  gedas  regni  cujufquam 
temporaqiie  notarit  • Ita  dodtis  omni- 
no viris  liber  ille  de  temporibus  in- 
feriptione  plane  ementieiite  videtur  ef- 
fe  fuppolitus.  Quz  resminifedis  quo- 
que argumentis  evincitur  . Priniun  il- 
lud  ed  , quod  libelli  ejus  audor  feri- 
bit  , dirpera  Salomonis  in  Ochoaia  de- 
fecide,  & Joas  , qui  illi  in  regno  fuc- 
cellit  , non  de  Salomonis,  led  de  Na- 
thanis  fuide  progenie  . Quod  quam 
falfum  fit  , e lacris  literis  ncile  pate- 
feit . puarti  enim  libri  Regum  cap.  1 1. 
ita  legitur:  Athalia  vero  mater  Ocho- 
ziz  videns  mortuum 'filium  fuum  , m- 
terfecit  omne  fci|^n  regium  . Tollens 
autem  Jofaba  filia  regis  Joram  foror 
Ochoziz  Joas  filium  ocboziz  , fura- 
ta ed  eum  de  medio  filiorum  regis  , 
qui  interficiebantur  , & abfeondit  eum 
a facie  Athaliz , ut  non  interficeretur  . 
Et  capite  duodecimo  : Tulit  Joas  rex 
Juda  omnia,  quz  confecraverant  Jofa- 
phat  , Joram  , & Ocbozias  j^tres* 
ejus  , &c.  Et.  capite  ft.  Anno  vtcefi- 
motertio  Joas  filii  Ochoziz  regis  Ju- 
dz  , &c.  Item  i.  Paralipomenon  cap. 
ai.  Nec  erat  ultra  fpes  aliqua  , ut  ae 
dirpe  quis  regnaret  Ochoziz , Scc.  Ed 
denique  m hanc  rem  przclarum  illud 
tedimonium  , contra  quod  nullus  ed  ai 
tergiverfandum  locus  , e prirai  libri 
Paralipomenon  capite  tertio  , ubi  in 
•odcr.tate  Salomonis  , verbis  nihil  olv, 
fcuris,  recenfetur  Joas  filius  Ochoziz. 
Id  quod  Matthzus explicate  confirmat, 
inquisns:  Jolaphat  genuit  Joram,  Jo- 
X raiQ 


122  tJuinan*  Hi/torU  AuSiorhate'. 


ram  auccm  gcnnit  Oziam  , Ozias  au- 
tem genuit  Joathan  , Joachan  autem 
genuit  Achaz  , Achaz  autem  genuit 
Eiechiam  . Generatione  ergo  & na- 
tura Ezechias  filius  erat  Jofaphat,  ac 
proinde  Salomonis  , ut  Matthaeus  ait  , 
& non  Davidis  edifto  in  filium  depu- 
tabatur , ut  aflent  Philo . 

Ecquis  igitur  eos  ferat  , qui  contra 
apeniflima  fcripturx  facrx  tcllimonia, 
ftirpem  Salomonis  in  Ochozia  defe- 
cifle  afTeverant  i Sed  ne  hic  quidem 
ille  Philo  finem  mentiendi 
facit . Tradit  quippe  & id  rurfum  , 
quos  fcriptura  nlios  Jofaphat,  fratrefque 
loram  appellavit  , eos  non  vere  filios 
Jofaphat  , germanofque  Joram  , fcd 
Nathanis  poflcros  fiiille.  Quod  ut  mi- 
reris , tmo*execreris  etiam,  verba  fub- 
feribenda  funt , qux  fecundi  Paralip.  li- 
bri cap.  11.  leguntur  . Dormivit  , in- 
quit , Jofaphat  cum  patribus  fuis  , & 
iepultus  efl  cum  eis  in  civitate  David  , 
regnavitque  Joram  filius  ejus  pro  eo , qui 
habuit  fratres  filios  Jolaphat  Azariam, 
& Jahiel , & Zacharum , 8c  Azariam  , 
& Michael',  & Saphatiam  . Omnes  hi 
Elii*  Jofaphat  regis  Juda.  Deditque  eis 
pater  fuus  mulca  munera  argenti  8c 
auri  , & penficationes  cura  civitatibus 
municiinmis  in  Juda  . Regnum  autem 
tradidit  Joram  , eo  quod  effec  primo- 
genitus . Surrexit  autem  Joram  fuKr 
regnum  patris  fui  : cumque  fe  conlir- 
maffet , occidit  omnes  fratres  ftios  gla- 
dio. <^o  in  loco  qu*  potell  eflH  tergi- 
ver&tio  , qu*  tdnta  intjrpretandi  licen- 
tia, qu*  tam  magnacomminifeendi  libi- 
do, imo  vero  qu*  t^infignis  impuden- 
tia , ut  eos  Elios  Jofaphat , verofque 
germanos  Joram  fuiffe  negemus  , quos 
non  fic  mMo  fcriptura  vocat,  fed red- 
dit etiam  caufam  , eur  germanos  fra- 
tres intelligi  neceffe  fit  ? Joram  , ait  , 
fratres  habuit  filios  Jofaphat  , ne  ali- 
* unde  fratres  exiflimares  : idque  etiam 
ne  dubitare  pCfles  , iterum  atque  ite- 
rum repetit : Omnes  hi  Elii  Jofaphat 
regis  Juda  . Deditque  eis  pater  fiius 
munera  multa  , regnum  autem  tradidit 
Joram  , eo  quod  cQet  primogenitus  . 
^id  autem  illa  commemorem  , qu* 
fine  omni  facro  & profano  tcllimonio, 
fineque  ulla  rationis  conjetlura  Philo 
tAe  ralfus  comromifeitur  > Ortam  litem 
•inter  filios  David  ex  Bechfabee  , Di- 
vidis edidlum  de  po Aeris  in  regnum 
quodam  ordine  fucceffuris , a rege  Joas 
onanes  feqnences  buiomios  truionuol- 


que  etiam  fuiA:,  a defolacion?  ad  ear- 
ceres  Joachim  %o.  annos  interfluzillii  , 
Mardochxum  decem  & odio  annis  *- 
utem  Jfaac  fuperaAe  , Machabxos  fi-’ 
mul  cum  pontificatu  etiam  ducatum  a 
domo  David  fubripuifTe  , unde  inimi- 
citias exortas  , multaque  alia  ejufmodi , 
qu*  partim  commenticia  funt  , paremt 
lacris  etiam  liceris  adverfa . Quid^  quod 
vel  in  humana  hiAoria  Philo  iAe  adeo 
f*pe  delirat,  ut  facile  dicenti  ipfi  cre- 
das, fe  in  ultimo  anno  *cacis  fu*  de- 
crepit*  libellum  illum  fcripfifle  . Scri- 
bit fiqUidem  , anno  Cyri  fecundo  Ag- 
g*um  & Zachariam  prophetaAej  item 
ob  mortem  Darii  HiAaipis  opus  effe 
impeditura , nec  adiri  potuiAe  Cyrum  , 
qui  bello  Tamyrico  erat  impheicus  i 
item  Cyro  Alfuerum  Prifeum  Arta- 
xerxem fuccefliffe,  qui  & plus,  quam 
IX.  annos  imperarit  , & Holofernem 
in  Jud*am  raiferic  i item  hunc  duos 
•Elios  habuilTe  , qui  de  imperio  con- 
tenderint, fed  cum  alter  eorum  , hoc 
cA  , Darius  Longimanus  , vidloriam 
fiiiflec  confccutus , in  ejus  primo  anno  Je- 
fum  hortantibus  iifdem  prophetis  cem- 
li  xdificium  aggrelTum  . Qu*  omnia 
Ifa  cAc  , & hiAoricts  probatis  o- 
mnibus  vehementer  repugnantia  , quis 
non  videt  t Itaque  miror  quid  in  men- 
tem Annio  venerit , ut  eum  librum  , 
qui  de  temporibus  inlcribicur  , in  quo 
multa  folfe  , pleraque  abfurde  , non- 
nulla contra  Icripcuram  etiam  dicun- 
tur , Philoni  atcrilxieric  viro  dodli Aimo 
& prudenciffimo  . C^is  enim  credat  , 
Philonem  Xerxem  illiim  Perfarum  re- 
gum omnium  apud  Grxeos  celeberri- 
mum ignoralTef  Darium  HiAafpis  cum 
Dario  Medo  Cyri  avunculo  confudif- 
fe  f AfTucrum  iUiim  , qui  opus  templi 
impedivit  , patrem  Longimani  exiiti- 
maAe  ? Neqipe  in  eos  errores  fblus 
ipfe  poflec  incurrere  , qui  utriufque  It- 
teratur*  & facr* , & probn*  runis  o- 
mnino  , & imperitus  eAec . Npn  ergo 
Philo  Jud*us  , CUJUS  ingenium  , ertw 
dicionem , facundiam  c&bravit  anti- 
quitas , audior  illius  libelli  fiiic  , fed 
homo  quifpiam  fine  ulla  bona  arce  , 
fine  eloquentia  , fine  ingenio  , fine  li- 
teris-. Nullo  certe  loco  Pliilo  ille  fal- 
ius  platonizat  , fed  ubique  non  modo 
indocle  , 8c  indifcrcel,  verum  inculte 
etiam , atque  inornate  loquitur . 

Sed  ut  eo  , unde  digreAa  eA  , re- 
currat oratio,  cum  Monarchiz Grxcz ^ 
atque  Roiuan*  nulli  nunc  publici  au- 


Ltbtr  UndecitnHt . Cciput  VI> 


Diles  extcnc  , nulliquc  omnino  audo- 
res , quorum  hiftorix  ad  lUiufinodi  an- 
nales cODvenianc  , & quadrent  , niiiti- 
rum  in  Ius  duabus  moiurchiis  regu- 
Ix  Annii  nulli  penitus  ufui  futurz  funi. 
Sed  & in  priofibus  duabus  monarchiis 
mihi  lane  videntur  otiofx,  ad  omncni- 
que  ufum  prorfus  inepix . Nam  tametd 
Medos , ac  Perlas  publicos  annales  af- 
tfh.  a.  t.  fervatos  habuilie  lacrx  literz  prodi- 
^ '*•  ’•  derunt  , Babyloniis  etiam  publicz  au- 
^ ^ Hoiiuiis  hiftorias  fuilTe , non  Jofephus 

modo  tellacus  etl  , ied  audores  alii 
nobiliiTimi  i ejufiiiodi  tamen  annalibus 
nos  hodie  caremus  , omnique  etiam  hi- 
ftorico  , quem  hofcc  annales  fecucum 
eflfe  cenum  , atque  exploratum  Iit  . 
Bcrofum  fateor  , quoniam  valde  pro- 
babile eft  , audoritate  publica  Chal- 
ozorum  billoriam  edidille  . Metallhe- 
nit,  !m  e.  nem  vero  publicum  1’erfarum  hilloii- 
r.  17.  & cum  fuiHecur  fatear > non  video,  quem 
7.  f.  1.  y./.  f j5  Indicas  fcriplifie  & in  Plinio  , Sc 
Jolepi»  leS'  > '■es  Perficas  non  le- 
gi  • Sed  quoniam  non  in  hoc  conten- 
fit.  i:i.  tionis  fumma  impendet , demus  illud 
J Annio  gfetis  : ficut  & id  quoque , Cte- 
Gnidium  in  Perlarum  & rebus  ue- 
kj  fttftrvm  Itis  , & temporibus  accipiendum  elle  . 

Videlicet  apud  Diodorum  in  tertio 
t„ntm  f*  Ctefias  ipfe  tellimonium  perhibet , Grx- 
eis  le  veros  , certofque  annales  Pcrla- 
(i-  fuo'  > Medorum  attulille  . Hoc  igi- 
rUm  fuit,  cur  quoniam  Ctefias  de  le  dicit  , cre- 
damus  illi.  Nam  Lucianus  Ctefiam  Gni- 
dium  ait  de  rebus  Indicis  fcripfitre  ea, 
fUtiM  iijh.  qux  nec  ipfe  viderit , nec  de  alio  nar- 
r.<  tmmti  rance  audierit : itaque  iidiulas  elle  . Ac 
V*""'’  . donemus  bxc  incerim  , nec  enim  de  o- 
^milibus  certandum  e(l  : illud  agamus  , 
titm , Ijnni.  quos  libros  Berofi , de  Mccallhenis  no- 
jL-H  MmcJt  mine  inferipeos  Annius  protulit  , eos 
ffnutu  ft.  njc  Berofi  elTe , nec  Meutlhenis . 

’v.>;  Berolum  porro  Annianum  non  verum 
ylTi!  u.'/t  efle  > ted  fictum  , Raphael  Volaterra- 
■ixiii  HMtd.  nus  libro  Anchropologiiz  decimoquar- 
fdt,m  m /•r.  co animadvertit.  Cui  Lpdovicus  Vives, 
plurelquealii  viri  do^iflirai  alTentiunt. 
;.'s.  Qu*  ""1“  re*  argumentis  idoneis  vi- 
it.  Ht  ttv.  ueiur  confici  poflie  . l^rimum,  quodBe- 
•Ofi.  rolus  ille  Annianus  Icribit  , Noe  prx- 
f.'**"/  ffT’  ptimores  filios  ,*Sem,  Cham  , 

u"i.  & Jaohet  , plures  alios  poft  diluvium 
Ctm.  9.  gcnuiAe : quod  facris  liceris  videtur  ef- 
le  contrarium  . Tres  ifti , inquit,  filii 
w > 8:  ab  bis  diliianinatum  efl 

•Alt  fdftm.  omne  genus  hominum  luper  univer- 
tid—p’4,  fam  terram  . Non  ergo  alii  filii  Noe 
r**  fuerunt  , qui  colonias  orbis  terrarum 


323 

prxcipuas , No:  jubente  , conlLtue-  /«>  .7*A»s. 
rint . Rxfert  deinde  , cum  Noe  ebrius 
jaaret , Chara  illius  virilia  conipre- 
hendili'e  , ac  tacite  fubmurmurando  'fiXuwt 
carmine  magico  patri  illudentem  , l\z-  r«nt. 
rilem  eum  perinde  , ae  callratuin  ef-  v 
feciffe  . Scribit  przterca  , Noe  in  Ita-  *• 
ham  ven  (Te  , naturaliumque  , & divi- 
norum libros  conlcriptos  Italis  reli-  • 
quifle ; eundem  quoque  Noe  Janum  il- 
lum extitiiic  , qui  primus  in  lulia  im- 
perant . ItemiNemrod  magis  lluduifie 
paci  , religionique  deorum  , quam  o- 
pulencix  , ideoque  translatum  a diis 
lubito  non  comparuilTe . Qux  commen- 
titia cfl'e  omnu  facile  ollendcrem  , ni- 
li quod  plus  etiam  uimio  hujus  volu- 
minis magnitudo  crevit  . Itera  ait  , 
hunc  iplum  Nemrod  AlTyrium  , Me- 
dum , & Magogum  in  Aliam  mifilTe  , 
qui  regna  condiderint  AlTyrium  , Me- 
num  , & Magogum.  At  hi  cum  e/Tenc 
filii  Japhec , vel  patre  , vel  avo  prx- 
cipiente , credibilius  eil  colonias  dedu- 
xilTe  : vel  certe  , ut  Genefeos  capite 
undecimq  dicitur  , is  iple  Deus  , qui 
Uivifit  linguas  eorum  in  Babel  , inde 
difpcrfit  cos  fuper  faciem  eundarum  * *• 
regionum  . Prxterea  narrat , Semirami- 
dem  'Babylonem  urbem  maximam  ex 
oppido  tecille  , & magis  illam  ^zdifi- 
ealfe  , quam  amplialTe  . iVi  venus  c 
contrario  Berofus  apud  Jolephum  , in 
primo  contra  Appionem  Alexandrinum 
libro  , feriptores  Grxeos  reprehendit  , 
qui  fallo  tradiderint , a Semiramide  Ba-  * 
bylonem  zdificatam  , & mira  opera 
ab  illa  circa  hanc  fuill'c  conllruua  . 

Ad  hxc  Berofus  Annianus  prodit , Cen-  ^ 
chrem  iEgypti  regem  Hebrxorum  ma- 
gia  in  mari  periille  . Quod  utique 
nullo  cl&*t  modo  a Jofepho  prxtermif- 
fum  , qui  cum  Hebrxz  gentis,  antiqui- 
tatem adverlum  Grxeos  conaretur  0. 
llcndere  , nullum  aut  prius  aut  antiquius 
cxprelTum  tellimonium  potuit-  Berofi 
proferre  , quam  ex  tertio  bbro  Chal- 
dxorum  , ubi  Nabuchodonoiorem  feri- 
pfit  templum  Judxorum,  civiutemque 
vallalie  , Berofus  infuper  Annianus  nul- 
lam occ  aperte  , nec  oblicure  Abraha-  ut.  i.  mK. 
mi  mentionem  lacit.  At  Berofus  ille  ve- f- 
rus  , ut  Jofephus  audor  ell,  Abraha- 
roi  implicite  meminit  his  verbis  : Polt 
diluvium  autem  decima  xute  , apud 
Chaldxos  erat  quidam  jullitix  cultor  , 
vir  magnus  & fyderalis  fcientix  peritus. 

Prxterea  Berofus  Sennacherib  regis 
Aflyriorum  gelta commemoravit,  quem- 
X s adimo*  ' 


;le 


'324 


2)<«  HumAH*  Htfim*  AiiiioyiL 


a Jmodum  Jolirphus , Hieronyroufque  te> 
MT.  fantur  . At  in  Bcrofo  Anniano  nulla 
rtt*"  *’’*  Sennacherib  commemoratio  eft  . Prat- 
^ terea  fidius  ifte  Berofus  in  Afcatade 

dedmo  odlavo  AiTyriorum  rege  finem 
hlAortar  fux  fecit  > poA  quem  tamen 
viginti  alii  reges  ufque  ad  Sardanapa- 
lum Babyloniis  imperarunt . Sed  hos 
• tamen  Berofus  nonomifit,  quin  eos  et- 
iam annumeravit  , qui  Nabuchodono- 
fori  Nabulaflaris  filio  ufque  ad  Cyrum 
in  imperio  Babylonico  luccelTcre  * ut 
Jolephus  contra  Appio,  libro  primo  , 
Divuique  Hieronymus  in  Dani,  j.cap. 
affirmant . Atque  Metafthenes  Annia- 
nus , cum  trigintaodlo  AiTyriorum  re- 
ges a Saturno  ad  Sardanapalum  nume- 
sollet  , tempufque  etiam  regni  cujufque 
eorum  AibjecilTet  ! in  his  omnibus  fe 
Berofum  fequi . atque  adeo  ejus  fe  ver- 
ba exfcribere  telhtus  e A . 

Ne:  vero  dici  poteA  , libellum  iAum 
d:  antiquitatibus  fragmentum  effe  Be- 
rofi  , non  integrum  opus,  quoniam  vel 
Annius  ipfe  nobis  tanquam  integrum  o- 
pufculum  vcnditavfi . Manethoii  quoque 
Annianus  aperte  dicit  fe  inde  niAori- 
am  exordiri  , lihi  finem  hiAoriae  fu* 
Berofus  fecit  . lia  in  fupplemento  Ma- 
nethon  decem  & odto  regibus  tferofi 
quatugrdccim  alios  adjecit  , quos  ii  a 
Berofo  accepMec  , nullo  pado  inficia- 
retur.  Fidius  cA  ergo  Berofus  ille  An- 
nianus , non  mancus . Quid  quod  a- 
pud  audlore»  veteres  Bermuj  non  o®- 
uyptiorum , non  Lybtcorum , non  Cei- 
tioerorum  , non  Italorum  , non  Ger- 
mmorum,  fedChald*orum  fcripfit  hi- 
Aoriam  ? Annianus  vero  iAe  *que  ho- 
tum  omniu  n regnorum  hiAoricum  fe 
prxbet . Nullum  certe  probatum  audio- 
rem  invenies,  qui  Berofum,  nili  in  re- 
bus Chaldaicis  teAem  excitet  verita- 
tis . Atqui  , fi  auclor  gravillimus  res 
alias  fcripfiiiet  , flne  dubio  iii  cis  ab 
aliquo  *el  Hebr*o  , vel  Graco  , vel 
latino  audlore  aliquando  citaretur . Sed 
nefeio  an  Berofum  iAum  fatius  fuiAet 
nulla  argumentatione  conficere  . Res 
quippe  ita  prifeas  mnnorix  prodit , ut 
licet  ialfas  inielligere  per  tui  animi 
conjeduram  poliis , arguere  tamen  per 
illarum  vetuAatenr  nimiam  non  polus  . 
In  rebus  enim  ejufmodi  quo  quifque 
improbior  eA  , eo  majorem  habet  fin- 
gendi licentiam  , adeo  ut  de  libris  qui- 
dem totis  , & audloribus  , quemadmo- 
dum ait  Fabius  , mentiatur  tuto  , quia 
icveairt  • qui  hunquam  fuere « nonpof- 


funt ; de  rebus  autem  ipiis  veltutiflime 
mentiatur  , quia  nulli  teAes  produci 
queunt  , qui  non  fini  pueri , il  contra 
veterrimos  proferamur.  Qua  in  re  cum 
Epilcopus  quidam  noAras  deptehenfus 
ellet  f*p;  peccalT:;  (eos  enim  audlo- 
res  cicarat  interdum  , quos  nulla  un- 
quam habuit  rtas,  eas  res  olim  geAas 
f^pferat  , quas  nulli  homines  edide- 
runt ) refponuit , referre  nihil , in  hiAo- 
ria  lic  an  aliter  omnino  feniias  , quod 
omnia  elTent  ambigua  , nil!  qux  lacris 
liceris  concinerentur  . Indigna  quidem 
Epifeopo  , coque  Theologo  lencemia  . 
Nam  ruiheus  homo  8e  vanus  fi  hxc  di- 
cat , non  eA  mirum.  S.d  ut  eo  rever- 
tamur unde  difcelfimus  , facilius  dico 
cITe  , Berofum  iAum  Annianum  conte- 
mnere , quam  refellere  . Nam  viris  do- 
dlis  ipfa  libelli  l:dlio  fatis  magna  per- 
fualio  eA,  indodlis  perfuadere  nihil  at- 
tinet. Suo  Derofofrumcur  licet.  Quem 
lolum  de  temporibus  inlcriptionum  qua- 
rundam , per  annos  quadringentos  o«o- 
gima  ance  Ninum , Se  Phoroneum  fup- 
pucalTe  , Annius  aic  Plinium  aetigilTe : 
cum  Plinius  tamen  nihil  aliucT  tradat  , 
quam  Berofum  ufque  adeo  AArologia 
enituifie,  ut  Achenienfes  ei  ob  divinas 
prxdifliones  publico  in  gymnaiio  Aa- 
tuam  inaurata  lingua  Aacuerinc . Fruan- 
Ctir  itaque  , ut  dixi  , Berofo  fuo  , fed 
Plinii  audloritate  non  fixiaatur  : imo 
ne  probabili  ceAimonio  ullo  quidem  , 
aut  ratione  aliqua  confcntanca . Illa  e- 
nim  ridicula  elt  , Hieronymum  Berofi 
hujus  verbis  quandoque  ud  i quafi  ve- 
ro commento  locus  eAe  poflec  , nill 
Berofus  iAe  fidlut  veri  Berofi  quxdam 
verba  compilalTec . 

Sed  jam  Annii  MetaAhenem  , quam 
fieri  poterit  brcvillime  , explodamus  . 
Non  autem  perfequar  errata  nuuu- 
ta , qux  in  parvo  vMumine  plura  fum . 
Tantum  qux  funt  nujora  videamus  . 
Scribit  igitur  monarchix  Perlicx  re- 
ges, Sc  tempor^  in  hunc  modum:  Bal- 
laAare  interfrdo  , regnaverunt  fimul 
Cyrus,  & Darius  annts  duobus,  inde 
Ibius  Cyrus  duobus  8c  viginti  . Filius 
Darii  Prifeus  Artaxerxes  Ailiierus  an- 
nis viginti  : liltione  interea  lumpca 
de  iaaione  Tamyrica  , qux  per  do- 
lum patruum  iraUidcrat  Tamyrx  , hu- 
jus duo  filii  Cyrus  Artabanus,  8c  Da- 
rius Longimanus  fepeem  menlibus  pro 
imperio  dimicaverunt , Si  iepdmo  men- 
k Longhnano  vifloria  celht  , regna- 
vicque  annis  feptem  Sc  triginta  . Ejus 

libas 


Liber  Urtdecfikut , Cap.  VL  325 


filius  Darius  Nothus  annis  decem  & 
novem  , magnus  Artaxerxes  Darius 
Memnon  annis  quinquaginta  quinque  , 
Artaxerxes  Ochus  fex  & vigiiui  , no- 
llra  artate  Arfes  annis  qtiacuor  , Da-' 
rms  ultimus  fex  . Hos  quoque  rc"es  , 
U.  tempora  eodem  ordine  , eildem- 
que  p^e  verbis  Philo  Annii  notavit  , 
ut  eundem  fuilTe  utriulque  fabulae  arti- 
ficem fufpiceris,  vel  potius  intelligas  . 
Hoc  folum  addit  Philo  , videlicet  ex 
Hebrforum  officina  , Affuerum  iftum 
Nabuchodonolorcm  cHe  , cujus  res  ge- 
ftas  Judith  feribit  hiftoria  . Illud  au- 
tem in  primis  rogo , ecquis  ille  ell  Pri- 
fcus  Artaxerxes  Aflucrus  , qui  patrem 
habuit  Darium,  patruum  Cyrum  , qui 
Cyro  in  imperio  fucceffit  , qui  viginti 
annos  regnavit  , qui  & Nabuchodono- 
for  hiit  , cujus  exercitum  , Princi- 
pemque militiae  Holofernem  mulier  u- 
ua  deturbaverit  , qui  denique  duos  fi- 
lios fortitus  ell  , Cyrum  Anabanum  , 
& Darium  Longimanum  ? Sane  Cam- 
byfen  refpondent  effe.  Id  ramque  Me- 
tallhenes  paulo  ante  fcripferat  , Cy- 
rum , & Darium  fex  annos  prius , quam 
Babylonem  caperent  , bellum  Tamyrx 
reginx  illaturos  , regnum  Pirlicum 
Cambyfl  filio  refignalfe.  Id  etiam  hi- 
Aoricorum  omnium  confenfione  prodi- 
tum eft,  Cambyfen  flatim  a Cyro  Per- 
farum  imperium  tenuiffe  . Afluerus  er- 
go ille  idem  , qui  & Cambyfes  fuit . 
At  vero  qux  in  ptiico  Affuero  five 
adjundla  , five  antecedentia  , confe- 
quentiaque  ponuntur , adeo  funt  a Cam- 
byfe  aliena  , ut  etiam  contraria  eife 
Videantur . 

Primum  enim  Darius  Cambyfis  pa- 
ter non  fuit  , fed  Cyrus . Id  quod  non 
Herodotus  modo  , Jofephus , Hierony- 
mus , fedf  univerfi  Scriptores  Grxci  , 
Latinique  tellantur.  Cujus  omnino  rei 
illud  quoque  argumentum  ell  , quod 
Cyri  parenti  Cambyfes  nomen  erat  , 
ut  hiflorici  uno  ore  dixerunt  omnes  . 
Darius  autem  nullum  majorem  habuit  , 
qui  Cambyfes  vocaretur  . Confentane- 
um  efl  ergo  , Cambyfen  lilium  Cyri 
hiiffe , non  Darii  . Pfzterea  , Ii  Cam- 
byfes Darii  filius  fuit , certe  Dario  mor- 
tuo in  legnum  patris  fucceffiffet  : at 
Dario  mortuo  Cyrus  folus  Perfis , ac 
Medis  vigintiduobus  annis  imperavit  , 
ut  etiam  Metaffbenes  , & Philo  con- 
teffi  funt.  Non  ergo  Dani  filius  Cam- 
byfes luit  , fed  Cyri  , cui  in  imperio 
lucceffit  . Prxterea  , cum  Mo:.archia  a 


Medis  in  Perfas  per  Cyrum  fuerit  iranf- 
laia,  ecquo  padto  venlimile  fit  , Hliuiii 
Darii  Meai  in  Monarchiam  luccefliff'-*  , 
lilium  Cyri  Perfx  non  fucceffille  i Sed 
quid  ego  demens  eam  rem  conor  ar- 
gumentis dcmonflrare  , qux  cum  ex 
hillorix  fide  pendeat  , hiltoricis  omni- 
bus confeutientibus  memorix  prodita 
fit  ? Nihil  profedto  necefle  eft  , con- 
tra cum  ratione  pugnare,  quem  omni- 
um & eccleftallicorum , 6c  profanorum 
audloritas  vincit  . Simile  eft  , quod 
deinde  fubjicit  , Cyrum  patritum  fuii- 
fe  hujus  Alfueri.  Fuerunt  igitur  Cyrus 
PerCa  , ac  Darius  Medus  germani  fra- 
tres, quod  cum  ratione  etiam  pugnat  . 
Atque  auflores  univerfi  alios  paren- 
tes Dario  Medo  , alios  Cyro  IVrff  hi- 
iffe fcribuBt  . Quod  rurfum  tertio  lo- 
co addit,  Affuerum  iftum  viginti  annos 
imperaffe  , illud  hiltoriis  item  omni- 
bus adverfum  eft  . Apparet  autem  in 
hoc  effe  confidum,  utbilioria  libri  [u- 
dith  fub  illo  feripta  videatur  : id  quod 
Eufebius  in  chronicis  magis  refert  quam 
fequitur  . Traditio  quippe  Hcbrxorum 
eft  , qux  nec  idoneo  tellimonio  , nec 
probabili  ratione  confilUt.  Jofephus  fa- 
ne  repugnat , qui  libro  Judaic.  antiqii. 
undecimo,  capite  fecundo  , Cambyfen 
ait  f^timo  anno  regni  fui  mortem  op- 
petiiUe . Sed  & Eufebius  Cambyfi  odo 
folum  annos  imperii  tribuit  , Herodo- 
tus vero  feptem  annos  & menfes  quin- 
que . At  Nabiichodono'br  , qui  in  li- 
bro Judith  commemoratur  , plures  et- 
iam , quam  ij.  annos  imperavit  , ut 
cap.  1.  habes  . Non  ergo  Cambyfes 
Nabuchodonofor  ille  fuit  . Prxterea 
omnes  hillorix  produnt  & Cambyfen  , 
& Cyrum,  cui  ille  in  regno  fucccffic  , 
reges  Medorum  , Perfarumque  fuiffe  . 
At  Nabuchodonofor  libri  Judith  nuf- 
quam  aut  Medorum , aut  Perfarum  rex  , 
fed  ubique  & Affyriorum  fuiffe,  & re- 
gnaffe  m Ninive  civitate  magna  dici- 
tur. 

Ad  bxc  fJ  Cambyfes  Medix  rex 
erat  , ut  vere  erat  , quomodo  Nabu- 
chodonofor is  fuit  , qui  Arphaxad 
regem  Medorum  obtinuit  > Ntmpe 
quamvis  fingere  noftro  arbitratu  libe- 
at id  , quod  Philo  Annius  facit,  Ar- 
phaxad fadion-s  ramyricx  fautorem  Al- 
lyrKS  , Medos  , ac  Perfas  ad  dcledio- 
nem  cumpuliffe  , at  non  proinde  ta- 
men regem  eum  Medorum  feriptura 
appellaret  . Pan  etia^n  ratione  Perfa- 
tum,  Alsyrionimque  rex  Arphaxad  ille 


326  Z>  Humant  Hl/lont  Auii. 


vocaretur  . ? quod  Nabuchodo- 

no(or  tum  etiam  rex  Afsyriorum  tuil- 
le  dicitur  , cum  Arphaxad  regem  Me- 
dorum luperavit  . ^a!c  ergo  Philo- 
nis commentum  e(l  , Arphaxad  cum 
Periis  ac  Medis  AIsyrios  quoque  ad  de- 
feflionem  compulifse  ? Preterea  , Ar- 
phaxad ille,  contra  qurm  Nabuchodo- 
nofor  depugnavit  , civitatem  Medix 
llorentilfimam  condidit , cui  nomen  Ec- 
baAnis  , ut  fudith  i.  capit,  legitur  . 
Ac  civitas  hrc  multis  ante  Cambyfen 
annis  erat  xdificata  , a Diocle  vide- 
licet , quinto  Medorum  rege  , quem- 
admodum Eufebius  celdacur  in  chroni- 
cis , itemque  m primo  libro  Herodo- 
tus. Necexcidit  mihi  fcriplilTe  in  ter- 
tio Diodorum,  Ecbatana  ante  Semira- 
midem  condita,  in  quibus  regiam  quo- 
que illa  xdihcaric  : Plinio  vero  in  6, 
c.  14.  Seleuci  xdificium  e(Te  . Verum  , 
quoniam  non  confulto,  Icdcafu  m hu- 
jus rei  mentionem  incidi  , fatisfaciam 
ucrique  quafi  prxtcriens  quam  brevif- 
lime  . Diodorus  primum  (xpe  ac  mul- 
tum in  hiiloria  nugatur  . Eandem  cer- 
te habuit  , ut  exteri  Greci  , mentien- 
di libidinem.  Quid  enim  levius  in  men- 
tiendo , quam  Grxcix  regio  vana  , & 
.id  omnem  impulfum  mobilis?  Nifi  for- 
te Diodorum  defendit  titulus  libri  e- 
jus,  qui  nuuc  unus  exeat,  de  antiquo- 
rum fabuloiis  geifis  inferimus,  qui  quo- 
niam inferiptioni  fux  iple  refpondet  , 
neminem  tallii  . Quod  enim  promife- 
rat,  idem  exolvit  . Nam  quod  Plinius 
in  prooemio  totius  operis  aflctit , Dio- 
dorum apud  Grxeos  primum  defiilTe 
nugari  , id  facile  ex  orationis  Plinia- 
nx  contextu  intelligitur  non  ad  hifto- 
riarum  faliiiatem  , led  ad  inferiptio- 
niim  vanitatem  peninere  . Grxei  enim 
audlores  inanes  ventofafque  inferiptio- 
nes  libris  fuis  paffim  prxponebant . At 
Diodorus  , ut  Plinius  ibi  retere  , li- 
brum fuum  nullo  levi  vanoque  indice 
invidiofum  fecit  , ut  priores  , fcd  bi- 
bliochecx  hiftoriam  infcriplit . Non  er- 
o Diodori  nos  urgivic  au^oritas  , 
qux  de  Semiramidis  magnificentia  , 
& in  Ecbatanis  cxcruila  regia  Grx- 
cis  fabulis  decantata  lunt  , ea  ipfc  vel 
retulerit  , vel  etiam  fuerit  fecutus  . 
Plinius  vero  iis  , qui  urbes  prxclaras 
condiderunt  , nobilitandis  fxpe  falli- 
tur. 


Sed  ad  rem  . Cum  Arphixad  eum  , 


fieri  non  potcfl  , iir  Cambyfes  Nabii- 
chodonofor  ille  incelligacur  , qui  ab 
Arphaxad  Ecbatanarum  conditore  vi- 
floriam  reportavit  . Prxterea  , Nini- 
ve tempor:  regni  Perfarum  a Babylo- 
niis vallata  fuerat  , ut  Nahum  vatici- 
natio indicat  . Nec  Pcrfis  monarchiam 
ocaipaiuibus  regem  proprium  hpc  ci- 
vicas habuit.  At  Nabuchodonofor  , 
cujtis  in  libro  fudith  mentio  efl  , re- 
gnabat in  Ninive  civitate  magna:  non 
Igitur  qux  Judith  hifioria  refert  , ea 
fiib  Ca.nbyfe  , fed  , ut  vere  Carion 
fentit  , ante  Perfarum  imperium  gefta 
lunt  . Nec  , ut  ab  hac  lententia  difce- 
dam , Achioris  me  verba  movent,  qux 
cap.  5.  referuntur  . Qaonianj  ante  in- 
fi®nem  illam  captivitatem  Babylonicam 
afflixit  aliquoties  Dominus  omne  femen 
Ifrael  , & tradidit  eos  in  manus  diri- 
pientium nunc  itgyptiorum , nunc  Sy- 
rorum , nunc  AfTyriorum  , nunc  Mod- 
bitarum  , & Ammonitarum  , donec  tan- 
dem projecit  eos  a facie  fui  . Quia 
vero  in  varias  regiones  captivi  addu- 
dii  funt , fed  brevi  tempore  reduxit  eos 
Dominus  in  terram  fuam  , idcirco  in 
libris  Regum  ejuimodi  minus  celebres 
captivitates  filentto  premuntur  . Nara 
& Judic.  cap.  j8.  cujufdam  captiviu- 
tis  meinio  fit  , quam  Cajetanus  vere  , 
ut  ego  fentio  , dicit  in  libris  Regum 
prxtermiflam . Non  enim  , ait  , omnia 
fcnpta  funt  . Non  itaque  Achior  de 
captivitate  illa  inflgni  Babylonica  lo- 
quitur , fed  de  alia  quapiam  . Judith 
porro  xtate  templum  Hierofolymita- 
num  non  erat  everfum  , nec  civitas  i- 
pfa vallata.  Iterum,  ait,  poflident Hie- 
rufalem  , ubi  lunt  lantfa  Saiiflorum  . 
At  regnante  Cambyfe  & everfum  tem- 
plum erat  , & nondum  civitas  intlau- 
rata.  Manet  igitur  , ea  , qux  ipflus 
Judith  narrat  tultoria  , non  efle  ad 
Cambyfen  referenda  . Merito  igitur  Af- 
fuerum  iflum  pnfcum  Artaxerxem  ne- 
gant ullum  fiiille  quidam  : quoniam  re 
vera  , qualem  Meullhenes  Philoque 
deferibunt  , nullus  fuit  . Qui  etiam  fi 
fuilTet  , fi  a Cyro  flatim  imperavit  , 
Longimani  profecto  parens  non  tuif- 
fet  . Ecquis  enim  dubitet  , poft  Cyri 
& Cambyfis  regnum  Darium  Hiflalpis 
Pcrlaruin  dominationem  adeptum  , cui 
Xerxes  filius  in  impeno  luccefferit  > 
Nimirum  id  Herodotus  , Jullinus  , O- 
rofius , exterique  feriptores  profani  tra- 
diderunt , atque  univerfi  etiam  vete- 
res ecclefiaflici  Jofcphus,  Clemens,  A- 


Liher  Vndecimut,  Cap.  VI.  . > 327 

phricaniis,  Hippolytus,  Eufcbius ,Hit-  fione  eft  , hunc  , quoniim  erat  maxi- 
ronynuis  . Hieronymus  certe  eam  reni  mus , poMllimum  inledhremr.  Creda- 
noii  tanquam  dubiam  & incertam , fed  mus  itaque  potius  Herodoto  , Thucy- 
tanquam  perfpiciiam  atque  conAantem  did/,  Jaltino.OrolIo,  Aphricarto,  Lu- 
prodidit  in  Danielis  caput  Teptimum  , febio  , Hieronymo  , t>fepho  , caiicril- 
inquiens  : Tres  ordmes  , qiii  erant  in  qne  audtoribus  probatiiiimis , quam  Me- 
ore  bcAia:  , quidam  tres  reges  poA  taAheni  huic , non  veteri  & erudito  , 
Cyrum  fuiffe  Perlariim  autumant  , & fed  recenti  , rudi  , fine  fenfu,  Anefa- 
qux  illi  funt  nomina  , reticent.  Nos  pote,  ignoranti,  atque  adeo  impuden- 
vero  cum  poA  Cyrum  , qui  regnavit  ti  : nempe  qui  polliceatur  fcripturum 
annis  triginta,  fciamus  apud  Perlas  re-  fe  regum  PerJarum  tempora , ut  inan- 
gnaAe  Cambyfen  filium  ejus  , & fra-  naiibus  publicis  liquide  & vere  digc- 
tres  Magos  , & deinceps  Darium , cu-  Aa  fune  , Reges  imoque  , 8c  nomina  , 
jus  fecundo  anno  coeptum  eA  atdifica-  quam  apud  cos  I^Jlendidinime  regna- 
ri templum  in  Hicriilalem* quintum  , tum  eA  : Sc  tamen  eos  Reges  omittat , 
Xerxem  filium  Dani  : fextum  Arta-  qui  in  Perfis  magnificentifllme  atque 
banum  : feptimum  , Artaxerxem  Lon-  ampliAime  regnaverunt . 
gtmanum  : oflavum , Xerxem : nonum  , Nec  me  fiigit  , Joannem'  Carionmi 
Sogdianum : decimum  , Darium  No-  operofe  etiam  coniendiAe , ut  iifiir 
thum  ; undecimum  , Artaxerxem  Me-  Eulebium  , Hieronymum  , ac  reliquos 
mnonem  : duodecimum  , Artaxerxem  audlores  graves  , & MetaAhenem  l*er- 
Ochum  : tertiumdecimum  , Arfen  O-  fam  illum  nulla  efle  repugnantia  vi- 
chi  filium  : quartumdecimum , Darium  deretur.  Ita  in  fumma  dtfeordia  ac 
Arianis  filium  , qui  ab  Alexandro  fu-  diAenfione  pacem  conciliare  nititur  , 
cerAus  cA  : quomodo  tres  reges  Per-  & qua:  diferepant  plurimum  ,^a  face- 
tiarum fuiffe  dicemus?  Hadlenus  Hiero-  re  ut  conlentiant  vel  maxime.  Pri- 
nymiis.  mum  ergo  ait  Carion  , Affuerum  illum 

Sane  A in  Regum  Perfarum  ferie  prifeum.  Darium  HiAafpis  ii^lligi  o- 
aut  fratres  Magos  , aut  Artabanum  , portere  . Qua  una  ex  re  totmn^difce 
aut  fecundum  Xerxem  Ave  Thucydi-  Caflonem . Quid  enim  flultius  .dici  po- 
des  ,-feu  quifquam  alius  hiAoncus  prz-  tuit  , qtiam  Darium  HiAafpis  patrem 
tenent  , nihil  mirum  efie  debet : quo-  habere  Darium  Medum  , patruum  Cy- 
niam  illi  vel  breviAimo  tempore  im-  rurfi  , filium  Longimanum  ? His  enim 
perarunt , vel  certe  eo  quoque  brevi  attnbutis  pmcum  illum  Affuerum  Me- 
tempore  de  imperio  cum  alus  conien-  taAhenes  cumulavit . Qiiid  autem  a 
derunt  . At  D<rium  HiAafpis,  &Xer-  Dario  HiAalpis alienius,  quam  publico 
xem  Wium  ejus , qui  potcntiffimus  rex  edidto  vetare  , ne  templum  Hierololy- 
atque'  ditiffiinus  adverfum  Crxciam  mis  inAauraretur , quod  Affuero  ilk 
innumerabilem  duxit  exercitum  , & ea  prilco  Philo  Annianus  affignat  ? Nam 
geffit  , quz  Grzcorum  & Latinorum  caufa*  a Canone  redoitz  , cur  a Me- 
gentilium  a»  fidJ  um  hilloriar  narrant  j caAhene  Xerxes  fiierir  omiffus  , utque 
nos  inquam  duos  tam  excellentes  ac  adeo  ridiculz  & ineptz  funt  , ut  non 
przclaros  reges  lilentio  tranfire  , ex-  fine  a me  in  przlentta  referendz  . At- 
trema  ignorantia  , ne  dicam  impudeo-  que  eas  omnes  figillatim  Joan,  Verga- 
tia  ell . Etenim  hos  in  Perfis  regnaf-  ra  canonicus  Toletanus , vir  Grzcz  ac 
fe  fi  quis  neget  , negare  etiam  pote-  Latinz  linguz  pentillimus  in  libello  8. 
rit , CoiiAantinum  Theodofiumque  Ro-  quzA.  Hilpane  edito  accuratius  r-*fu- 
mz  imperaffe  . Non  enim  plures  gra-  tavit  . Cujus  nos  opera  & diligentia 
viorefque  hiAoricihoc,  quam  illud  af-  multum  hoc  loco  adjuti  lumus.  Malu- 
firmant  . Atque  Herodotus  & Thucy-  mus  enim  , quod  nos  Plinius  admo-  s» 
dides  de  his  videlicet  fui  feculi  regi-  nuit  , mutuum  omnino  reddere  , quam 
bus  ita  loquuntur,  ut  non  res  aunitas,  in  furto  deprehendi  ^ Illud  enim  Bafi- 
fitd  vilas  narrare  videantur . Nec  fi  hi-  lii  przceptum  femper  nobis  probatum 
Aoriz  fiiz  Herodotus  fabulas  mifcet  , cA  , fi  quid  ex  alio  difeitur  , minime 
idcirco  fides  illi  abroganda  eA  in  re-  celandum  i more  pravz  mulieris,  quz 
bus  lui  temporis  publicis  & inanifeAis , partus  nothos  clam  fupponit  : quam- 
in  quibus  nullus  erat  fidioiu  locus  . A-  obrem  fcrmoms  & dodlrinz  patrem  in- 
lioqui  Plutarclu  qui  minimos  quofque  gciiue  manitellandum  . Qaibus  rebus 
errores  Herodoti  pcriccutus  repreben-  dcmooAratis , omni  luce  clarius  appa- 

X 4 rct. 


328  De  Humans  Hlfloris  AuHor itate. 

rct  , itl  quod  hujus  orationis  iniliiutum  ni  Mcdi  lu  chronicis  nufquam  meminir , 

erat,  Annii  regulas  in  hillonx  judi-  n;c  lub  co  nomine,  nec  fub  nomine 

no  utiles  ede  non  polle  : Quando  ne  Ciaxaris , quo  eum  appellat  Xenophon . 

cx  his  quidem  poflerioribus  Chaldzo-  Non  ergo  Eulebius  Icripltt , Cyrum  an- 

rum  , ac  Perfarum  monarchiis  annales  te  interteftum  elle  , quam  Darius  Me- 

uUi  publici  relifti  lunt  , nec  audloris  dus  Babyloniam  c!pillec  , cum  Darium 

cujulpiam  monumenta  , qui  hiilonam  omnino  Medum  in  chronicis  prztermi- 

luam  ad  veram  certamque  eorum  an-  ierit  . Heroaotus  autem  nihil  eiulmodi 

naiium  formulam  compofuerit  . Quo-  fcriplie , quale  illi  Annius  impingit . Da- 

circa  Jofephum  , Eufcbium  , Hierony-  riura  Hidafpis  filium  Eufebius  , Hero- 

mum  , carterofque  probx  fidei  audio-  docufque  commemorant : ille , ut  folet , 

res , in  Perfarum  aut  rebus  geltis , aut  breviter  regni  tempora  notans , hic  la- 

temporibus  explodere , quod  Metafthe-  tius  ejus  gella  defcnbens  . In  quibus 

ni  huic,  & iis,  qid  praetexuntur,  Su-  illud  refertj  Darium  Hillafpis  Babylo- 

fiaiiis  annalibus  non  cohrreamt  , ma-  nem  , qux  a Perlarum  imperio  defece- 

gnum  iiilcitiz  , imo  vero  etiam  terne-  rat,  iterum  & obfidione  cinxilTe  & ex- 

ritatis  argumentum  ell  . Qup  loco  Jo-  pugnalTe  . Atque  ^hinc  turpis  Annii  er- 

annes  Driedonis  vehementer  erravit  , ror  extitit . Cum  enim  audilTet , Hero- 

14^0  quod  ad  Theologix  diligentiam  dotum  feribere,  poli  Cyri  mortem  Ba- 

pertmet,,  plane  dodlusj  quod  ad  hido-  bylonem  a Dario  capta  n , exilltmavic 

rix  humanx  cognitionem , valde  rudis . ^ eum  de  Dario  Medo  mtellexilTe  i cum 

Qui  cum  in  hxc  Annii  volumina  inci-  Darium  Hidafpis  fine  dubio  Herodotus 

ddlct , & Berofi  Chaldxi , Metafthenis  exprelTerit . Nam  a Cyro  fcmel  expu-  * ^ t- 

Perfx,  Cicfix  Gnidii,  Philonis  Judxi  , gnatam  Babylonem  primo  libro  dixerat, 

Diodori*Sicnli  , Bibliothecx  Sufianx  , Deinde  in  tertio  ea  iterum  capta  Dari- 

Septiuguiu  feniorum  excitatio  inani  um  Hillafpis  potitum  affirmat  , muros  • 

verborum  fonitu  illius  complevitiec  au-  ejus  circumcidifTe  , & portas  omnes a- 

res  i ad^ufebii  , Jofephi  , Hieronymi  molitum  elFe  , quorum  neutrum  Cyrus 

vocem  ^pido,  q^uam  gravem  oWur-  fecerat  prius  eidem  a fe  captx . Abeat 

duit.'Qjianto prudentius ecclefia,  tjSx,  ergo  nunc  Anaius  , & dii^,  Herodo- 

cum  Adam,  Enoch,  &Noeauidara  li-  tum  , & Eufcbium  fomniflfe  . Annius 

belli  producerentur  , eos  noluit  rjeci-  ipfe  re  vera  potius  fomniat , qui  e duo-  ‘ 

pere.  Quoniam,  ut  Augudinus ait , quo  bus  hominibus  Dano  Medo  , Sc  Dario 

in  audloritate  non  edent  * nimia  fecit  p-rfa  unum  facit  , exque  duabus  Ba- 

antiquitas  , propter  quam  videbantur  bylonis  expugnationibus  item  unam  . 

habenda  ede  fulpedla  , ne  proferren-  id  quod  proprie  dormientium  , & fo- 

lur  falla  pro  veris  . Nam  8e  jproferuo-  mniantiumed. 

tur  quxdam  , qux  ipforam  ede  dicun-  Sed  ais:  Daniel  cap.  ii.  pod  Darium 
tur  , ab  eis  , qui  pro  fuo  fenfu  padtm , Medum  quatuor  folum  Perlarum  reges 
quod  volunt , credunt . Hadlenus  in  de-  nfque  ad  Alexandrum  futuros  vaticina-  . 

cimo  odavo  de  Civitate  libro  cap.  j8.  tus  ed.  Non  ergo  quatuordecim  fuere  , 

Augudinus  . Viro  igitur  prudenti  , ut  quemadmodum  nos  Enfebium  , Hiero-  4.  rtgtt  tir 

liber  quifque  fub  antiquitatis  nomine  nymumque  fccuti  fuide  diximus.  Hu-Ai^O- 
profertur  maxime  , ita  maxime  debet  jus  argumenti  ratio  Tertullianum  in  eo  ^7' 
illi  ede  fufpe^lus . Quam  nos  pruden-  libro , quem  contrx  Judxos  fcfipfit , vi- 

t'am  fecuti , Berofi  hos  , MetallheniT-  detur  impulide  , ut  inter  Darium  Me-  >««  ejuht  , 

que  libellos,  vel  nimia  vetudate  fufpe-  dum  , & Alexandrum  quatuor  dunta-  ^ Btrium 

itos  habtremus , etiam  fi  nihil  illicon-  xat  l*erCirum  reges  intermedios  pone--^“ 
linerent,  quod  viris  gravifGmis  contra-  ret,  Aruxerxera,  Ochum,  qui&  , 

veniret.  Quibus  rebus  efficitur,  utpri-  rus  , Argum  denique,  ac  Darium  ulci-«t  . 
ma  Annii  caufa , quamobrem  in  Perfa-  mum , qui  & Melas  nominatus  ed . In 
rum  monarchia  Joleplium  , Eulebium-  quem  errorem  Nicolaus  Liranus  , licet  ^ 

que  rejici  oporteat,’  futilis  & vaiu  fit.,  a Hieronymo  admonitus  , videns  pru- jZ 

Nam  altera  nlfiffima  ed.  Non  enim  aut  denfqne  incurrit  , Hebrxorum  fomnia  xm  htnu» 

Eufebius  , aut  quifquam  alius  probatus  lequcos  , qui  hidorix  humanx  penitus 

audior  Icribit  ,, Cyrum  ante  dedifse  li-  funt  ignan.  Quonum  nulla  extemi  f*- 

centiam  Hebraeis  in  Babylone  captivis  , gni  monumenta  in  lingua  fua  habent  t 

& mortuum , quam  Babylonia  Darius  il-  nec  alios  aut  Perfarum  , aut  Grecorum  «/««V  «’■»- 
Ic  Medus  potiretur.  Eiiicbuis poiro Da-  reges  agxofcunt , nili  quos  fcriptura 

com- 


Liher  JJndectmut . Cap.  VI. 


commmorit . Quod  qui  paruu  psrlpi- 
ciunt,  hi  Judxoj  in  earum  etiam  feri- 
pturarum  explicatione  fequuntur  , qua- 
rum intelligentia , fi  Gentilium  ignoren- 
tur hiftoriat  , aut  vix,  aut  certe  nullo 
modo  haberi  poteft . Ita  Hebrxi  ratio- 
nes farpe  hiftoriarum  vertunt  ^ & id, 
quod  r<robare  non  poliunt,  fingere  co- 
nantur’. Quorum  error  eripiendus  eft  , 
omniique  opinio  ad  eam  fpeciem  tra- 
ducenua  , ut  feriptura  facra  interpre- 
unda , in  iis  przlertim  locis  , quar  re> 
externas  gentium  attingunt  , gentium 
monumenta  lequamur  . Reftius  igitur 
Teriufque  Hieronymus  quartum  illum 
regem,  quem  Propheta  commemorat  , 
Xerxem  Darii  Hiitafpis  filium  fuifTe  tn- 
telligit  ; talem  enim  hunc  Ethnicorum 
hiftoriar  narrant  , qualem  Propheu  de- 
feribit  . Quod  autem  Daniel , quatuor 
Perfarum  regibus  enumeratis  , novem  , 
qui  fuere  poft  Xerxem , praetermiferit  , 
hoc  non  fotum  contra  nos  , fed  contra 
Meufthenem  Annii  , Philonemque  et- 
iam facit  . Non  autem  cur*  fuit  , ut 
Hieronymus  ait , Spiritui  prophetali  hi- 
(lorix  ordinem  fequi , fed  przdaraqu*- 
flue  perftringere.  Ac  fi  quis  propheta- 
rum tranfitiones  diligenter  animadver- 
tet , inveniet  nftulta  intermedia  frequen- 
ti flime  pertranfiri  = Qu*  fi  ex  vatumli- 
kntio  ruinquam  fuifle  judicabit , in  ma- 
gno eum  errore  necefl'e  eft  , & mul- 
tarum rerum  ignoratione  verfari  . Hoc 
vero  loco  peculiaris  caufa  fuit,  cur  m 
rege  Perlarum  Xerxe  fpiritus  prophe- 
tz  fubfilleret  . In  eo  fiquidem  Perla- 
rum monarchia  maxime  adverfum  Grz- 
cos  eminuit  ; adeo  ut  ab  innumerabili 
exercitus  multitudine  Grzcia  vel  bre- 
vi momento  vallanda  atque  exinanien- 
da videretur  . luquc  rcMnie  Danieli 
Alexander  Grzcus  ofienius  elt  . qui 
non  folum  Grzcos  pofTet  a Perfis  eri- 
pere , fed  de  Perfis  etiam  triumphare  . 
Sed  de  regulis  Annii,  carumque  regu- 
larum exemplis  , ac  de  tota  demuin 
Annii  cenfura  latis  , ut  arbitror,  dili- 
genter dilputatum  efl  . Quid  igitur  ? 

( Nam  hoc  dicet  fonalTe.aIiquis  ) nulla 
via  ratioque  erit  , qua  veraces  hiltori- 
cos  a milacibus  diftinguere  atque  4n- 
temofcere  valeamus  ? Erit  nempe  , & 
multiplex  etiam  erit . 

Prima  lex  ex  hominum  probitate  in- 
tcgritateque  ^pmetur.  Quz  omnino  res 
locum  habet  , cum  quz  narrant  hiflo- 
rici  , ea  vel  ipfi  fe  viuille  tefiontur, 
vel  ab  his,  qui  viderunt , accepifle . Qua- 


329 

lia  fuiu  pleraque  in  epiftolis  Ambroiii, 
Cypriam,  Huronymi  , Auguitmi  , 111 
libris  quoque  hupis  de  civitate  Dei  , 
in  dialogis  Gregorii  , breviter  in  o>- 
mnibus  fere  DoOtorum  ecclcfiz  probi- 
tilfimorum  fcriptis  : in  qui^s  menoa- 
cium  fufpicari  , quod  ad  memoriam 
fempiternam  transferre  iUi  feribenoo 
voluerint,  piaculum  ell.  Magnis  quiji- 
p przdarilque  vinutibus  viri  fanaii- 
fimi  atque  optimi  id  confequi  merue- 
runt , ut  in  rebus  ejulmodi,  quas  vel 
fpedafB  fe,  vel  ab  alus  fide  dignis  , 
qui  fpeiUriiit , fe  audifle  teflati  lunt  , 
fides  omnino  tllis  habeatur  . Qua  in  re 
Erafmus  Koterodamus  , aliique  junio- 
res quidam  fzpc  ac  licenter  errarunt  . 
Quid  enim  liberius , licentius  , immo- 
deratius dici  potuit  , quam  Hierony- 
mmn  aucrentem  , Macchzt  euangelium 
Hebraicum  delcribendi  fibi  copiam  fuif- 
fe  , m eo  virum  graviflimum  landifli- 
munlque  mentiri?  Jure  itaque  pfis  ho- 
minibus nimia  hzc  quorundam  junio- 
rum libenorquc  licentia  difpluuit  , ju- 
re etiam  m crimen  vocata  eft  . Hzc 
autem  pnma  lex  m proianis  quoque  au- 
ctoribus locum  habet  , Quzdam  enim 
Julius  Cjlar , quzdam  Svetonius,  quz- 
dam Cornelius  Tacitus  , quzdam  Plm- 
tarchus , quzdam  Plinius  narrant , que 
audores  ipfi  partim  oculis  alpexerunt  , 
partim  acceperunt  ab  his,  qui  ea  prz- 
ientes  afp.-xerant . In  hifce  vero  au^o- 
%bus  tametli^  pietatem  , abfoluuque 
virtutis  ojficia  fpeCtare  non  licet , licet 
iam:n  prooitacem  quandam  bonitatem- 
tjuc  naturz  . Qiudagi  enim  eorum  aut 
veritatis  amore  indudli , aut  ingenui  pu- 
doris  verecundia  ufj^uc  adeo  a menda- 
cio abhorruerunt  , ut  jam  pudendum 
fortafti:  fit , hiftoricos  gentium  quofdam 
veraciores  fuiffe  , quam  noftros  . Do- 
lenter hoc  dico  potius  , quam  contu 
mcliofe , multo  a Laeruo  fevenus  vitat 
Phiiolopborum  feriptas  , quam  a (An- 
nianis vitas  Sandorum  ; longeque  m- 
corniptius  8c  integrius  Svetoiiium  res 
Cilaruin  expoluifle , quam  expofuerint 
Cathohei,  non  res  Uico  Impiu-atorum  , 
fed  Martyrum , Virginum  , 3c  Confel- 
Ibnun  . Illi  enim  m probts  aut  Phi- 
lofbphis  , aut  Principibus  nec  vitia  , 
nec fufpiciones  vitiorum  tacent,  in  ini 
probis  vero  etiam  colores  virtutum  pro- 
dunt . Noftri  autem  plerique  vel  affe- 
Cfibus  inferviunt,  vel  de  mduftria  quo- 
que Ita  multa  confingunt , ut  eorum  me 
nunirum  non  folum  pudeat , fed  etiam 


330 


He  Huitunx  -Hi/iorix  Auilor. 


tzdMc  . Hos  enim  incelligo  eccKTiz 
Chrilli  cum  nihil  uciliutis  actulilfe  , 
tum  incommodationis  plurimum  . No- 
minibus parco  , «quoniam  hu)us  loci  ju- 
dicium morum  etiam  elt , 8e  non  eru- 
ditionis tantum , in  qua  liberior  potell 
elTe  cenfara.  Namquz  morum  eft,  hzc 
debet  proiedko  effs  & in  vivos  cautior , 
& in  mortuos  reverentior.  Certum  eft 
autem,  qui  fide  & fallaciter  hiftoriam 
eccldiafticam  1'cribunt , eos  viros  bonos 
atque  lynceros  eft*  non  pofle , totam- 
que  eoiiim  narrationem  inventam  cfTc 
aut  ad  quzftum , aut  ad  errorem , quo- 
rum alterum  fcedum  eft,  alterum  per- 
• nr  tnJUn,  niciofum  . Juftiflima  eft  Ludovici  que- 
•‘•f.  </!,«.  fgij  dj  hiftoriis  quibufdam  in  ecclcfia 
confidis  . Prudenter  ille  fane  ac  gra- 
viter eos  arguit  , qui  p etatis  loco  du- 
xerint mendacia  pro  religione  fingere. 
Id  quod  & maxime  periculofum  eft  , 
& minime  neceffarium.  Mendaci  quip- 
pe Kbmtni  nc  verum  quidem  cfcdere 
Solemus  . Quamobrem  qui  ialfis  atque 
mendacibus  feriptis  mentes  mortalium 
concitare  ad  Divorum  cultum  volue- 
re , hi  nihil  mihi  aliud  videntur  egil- 
fe , quam  ut  veris  propter  falfa  adima- 
tur «des , & quz  fevers  ab  audoribus 
plane  veracibus  edita  funt  , ea  etiam 
revocemur  in  dubium . 

In  Herodoti  lucubratione  rebus  fi- 
dis 8e  adumbratis  quidem  loci  pluri- 
mum fuit . Verum  inlcriptione  ipfa  il- 
le przmonuit,  non  elTe.in  eo  libro  h?- 
ftoriz  rationem  ad  vivum  relecandam  . 
Mulas  videlicet  infcripfit , quibus  fabu- 
Iz  interdum  conceftz  funt , ut  audieif- 
tium  animos  jucundius  & iuavius  alle- 
dens  , quod  fcveijtate  narratioiiis  non 
iii  10  f I aflequerentur . Xenophon , qui  , 

Cii».  0.  . . Fabius  ait , magis  inter  Philorophos , 
quam  inter  hiftoricos  reddendus  eft  , 
optimi  Sc  ablolutiflimi  Principis  formam 
in  Cyro  perfedam  conatur  effingere  . 
Itaque  non  eft  ab  eo  expedandum  , 
qualifnam  Cyrus  re  vera  fuerit , Rex 
rktr.  di  ficet  excellens  &;  eximius  , led  qualis 
iiyiu.  /ra- luturus  fit  in  Republica  Imperator,  fi 
irrm  : Cjm  ad  normam  exemplaris  exadiftiftii  com- 
• At  in  hiftoria  Chrilliana  , 
»f',  ».» 'arf  91**  *®ta , ut  diximus  , non  voluptate  , 
hifttri*  fi-  led  veritate  perpenditur,  quorfum  atti- 
dtm  feti-  net  hiftoriz  nomen  commentis  fabulif- 
que  prztendere?  cfuafi  vero  fandi  Dei 
/i  fiomines  nollris  mendaciis  egeant  , qui 

' tam  multa  vera  pro-Chnfto  geflerunt  , 
ut  lalla  quantumvis  licet  eruditz  fimu- 
lationis  artificio  compofiia  , ut  noxi» 


non  fint,  quoniam  inutilia  funt  tamen  , 
unquam  ignavi  milites  oneri  fint  ma- 
ris, quam  auxilio.  Heroum  porro  no- 
ftrorum  res  v.-re  gefta: , ficuti  ego  exi- 
rtimo  , non  lolum  amplz  magnifiez- 
que  tu.ruiu,  verum  multo  etiam  majo- 
res quam  fama  feruntur  . Neque  eorum 
qui  tecere , virtus  tanta  habenda  eft  , 
quantum  eam  verbis  extollere  potue- 
runt nollri : fed  tanta  potius , ut  & prz- 
clara  ingenia  rebus  ipfis  . Sc  ingeniis 
przclaris  verba  quoque  defuerint  . Sed 
dum  quidam  aftedui  luo  nimium  indul- 
gent , Sc  ea  feribunt , qnz  animus  feri- 
Sentis  didlat,  non  veritas,  tales  Divos 
quandoque  nobis  exhibent,  quales  Di- 
vi ipfi , etfi  poftent , elTe  tamen  noluif- 
fent  . Ecquis  en  m credat  , Divum 
Francifeum  pediculos  lemel  excuftbs 
in  fe  iplum  folitum  efte  immittere  ? 
Quod  ad  fanditatem  viri  feriptor  per- 
tinere putavit , equidem  non  puto,  qui 
paupertatem  fciam  viro  fandiftimo  pla- 
cuifte  femper  , fordes  nunquam  . Illud 
item  quam  ridiculam  i Diabolum  Do- 
minico Patri  nollro  femel  obtlrepen- 
tem  , a Divo  efte  coadum  , ut  lucer- 
nam haberet  in  manibus,  qnoad  illaab- 
fumpea  non  moleftiam  folum  , fed  in- 
credibilem dolorem  etiam  aff.rret . Non 
polfunt  hujulmodi  ex. pipia  numero 
comprehendi  , fed  in  his  paucis  ple- 
raque alia  intelligentur,  quz  Divorum 
clariQlmorum  hiftorus  oblcurarunt  . 
Non  autem  decebat  , veras  fandorum 
res  gcllas  falfis  Sc  commentitiis  fabu- 
lis contaminari.  Quz  caufaGcIafiofuit, 
ut  hujus  gener  s hiftorias  multas  in 
concilio  feptuaginta  Epifeoporum  re- 
probaret . Ejus  Pontificis  verba  fune 
legi  cognofeique  dignilfima  : idcirco 
adlcnbcnda  funt  . Gefta  , inquit , San- 
dorum  martyrum  , qui  multiplicibus 
tormentorum  cruciatibus  , & mirabili- 
bus confeftionum  triumphis  irradiant  , 
quis  ita  efle  Otholicorum  dubitet  , Sc 
majora  eos  in  agonibus  efte  perpeftbs  t 
nec  luis  viribus , fed  Dei  gratia  & ad. 
jutorio  univerfa  tolerafte’  ^d.ideo  fe. 
cuiidum  audoritatem  antiquam  , vel 
confuctudinem  lingulari  cautela  in  fim- 
Romana  ecclelia  non  leguntur , quia 
eorum  , qui  Icriplere  , nomina  penitus 
Ignorantur:  Sc  ab  infidelibus  aut  dida 
luperilue  , aut  miuusapte,  quam  rei  or- 
do fuerit  , feripta  efte  putantur  : ficut 
cujuloam  Quinci  Sc  fiftitz  matris  e- 
ius,  ficut  Georgii,  aliommquepaffiones 
mijufmodt  , que  ab  hzrc!!;is  prolian- 

tur 


Di 


Liber  Undecim uf . Cap  VI.  331 


tur  conUnpt*:  proptsr  quod  ( ut  di- 
£tum  e(i  ) ne  v:l  levius  lubiannanai  0- 
rirecur  oecafio  , in  lanula  Romana  ec- 
clefia  non  leguntur  . Nos  tamen  cum 
prardidla  ecclefia  omnes  martyres  , & 
eorum  gloriolos  agones  , qui  Deo  ma- 
gis , quam  hominibus  noti  funt  , cum 
^ni  devotione  veneramur  . Item  vi- 
tas patrum Antonit , Pauli,  Hilarionis  , 
Sc  omnium  eremitarum  , quas  tamen 
vir  beatirtimus  Icripfit  Hieronymus  , 
cum  omni  hono#  Iulei  pimus  . Item  a- 
dtus  beati  Silvelln  Apolloiicx  (edis 
prxfulis,  liat  ejus  , quijcriplit,  nomen 
Ignoremus , a multis  tamen  in  urbe  Ro- 
ma catholicis  legi  cognovimus,  & pro 
antiquo  ufu  mult;  hoc  itpitantur  cccle- 
fix . Item  1'cripta  de  inventione  fandix 
Crucis  dominicx  , & alia  feripta  de  ia- 
vihtione  fcpitis  beati  Joannis  'fiaptiftx, 
novellx  quidem  revelationes  funt  , 8e 
nonnulli  eas  Catholici  legunt  , fedeum 
hoc  ad  Catholicorum  manus  pervene- 
rit , beati  Pauli  apolloli  fen^entia  prx- 
cedat  : Omnia  probate  , quod  bonum 
cit tenete.  Hadenus Gelalius . 

Quod  Ii  prophetias,  qux  numinis  af- 
flatu edi  lolent , Paulus  docet  non  (per- 
nendas quittem , fed  explorandas  tamen : 
ecquis  nos  accufare  jam  audebit  , fi 
hiftorias  humano  fenfu  editas  explore- 
mus > Gelafius  fane  audor  eff  cum  Con- 
cilio gravi0imus  , quod  de  prophetia 
ab  Apollolo  nidum  ctl  , hoc  apte  et- 
iam in  hilloriam  quadrare  . Jubet  er- 
go imprimis  Pontifex,  ut  eas  hifforias 
nullo  modo  ampledamur  , qux  fine  cer- 
to audoris  nomine  proferuntur.  Olene 
enim  aut  quxAuoforum  hominum  impo- 
(hiram  , aut  , quod  Gelafius  ipfe  ait, 
hxreticorum  fcetum  . Qux  eadem  o- 
miiino  caufa  fubelf  , ut  hiftorix  illx 
valde  etiam  fufpiciolii  fint , qux  tamet- 
fi  audor  s cujulpiam  nomen  pre  fe  fe- 
runt , fed  quis  ille  qualifve  fit  ,'  obfcu- 
rum  & incertum  elt  : cujufmodi  ante 
hos  paucos  dies  qiixdam  fabule  pro- 
diere , quarum  8c  audores  , & loca  a- 
deo  longo  intervallo  diflant , ut  an  men- 
tiantur illi,  non  polfit  inveniri,  anhxc 
fint , addubitari  etiam  polfit . ^d  bene 
habet  ,.  quod  totum  narrationis  corpus 
commeminum  apparet  , ut  quod  Hif- 
panorum  Icrmone  teritur  , id  quoque 
in  hac  re  facile  probes  , De  luengas 
vias  , longas  meniiras  . Sed  ad  Gela- 
'fium  redeamus  . Qui  iHius  deinde  er- 
roris nos  admonuit  , in  quo  olim  non 
vulgus  folum , ied  Gratianus  etiam  ver- 


fatiis  ell , ut  librorum  deceptus  indici- 
bus crederet,  omnia,  qux  Hieronymi, 
Se  Aiiguitim  nominibus  infcripta erant , 
Hieronymi  Augulliniquc  vere  etiam 
elfe.  Sic  librum  , qui  de  vius  patrum 
infcriptiis  elf  , Hieronymi  nomine  vul- 
gus circumferebat  , quum  paucifllinas 
tamen  patrum  vius  ille  fcripferit , qux 
8c  hoc  loco  fere  a Poiiiihce  referun- 
tur . Gelafii  itaque  tclliaronio  eorum 
impudentiam  retundemus  , qui  harum 
rerum  audorem  Hieronymum  pervul- 
garunt, quas  nemonifi  rudis  atque  elin- 
guis ederet  . Hujus  generis  fabula  et- 
iam illa  elt  infulla  xque  ac  barbara  de 
Nativitate  fandx  Man^  , ad  Chroma- 
lium  , 8c  Heliodorum  epifeopos  . Hu- 
jus generis  funt  alia  multa  , qux  8c  di- 
ligentilfiiTi:  Sc  redilfiine  Hralmus  re- 
futavit . Illud  etiam  in  his  Gelafii  verbis 
equidem  animadverto  , novellas  revela- 
tiones ( fic  enim  vocat  ) nos  admirari 
S:  fufpicere  minime  oportere  . Jam  e- 
nim  palfim  non  pro  ecclefix  necelfitate , 
fed  pro  hominum  aiiedu  expromuntur , 
adeo  nt  in  Conceptionis  caufa  utrinque  , 
fi  1'uperis  placet , revelationes  vel  con- 
trarix  proTeraotur.  Qux  res  impiisqui- 
dem  non  levem  fubiannandt  orcafio- 
nem  prxbet  , piis  vero  lacrymandi  . 
Contemnantur  profedo  neaffe  eft  Dei 
8c  dona  Sc  miracula  , fi  nofiris  aut  o- 
pinionibus , aut  alfedibus  infervicrint 
Ecclcfi^  igitur  Chrifli  hi  vehementer 
incommodant  , qui  res  Divorum  prx- 
ebre  geftas  non  fe  puunt  egregie  ex- 
pofituros , nili  cas  fidis  8c  revelationi- 
Ixis  & miraculis  adomarint  . Qua  in 
re  nec  fandx  Virgini  , nec  Chriifo 
domino  hominum  incudentia  pepercit  , 
quin  quod  in  aliis  Divis  faditavit  , i- 
bem  quoque  in  Chritli  & Matris, hi- 
ftoria  icribenda  faceret  , & pro  huma- 
ni ingenii  levitate  mulu  vana  Sc  ridi- 
cula comminilceretur . Cum  fuperioribus 
annis  Tridentino  concilio  intereflera  , 
c quibufdam  audivi,  Alovfium  Lippo- 
manum  epifcopiim  Veronenfem  huic 
malo  mederi  , hilJoria  de  vitis  fando- 
rum conffanii  ac  gravi  ratione  edica  . 
Sed  hanc  mihi  adhuc  videre  non  li- 
cuit , nec  aliam  quamvis , qux  mihi  qui- 
dem probari  poliit  d:  his  , qux  vene- 
runt in  manus  . Spillum  fane  erit  opus 
& operofum,  fed  vehementer  omnibus 
Chrittianis  utile  , fi  quis  prclliterit 
dignum  modo  Divis  , Hcclefia  j Chri- 
fio.  Id  quod  haud  dubie  proflabit  ne- 
mo , nili  vir  probus  , integer  , incor- 

ru- 


332  De  Humana  HinorU  AuHor. 

'iiytus  : ut  ne  cuul  fjld  dicere  au-  excutife  & fingere  interdum  etiam 


neat , ne  quid  veri  non  audeat , ne  qua 
lulpicio  gratiae  /it  in  feribendo , ne  qua 
/imultatis . Quae  cum  ad  probitatis  in- 
tcsritati/que  officia  pertinere  notim  (it , 
miror  ab  uno  Svetonio  fervata  e/Te  o- 
mnia  , a plcrifque  noftris  omnia  c(Te 
dtlerta.  Qui  auttm  res  humanas  a Di. 
vis , quorum  hidorias  feribendas  fumunt, 
alienas  fore  cenfent  , hi  Divos  ip(os 
ne  homines  quidem  fui/Te,  videntur  cre- 
dere . Quanto  Tapientius  Etun^Iidae  fa- 
ciunt , qui  vel  in  ip/Is  apoftolis , quos 
eramus  vitx  totius  exemplum  habituri , 
nec  affedlus  naturx  im^cilliores  , nec 
cafiis  etiam  graviores  di/Timulant  . Di- 
vina hxc  fapientix  quidem  Euangeli- 
flarum  fuit  , fed  bonitas  qut^ue  inte- 
griufque  naturr,  ut  nihil  illis  in  feri- 
Dcnda  hiftoria  deeffet  , quod  in  hifto; 
rix  lege  vel  Ethnici  requi/ii/Tent . 

Scriptoris  autem  probitas  & integri- 
tas ( nam  hoc  quxret  aliquis  ) in  his , 
qui  olim  fuerunt  , licer  aliquando  in 
feriptis  ipfis  eUiceat,  fed  fama  & gra- 
vi atque  frequenti  prxteritomm  homi- 
num tefiimonio  cognofeetur  . Sunt  c- 
rim  , ut  dixi  , in  profanis  audfonbus 
non  pauci,  quorum  ingenuitas  & ve- 
itcundia  (Ic  hominum  fermone  cele- 
brata- eft , ut  nemo  illos  uncinam  men- 
daces , & in  fingendo  impudentes  exi- 
flimaverit  . Quales  funt  Cxfar  , Val. 
Ma*.  Verentius  Varro  , Livius  , Cor- 
nelius Xacitus,  Seneca,  Ammianus  Mar- 
rellinus,  Eutropius,  Flavius  Vopifeus, 
Paulus  Diaconus  , Lucius  Florus  , Po- 
lybius , Dionyfius  Halicar,  fulius  Ca- 
pitolinus , Cornelius  Nepos , Strabo,  alii- 
que  plures , Latini  prxfertim  audiores. 
Nam  Grxcomm  fides  majori  ex  par- 
te fradla  ac  debilitata  eft  - Rdtgiofus 
eft  Thucydides  , & ut  Jofephus  ait  , 
inter  omnes  Grxeos  hiftoriccs  in  pri- 
mis fcnipulofus  . Appianus  Alexandri- 
nus , Grxeus  licer  audior  , fed  quo- 
niam heftema  & civilia  Romana  bella 
memorix  mandavit  , in  alienis  rebus 
mendax  non  fuit  , futurus  in  ftiis , fi 
Grxeorum  morem  & ingenium  feque- 
retur  . Quorum  jadlamia  &■  vanius 
impudentius  eft  audla  , poftquam  cer- 
tare cum  Latinis  de  imperio  , dc  re- 
bus geftis  , de  dodlrinx  veritate  ince- 
perunt. Latinus  /iquidem  fulgor  & glo- 
ria Grxcix  claritatem  obfcuravir , & 
adeo  .Grxeorum  priftrinxit  oculos  » 
ot  vel  Mutarc.hus . fcnptor  alioqui  ve- 
rax j in  rebus  Grarcrum  illiwrandis 


videatur.  Quod  tum  in  opere  de  vitis 
illuftrium  Grxeorum , & Romanorum , 
tum  in  parallelis  Liidoviciis  Vives  ani- 
madvertit. At  vero  in  noftris,  hoc  eft  , 
ecclf/iafticis  facilior  eft  ratio  virtutis 
fSc  boiix  fidei  xognofandx  . Optimos 
enim  quofque  apud  non  folum  hu- 
manus fermo  atiaue  exiftimatio  colit  , 
verum  etiam  ecclefix  decretum  in  con- 
cilio Cfslcftium  collocat  . Hos  itaque 
mendacii  impudcnnxqCe  arguere  , quem- 
admodum lupra  diximus  , impietatis 
etiam , non  modo  temeritatis  argumen- 
tum eft  . Ciim  his  ego  fanflis  juftif- 
que  viris  Egefippum  , Paulum  Oro- 
fiiim  , aliofque  nonnullos  ecclefix  hifto- 
ricos  annumerandos  cenfeo  , qui  a me 
brevitatis  caufa  prxtereuntur  . Non  c- 
nim  hic  'bibliotnecas  excutMms  , fid 
genera  deguftamus  r ne  quis  negli- 
gentix  nos  infimulet , fi  ullos  aut  lau- 
dando, aut  vitupenandotranfimus.  Sed 
ais  ; Crifpus  Salluftius  in  perditis  o- 
mnino  moribus  veridicus  hi/torix  feri- 
ptor  eft  habitus  . Sane  quidem  . At 
cum  Salluftium  objicis  , hominenr  obji- 
cis , in  quo  ff  non  honeftatis , pudor  , 
at  infamix  ejus  timor  fuit  , quam  Ro- 
mani cum  primis  declinarunr,  ne  men- 
daces , quemadmodum  Grxei  , in  hf-- 
ftoriis  haberentur  . Deinde  non  mihi 
Salluftius  videtur  vitiis  cantifie  & gra- 
tix  & fimulutis-  Cene  cum  de  Cice- 
rone fcribii  f mulca  fifenTio  pxatteric  , 
qux  libenti/nme  u aliorum  gratiam 
retuliflk  - Sed  hxc  duo  vitia  cum  hi- 
ftoricorum  inr  omnium  communia 
fint  , tum  qnorundam  qnafi  propria  - 
In  quibus  Paulus  Jovius  eft  in  quam- 
libet partem  nimius  odio  & amore  , 
gratia  & fimultate.  Et  quoniam  pecu- 
niam amabat  , in  hiftoria  quaque  fcri- 
benda  pecnnix  fervus  fiifc . Poftremoi 
aliud  eft  dicere  , viros  bonoS  veraces 
efle  omnes  , aliud  improbos  omnes 
efie  mendaces  . Illud  nos  diximus  , 
hoc  non  diximus  . Quanquam  oelitio 
quo  modo  fit , ut  nufquam  fecuros  ani- 
mus nifi  in  viri  boni  tefttmonio  com> 
quiefear.  Ac  offino  veritas  adeo  con- 
jnndla  eft  - ut  in  homine  viiiofo  efiir 
illa  furtafle  pofllc  , fed  elTc  tamen 
credi  vix  pqflit  . Qux  caufa  Chal-- 
dxis  iEgrpciifqurfuic,  quamobrem  noit 
altos  hrftorix  audores  approbarent  , 
nifi  qui  facerdocio  fungerentur  r quod 
farflos  religiofofque  viros  mentituros 
efie  nullo  modo  exiftiourenc  . Homo  , 

m- 


JJhtr  Un Jecimus.  Cap,  VI.  33^ 

'4.  ATjrt,  “T- inquiunt  , n Jud»is  Quidam  facerdos  gillratu,  verum  etiam  ab  iis  , qui  d<^ 
venit  : non  decipitt  nos  . Verum  de  arin^  cenfores  funt  in  Chrilti  Repu- 
prima  ad  Hillonam  dijudicandam  re-  blica  definiti.  Sed  ha;c  alias,  nunc  quod 
gula  hzc  didla  fint . ioAac , agamus . 

Lex  vero  fecunda  in  hilloriz  judi-  Miferanda  fane  hominis  'ignorantia 
cio  fanciatur  , ut  eos  hilloricos  reli-  potius  quam  ludenda , qui  ufque  adeo 
quis  anteferamus  , qut  ingenii,  feveri-  aut  bonus  , aut  Aultus  erat  , ut  omni 
lati  quandam  prudentiam  adjunxerunt  narrationi  Aatim  crederet , fi  modo  ef> 
& ad  eligendum , & ad  judicandum  , fet  literis  prodita  . Verum  invenias  a- 
Quie  lex  in  iis  rebus  locum  habet  , lios  non  pari  iofeitia  quidem  , fed  im- 
quas  res  neque  feriptores  ipfi  funt  in-  prudentia  pene  pari , qui  veritatem  rc- 
tuiti , nec  a viris  nde  dignis  , qui  vi-  rum  non  inde  petunt  , ubi  ea  refi^- 
derint  , auoierunt.  Quo  in  genere  eft  re  fit  folita,  fed  ex  iis  , in  quibus  ra- 
operz  pretium  levitatem  eorum  recor-  ro  eft  eam  invenire  , nempe  ex  diffi- 
dari,  qui  muliercularum  more  quod  ni-  patis  , pervagatifque  rumoribus  . Qu{ 
mis  miferi  volunt , hoc  facile  credunt . res  plerumque  iis  accidit , qui  funt  in- 
Nam  & *tas  nollra  facerdotem  vidit  , conllanti , levique  natura  . Nam  honu- 
ciii  perfuafinimum  elfet  , nihil  omnino  nes  graves  , atque  feveri  non  foleiit 
tllc  falfum  , quod  iemcl  typis  fuiflet  inanem  vulgi  ferraonem aucupari.  Quan- 
cxculum.  Non  enim  , ut  ajebat  , ton-  quam  negare  non  poffumiis  , viros  alt- 

' tum  facinus  Reipub.  adminiflros  com-  quando  graviffimos  , in  divorum  pr*- 

milTuros  , ut  non  loltim  divulgari  men-  fertim  prodigiis  deferibendis  , fparfos 
datu  finerent  , fed  fuo  etiam  comrou-  rumores  & cxcepifTe,  & feriptis  etiam 
. nirciit  privilegio , quo  illa  tutius  men-  ad  polleros  retuliffe  . Qua  in  r^  , ut 
tes  mortalium  pervagarentur  .«Ogo  la-  mihi  quidem  videtur  , aut  nimium  il« 
nc  argumento  ^rmotus  animum  indu-  U fibi  , aut  fidelium  certe  vulgo  in- 
xit  credere  , ab  Amadifo  , Sc  Claria-  dulferunt:  quod  vuigus  fentiebant  non 
no  res  eas  vere  geAas  , quz  in  illo-  tantum  ea  facile  miracula  credere  , led 
rum  libris  commentitiis  referuntur  . impenfe  etiam  flagitare  . Itaque  figna 
At  vero  quantum  illa  adverfum  Rei-  nonnulla  , & pr^igia  fan^  quoque 
public;  adminiflros  ratio  valeat  , non  memoriz  prodiderunt  , non  quo  ea  li- 
cii hujus  loci  , temporifque  differere  . bemer  credidiflent  , fed  ne  deefle  fi- 
^ Certe  hoc  ego  pro  me  ipfo  & animi  delium  votis  viderentur  . Id  vero  eo 

fcnlu  , ac  dolore  proiiuncio  , magna  magis  fibi  licere  exiflimarunt  , quod 
Lcclefiz  calamitate , atque  pernicie  id  intellexerunt  , audloribus  nobilillirois 
fblum  in  libris  vulgandis  przcaveri  , placuifle,  veram  hiflorix  legem  e(Te  , 
ne  erroribus  fidei  adverfis  alperfi  fiiit  j ea  feribere  , qu»  vulgo  vera  haberen- 
ne  fint  moribus  exitiales  , non  item  . tur.  Nec  ego  hic  libri  iflius  audtorem 
Nec  de  fabulis  illis  poulTimum  excru-  excufo  , qui  fpeculum  exemplorum  in- 
cior  , quas  modo  dixi  , quamvis  ine-  fcribicur  : nec  hiflorix  etiam  ejus  , 
ruditis  , & nihil  omnino  conferenti-  quz  Legenda  aurea  nominatur  . In  illo 
bus  , non  dico  ad  bene  , bcateque  vi-  enim  miraculorum  monflra  f^pius  , 
vendum  , fed  ne  ad  reite  quidem  de  quam  vera  miracula  legas:  hanc  homo 
rebus  humanis  fentiendum  . Quid  e fcripfit  ferrer  oris  , plumbei  cordis  , 
nim  conferant  merx  ac  vanx  nugx  ab  animi  certe  parum  feveri  , & pruden- 
hominibus  ociofis  fiftx , a corruptis  in-  tis  . Veteres  excufo  & faiidlos  Si.  eru- 
geniis  verfatx^  Sed  acerbiflimus  cfl  do-  ditos  viros  : quorum  & libros  & no- 
tor , vix  omnino  confolaUlis,  quod  miiia  volentem  adferibere  pudor  mc  ac 
dum  quidam  ( ulinam  tam  prudenter  , religio  vetaret  , iiifi  contra  vererer  , 
»iaam  ferventer  ) incommodum  hoc  re-  ne  mea  hxc  taciturnitas  plerifque  caul- 
jicere  , ac  deviurc  cupiunt  , non  pro  & eflet  , ut  aut  damnarent  , qux  nou 
tabulis  veras  , & graves  hiflorias  e-  intelligerent  , aut  errore  vario  circum 
dunt,  id  quod  eflet  plebi  uiiliflimum  j fandorum  omniun  hiflorias  vagareu- 
led  libros  my  Acriorum  ecclcliz  ple-  tur  . Atque  Theologum  etiam  adroo- 
nos,  a quibus  arcendi  profani  erant  : neri  operx  pretium  ell  , ne  id  flarim 
id  quod  cfl  , mea  quidem  fententia  , illi  perfuafum  fit  , omnia  , quz  roa- 
peflilentilTimum  , co  vero  magis  , quo  gni  audlores  fcripferint  , undique  ede 
vulms  eos  libellos  fecurius  legit,  quia  perfedla.  Nam  Se  labuniur  aliquando  , 
probatos  ron  videt  modo  a civili  nia-  ut  ille  au  , Se  oneri  ccauiit  : Se  iii- 

fiul- 


Difl'"'  =.;If 


334  . Httmanti  Ht^oru  Audior. 

ilulaent  ingeniorum  Aiorum  voluptati  , terorum  eremitfrum  , quas  tamen  Hi®> 

vufgoque,  ut  dixi,  interdum  etiam  in-  ronjrraus  icripfit,  cum  omni  honore fu- 

dulgent:  nec  femper  intendunt  animum,  fcepit  . Aila  rurlum  beati  Sdvertri,  li- 

& nonnunquam  fatigantur  , adeo , ut  cet  non  pari  veneratione  , fed  fufcepit 

Ciceroni  Demofthenes  dormitare  , Ho-  umen  . Collaudavit  Orolium  : Eulcbii 

ratio  vero  Homerus  quandoque  ipfe  vi-  chronica  , hoc  ell  , de  temporibus  , 

deatur.  Summi  enim  funt  , homines  ta-  quantum  animi conjedlura  colligo,  non 

men  . Qux  ego  eadem  de  Beda  atque  rejecit.  HUm.  w 

OrMorio  jure  fortafle  ac  vere  dicere  Rejecit  itinerarii  (dementis  libros 

polium.  Ceorum  ille  ia  hiftoria  Anglo-  odio  , adla  Andrea;,  Philippi  , Petri 

rum  , bic  in  dialogis  quaedam  miracula  Thomae  nominibus  falfo  edita  , librum 

feribunt  vulgo  jadfata  & credita  , qux  de  infantia  Salvatoris , alterum  item  de  Ifrryyis  . 

hujus  prxfertim  Ixculi  Arillarcbi  meer-  ejufdem  nativitate,  librum  Palloris,  i- ^ fi  v<w- 

la  elTe  cenfebunt.  Equidem  hriftorias  il-  dia  Thed*  & Pauli,  qux  Epiphanius 

las  probarem  magis,  ii  earum  audlores  , ufurpat  mternum,  revelationem  Pauli, 

|uxta  prxhnitam  normam,  fevcriiati  librum  > qui  Marix  tranfitus  inferibitur  , td  fi. 
judicii  curam  in  eligendo  ma;orem  ad-  libellos  de  p^nitentia  Adx  , Origenis  , rr« 

junxiflent  . Sed  quonam  modelle  , 8f  Cypriani  , epillolam  Jefuad  Abgarum  , 
circnmfpedlo  judicio  de  tantis  viris  pro-  palliones  Georgu  ac  Quiricide  Julitx 
iiunciandum  ell , ne  in  his  quidem  duor  & hilloriam  demum  Eufebii  Pamphili  . ’„>■« 

bus  rejicienda  luni  plurima  . Pauca  e-  In  qua  retellenda  Gelalius  magna  . ut  tfft , ^,n.m 
nim  in  eis  poflis  arguere , quamvis  hi-  mihi  quidem  videtur , prudentia  ell  u-  •*'«'"  t’»- 
floriara  ecclefiaflicam  revocare  ad  fe-  fus  . Nam  quod  Rhenanus  dixit,  ver- 
veriora  judicia  contendas  . Ac  fi  ne-  ba  hxc  pollretna  Gclalii  non  elfe , fed 
celTe  ell  m alteram  peccare  partem  , efle  potius  ab  alino  quopiam  adje^  , 
onmia  eorum  probari  legentibus , quam  hoc  infolenter  , rullice  , imperiteque 
fhm  multa  reprobari  malo  . De  Vmcentio  dixit.  Principio  quippe  pontifex  ad  bune 
Ut  , futd  Bellovacen.  & Divo  Antonino  liberius  modum  cenfuerat  : Chronicon  Eulebii 
atlifi»!  ju^co  , quorum  uterqu;  non  tam  de-  Cxlarienlis,  atque  ejutdem  hillorix  ec- 
operam  , ut  res  veras  cerufque  de-  cleliailicx  libros  , quamvis  in  primo 
«f«i  ”».  feriberet  , quam  ne  nihil  omnino  prx-  narrationis  fux  libro  tepuerit  , 6c  m 
m.Hdnit  . teriret , quod  feriptum  in  fchedulis  qui-  laudibus  atque  cxculatione  Origenis 
Mtnd.fi  buslibet  reperiretur  . Ita  ad  hillorum  fchifmatici  unum  conlcnpierit  librum  , 

w"i  unamquamque  exiftxroandam  , momen-  propter  rerum  tamen  ungularem  no- 

coque  luo  ponderandam  non  artificum  titiam  ufquequaque  non  dicimus  renu- 
t.rridi , ^ Haiera  , fed  nc  populari  oaidem  truti-  enios  . Poltea  vero  lic  cenliet  : Hillo- 
nmtndnt!  ni  ufi  l^t  . Qttamobrcm  Doiit  licet  ac  ria  Eulebii  Pamphili  apocrypha  . Qux 
jnvenci  hn-  hillaas  viri  , quia  tamen  nec  dux  lententix  cum  contranxmon  fint , 

rwcw»'!**  suftores  eos  , a quibus  fuos  exfcriplc-  tum  funt  etiam  verilllmx  , & nimis 
at.  re  libros,  diligenter  examinirunt  , nec  quam  graviter  ac  levere  latx  . Cur  au- 
Uf.fnimni.  res  jullis  libratas  ponderibus  memorix  tem  Gelalius  hilloriam  Eufebii  apocry- 
ymtti"'"'''  F'’obiderunt  , awid  criticos  graves  at-  pham  pronunciarit  , caufx  funt  fane 
t fevtros  auaoritaie  carent  . Hillo-  plures  atque  vehementes  . Primum  in 

ftti'ht;,  il  ricits  antem  , qui  Tbtologix  decreto  primo  libro  refert  EuCebius  epillolam 
» tnf.  fnif.  probandus  erit , nec  omnes  Icbcdas  le-  Tefu  ad  Abgarum  feriptam  , quam  Ge- 
fit,  *'*f«-^one  etiam  indignas  excutiet , nec  a-  lalius  eadem  dillindione  explodit.  Euic 
nilibus  fabulis  accommodabit  operam  , etiam  altera  caula  Gelalio  , quam  ob 
nec  prius  le£laauditaquedelcribet,  quam  rem  hilloriara  Eulebii  apocrypham  de- 
ca  prudenti  accuratoque  judicio  expen-  finierit  , quod  multa  ibi  Clementis  A- 
dat  ac  feligat  . Sed  in  fecundx  re^x  lexandrini  tellimonio  confirmentur , cu- 
explicationem  diximus  latis.  jus  opuleula  eadem  dillin^one  ap<K 

Tertia  Kgula  Iit . Sicui  hilloricoao-  crypba  judicata  funt  . Prxterea  & It- 
Aoritatem  ecclefia  tribuit  , btc  dubio  brum  fextum  Eufebius  texuit  in  kuiacm 
procul  dignus  ell  , cui  nos  etiam  au-  & exculationcm  Origenis . Cum  autem 
Aoricatem  adjungamus  . Contra  vero  , & dilcipuli  Origenis  magnas  in  ecclc- 

cui  ecclefia  derogavit  fidem  , ei  quo-  fia  tragoedus  excitalTent  , & Origenes 
que  nos  fidem  jure  ac  merito  deroga-  ipfe  tanquam  fchifmaticus , deque  lidci 
bimus.  Gelalius  porro  hilloriam  de  vi-  c-tholicx  via  fxpe  drfleflens  , futlfa 
ti*  Antonii  j raiiii,  HiUrioais,  ac  cx-  eccklix  judicio  condemnatus , jure  ib 

bus 


Liier  XJndtcitnui . C*p.  VI. 


lius  hiftom  refellitur  , qui  Origenera 
ron  (blum  imrtloUice  prstdicat , fed  ad 
ciclum  , periode  u(  u pater  eflct  ec- 
clefiz,  extollit. 

Pratterea,  in  fynodi  feptimae  aflione 
quinta  , cum  Iconomachi  pro  fe  Eufe- 
bium  teftem  excitaflent , & leiia  etiam 
«ffet  ejufdem  epiflola  , ubi  Ario  con- 
fentiebat  , Tharafius  rogavit  , Recipi- 
mus hoc  f Sacra  vero  fynodus  dixit  : 
Nequaquam.  Hic  reliquis  eft  nobis  ma- 
jore odio  pcrfequendus  . Et  legati  A- 
ciriani  Pap*  dixerunt  : Ipfa  leCtio  in- 
dicat , quod  Arianerum  lententiam  fa- 
piat  . Habet  enim  ante  ledfus  Eufcbii 
liber  & alias  blalphemias , quas  fyno- 
dus audire  reipuit  . Sandliflimus  patri- 
archa dixit  : Libros  illius  rejiciamus  . 
SanAa  fynodus  dixit  : Rejicimus  & a- 
nathematizamus . Et adlione  rurfum  lex- 
ta  Epiphanius  refpondens  teftimonio 
Eufebii  , Eufibius  , inquit  , ab  illis  in 
tellem  advocatur  , qui  tamen  ab  omni 
catholica  ecclefia  Arianae  harrefcos  de- 
fcnfor  e(Te  cognofcitur , quemadmodum 
in  commentariis  fuis  & omnibus  a fe 
editis  libris  manifeftum  fit  . Et  pofte- 
rius  : Quis  fidelium  , ait  , in  ecclefia 
dubitat  , Eufebium  Pamphili  in  repro- 
bum fenfum  traditum  Ani  placitis  con- 
Icnli/le  ? Nam  in  cundlis  hiftoricis  luis 
libellis  Filium  creaturam  vocat  , fub- 
minifirtim  , fecundo  loco  adorandum  . 
Id  poftquam  ex  multis  libris  Eufebii 
probavit  , tandem  afierit  , Eufebium 
duplicis  animi  fuifle  , inconllanterque 
fyiiodo  fubfcripfure . Nulquam  enim 
aut  librorum  fuorum  errores  depulit  , 
aut  apologiam  pro  fe  fedt  : cum  ta- 
vUr  men  Arius  non  obfcure  reflaretur  , 
...  fe  fententix  fur  Eufebium  ^bere  ftu- 
liiofum  ac  fautorem  . Et  Hierony.  ad 
' hi]*,  Pammachium  & Oceanum  , Ecclefiafli- 
tfi,  cam  , inquit  , pulchre  Eufebius  hilto- 
SchtduU.  rijm  texuit  , fed  impietatis  Arii  aper- 
tilTimus  propugnator  ell  . Et  ad  Ctefi- 
phontem,  Eulcbium  Cxfarienfem  , ai^ 
Ananum  fiiiiTe  , nemo  eft  qui  nefeiat. 
ctf.i.  Mu- primo  certe  ecclefiafticx  hiftorix 
f,",,'.  *"  , filium  dicit  paternx  volun- 

tatis exeeutorem  , qui  poft  patrem  o- 
mnium  fit  «ufa  & origo  . Item  , cum 
pfiL  ji.  illum  pfalmi  verficulumattuliffet,  Ipfe 
dixit,  &fa£la  funt,  ipfe  mandavit,  & 
creata  funt  : lubjccit  : Quibus  verbis 
propheta  patrem  inducit  tuorem,  tan- 
quara  univerfalem  principem  regali  fuo 
nutu  prxcipientein  : Sermonem  vero 
Dei  ilU  fecundo  loco  adan , non  alium 


Pi- 

Et 


335 

ab  eo  , qui  inter  nos  prxdiatur 
ternis  jumonibus  obfecundantem 
capite  fecundo  primum  affirmat  , patri 
filium  in  omnium  opificio  adminiftraf- 
fe  : deinde  patris  mmiftrum  m omni- 
bus bonis  fuiffe , ait . Merito  ergo  Ge- 
lafius  pontifex  hiftorix  Eufebii  Cxfa- 
rienfis  audloriutera  ademit . Quid  t Au 
non  etiam  abfurdum  eft  , ut  qui  infi- 
delis Ecclefix  fuerit  , ei  fidem  Eccle- 
fia in  rebus  ecclefiafticis  habeat  f Ex- 
perimur fane  , hxreticos  fedlx  fux  non 
dogmata  folum  ac  prxeepta  , fed  res 
etiam  geftas  accommodare  : Imo  ve- 
ro torquere  atque  adeo  fingere  , ut  fe- 
dam  undique  Se  comprobafte  , Se  or- 
nalTe  vidAntur  . Hinc  enim  , quemad- 
modum fupra  diximus  , Conftantinum 
finxit  Eufuius  ab  Eufebio  Nicomedien- 
fi  baptizatum  , quo  Arianorum  fadlio- 
ni  majorem  & fidem  Se  audloritatem  ad- 
jungeret . Hinc  etiam  , cum  in  fynodi 
Niexnx  mentionem  incidit , dogma  fi- 
dei , quo  damnatus  eft  Arius  , aflutc 
diffimulavit  , m Pafchatis  quxftioncm 
repente  digreffus  . Sed  ne  Arii  quidem 
unquam  in  hiftoria  fua  meminit,  calli- 
de hominis  memoriam  prxteriens , quem 
fynodi  aufloritate  obrutus  laudare  non 
eft  aufus,  amtcitixlege  conftridus  no- 
luit vituperare  . Qux  exdem  omnino 
caulx  lubfunt  , ut  niftoriam  Carionis 
omnes  Chnftirideles  explodant . Quof- 
dam  enim  fumraos  Pontifices  , viros 
quidem  optimos,  illius  lacerat  Se  cru- 
enut  oratio  : quofdam  vero  Imperato- 
res  Germanos  commendat  Se  illuftrat  , 
qui  Ecclefix  Romanx  perduelles  ini- 
micique  fuere . Itaque  ex  unguibus  leo- 
nem agnofees,  hoc  eft,  ex  laude  Se  vi- 
tuperatione Lutheranum  . Quanquara 
Carioiicm  Lutheri  erroribus  aahxfilTe  , 
non  eft  opus  coaje^uris  fuadere  . Mul- 
tis quippe  in  locis  aperte  ille  fe  prodit . 
Quocirca  mirum  eft  , cur  ejus  hiftoria 
non  fit  cum  exteris  hxreticorum  libris 
ab  ecclefix  judicibus  explofa , cum  pU- 
rique  tamen  eam  fecuri  legant  , nulla 
prorfus  nota  atque  animadverfione  prx- 
moniti . 

Sed  ad  Eufebium  revertamur.  In  cu- 
jus hiftoria  ecclefiaftica  fatis  Gelafius 
oftendit,  extera  fibi,  ac  concilio  pla- 
cuiffe  , dum  quxdam  dilj^icuilTe  com- 
monuit . Itaque  fi  fabulam  Abgari  , 
laudelque  Ongenis  ab  Eufebio  deme- 
tes , digna  ejus  hiftoria  eftet , cui  fides 
omnmo  haberetur  : prxfcrtim  fi  in  ec- 
cldix  contra  Arium  pugna  , non  ab 

AiiO» 


PtJI  /irlfiM 
hac  . Cari*. 
»i,  hi/h- 

rUm  Pdiuiiu 
/K.  nmdd» 
WMv*r« 


Ctnfnr*  M* 


336  Humana  Hifim*  'AuHorhate'. 

Ai  IU’,  led  ab  ecckfia  ftetiflcc  . Ac  de  riam  illam  , ait  , in  noftra  religione 
eccIeltaftiCK  hiftotiz  libris  ha&nus  . debemus  liilcipert  , quam  majores  iu>- 
Nam  in  chronicis  admiranda  fuit  ho<  ftri  probaverunt , aliam  vero  minime  . 
minis  diligentia  , magnus  omnino  la-  CuiAndreas,  De  Romanorum,  inquit, 
bor,  varia  & pene  incredibilis  ledio  , aut  Graecorum,  aut  regum  bello  hifto- 
ac  grave  prorfus  ii^  ledlionis  varietate  ria  nequaouam  in  fynodo  uti  debemus  : 
judiaum-  Nec  fcio,  anquiTquam  alius  fed  cum  nilloria  b«c  , fcilicet  Hermii 
' inter  ecclefiae  five  Latinos  , feu  Grx-  Sozomeni , ecclefiaftica  iit  , in  qua  o- 
cos  auAores  , quamvis  fumma  vi  , o-  mnium  fynodorura  a£ti  & patrum  lan- 
pe  , atque  opera  eniteretur  , prxftan*  fiorum  defenfiones  explicantur , cur  ei 
tiora  nobis  polTet  temporum  roontinen-  credendum  non  eft  f Hadtenus  in  con- 
ta  relinquere  . T^metfl  deferibentium  cilio  Florentino  feflione  7.  Non  vide- 
incuria  Meo  multis  locis  vitiau  funt  , tur  itaque  hoc  concilium  fidem  Soao* 
ut  dici  fine  animi  dolore  non  queat  . meno  abrogafle , fed  habuifle . Sed  huic 
Sed  ne  illa  quidem  , qux  ibi  Eufebius  argumento  refponfuro  facile  dtque  ex- 
refert,  vera  lunt  omnia  > quin  reperias  peditum  eft. 

aliqua , qux  iure  ac  vere  reprehendas  . Illi  vero  alteri  non  video  qi«mad' 
Cuiufmodi  illudeft,  quod  eundemferi-  modum  refponderi  poflit,  nifidicamus, 
bit  fu  ille  Sennacherib,  qui  temporibus  aut  Gtegorium  alios  lit^  Sozomeni 
Ezechix  Hierolblymam  obledit , & Sal-  legifle , qui  in  manus  noftras  non  ve- 
manaflar  , qui  Samariam  ceperat  . Id  nerunt,  aut  memoria  lapfum.  pro  Theo- 
quod  divinis  literis  efle  contrarium  , doreto  Sozomenum  ferf^ufte  . Nam 
Hieronymus  in  Ifaix  caput  edocuit.  Theodoreti  verba  illa  funt,  quf  Gre- 
Atque  Tobix  cap.  1.  Salmanaflar  dict-  TCrius  retulit . Libro  ouippe  hiftorix 
tur  fuifle  pater  Sennacherib  . At  nihil  fux  quinto  , cap.  S7.  Theodorum  iftuia 
eft,  ut  ille  ait,  omni  ex  parte  beatum,  dodlorem  prxclarum  ftiille  Icribit  . £t 
In  opere  , ut  ita  dicam  , immenfb  ra-  cap.  40.  Moritur  , inquit , Theodorus 
ro  peccafle  felicidimum  fuit  . Veru»  epifc^us  Mopfveftias  , cum  omnium 
de  Eufebio  hxc  fatis . ecdefiarum  doiftor  , tum  hxreticx  co- 

Sozomenus  fequitur,  de  cujus  nos  A-  hortis  profligator.  Theodoretus  ergo  e., 
de  & auAoritate  dicere  Divus  Grego-  rat  eo  nomine  damnandus  i qui  & te- 
tius cogit , tmi  hiftoriam  illius  duabus  vera  ob  hanc  caufam  damnatus  eft  in 
prxcipue  caulTs  improbavit.  Una  eft,quod  quinu  fynodo  generali , aAion.  f.  cano- 
fgpe  m ea  mentitus  fk  . Altera,  quod  ne  13.  k 14.  At  Theodorus  canone  is. 
Theodorum  immodice  extulerit , quem  Meruit  etiam  Theodoretus  ea  ex  caufa 
conftai  & hxreticum  fuifte  , 6c  in  quin-  damnari  > quod  impie  adverfum  CyriU 
ta  fyrodo  ab  ecdefla  damnatum . Equi-  Ium  , 8c  primam  Ephefinam  fynodum 
dem  Sozomeni  mendacia  non  excolo  > feripnt  , duodecimque  Cyrilli  capita  rC’- 
«xcus  namque  fuit,  & natio  hxc,  ut  prehendit  , qux  redam  fidem  contine- 
diximus  , eft,  fuitque  femper  ad  men-  bant  . Nec  vero  de  Theodoreto  defpe- 
nendum  promptula  . Atqui  in  novem  rare  ^uUpiam  debet  . Nam  , ut  Bera- 
eccleftafticx  hiftorix  libris  , quos  ante  Hon  in  oratione  , quam  pro  unione  a- 
bos  paucos  dies  Mufculo  interprete  ac-  pud  patres  Florentix  habuit,  afKrmat  , 
cepimus  > nihil  tale  Sozomenus  feriUt',  ^um  poftea  cognovit  errorem  : & in 
|}uale  fecundo  loco  illi  Gregorhis  ob-  concilio  Chalcedonenft  palinodiam  re- 
jicjt.  Tantum  ait,  Theodorum  difeipu-  cantavit . Verum  ut  hxc  cumque  ha- 
lum  Libanii  fuiffe,  ad  quem  prolaplum  beant  , illiufmodi  errantium  ^troci- 
Chryfoftooms  epiftolam  dederit  , qui  nia  hiftorix  elevant  & auCloriutem  8c 
etum  poftea  epifeopus  Mopfveft;  fue-  fidem  . Quo  mihi  nomine  , ut  exte- 
rit conllitutus  . Andreas  certe  in  con-  ra  omittam  , Socratis  fcholafticr  mi- 
cilio  Florentino,  ubi  pro  ecclefia  La-  nus  hi  dona  placet . Etenim  8c  Orige- 
tina  refpondet  , hujus  hiftorici  teftimo-  nis  ipfe  quoque  patronus  eft,  & Nefto-^ ••»■>*. 
nium  non  folum  ufurpat  , fed  etiam  riura  exculat,  & Cyrillum  mordet, 
probat.  Cum  enim  Imperator  Paleoto-  Alexandrum  vellicat , Se  in  rejedione  uiJy.r.sll 
gus  interrogaflec  , num  congruum  ef-  presbyteri  poenitentiarir  homoufiano-  & j4. 
iet,  ut  fynMUS  hiftorix  audoritate  ni-  rum  innocentiam  infamat . De  tertia  vero  '*<'•  >'• 
teretur,  Andreas  illi  refpondit,  ad  res  regula  in  hiftorix  judicio  fervanda  ha- '♦5., 

. geftas  cognofeendas  fynodum  biftoria  denus . Ac  perfpicua  funt  hxc  quidem  , 

Bti  debere  . Tum  Imperator  , Hifto-  Se  in  vulgari  prudentia  flta . Nam  in  lik» 

qui- 


Liltr  VnJtdfHHt.  Cap.  Poft. 

^ulbut  inimt  quardim  major  vis  , acri- 
orque  in  judicando  prudentia  elt , ii 
iine  hifce  regulis , exacuendo  illam  in- 
genii aciem'  vera  deligent  , rejicient- 
que  contraria.  Mihi  fane  aliquando  & 
verum  ipium  in  icribentis  lyncericate  , 
candoreque  relucet , 8e  menoacium  con- 
tra auctoris  quidam  angor  , & callidi- 
tas patefaciunt . Syncera  , mihi  crede  , 
veritas  ell,  & li  animum  repurgatum 
invenerit  , ipla  per  fc  reClc  inhuit  . 

Falficas  circuitiones  quaerit  , & anfra- 


n^rni/fs 
VtritMtit 
/ktvit  $ff$ 

Wrii  ilu»  > verborum  ambitu  lolicite 

fi«s  circumdat  , ac  protegit  . Atqu;  etiam 

«otWiSiij:  cum  in  hidoriz  ratione  quid  quemque 
ftfHiltmj-  deceat,  conlidero,  facile  intelligo  , hi- 
Itoricos  non  folum  talio  , fed  impru- 
/iriM  inu  denter  res  quafdam  memori*  prodidil- 
f>iii , fni'4  fe  . Quis  enim  vel  mediocriter  pru- 
dens  ab  Apoltoli  Thom*  , Joanniique 
Huiosebft?  perfona^lla  non  vidMt  ab- 
txni/!f  de-  horrere , que  in  rebus  eorum  geltis  re- 
ffeie/iht.  feruntur?  ut"  aut  ille  mjuri*  vindiflam 
f »/?*.  U j.  expetierit  i aut  hic  rupta  \elle  , fuum- 
*•  'i'  que  ipfius  caput  tundens  equum  acce- 
perit i ex  ecclella  , quantum  potuerit, 
properaverit , & feaex  adolcfccntem  ju- 
veniliter hierit  infecutus  . Non  itaque 
prudentibus , & ingeniolis  judicandi  prx- 
cepta  diligenter  elaborata  dedimus  , 
fed  , ut  dicitur  , cralTa,  pinguique  mi- 
nerva  rudioribus.  Nec  vero  adeo  llul- 
tus  ego  Ium,  ut  exillimcin  in  has  for- 
mtilar  omnia  hiftoriz  judicia  concluia  , 
& comprehenla  . Sed  fi  qu*  luerunt 
prxlcribend*  formul*  , hz  viantur 
potiliimum  confentane;  , conveoientef- 
quehiitre. 


CAPUT  POSTREMUM. 


Ih  qut  1^.  \6,  17.  6*  iS.  argumtnt» 
CJtfiie  tertio  frofofit* 
refellmuur . 


De  Virii  i£. 


QU 

P 

eorum  I 


Rrfpon- 
ad  i;< 


^Uanqiiam  ex  iis  , que  capite  fu- 
periore  diximus  , argumentorum 
eoruiTT  refutatio  apparet , qu9  1 5.  loco 
16,  17.  & i8,fiulunt:  fed  ordine  tamen 
refuunda  fune  lingula,  ut  fcholz etiam 
minutis  Theologis  morigeremur  . Et  in 
j 5.  argumento  quidem  Philonis  primum 
audoritas  queritur  . Quz  fane  magna 
fuit  : fed  breviarium  illud  temponun 
Philonis  non  fuit,  nec  libellus  alter  de 
antiquitatibus  , quem  confiat  cjufdcm 
efic  farinz . . 


Jofephi  vero  in  hiftoria  fidem  non  , 

Romani  modo  principes , fed  viri  quo- 
que ecclefi;  celebrarunt.  Egelippus  bo-  f. 
nus  in  primis  audtor , vir  probat;  fidei , 
ac  gravis  omnino  hiftoncus,  Jolephum 
egregie  laudat  : quod  ad  hiiloriz  au- 
ctoritatem pertinet  quidem  j nam  quod 
ad  religionem  , confortem  eum  facit 
perfidi*  Judforum  . Hieronymus 
dubitat  locum  illi  mter  eccleli*  feri-  Tufirl 
ptores  dare  , atque  adeo  ejus  de  rebus 
gertis  monime,^ta  inter  eccleliafticas  hi- 
itorias  recenfere  . Eulcbius  Cefarien- £•/.?.  j.*. 
fis,  Sozomenus,  Nicephorus,  ut  alios  *• 

omittam , miris  modis  Jofephi  hiftori- 
am  commendant.  Quin  & Jofephus  «. 
iplc  hilporiam  fuam  gravibus  , prob.ibi- 1.  e.  i». 
bbufque  rationibus  commendavit . Qu;  4is.iS.Mr.- 
non  minorem  faciunt  fidem  , quam  ft 
e;dera  ab  Hieronymo  , aut  alio  quo-^' 
piam  auctore  pofit;fuiffent  . 

At  ferpentis  peunam  nimium  cralfe  j.  4i*.  i». 
interpretatur  , vim  ligni  fcientizboni  , oot.  e,  ». 
dc  mali  falfam,  fiClitiamque  commemo- 
rat  : Herodiademferibit  non  .Philippi  , 
fed  Herodis  uxorem  fuilie  , qui  Hero-  derx^ue  eu. 
dis  quoque  Tctrarch;  frater  erat  : tem-  er 

pium  in  fecundo  aimo  regni  Darii 
cit  elTe  perfectum  .•  femorum  lamenta-  s.dntlere- 
tiones , cura  templi  veteris  amplitudi-  fhum 
nem  recordarentur  , non  ad  novum  dem  iffum 
fundatura  , fed  ad  jam  confummatum 
refert : aliaque  demum  ait  partim  feri- 
Ptur;tacrz,  partim  veris  uiis  ac  pro- 
batis  hiftoriis  adverfa  . Plane  ait : non  Eflr.  j.'  j. 
inficior  . Sed  errores  tuere  ignorantis  , 4-  <i^  <-  r.- 
non  mendacia  fallentis . Neque  zquum 
eft  paucis  e nuculis  labem  toti  narra-  ' 

tionis  corpori  afpergere  . Egregius  ita- 
que hirtoricus  Jolephus  fuit  , quemad- 
modum Egelippus  atfirmat  , & rerum 
indagini  , fobricutique  termonum  at- 
tentus . Qijod  vero  in  temporibus  no- 
tandis eum  quidam  reprehendunt  , id 
jure,  an  injuria  faciant,  non  facile  di- 
xerim . Equidem  ejufmodi  errata  in- 
dodtis,  negligentibiifque  librariis  prom- 
pte, ac  libenter  alfigno.  Julii  porro  A- 
fricani  quinque  de  temporibus  volumi- 
na  in  manus  nofiras  non  venerunt.  Qua- 
re de  ejus  hiftori;  fide  ipfi  per  nos  ju- 
dicare non  polTumus  . Sed  extat  Gela-, 
fii  pr;juuicium , quod  in  argumento  ob. 
jeaura  eft,  idque  fequi  Theologos  o- 
portet  de  rebus  ejufmodi  judicaturos  . 

Opufcula  , inquit , Tertulliani  live  A- 
fricani  ^ocrypha.  Quo  in  loco  an  Ju- 
lium Africanum  voluerit  Gelafius  un- 
probare , non  latis  expeditum  eft , Pn- 
Y roufti 


De  i&maH4 

wum  enttiv  de  |u1io  Africano  nullus  ve- 
terum malam  opinionem  habuit.  Eufe- 
bhis  vero,  8e  Hieronymus  ubique  ejus 
de  rebus  geftis  ceAimonia  colunt.  Nec 

tulius  hic  cA  in  Adei  doflrina  repre- 
enfus  . Nara  quod  hiAoriara  Sufannz 
A£bm  cAe  credidit , in  eo  virorum  do- 
AiAimorum  errorem  fecntus  eA  . At- 
qui ob  peccatum  unuffl , cujus  vel  pro- 
babilis ezcufatio  eA  , omnia  Juliiopu- 
, fcula  a GelaAo  damnari  , noo  At  mihi 
proAQo  veroAmile . Eadem  quippe  cul- 
, A culpa  fuK , Julio  fuit  cum  Do- 
ribus EccleAae  communis.  Vix  enim 
reperias  quenquam,  qui  non  in  aliquo 
crrarit . Dmnde , quorium  GelaAus , qua- 
fi  nihil  intereffet , utrum  hic  , an  ille 
damnaretur  , in  eam  formam  cenfet  l 
Opufcula  Tenulliani  , Ave  AAicani  a- 
pocrypha  . Atque  A duo  awAores  illi 
eAent  nominibus , reque  etiam  ipfa 
diAerentes  , more  fuo  GelaAus  utriui- 
que*Agillatim  opera  condemnaAet . Cum 
autem  Tertullianum , Ave  Africanum  u- 
■a  comprehenAone  notat , non  eA  eii- 
Aimandus  audores  diverfos  , AkI  eun- 
dem intellexiAc  . Mihi  fuie  hujufmodt 
conjedurz  fufpicionem  aAluunt , locum 
cAc  corruptum  , ut  alia  in  hoc  capite 
pleraque  t & particulam.  Sive,  fcripto- 
rum  vitio  addham  . Legendum  itaque 
eAe  , Opufcula  Tertulhani  Africani  a- 
pocrypha  . NiA  forte  Africani  cogno- 
men quidam  Tertulliano  impertiebut  : 
quocirca  in  eum  modum  fententiam  Gc- 
laAus  tulerit , ut  Ave  nomine  proprio  , 
feu  cognomine  a quolibet  vocaretur, 
tncelligereraus  eAe  damnatum . 

Reliqui  funt  Enfebius , &:  Sozomt- 
■us , quorum  audoritas  quintadecima 
tandm  argumentatione  urgebatur  . Ve- 
rum de  ks  andoribus  quid  fenferim  , 
quid  ceufuerim , capite  fuperiore  iu- 
bca. 

In  quintodecimo  argumento  nuAus 
mI  1«.  laupuliu  objedus  eA  , qui  non  fuerit 
ezcuAus . In  fcztodecimo  autem  Inno- 
centu  decretam  primum  objicitur  . Sed 
ille  , A eccleAae  monimenta  probat  , 
non  Aatim  gentilium  hiAorias  impro- 
bat . Sunt  hx , fateor , ufui  cccleAaAi- 
ci  fori  , litiumque  vulgariam  parum  a- 
pt«  : quamvis  & in  hunc  ufum  pqAint 
cAe  aliquando  utiles : fed  quibus  in  lo- 
cis ,'  8e  quxAionibus , quoniam  a Prx- 
fcaii  infhtuto  alienum  eA  , non  en  o- 
perx  pretium  dicere  . In  (aerarum  ve- 
ro literamm  ezpoAtione  , quod  in  ca- 
fke.iiujM  nbri  fecundo  fule  Oumcmu  , 


JtifieftM  AuSiorit. 

hiAoriz  profanx  multum  omnino  «r: 
lent  . (^mobrem  A quxAio  circa  di- 
vinas Ateras  incidat , & concilia  , & 
exteri  ecclcAallici  judices  eiuAnoci  hi- 
Aorias negligere  nec  debent , nec  ve- 
ro poAtint . Nec  his  folum  feripturx  u- 
Abiu  gentium  hiAoriz  accommodan- 
tur . ^in  funt  alias  Theologis  necel- 
larix  , quemadmodum  & nobuanteex- 

S catum  eA,  & fequentibus quoque li- 
s explicabitur.  Andreas  porro  m fy- 
nodo  FlorentuM  nihil  aliud  docet , niA 
Grzcorum,  lut  Romanorum  bella  co- 
gnofeere  nequaquam  ad  fynodum  per- 
tinete . Poterat  dicere  , Trojanorum  . 
aut  etiam  Florentinorum.  Nam  Grxeo- 
rum  , ac  Romanorum  beUa  quzdam  co- 
gita , utiliAima  funt  jmphetarum  va- 
ticinationibus explicandis  . Sed  hxc  fa- 
cillima funt : extera  perfequamur . Qux 
& Tpia  poAea , quz  retro  diAnuunus, 
mhil  dimculians  habent . 

Sane  in  tefponAonem  decimi  (qitimi  Rerpo».  ad 
aigutiKnti  ne  verbum  quidem  unum  >>• 

adjiciendum  cenfeo  , quippe  quod , ni- 
A ego  fallor  , in  cap.  6.  accurate  eA 
ac  mligenter  expeditum  . DuodevigeA- 
mum  ergo  idemque  poAremum  , quam 
breviAime  potero,  expediam,  quo  jam 
At  tandem  hujus  loci  Anis . 

Duo  igitur  argumentorum  genera 
Theologus  ufurpat . Unum  eA  certum  , 
alterum  probabile  . De  utrifque  pro- 
ximo libro  eA  latiusdiAerendum.  Nunc 
m pauca  rcAringam  . Non  eA  neceAe, 

Theologus  certa  (em per  principia  fu- 
rtut . Ex  incertis  , piob^Ata  Ant  mo- 
do , argumenutiones  aliquando  oonA- 
cit , non  ad  vincendum  quidem  , fed 
ad  perfuadendum  idoneas  . Stultus  ve- 
ro Theologus  ille  erit  , qui  in  omni 
fuo  fyllogifino  res  aeceAanas  velit  re- 
bus quoque  neceA^iis  addicere  . Sunt 
enim  nonnulla  adeo  implicau  , & ob- 
(inira,  utpfudentiztheologicz At,  non 
ea  demonnrare  velle,  (ed  (uadere,  non 
patentius  illuAiare , fed  utcunque  expe- 
dire. 

In  hujufmodi  itaque  argumentorum 
geaerc  A quis  humana  Ade  probabiU- 
ter  nfus  fuerit  , falli  nimimm  aliquan- 
do poterit , reprehendi  fine  injuria 
non  poterit  . Atque  etiam  , quemad- 
modum fupra^  diximus  , quxum  ita 
certo  humana  (ides  tradit , ut  ea  in 
dubium  vertere  Aultittx  fit  argumen- 
tum vel  certiAimum  . Hzc  fi  in  ufum 
fuura  Theologus  vendicarit  , nihil  faU 
iax,  Dibiliffibecilluia,  inepeumque  co»- 

hcict , 


Liber  XJndeclmut.  Cap.  Pojtr. 


ficfet,  fed  rem  veram,  firmam  , racio- 
ntque  tum  humanx,  tum  etiam  dtvinx 
confentaneam  . Verum  ab  his  hiftorige 
partibus , qux  funt  expoficz , quemad- 
modum ducatur  argumentum,  latis  ez- 
pofitum  videtur  . Omnia  igimr  arra- 
menta  theologica  manare  a fontibus 
decem  , di^luim  eft  m primo  libro.  In 
decem  autem  fequentibus  libris  , ctt- 
jufmodi  argumenu  e fineulis  locis  e- 
rui  pofitnt  , ofienfum  en  . Quz  di^ 
funi  fortzlK  longius  . quam  infiituu 
cauTa  poftulabat  : fed  mevius  certe  , 
quam  res  tantas  pofie  a me  dici  cxifii- 
maram.  In  hiftorix  bumanx  auftonta- 


m 


te  explicanda,  fateor,  mi^  miht  lou- 
gttudo  orationis  fuit . Sed  nullus  e lo- 
cis Tbeolomz  erat,  ubi  aut  latior  oo- 
currcret  dilTerendi  materia  , aut  me  o- 
TOrteret  magis  cura  , diliKntla , indu- 
Oria  elaborare  . Quod  etu  minus  prz- 
Oiti,  quam  rei  magnitudo  defideraoat  , 
non  tamen  fruOra  elaboravi  . Admo- 
nere enim  reliquos  potui  , ut  accura- 
tius feribant , 8e  res  vel  meliores  ad- 
dant, vel  fu^rvacuas  detrahant  , vel 
difpeTfe,  & diA^  didas  anguiiius,  8e 
contrarius  aOringant  : breviter  , fi 
quid  norunt  rcTius  iftis  , eaudidi  im- 
{xruant. 


Undecimi  Ubri  Finis, 


.Y  s DB 


Digitized  by  Googie 


DE 

LOCORUM  USU 

■ / N 

. SCHOLASTICA  DISPUTATIONE, 

LIBER  DUODECIMUS. 


1»  lihitm  Outdttimmm  Prtmmium, 

Ratrem  Francifcum  Vi- 
^ona,  LeiW  optune  , 
cum  quctn  luromum  theo- 
logi z przcepcorem  Hi- 
1'pania  Dei /t.igidari  mu- 
nere acc(y>itj  i|i>(cuiQ4i- 
cere  audivi  , poftquam 
ab  illius  fchola  difceflt , fe  ingenio  meo 
quidem  egregie  deledlari  , fed  id  vere- 
ri , ne  hujus  excellentia  quadam  ela- 
tus, & nultans  immoderate  jadlarer  , 
& grandior  efte&us  , non  late  modo  , 
& libere  ingrederer,  fed  temere  etiam  , 
ac  licenter  przceptoris  velligia  concul- 
carem . Auoierat  enim  , tne  opinionem 
iplius  unam  de  iteta  alteram  non  p®,» 
balTe.  Vellera  autem  denq^_<i_t«re 
dicerenov  > qu*  ille  uA  in 

filiunriSii^nitt  dicebat.- Sed  fi  minus 
imitatione  tantam  tagenii  przllantiara 
confequi  poiTumus,  voluntate  certe  pro- 
xime accedimus  , magiftrumque  cona- 
mur exprimere.  Nimirum  fi  dodtrinam 
meam  approbet  quifpiam , quz  utinam 
eruditorum  opinione  digna  effit  , fi  in 
rerum  judicio  prudentiam , quz  utinam 
effit  digna  nolbo  cognomine  , fi  ora- 
tionis cultum  , quem  elegantioreni  ad- 
hibere foleo , quam  confueverunt  fcho- 
1, illici  in  libris  fuis:  in  hoc  fumus  do- 
tli,  prudentes,  8c  facundi,  quo  virum 
hunc  rerum  earum  omnium  ducem  o- 
pt  imum  fequimur , atque  ejus  przceptis  , 
monitifmie’  paremus.  Quod  vero  ad  a- 
nimi  moderationem  attinet  , quam  vir 
in  me  modelHlItmus  defideribat , in  co 
dedi  operam,  ut  timorem  illius  ego  fal- 
lerem . Effecerim  , an  non , alii  incor- 
ruptius juaicabunt  . Sane  fi  qua  in  me 
temeritatis  culpa  tft  , vix  eam  txcufa- 
tione  alicujus  tei  ic,^.;e  , Sc  adumbra- 


re poffiim , qui  fciam , parum  ingenium 
valere  quamlibet  excellens  , Se  eximi- 
um polle  , nifi  prudentis  intelligcntiz 
freno  , Se  definita  animi  moderatione 
gubernetur  . Quanquam  illos  probare 
non  foleo,  qui  velut  facramento  roga- 
-ti  , vpl  etiam  fuperllitione  conlbidli  , 
ut  fabii  verbis  utar  , nefas  ducunt  a 
fulcepta  femel  perfuafione  difcedere  . 
Theologo  nihil  ell  neceffe  in  cujufquom 
jurare  leges.  Majus  enim  efl  opus  at- 
que przilantius , ad  quod  mfe  tendit  , 
quam  utm^iUri  debeat  velfigiisfemper 
infillerc  , It  quidem  ell  futurus  Theo-' 
logiz  bude  perfedlus.  Memini  de  prz- 
ceptore  meo  ipfo  audire  , cum  nobis 
fecundam  fecuiidz  partem  coepiffet  ex- 
'pmere,  tanti  Divi  Thomz  fententiam 
C0e  facKiiiara  , ut  fi  potior  alia  ratio 
aoif  fiicQrtTcrct,  fandliffimi,  & dodlif- 
fimi  viri  fatis  nobis  effet  audloritas  . 
Sed  admonebat  rurfum  , non  oporte- 
re fandli  Dodloris  verba  fine  deledlu  , 

Se  examine  accipere;  imo  vero  fi  quid 
aut  durius , aut  improbabilius  dixerit  , 
imitaturos  nos  cjufdem  in  fimili  re  mo- 
delliam,  Sc  indullriam  , qui  nec  audlo- 
ribtts  antiquitatis  fuffragio  comproba^ 
tis  fidem  abrogat  , nec  in  fententiam  . 
eorum  , ratione  in  contrariam  vocan- 
te , tranfit  . Quod  ego  przceptumdi- 
ligentifllme  tenui  . Non  enim  ullam  , 
non  Divi  Thomz  dico  , fed  ne  Magi- 
flri  mei  opinationem  quidem  revocavi 
ad  arbitrium  Incum  : nec  cordi  tamen 
fuit  jurare  in  verba  magiflri  . Nam  8c 
vir  erat  ille  natura  ipfa  moderatus  : 
ac  cum  Divo  e;iam  Thoma  aliquando 
diffenfit  , mjjqremque  , meo  judicio  , 
laudem  diffenticiido  , quam  con.fentitn- 
do  alTequeb.itur  : tanta  erat  in  diffcn- 
tiendo  revcientia  . Sed  hzc  hairenus  . 
Multa  enim  fzpe  budar.di  pv.ccepto- 

i;s 


/ 

-Ogl 


jiti 


£a0T.  ufu  Sm  SchoJ.  D/f.  Ui.  Cap.  It. 


0i  nollri  gratia  dicemas . Nunc  ad  re- 
liquas (>artcs  propofiti  operis  rcvtru- 
■lur. 

De  locorum  afu  tres  libroe  pollici- 
tus fum:  Unum  in  fcbolailica  pugna  , 
alterum  m fcripcurx  lacre  expolitione  , 
pollremum  fj^cutim  adverium  fldei 
Chridianx  lingulos  inhnicos  , Hmti- 
cos  , Paganos  , Judxos  , Saracenos  . 
His  enim  rebus  ii.  & 14.  librum 
knuarttvi  . Atque  , ut  ad  preceptorem 
redeam,  locorum  uAira  in  fcliolx  con- 
certatione , prxferum  It  tra£lare  ille 
voluiflet  , graviflime  , 8c  copiofilTime 
potuiflet  fcribere  . Sed  quoniam  nulla 
♦ ejus  ingenii  monumenta  mandata  lite- 
ris , mlllura  opus  eruditionis  , nullum 
do^inx  munus  extat  « nos  ad  hu)us 
rei  fcribendx  operam  omne  dudium  , 
curamque  convertimus.  Cum  enim  to- 
u Theologia  ihigifera  , Sc  fmiluofa  , 
nec  ulla  pars  ejus  inculu  , ac  deferta 
Iit,  nullus  ferador  in  ea  locus ed,  nec 
uberior  , quam  de  locorum  ulit  & ar- 
gumentis , qux  a locis  Theologix  du- 
cuntur. C^re  quantum  conniti  animo 
. podiim,  Quantum  labore  contendere , II 
Icribcndi  h^c  labor  cd  potius  , quam 
voluptas  , tantum  laciam , ut  elhaam  , 
ne  cum  omnia  a prxeeptore  mihi  ha- 
rum rerum  principia  luppeditata  dne  , 
iple  mihi,  prxeeptori  item  meo  videar 
defuifle  . Hujus  enim  clandimi  viri  e- 
ruditionem  memorix  prodimus  , atque 
ci  , etd  nequaquam  parem  illius  inge- 
nio, at  pro  nodro  tamen  dudio  meri- 
tam gratiam  , debttamque  referimus  . 
Quanquara  pollulo  ab  lis , qui  hxc  in 
manus  fument  , ut  nsajus  quiddam  de 
magidro  meo  , quam  quantum  a me 
ocprimi  poted , fufpiccntur . 

CAPUT  IL 

Thttltgis  fit,  tfut  ti  tbfiSt 
Tts , fuit  (inis. 

PRopolitum  ed  nobis  hoc  libro  de 
locorum  Theologicorum  ufu  in 
Icholx  difputatione  dicere.  Id  quo  re- 
dle,  atque  ex  ordine  fiat,  optimum  fue- 
rit initio  definire,  quidnam  Theologia 
lita  qux  illius  quali  lub|<^  matenes ; 
quis  Icopiis,  in  quem  Theologo  tludu 
uirigenda  fini  omnia  . At  Theologia  qui- 
dem  , ii  Grxeam  vocem  in  Latinam 
vertimus,  ratio  ell,  iermoquede  Deo  . 
Omnis  autem,  quf  ratione  & via  dea- 
re  fuicipnur  inlliiutio,  eUentiam 


8c  potentias,  quas  vocant  , ac  extera 
omnia  vedigat  , qux  illi  rei  funt  pe- 
culiariter ac  proprie  tributa . In  Theo- 
logu  ergo  facultas  quxdam  intclligi- 
tur  , qux  Dei  naturam , vim , & pro- 
prietates inquirit.  Nec  vero  Theofogo 
latis  ed,  qux  Deo  in  fe  ablblute  con- 
veniunt, ea  faoiltacis  lux  viribus  , ju- 
ribulque  tribuere , nili  etiam  illa  ven- 
djcet,  qux  Deo  quafi  accidunt  in  or- 
dine ad  creaturas  . Dei  enim  notionem 
omni  ex  parte  rimatur . Bipartita  igitur 
ed  Theologix  traCbtio : una  de  Deo  le- 
cundura  le  , altera  de  eodem , quia  re- 
rum ed  principium  ac  finis  . Nec  Theo- 
logus tamen  luinma  & infima  , divina 
& humana  milcet  , fed  adeo  articula- 
te , clare  , anificiofe  hjc  componit  il- 
lis , his  illa  jungit  , ut  non  modo  nul- 
lam libi  vicillim  oblcuritatem  aderant  , 
verum  etiam  utraque  utrilque  adhibe- 
ant lumen . Quid  i quod  ficut  folem  in- 
tueri nequimus  adverfum  , cjufque  ra- 
diis acies  noflra,  fenfiifque  vincitur : fic 
ad  diviax  lucis  obtutum  mentis  nollrx 
oculi  hallucinantur , & cabgant . Quam- 
obrem  nccelle  ed  , ut  Deum  fua  Mtu- 
ra  invifibilem  in  effectis  ceu  in  umbra  , 
ialpeculo,  in  imagine,  iii  lignis,  inve-,,^  ^ 
digiilque  cernamus.  Invilibilia  enim  t- 
pCus  a creatura  mundi  per  ea  , qux 
taCla  iuut , intelledta  conipiciuntur : iem- 
piterna  quoque  ejus  virtus,  & divini- 
us. Cuai  vero  inter  omnia,  qux  ocu- 
lorum lenfu  percipimus , rationalis  crea- 
tura fimiHima  Deo  fic  ; ad  imagin*m 
quippe  Dei  faflus  eft  homo;  nihil  p!x>- 
fecto  invenias , in  quo  divina  bonitas  , 
poccilss  ) & ^picncii  nugis  eluceant  • 

Quare  Theologix  difciplnia  , quamvis 
de  Deo  ipU  prxcipuc  fit  , plurimum 
tamen  errea  homines  , humanaque  ver- 
latur:  & cum  ex  homine,  tum  ex  lis 
qux  Deus  homini  lecit , atque  edccit  ! 

Divinj  naturi  cognitionem  quxnt 
Quod  fi  potentiam  , benigniutcm  , 8c 
providenuara  Dei  indagare,  & profer,  ' 
repropofitum  theologix  munus  elt,  a- 
fme  , quem  Deus  non  alium  , quam 
feipfiOT  hominibus  comparavit  , deque 
mediis  ad  hunc  finem  neceiTariis  , vir- 
tutibus , legibus , gratu  , incarnatione  , 
ucramentis,  longilfima  licet  Theologi 
dilpuiatio  , non  ed  ab  indituto  Iheo- 
logix  aliena  i non  Iblum  ob  eam  cau- 
lam,  quam  Divus  lane  Thonus  gravem 
reddidit  , ne  Theologia , qux  eife^hir 
etiam  ed,  non  modo  Ipecalatrix,  man- 
usmiauia  hac  parce  omiA  lin- 


D 


34* 

euerctur  ! fed  tottlto  magis  e* 

res  Dei  ipfins  probitatem,  aequitatem, 
«rtutera , inte^utem , benencenti^ , 
liberaliutem  , mifericordiam  , patien- 
tiam, longanimitatem  infigniter  «pr»- 
elare  patmcinnt  & illuftrant  . Cujus 
rei  ignoratio  caula  quibufdam  erroris 
illius fait,  ut exiftimarent , difcipl^am 
banc  non  cffe  contemjidandi  gratia  in- 
ventam , fed  agendi  . At  enim  quibus 
argumentis  utantur , videamus . 

Primum  contemplationis  traftatus  , 
inquiunt  , longe  minor  eft,  quamadio- 
nis . Uli  enim  D.  Tlwmas  primam  fum- 
mz  fu*  partem  dedit,  huic  iccun^m, 
& tertiam , qu*  voluminis  magnitudi- 
ne  illam  fingul*  etiam  eauperant . De 
fine  ruriiim  , ac  tneihis  difputare  , ad 
eam  facultatem  fine  dubio  pertinet  , 
qu*  aliquid  molitur  & agit.  Nimirum 
non  ad  mentem  ea  , fed  ad  ettettum 
referuntur.  Cum  ergo  de  fine,  & me- 
diis human*  vit*  plurimam  Throlo- 
gus  difputationem  inftituat  , fieri  vi- 
detur , ut  Theologi*  vis  non  in  cer- 
nendo potilfimum  , fed  in  agendo  fita 
fit  . Theologi*  infuper  Sr  divinanm 
fcripturarum  idem  eff  finis.  Nec  enim 
finem  alium  difdplin*  eiufdem  prin- 
cipia ac  cooclufionts  habent  . At  di- 
UA.  t.  it  vinarum  omnium  fcripturarum  fims 
diledio  eft,  ut  Aupftinus,  Gregomif- 
'ThUL  1 m Kftaatur . Non  ergo  Theologia  f*- 
ItStttk.  Sue  ad  ««templandum  tendu  , fcd 
M amandum . . . • 

Prsterea  , qu*  do^bina  cujufpiam 
eft  fFculatrix  venairixque  natur*  , o- 
culos  maxime  ad  cernendum  p^ulat  , 
non  ad  agenduro_  vires  . Nec  ftultiti* 
eos  arguit  , qui  in  a&ione  torpent, 
fcd  qui  funt  in  fFculatione  tardi . At 
fcriptuta  omnis  a difeipuUs  opeta  exi- 
git , eofque  ceflatiooe  torpentes  tanquam 
vanos  & otiofos  reprehendit  . Non  »- 
giiur  fFCulandi  caufa  hzcdodrtnapo- 
nffime  traditur,  fed  agendi . Ad  h*c  > 
. fides  in  duritatem  refertur , non  e con- 
iZ  trario  in  fidem  charitas  : « 
tu  cap.  as.  8e  cx  Apoftolo  i.  Corinth.  ij. 

totdmm  It-  colfiginir  . Notitia  ergo  fi»»?*®"® 
Theologi*,  qmun  niHiiiam  fidei  voca- 
buto  accipimus  , diligendi  ou6  pn- 
mum  omnium  fidelibus  data  eft  . Cm- 
tt  quipF  T»xi«V,  quam  finalem 
mus  interpretari  , eadem  8e  f*®*  ~ 
principalis  eft  . Quod  fi  notio  priiitt- 
«iorum  dodrin»  hujus  adnofa  eft,  fi- 
des fcilicei , qu*  per  diledtooem  oF- 
ratur,  conaettur  uos,  dodnnam  quo- 


De' Loctfum  »/»  it*  SchoL  "btfp. 

que  ipfam  ad  mores  f*™®  t «tarque 
s^ionem  attiner»  . Item  fi  fides  fF- 
culaifo  qufdam  eft  , non  moralis  di- 


arjirt.7. 


JiA.  I. 


Idplina  , unde  illud , Kdes  fine  operi  *• 
btts  mortua  eft  ? unde  illud  rurfum  , 

Ad  dandam  fcientiam  (alatis  plebi  e- 
jus  in  remiffionem  Fccatorura  eorum  *• 
Nam  fetentia  falutis  corporalis  in  f^ 
xim  maxime  fF^<i  ® contemplatio- 
nem non  iton  . Qyid  illa  } Dedit  illi 
Identiara  fandoium  . Sdentia  lando- , . 
rura  prudentia  . Omnis  finiptura  divi- 
oitus  infpitau  utilis  eft  , ut  per-j,„,„, 
fedus  fit  homo  Dd  ad  omne  opus  bo- 
numinftruSus.Hxe autem feripea funt  , 
ut  credatis,  Sc  ut  credentes  vitam  ha- 
beatis in  nomine  ipfius  . dkat  fe 
nofle  Deum,  8c  mandata  ejus  non  fer-/«». «. 
vai  , mendax  eft  : aliaque  tejus  gene- 
ris fexcenia,  qu{  in  divina  pafiim  fcri  A 

ptura  reperiuntur  . Ex  quibus  omnino 
videtur  effici , Theologi^  ntm  cffe  fF- 
cnlatricem  , fed  effed&icem:  atque  ad- 
eo finem  ejus  przdFumnon  efie  coo- 
templatitmem , fed  actionem  . Id  quod 
opinati  fimt  Icholaftid  quidam  Tneo- 
logi  in  primis  clari  & nobilrs  , qui  *'  ** 

in  ea  re  Magiftrum  forte  fequunuir  , 
hane  difcipbnam  ex  ufu  & fruitione 
Frtientem.  Nec  intelligunt  dodilTiini 
viri  ( fic  enim  mihi  mouriliflimum  eft 
vocare  illos  ) alium  efte  finem  doftri- 
BC  , aliiun  dodoris  : v;l  , ut  verbis 
differentibus  rem  fere  eandem  expri- 
mamus , aUimi  efle  finem  do£trine  f>- 
marium,  alium  Ffiremum  : ut  fi  ver- 
bi caufa  dicimus , vini  duos  efie  fines  , 
unum  ad  bibendum  , alterum  ad  me- 
dendum. Chwritas  ergo  docentis  Dei  , 
atque  ea  re  doftrine  quidem  hujus  fi- 
nis eft:  at  non  primus,  fed  fecundus  . 

Nam  Se  cognitio  contemplatioque  na- 
turf  , ut  ait  eleganter  Cicero  , man- 
ca quodammodo  atque  inchoata  eft  , 
fi  nulla  a£tio  rerum  confequatur  . Va- 
ni  funt.  Sidens  inquit , omnes  homi-d^  'I- 
nes,  in  quras  non  fubeft  fciencia  Dd, 

&c.  Sc  alius  item  : Quia  cum  cmdo- 
vi&nc  Deum,  non  ficut  Deum  glod- 
ficaverunt  , fed  evanuerunt  in  cwta-  •*  ' 

riosibus  filis  , Sec  Quapropter  u ex 
fine  fecundo  naturam  dlfaplmp  confi- 
deres , jnu  tibi  phyfica  tncer  a£hiofas 
numerabitur  . C^d  ? jraod  fims  nofter 
prunas  , ut  Divus  Tuomas  veriffime 
feniit,  vifio  Dd  eft  clara  Scmamfefta  ? 

Quia  vero  finem  illum  adtptfctmur  men- 
relSe  voltmtate  > Se  e^tuoat  Se  amore ; 
fit  , ooa  IU  cognitio  es  k amorem  » 

fcd. 


tf>  ii 
Hir.  r* 
»«• 


Ltitr  Dnodecimu.  Cao.  Vk  343 


fed  ut  utraaue  res  a<l  vilionem  reie- 
latur.  Quod  fi  cognitio  vix  es  le  non 
ni  fi  ad  patrix  cognitionem  referenda 
ell , quamvis  illa  non  fit  per  fe  idonea  , 
nifi  ei  effcdlus  dileelioque  jungatur , vi- 
fio  vero  Dei  , cujus  ndes  lenunariu» 
etl  , contemplatio  potifTimum  eft , non 
eilc&ioj  1'equitur  Theologiam  maxime 
fpcculativam  efle , non  pradticam  . Li- 
ceat enim  , qnando  de  fcbolx  difpu- 
utione  habetur  oratio  , fcholx  verba 
ufurpare  . Adde , quod  Theologia  Dei 
naturam,  potentiam  , & proprietatem 
inquirit  . Eft  ergo  Deus  hujus  icientix 
proprium  objeftum  , atque  adeo  1'pe- 
culationis  caufa  comparatur  . Atqu: 
Tri.  AugutL  aperte  docet  , fciemiim  , de 
er  qua  AmIIoI.  i.  Corinth.  ii.  loquitur, 
iittdieaualem  notionem  efte  Sc  contem- 
lationem  rerum  xternarum  . Sine  du- 
io  autem  itera  doftrina  i^ientia  eft  , 
eaque  re  Ipeculativam  efle  conftat  . 
Quod,  ut  extera  taceamus,  vel  Theo- 
logiae nomen  prx  le  fert . Quemadmo- 
dum enim  non  folum  ifterere  , ied  et- 
iam addubitare  ftultilfi.num  eft  , num 
Phyfiologia  Aftrologiaqu:  ipeculatrices 
hnt  , an  effe£lrices  , quod  nomina  ipfa 
infigniter  egregieque  declarant  , con- 
templationem rerum  ingeri  , non  mo- 
res 6c  adionem  i umecfi  Medici , Nau- 
tx  , ac  exteri,  qui  rebus  publicis  ad- 
ciidi  & deftinati  iunc,  otioiim  naturx 
aitrorum  notionem  albemantur  & fu- 

§iunt  i qux  aduola  eft  , eam  8:  ample- 
tuntur&  colunt:  fic  ambigere.  Theo- 
logia Ipeculairis  ne  fit  , an  eiiedrix  , 
a communi  etiam  mediocrique  intelli- 
gentia  Sc  fcnld  remotum  eft  : utpoie 
cum  nihil  aliud  illa  fit , quam  ratio  ler- 
moque  de  Deo  . Quanquam  viri  pru- 
dentes vacantem  illam  & otiofam  efle 
nolunt , ied  ad  humanx  vitx  Sc  uium  , 
& finem  accommodari . Prxterea , Theo- 
logia omnem  de  Deo  cognitionem  tra- 
dit, five  ea  per  naturx  lumen  , ieu  di- 
vino iolum  munere  Sc  illuftratione  ha- 
beatur . Cum  igitur  ipeculctur  quicquid 
de  Deo  cognolKre  humana  ingenia  pof- 
iunt  i nimirum  aut  ipeculativa  eft  , aut 
Icientia  de  Deo  nulla  efle  Ipeculativa 
poieft.  Quod  licet  nonnulli  huic  argu- 
mento dederint,  adeo  tamen  abiuremm 
eft,  ut  refelli  non  debeat.  Quid?  quod 
Theologia  noftra  divinx  iapiemix  qux- 
dam  irapreflio  eft , qux  eadem  & ijpe- 
culandi  vim  habet  Sc  agendi  . Nihil  i- 
gitur  obftat , cur  non  idem  lumen  vul- 
tus Dei,  quod  fignatum  eft  fupernos, 


utraque  oftendat , SC  qux  contemplari 
oportet,  & qux  agere.  Sicut  anima  ra- 
tionalis , quod  formarum  omnium  pre- 
ftantiflima  fit  , vires  quidem  excellen- 
ter habet  & fentiendi  & vigendi  , fcd 
in  ea  tamen  vis  intelligendi  primi  ea- 
demque  prxciptia  eft  . Nec  vires  illa 
exercet  reliquas  , nifi  ut  proprio  tan- 
dem intelligentix  munere  perfungatur . 

In  hnne  itaque  modum  Divus  Tho- 
mas  fcienter  ac  perite  dixit  , Theolo- 
giam muneribus  utriufque  fungi,  Sclpe- 
culandi  & agendi , quamvis  magis  Ipz- 
culetur , quam  agat . Non  enim  agit  , 
nifi  quia  agendo  ad  perfedam  Dei  co- 
gnitionem tendit.  Qmbus  rebus  brevi- 
ter explicatis , illa  triji  perfpieue  fatis  , 
& plane  intelliguntur , qux  a principio 
hujus  capitis  exponenda  fufcepi  : nem- 
pe quxnam  fit  Thcologix  propria  no- 
tio ac  definitio  : qux  rurfura  illi  fub- 
je^fa  materies  , circa  quam  ipfa  verle- 
tur:  quis  tandem  illius  finis  tum  pri- 
mus, tum  fecundus.  Theologia  Icientia 
eft  , qux  docet , quidnam  natura  divi- 
na fit , & qux  naturx  ejus  vires  ac  pro- 
prietas . Deus  ipfe  eft  doihiax  huic 
objeftum  Tubjettumque  propofitmn  , & 
uafi  v.rfanda  materia  : his  enim  mo- 
is  res  , quam  facultas  quxlibet  men- 
te traftandam  cognofeendanaque  propo- 
nit , a Philofophis  appellatur  . Finis 
primarius  quidem  naturx  divinx  notio  , 
& contemplatio  per  Dei  potentias , vir- 
tutes Sc  proprietates  explicata : polire- 
mus autem  carum  rerum  aftio  , qux 
ad  mores  funt  , ae  bene  l^teque  vi- 
vendum neceflirix  . Et  quidem  quem 
ufum  loci  Theologici  habeant  , viti 
moribus  & a£lionibus  accommodatum  , 
non  inftitui  in  prxfentia  dicere  : quam- 
vis magnus  ille  omnino  fit,  & qui  no- 
bis differendi  prxftaret  valde  utilem 
copiofamque  materiam  . Is  tantum  u- 
(us , ut  fupra  dixi , nunc  mihi  expedi- 
endus eft  , quem  Theologus  capere  e 
locis  poteft  , fi  in  fcholx  difpuutioni- 
bus  illos  verfet,  Sc  traflct , cum  Icili- 
cet  , quantum  poteft  , tantum  cogno- 
fcere  curat  de  Deo  rebufque  divinis  . 
Non  autem  mihi  excidit  j fcriplifle  me 
in  libro  quinto  , cum  de  Ecclefix  au- 
^oritate  m morum  judicio  dicerem  , 
duplicem  efle  de  rebus  Theologicis 
quxftioncm : unam , qux  ad  contempla- 
tionem attineret , alteram , qux  in  mori- 
bus atque  ufu  vitx  fita  eflet  . Quod  a 
quibufdam  fic  accipi  poteft  , tanquam 
hoc  , quod  nunc  habeo  inftitutum  , 
Y 4 priori 


344  ^ Lecemm  mfn  /»  Schek/i.  Difp. 

priori  diverfum  fit.  Id  vero  a me  pro-  Alii  quidem  per  fpirttora  diiuriermtf 
cui  aberit.  Namque  aliud  cft  locorum  ^pientiz  , alit  autem  lermo  feieutix  . 
ufum  Ecclefiailen  ia  eoncione  docere  , Prarcerea  evidentiam  Ariltoieles  io  di> 
ubi  de  moribus  aut  hortafido  , aut  dehor-  fciplinis  flagitat,  ut  rerum  ct^nitio 
tando  agitur , aliu4  Theologum  in  ufii  nec  silere  pofltt , nec  mutari  . Firmam 
locorum  inftituere , cum  in  morum  qux-  enim  immucabilemque  notionem  Icien- 
Itionem  incidit  , five  illa  fit  earum  re-  tiar  vocabulum  poftulat  . Cum  igitur 
rum,  <ma$  feire  ad  lalutem  cft  necefla-  qux  res  in  fidem  ac  Theologiam  iiicr- 
rium , five  earum  etiam , qux  hierint  op-  dunt  , qua  ratione  in  eas  incidunt  , 
portunx . Atque  concionatoribus , quem-  Itateles  immobilefqiie  fint  , nec  ia  eis 
admodum  loca  Theologica  ufurpare  Theologus  errare  , labi  , aut  decipi 
debeant , prxfcribere , id  ego  hoc  tem-  queat , fit , ut  fine  perfpicukate  etiam 
pore  prxtcreundum  cenfui . Theologia  feienti;  proprie  fibi  appeU 

At  quoniam  qiixltiones  fidei  Sc  mo-  lationem  vendicet  . Qux  eadem  caufa 
rum  a Theologo  eadem  via  8c  ratio-  fubell , ut  difciplina  hxc  circa  res  et- 
ne  traftantur  , qudm  in  difputoiionem  iam  contingentes  , hoc  efl  fua  natura 
Theologix  veniunt  , id  ambigendum  minime  necefliuias  , fiae  lui  nominis 
non  efl  , qux  fuperiorum  quxltiomun  impendio  & jadlura  verletur  . Necelfi- 
prxeepta  fuerint,  eadem  ad  fequentes  tatem  quippe  in  dodtrina  idcirco  Ari- 
pertinere.  Hxc  enim  eft  una  res  pror-  ftoteles  requifivit  , quod  fine  ea  nec 
Ius,  ut  non  differat  multum  inter  fieri  rerum  nec  cognitionis  Habilitas  & iro- 
deerna  & judicia  morum  3 eaqueeft  ea  mutabilitas  appareret.  At  caufx  vel  for- 
eifdem  locis  eademque  propemodum  tuito  aiuegreflx  , harumque  efledta 
forma  traftanda  . Nec  vero  velim  , ut  fuapte  natura  parum  firma  & conflao- 
rurfum  me  quifpiam  in  tam  frigida  , tia  , ut  fub  Theologiam  8e  fidem  ca- 
tamque  jepi^^  calirania  remoretur  , dunt , non  nobilia  ,&  qux  modo  huc 
quod  Theologiam  limpliciter  , 8c  abf-  atque  iIIuc  transferantur  , fed  ccru 
que  ullo  temperamento  fcientiam  nun-  mucataoue  perinde  ac  perennia  manent  . 
cuparim  , quafi  neCcirtm  , Arillote-  Quamobrem  utraque  Deus  proprie  feire 
lem  in  fcientia  evidentem  , & claram  dicitur , 8e  qux  necefiario  eveniunt , & 
conclufionis  notitiam  exigere  , cujuf-  qux  nobis  in  cafu  & fortuna  fum  pofi- 
modi  quum  in  principiis  Theologia  ta  . Rite  ergo  theologiam  fcientiam 
non  ha^t  , ne  in  condufiombus  qui-  dicimus  , in  qua  eenitudo  immobilis  , 
dem  habere  poteft  . Pugnat  enim , n>-  firma  conflantia , 8e  ut  ita  dicam  , ti^ 
tionis  conclufiooein  dilucidam  , aper-  fallibilhat  CMoitionis  efl  . Quid 
tam  Se  manifeflam  effici  , fi  res  , e quod  Mufica  & Aftronomia  a plcrif- 
quibtts  illa  colligitur  , obfcurx , o^r-  que  fcientix  nuncupantur  , & umen 
tx , atqne  involutx  funt . Ibtrro  autem  vix  unus  aut  alter  celorum  fyderum- 
fi  non  ut  Ariflotelcs  , ut  facri  auAo-  que  errantium  eonveruones  , a quibus 
ics  , fic  nos  certa  loquimur  , qui  do-  difciplin^  illx  nunc  pendent  , proprio 
irinam  hanc  fcientiam  ablolutc  vo-  vel  inllnimento  vel  experimento  ex- 
14.  t/f  Ttia.  carunt  . Scire  , Anguflinus  inqmit  , ploravit  > Quin  Allrologi  fere  juniores 
«r'  '•  quemadmodum  fides  & piis  opitule"  veterum  experimenta  , tanquam  certa 
tur,  Sc  contra  impios  defendatur,  prqr  earum  rerum  prxjndicia  fequuntur  , 
prio  appellare  Vocabulo  fcicmiam  vi-  quas  ipfi  tra£landas  , judirandafque 
octur  Apoltoliis  . Illud  autem  fine  du-  fufeipiunt.  Theologia  igitur  jure  quo- 
pio  mumii  Thcclogix  proprium  Sc  of-  que  fcientia  vocitabitur  , prxfertim 
licium  tll  . Ht  Hieronymus  , Ut  alios  cum  hujus  do&rinx  principiis  accidat  , 
omittam  , icripiurx  lacrx  dodtrinam  , ut  obfcnre  nobis  fint  cognita  . Nimi- 
quam  Theologi  profitemur  , fcientiam  ront  enim  , fi  nobis  perlpicua  ac  dilu- 
lapicntiamquc  palfim  appellat . Quia  fa-  eida  forent  , «ihilo  fecius  fiium  hxc 
c rxlircrc,  ubi  res  cena  efl,  ibi  nulTomo-  difciplina  8f  aomea  & rationem  tue- 
I.  Xfx.  44.  fci-pdl  vocabulum  reformidant.  No-  retur.  Ac  re  vera  , fi  modo  Ariftote- 
ta  funt , Scio  qncd  redemptor  meus  vivit , les  viveret  , non  aliud  nomen  inveni- 
“ Sfc/Item  , Scio, qiiod  cemdime regnatu-  rtt  , quo  Theologiam  aptius  & cqn- 
3 fils  fis,  &c.  Iiem,  Dedit  illi  fcientiam  San-  gmentius  appellaret . Natu  fitfom  dice- 

>•  < tr.  lu  ftorum . Item , Scientiam  Dei  invenies  , re , qux  non  audtoriuti  proxime  , fed 
quia  Dominus  dat  lapiemiam  ,&  ex  ore  rationi  & fyllogifmo  innitatur,  ab- 
tjusvnidnitiafiifciemu.  EtApolfohis , fordum  cH.  Alioqui  fi  prior  propoficio 

cei- 


Ltler  DuocUcimtif.  Cap.  IU.  ' - 34  J 


Ctm  exfidelic,  pofterior  autem  ratione 
naturae  probabilis , conclullonis  iides  e- 
ric,  non  opinio.  Quod  planefalfamell. 

Theologiam  ergo , quando  aliud  me- 
lius non  occurrit  , Icientiz  vocabulo 
nuncupemus  . Firma  enim  & ftabilis 
earum  rerum  perceptio  & comprehen- 
fioefl,  quae  certis  conftintibufque  prin- 
cipiis manifefta  connexipne  nedlun- 
tur . Nec  enim  illud  vere  dici  toicII  , 
theologi»  confequeniias  probabiles  8c 
obfcuras  elTe , non  evidentes  & firmas  . 
Cujus  rei  argumentum  Mnuat  minime 
acutum , fed  in  primis  nebes  , quod  li 
certa  edet  , claraque  connexio  , con- 
clultones  non  jam  ad  theologiam  , fed 
ad  hdem  attinerent  . Verum  hacc  ratio 
ndienia  elt  : jure  iuque  a plerifque 
reprehenditur  . Eft  enim  facile  dc  a- 
percum  fidei  theologixque  diferimen  : 
quod  fides  proxime , & ut  fic  dicam  , 
immediate  aufloiitate  nititur  i Theo- 
logia vero  proxime  & inunediaie  ra- 
tione . Habent  enim  fe  , quemaimo- 
dum  fupra  dixi , fides  8c  theologia  non 
aliter  , quam  habitus  principiorum.  Si 
feientia  concluhooum  . Ht  ficut  natu- 
rx  lumen  abfque  ratiocinationis  me- 
dio principiorum  naturalium  notitiam 
cllicit : ita  lumen  fidei , nullo  adhibito 
rationis  argumento,  earum  rerum  per- 
fuafionem  lacit  , quibus  fideles  alien- 
timur , divina  folum  audoritate  nixi  . 
Non  igitur  confixutionis  evidentia  & 
firmitas  Theologiam  tollit , fed  facit  : 
non  aufert  , fed  infert  . Quamquam 
funt  tn  hac  , ficut  Si  in  miis  difei- 
plinis  , opinationes  quxdam  rebus  feitis 
cxploracitque  permixtx  . Ac  quemad- 
modum dodlrma  phy  fica  , naturx  licet 
ipfa  congruens  & confencanea  , non 
omnes  cohclofiones  explorate  conficit  i 
fed  quafdam  probabili  argumentatione 
fuadet : fic  plurima  Theologus  pronun- 
ciat  quidem  conflamer  , certo  , fiden- 
ter , m qnibnfdam  umen  prxclare  agi 
fecum  putat  , fi  verifimilc  quod  fit  , 
invenerit  . Nec  arbitratur  Kfe  fcire 
quod  nefciai  ; aot  perinde  ut  fi  omnia 
certa  eflent  Theologix  dogmata  , ni- 
hil formidat  , nihil  ambigit  ; ied  illud 
cavet  Si  providet , ne  univerfis  temere 
alfentiens,  & valde  eunda  affeverans  , 
earum  etiam  rtrum  audoritatem  , qux 
lunt  certiores  Sc  illufiriores  , amittat  . 
Sed  ad  rem  . Cum  incena  connexio 
efl  , vcl  altera  propefiiio  efl  incerta  , 
qux  cum  fijei  principio  iumitur , con- 
clufionis  opinio  erit  , Theologia  prq^ 


prie  non  erit  . At  five  ambo  fyllogif- 
mi  principia  fiaei  fint  , feu  alterum 
ex  ude  oenum  , alterum  ex  natura  e- 
videns , conclufio  ad  Theologiam  per- 
tinebit: modo  coalecutio  aut  clara  lu- 
ce naturx  fic  , aut  fiuei  illuihatione 
cognita  . Haud  enim  fecus  , quod  etfi 
dixi  , fxpe  ac  fxpius  didurus  fum  , 
haud  fecus,  inquam,  ejufinodi  coaclu- 
fionis  feientia  refertur  ad  fidem , quam 
ad  habitum  principiosuiu  naturales  di- 
faplinx  . Qux  quoniam  ita  funt  in 
promptu,  ut  res  argumentatione  non 
egeat  , his  omiOis  pergamus  ad  reli- 
qua . 

C A P U T IIL 

Stva  [int  ThulsgU  frincifin, 

ENimvero  cum  difciplina  omnis  quof- 
dam  habeat  fontes  , quos  icien- 
tix  principia  dicimus , quofoam  deinde 
rivulos , quos  quafi  feieatix  fines , coa- 
clafioaes  appelumus : necefie  efl  Theo- 
logo ufum  locorum  paraturo  difeere 
ante  omnia,  quxnam facultatis  fux  cau- 
fx  & principia  fiat,  qux  cfieda  caufis 
illis  principiilque  connexa  . Principia 
vero  Theologix  primum  cognofeenda 
fune  I nam  his  cognitis , multo  facilius 
extrema  intelligcmus  . Sed  ’ quoniam 
decem  locqrum  generibus  propofitis 
adjunxmius  caufu  cujufque  generis  , 
ealque  res  ance  conftituimus  , quibus 
cujufque  vis  8e  natura  continetur  : non 
deerit  fbrtaflc  , qui  tradatioacm  hanc 
fuperfiuam  efie  contendat  , imo  ea  et- 
iam omnia  , qux  dicert  de  locorum 
afu  infiitaimus  . Argumentabitur  enim 
theologix  non  alios  cfTe  fontes  ac  lo- 
cos ipfos  , quos  digito  aiam  indica- 
vimus: tamque  aperte  Sc  clare  Angulo- 
rum vires  ti  naturam  explicuimus  , ut 
facile  ex  quoque  loco  polTlmus  , nifi 
fimus  valde  tardi  , argumenta  collige-^ 
rc.  Quid?  ( nam  & hoc  dicet  aliquis  ])' 
nonne  &:  ante  noflram  hanc  artem  y 
fi  modo  hxc  ars  ell  , Theologi  & ar- 
gumenta invenerunt  , & alia  ex  aliis 
nedentes  rem  theologicam  via  & ra- 
tione tradarunt  i Num  divus  Thomas 
perfedus  ablolutufque  Theologus , fi 
nane  theologix  partem  ncceflarum  ju- 
dicaffct  , cam  penuus  intadam  omiuf- 
fet  i A quo  n«n  verifimilc  efl  , cum 
cxierx  partes  Theolc^ix  bene  deferi- 
ptx  fint , extremum  adum  tanquam  ab 
laerii  poeta  clk  atgledum  . Quid  i- 


De  Locorum  uf»  ia  Scholafi.  DifpMt. 


346 

giiur  laborare  opus  ell  , aut  m quo 
evigilare  curas  & cogitationes  nollras  : 
Itquidem  nihil  locorum  uTu  explican- 
do parere  ule  poflumns,  nihil  confe- 
qui , quod  ht  Tneologts  magnopere  u- 
tile  & neceflarium?  &d  non  poterunt 
hujuTmodi  argutie  mentem  meam  e 
fua  fede  & (latu  dimovere.  Ego  enim 
fic  mihi  perfuafi  , Itc  fentio,  has  no- 
ftras  de  loas  pr^ceptiooes  plurimas 
res  continere  : quoquo  fe  T^logus 
verterit,  prarfto  efie  , nulla  difputatio- 
ne excludi.  Nam  five  argumentum quar- 
ritnr  ad  Theologiae  probanda  dt^a- 
ia  hrmiflimum  , five  ratio  ad  lacras 
Ctteras  explicandas  apti fllma  queritur  , 
aut  haec  ars  ell  , uit  nulla  omnino  , 
per  quam  ea  afiequamur  . Nullam  ve- 
ro dicere  maximarum  rerum  artem  ef- 
fe , cum  minimarum  fine  ane  nulla  fit , 
hominum  e(l  puurn  confidente  lo- 
quentium,  atque  in  maximis  rebus  er-> 
rantium . Sed  n;c , quibus  ad  locorum 
cognitionem  8e  ulum  cohortamur,  ac- 
curatius eilent  forfitan  difputanda  . 
Quod  aliis  quidem  libris  fecimus . 

Hoc  autem  tempore  tantum  noUs 
decUrandum  fuit  , cw  D.  Thomas  di- 
ligentilHmus  abfoliuiinmurque  Theolo- 
gus  hunc  de  locis  traflatum  dereliqu?. 
rit  , fi  um  efl , quam  nos  dicimus  , 
theologo  neceflarius  . Et  quidem  Div. 
Thomas  tn  r.  port.  ciu^  i.  artic.  fT, 
ad  fecundum  , refbi»  breykerque  , 
«t  folet  , thraogfe  locos  indicavit  , 
non  omnes  , (ed  plerofque  . Quin  et- 
iam , ut  homo  nunime  ingratus  illi 
me  dedam  , cui  tantopere  debeo,  8e 
hujus  officii  ferviutem  allringam  te- 
llimonio  tempkemo  s Divus  Thomas 
mihi  & audor  Sc  magjfler  fuit  hujus 
operis  componendi  . Sed  ille  locorum 
fcre  naturam  exf^cuic  prdle  & angu- 
tle  , ac  fiio  demum  modo  . Non  enim 
dilatat  argumentum  , fed  quali  punAis  , 
quod  proponit , efficit  . Rationem  au- 
tem tradandt  locos  ipfos  nec  Divus 
Thomas , neque  alius  quiiquam  , quod 
equidem  fciara , conatus  dt  explicare  . 
Qiod  idem  Arifloteles  in  locis  diale- 
Aicis  fecerat , qui  locos  ipfos  varie  ac 
fiife  quidem  compfexus  ell  , fed  non 
ofiendit  , quomodo  inveniendum  fit  ex 
ipfis , nequr  ufum  eorum  demonflravit , 
qui  in  hac  re  elfet  maximus  & potif- 
nmus  : fed  ufum  nefcio  quem  ad  pro- 
babilium & communium  argumentorum 
inventionem  literis  prodidit , quem  i- 
gnorarc  eruditi  pofiunt  , nec  magnam 


erudititmis  jaAuram  fecere . Quenqum 
I.  Topic.  ub.  ambitiofe  forte  magis  , 
quam  vere  , qu;  in  Topicis  a fe  ira- 
(Uintur  , ea  quanior  uhis  habere  ipfe 
Arilloteles  jailat  . Quid  i^ur>  fi  di- 
vus Thomas  locorum  ufum  mentio  prx- 
terivit,  perfecuturus  nifi  aliquis  cafus 
aut  occupatio  coofilium  ejus  prxvenif- 
Cet  » aut  fi  non  res  has  confiura  8e  ju- 
dicio perfequi  inllicuit  s certe  vel  non 
omnia  poffumus omnes,  vd  divine  pro- 
curationis luit , ut  priores  aliquid  po- 
flerioribus  reliquerint  , tn  quo  elat- 
rare quoque  i^  , 8e  exercere  utiliter 
non  folum  memoriam  , fed  etiam  in- 
genium pollent  . Hanc  igitur  partem 
relictam  exptebiimis  nullius  admnicu- 
lis,  fed,  utdicitur,  Martenoilro.  Nec 
enim  quicquam  de  locis  Theologiae  poli 
Divum  Thomam  ex^icatum  eic,  quod 
mihi  prolxirecur  de  lis , qux  in  manus 
noftras  venerunt. 

Quemadmodum  igitur  ii>  re  militari 
folet,  utn  dux  non  latis  efie  putat  mi- 
litibus arma  dare  , fed  docet , quomo- 
do fit  ipfis  utendum  , manus  diorum 
aptat , componit  gradus , quando  fuge- 
re idveriarhim  debeant,  fv^dpic,  quan- 
do infequi  , quando  fidere  virious,  quan- 
do arte  uti  , quando  ferire  holtem  , 
quando  ejus  i£his  eludere  i ducit  de- 
nique in  aciem  , prffcribit  ordinem  , 
locum  alfignac  , de  quo  injufiu  fuonon 
liceat  ett  difcedere  : fic  mihi  videor 
taflurus  ^ S difcipulos  meos  & infor- 
mare & inflitiRre  ad  efiigiem  abfolo- 
t^  cujafdam  eruditionis  volo-  Nec  ver- 
bis modo  ^zfinire  luce  habeo , fed  ar- 
reptis etiam  telis  in  ludicrum  certa- 
men defeendere  ad  exemplum  pofiero- 
rum  . tamecfi  non  ad  vulnus,  led 
ad  fpeciem  vafere  videntur  , non  inu- 
tilia erunt  umen  . Quidqu^  enim  io 
his  rebus  ad  afpedlum  venuAum  efe  , 
idem  utiliter  fit  ad  veram  pugnam  , n 
quando  illa  cum  adverfariis  ctmtmitca- 
tur  - Quod  fi  quis  fine  ane  id  quod 
artis  efl , effecit , permittat , obfecro  , 
Buhi  , meique  fimilibus  , ut  artem  Sc 
p^cepta  adhibeamus.  Sunt  prata  , qui- 
bus nativus  &:  indigenitahs  humor  m- 
tenus  infufus  ell  . Sunt  , quf  nifiex- 
trinfecus  humore  alhpfo  irrigari  noa 
pofTunt.  At  difleriierunc  Theofogi  non- 
nulli ante  me  valde  feliciter  . Pronam  , 
idem  erant  expeditius  certiufque  fe- 
fihiri , fi  hoc  genus  ezeicitationunt  no- 
llrarum  degulTaffenc  . Quamlibet  ager 
fcrcuudus  nt  fcecuadiorem  eum  ta- 
men 


• Uher  huodecimMt . Cap.  Ut.  547 

vnen  (aciet  agncola  , fi  diliecoter  & numera  Aint  eiufinodi  confufe  ab  (11« 
fiudiofe  colat  . Sic  igitur  etu  ingeniis  perturbateque  tractata . Quam  ob  rena 
magnis  przditi  quidam  , copiam  In  Icholafiicis  , qui  hujus  veftigiis  inhai- 
Theologia  diflerendi  fine  ane  confe-  ferunt  , conhifa  etiam  iere  ac  pertur. 
cuti  fuiiti  ars  tamen  , ut  Tullius  ait  , bata  funt  omnia  . Nec  magiihum  ego 
ell  dux  certior  , quam  natura  . Aliud  volo  fraudare  fuo  veteri  nomine  , ma- 
enim  cll  argumenta  congerere  , aut  gnnm  utique , ut  aetate  illa , virum , Se 
potius  Ipargere  ac  diffipare  , aliud  ea>  quem  jure  coluerint  poAeri.  Nec  fcho- 
dem  via  & artificio  premere  . Nam  Ufticotum  laudi , quam  multorum  fe. 
qui  fciet  , ubi  quidque  politum  fit  . culorum  firmavit  opinio  , detrahere 
quaque  eo  veniat  , is  etiam  fi  quid  auicquam  volo.  Sed  ingenue  ac  libere 
obrutum  erit  , poterit  eruere , femper-  dico  , quid  in  illis  deuderetur  , quid- 
que elle  in  difputando  fuus  . Non  iu-  que  illi  przftarent  homines  ingenio  do- 
que  fi  nulli  fuerunt  , qui  locos  artifi-  ttrinaque  prrftantes , nifi  differendi  ar- 
ctofe  digeftos  generatim  compofuerint  , um  negleziffent  . Nam  quod  fpedbc 
nulli  qui  partem  hanc  Theologiz  dif-  ad  argumenti  inveniendi  rationem  , 
folutam  divulfamque  conglutinarint , Se  fontes  quofdam  videntur  etiam  igno- 
ratione conflrinxerint  : ftatim  noftrum  rafl'*:  adeo  nuUa  ez  quibufdam  eorum 
boc  opufculum  fupervacaneum  ent  , fontium  argumenu  proferunt  . Quotus 
imo  vero  eo  magis  neceflarium  doliis  enim  quifque  ez  traditionibus  ChrifH 
& ingeniofis  fbrtafTe,  tardis  & rudiori-  Se  Apwolorum  argumentatur  t Atque 
bus  fine  dubio.  ez  conciliis  raro  , ez  facris  literis  non 

Deinde  non  mihi  videntur  fcholafli-  adeo  frequenter,  cx  hifloria  vixfemel. 
ci  Theologi  ( fatendum  eft  enim  quod  At  mia  quidem  fratentia  nemo  poi- 
feniio  ) aumodum  compofiie  & ordi-  erit  omni  laude  efle  cumulatus  Tuo- 
naie  difpuutiones  Theolt^iz  dillmxif-  logus  , nifi  & erit  horum  locorum  O- 
fe  . Divum  Thomam  finnper  excipio  , nuiiom  feiemiam  confecutus,  & ex  eis 
apud  quem  mirabilis  ell  contextus  re-  promptum  , expcdicumque  pararit  ad 
rum,  lummus  quzllionum  & articulo-  argumentan^m  ufum  . Nam  de  loco- 
rum ordo  , & compofitio  difciplinz  rum  natura  Se  vi  qu.dcm  fatis  fateor 
incredibilis  . Adeo  refpondent  exire-  fupraamedidum. 
ma  primis,  media  utrilque  , omnia  o-  Sed  in  eiloem  nunc  non  fruflra  ver- 
mnibus  . Nara  de  argumentorum  co-  fabimur , cum  docebimus  , quifham  eo- 
pia  quid  attinet  dicere  > cum  de  infi-  rum  locorum  ufus  fit  , 8e  queinadmo- 
nitis  prope  quzfliooibus  in  utramque  dura  ex  eis  argumenta  ducenda  . Id 
panem  diflerendi  tanta  illi  facilitas  Se  quod  non  omnibus  ita  facile  efl  , ut 
abundantia  fuerit  , ut  non  contra  o-  nec  przceptis , nec  exemplis  iiollris  in- 
mma  femper  , ficut  Archefilas  , diftu-  dieeant  . Sed  h;c  ha£Ienus  . Jam  ad 
tarit  i & tamen,  ut  in  omnibus  rebus  inlntuu  pergamus.  Ac  ne  plura,  quz 
quicquid  ez  utraque  paru  did  poflec,  funt  pene  innumerabilia  , confeder  , 
expr^rit  . Czteri  fcholz  audlores  comprehendam  brevi  , quz  fine  Theo- 
perturbationc  rationis  atque  ordinis  logiz  principia.  Theologiz  naturalis  & 
multum  omnino  peccaverunt  : Magi-  fupernaiuralis  ( hinc  enim  ordiendum 
flrum  videlicet  fecuti  f in  cujus  qua-  efl  ) facilis  cfl  & expedita  diflindlio  . 
tuor  fententiarum  libris  mulu  quidem  Theologiam  naturalem  voco  Meuphy- 
leAio  fandorum  apparet  , Se  pro  tem-  ficam , ea  parte , qua  Dei  naturam  per 
pore  illo  haud  mediocris  fane  crudi-  naturz  rationes  inquint : quz  efl  no- 
tio . Sed  przier  diflindionum  vodfliu-  bis  , id  efl  , Chriflianis  cum  phtlofo- 
la  , in  qw  libri  illi  divifi  funt  , m-  phis  gentium  communis  . Superiuturs- 
hil  diflin^m  fere  videas  , redeque  & lem  autem  eam  dico  , quz  ejuldeni 
ordine  diftributum . Tellimoniorumcon-  Dei&  naturam  8c  proprietates  perprin- 
geriem  dicas  potius  , quam  difpolitio-  cipia  ea  invefligat , quz  funt  horaini- 
nem  & rationem  difciplinz  . ^ Tri-  bus  divinitus  revelata  . Reveladonem 
nitate  prima  efl  illi  difputatio  . Ita  porro  Theologorum  more  hic  accipio  , 
prius  relata  , quam  abfoluta  perfequi-  qu^  hominis  Se  captum  fuperai  Si  in- 
tur  . Nam  de  juflitia  & milericoraia  genium  . Nam  Paulus  ea  etiam  , quz 
Det  in  4.  fentent.  quafi  przceriens  dif^  naturali  ratione  & lumine  comofcua- 
puuvii  . De  virtutibus  lin  tertio.  De  tur  , Dei  revelationi  & manifeflationi 
yiiiis  quibufdam  item  in  quarto.  In-  uibuic.  Atque hzc fupernacuralis  Theo- 

1». 


^4^  ufm  in  SchoL  JXfp. 


logu  propria  ell  fideliam  Bc  Chriftu* 
■oruiri  , unto  dilcipimis  cztens  me- 
vlior  , quanto  divina  auctomas,  in  qua 
nta  fuftenutur  , humana  omni  ratione 
potior  8e  inuqoior  ell.  Rede  igitur  di- 
«.  v«s  Thomas  docet,  quod  argumentari 

i, '*/*.  ex  audloritate  eft  tnaxime  propnum  htr- 

jus  doftrinx  , eo  quod  prinapia  hujus 
dodlrinz  per  revelationem  habentur  ; 
& lic  oportet  quod  credatur  audorita- 
ti  eorum  , quibus  revelatio  faOta  eft  . 
Nec  hoc  derogat  digniuti  hujus  do- 
ftrinx . Nam  iicet  locus  ab  tudorita- 
te  , quz  fundatur  iuper  ratione  hunu> 
na  , fit  mtirmillimus  s locus  tamen  ab 
andoriute,  qu*  fundatur  fuper  revela- 
tione divina  , ell  efiicaciflimus  . Tan- 
tum ille  . Ergo  quoniam  omnis  oratio 
nobis  dc  Themogia  ea  , qu*  eft  fnpra 
naturam , inftituuor , ideo  hujus  folum 
principia , qu*  Sc  qiulu  fint  , expo- 
nendum ell . 

I.  Argu.  jjpg  yjro  ut  fchol*  congruenter  liat, 
nodos  illos  & proferendos  , Bc  folven- 
dos  puto  , qui  rem  totam  iftam  illi- 
gant & impediunt . Pronus  eft  , quod 
divus  Thomas  paucis  verbis  inulta  peo 
care  videtur.  Unum  , quod  fecum  ipfe 
7.  & s.  t.f.  pugnat . Modo  enim  ait  articulos  fidei 
w i theologi*  principia  : nunc  autem 
illa  omnia  , qu*  in  lacris  literis  con- 
i.<.  tinentur : imo  aliquando  uiiivcrla  et- 

j.  w a.  0-  jam , quz  luiu  divinitus  revelata  : in 
•.t.Mda.  qajj^  traditiones  profcd»  Apoftolo- 

rum  funt  , quanqudm  in  libris  cano- 
nicis non  inveniuntur  feriptx  . Poteft 
p.e  magis  fecum  iple  pugnare  ? Alte- 
rum peccatum  , quod  cum  Paulus  in- 
tlHr.  tn  4***  credere  oportet  , duo  il- 

la numeret , Deum  die  j Bc  efle  reroa- 
neratorem  inquirentium  lei  Divus  Tho- 
t.d,  mas  contra  oocet  , iUa  ftdci  articulis 
d' a.  minime  comprehendi  , fed  a fide  po- 
11  4».  j.  Wtins  lupponi.  Non  funt  igitur  D.  Tho- 
mz  hzc  theologi*  principia  : liquidem 
non  fune  prop^tiones  revelaiz  , quas 
fide  credimus  , fed  natur*  lumine  ab 
hominibus  cognofcunrur  : ob  idque  fi- 
dem ipfam  anteceount  , cujus  accreta 
es  demum  funt,  qu*  in  propriis  Theo. 
logiz  principiis  habere  dwmus  . Nec 
ApoftoM  foluin,  ied  rationi  quoque  il- 
li Divus  Thomas  videtur  adverfus  , 
qu*  dilucide  probat,  Deum  efte,  pro- 
prium ioemque  primum  cenferi  Theo- 
Ibgiz  principium  , Eil  enim  Deus  , ut 
fiipra  ^xi , res  huic  dilciplin*  proprie 
fuDjecla  . Omnis  autem  oifciplina  po- 
fiit  in  primis  , Bc  rem  fibi  fubjeoam 


eSe  , & quid  edam  res  tlla  fit.  Deuitf 
itaque  die  , proprium  . eft  Theologi* 
principium , quia  Ipcculatrix  eft  . Nam 
quu  & e&dlrix  , illud  habet  princi- 
pium primum  , Deum  dTo  remunera- 
torem inquirentium  fe  . Tertium  Divi 
Thomx  peccatum  commune  cum  ple. 
rifque  Theologis. , quod  cum  plurima 
fint  a Deo  revelata  , non  folum  iis  , 
qui  canonicos  libros  fcripferunt  , fed 
aliis  etiam  landtis  Dei  hominibus , Mar- 
tino,  Nicolao,  Benedidlo,  Dominico  , 
Erancifeo:  Fidem  & Theologiam  afle- 
rit  non  quibuslibet  Dei  revelationibus 
niti  , fed  iis  duntaxac  , quas  feriptiarz 
facrz  audores  habuere  . Conftat  au- 
tem, 8e  divinam  revdationem  genera- 
liter die  fidei  Theologizque  rationem 
formalem  , & fidem  quibufque  Dei  di- 
dis ailentiri  : eft  namque  virtus  , quz 
Deo  dicenti  credit  . Atque  hic  nodus 
primus  in  verbis  quidem  Divi  Thom* 
oft  , Nam  fecundus  non  modo  Divuni 
Thotnam  , fed  czteros  fere  omnes  a- 
ftrmgit. 

Nulla  enim  omnino  difciplina  fua 
principia  ratnei  natione  prout  , fed  ' 
ponit:  idcirco  enim  pofitioaes  feu  pe- 
titiones nuncupantur  . At  Theologia 
ea  , quz  fides  tenet  ratiocinatione 
concludit ! non  ergo  eadem  liint  hu- 
jus difciplinz  principia  , quz  Bc  fidei 
decreta  . Qpoo  vero  Theologia  fidei 
dogmata  argumentando  comprobet  , 
multifariam  luaderi  poteft  . Ihimum  , 
quia  Deum  efle  unum  , immortalem  , 
rerum  humanarum  procuratorem  , Bc 
cetera  ejufmodi  per  fidem  a Chriftia- 
nis  accepta  claris  Philofophiz  argu- 
mentis  demonftramus  . Tum  rurlus  , 
quia  Deum  efle  creatorem  , fidei  ar- 
ticulus eft : id  autem  ratio  quoque  na- 
tuniis  oftendit  . Adde  , quod  Apollo- ,,  1^ 

Ius  Petrus  jubet  nos  efle  paratos  ad 
reddendam  rationem  de  ea  , quz  in 
nobis  ell , fpc , atque  ideo  de  ca , quz 
in  aobis  eft  , fide  . Adde  etiam,  quod 
hnie  fcientix  attribuitur  illud,  quo  fi- 
des fdluberrima  gignitur,  nutritur,  de- 
fenditur , roboratur:  id  quod  ex  Div. 
Augullino  acceptum  omnium  Theolo- 
gorum  ors  teritur  . Si  ergo  rerum  na-  «vy.  1, 
turalium  cognitio  , ut  Auguft.  ait,  fi- 
dem & gignit  Bc  nutrit  Sc  roborat:  ni- 
mirum ea , qtiz  fidei  fiint  , ratione  na- 
turali  Theologia  patefacit  . Non  ergo 
fides  Theologo  principia  tradit  , nifi 
fua  iple  principia  probet  : qaod  ab  o- 
puii  prorfits  difciplina  alienum  effe  , 

adeo 


Digiii^ed  by  Googit 


Uhtr  Dnodecimut.  Cap.'IIl.  349 


adeo  explorate  perceptum  ell  & co- 
gnitum, ut  non  iit  a me  in  prxfeiuia 
couiirmandum . 

i-  Arg.  Tertius  nodus  ex  verbis  quoque  D. 
>./•.}*<.  )i.  Thom.  ncdUtur.  Docet  namque  , ad  fi- 
oein  aliquid  pertinere  dupliciter  : Uno 
modo  dircdle  , ilcuf  ea  , quxnobisfunt 
principaliter  a Deo  tradita  i alio  mo- 
do indirecte  , ut  ea  , quibus  negatis 
conlequitur  aliquid  lidei  inanifeile  con- 
trarium, ut  fi  quis  neget  Samuclem  ef* 
le  filium  Helcaiif : ex  quo  fcquitur  di- 
vinam feripturam  e(Te  fallam  . Hadle- 
nus  non  verbis  quidem  cifdem  , fed 
fenlii  eodem  ille  ait  . Et  rurfum  alio 
- ^ ^ . loco  alErmat,  omnia  qux  funt  in  facris 

literis  tradiu,  prxtcr  ea,  quibus  homo 
beatus  efficitur,  per  accidens  ad  fidem 
Ipedfare:  ut  Abraham  duos  filios  babuif- 
ie  , & David  fuifle  filium  Iiai  • Quod 
fi  eiufmodi  , licet  ia  libris  Ucris  cx- 
prcfle  etiam  conferipea  fint  , indircdle 
tamen  & per  accidens  ad  fidem  at- 
tinent , non  funt  profecto  theolo^ix 
principia.  Nec  enim  cuiuTquam  difei- 
plinx  fundamenta  fiibricam  illius  difei- 
I nx  ex  accidenti  Si  indiredU  con- 
ituunt.  Poteram  & aliis  argumentis 
lunc  quxilionem  implicare  : fed  ve- 
rebar, ne  Si  hxc  quoque  le£lori  deli- 
cato mulca  nimium  viderentur  . Atque 
hxc,  pauca  licet,  urgent  tamen,  &ni- 
hilrenuitunt,  ut  omnia  ea  explanemus  , 
qux  thcologix  initiis  exponendis  nc- 
ceflaria  funt . Hxpcaitmus  itaque  pri- 
mum , quxiiam  ut  hujus  dodrinx  ra- 
tio formalis  : deinde  qux  ejus  nativa 
getnunaque  principia  : atque  in  his  , 
qux  capitalia  fint , qux  vero  legitima 
uidem  , fed  fecundaria  tamen  : po- 
rerao  qux  fint  extranea  Sc  aliena  , 
hac  eff,  adfciu  Sc  accerllti  ab  exteiis 
tiifcipliais . 

Formalis  ratio  theologix  , quoniam 
illud  in  primis  fufcepi  explicandum  , 
non  efl  una  & fimplex  , fed  duplex 
& bipartita.  Eff  namque  ratio  forina- 
us  rei  objedx,  quia  rcsefl : quommio 
Delus  theologix  ratio  dicitur  . Eil 
jltein  ratio  rci  , ut  mentem  ad  afTeii- 
lieudum  movet , quemadmodum  veritas 
prima  revelans  theologix  habetur  ra- 
tio . Sic  rationes  videndi  mielligimus 
2c  colorem  Si  lucau:  colorem  quidem 
priore  modo  , lucem  autem  potlcria- 
rd.  Atque  illam  quidem  vocant  ratio- 
nem qux,  hanc  rauo.icm  fub  qua  . Pu- 
to noDis  concedi  oportere  , ut  fcholx 
verbis  ucaii  ur  , fi  ^panuo  r.muis  oc- 


current Latina.  Quin  Latina  etiam  ia' 
terdiim  relinquenda  funt  , ne  in  fcho- 
laAica  difputationc  non  tam  explicafTe 
res,  quam  verba  afTeidafrc  videamur  . 

Quia  vero  de  ratione  formali  rei  huic 
dodrinx  fubjedx , quia  res  eft  , nulla 
effe  potefl  inter  viros  dodos  contro- 
verlia : de  ratione  formali  ex  parte  ha- 
bitus Sc  potentix  cognofceiitis  hujuf- 
modi  conclufiones  flatuo . 

l>rimaeil.  Ratio tbrmalis fidei  non  eft  i.  Cone, 
ratio  Theologix  formalis.  Nam  fi  Theo- 
logix  principia  lumine  prophetix  co- 
gnofcereacur  , aut  lumine  etiam  glo- 
rix  beatorum  , conclufiones  nihilo  fe- 
cius  ad  Theologiam  pertinerent  . Erae 
enim  Chnftus  Dominus  longe  omnium  , 
quicunque  fuerunt  , theologix  divinx- 
que  naturx  cognitione  princeps  , qui 
tamen  fine  fide  conclufionibus  theofo- 
gix  afTentiebatur  . Exigit  quippe  fi- 
des in  raiio.ie  fua  formali  oblciirum 
quiddam  & invifum  , cum  fit  liibftan- 
ua  rerum  fperandarum  , & argumen- 
tum non  apparemium  . Theologia  ve- 
ro evidens  quoque  Sc  clara  efle  poteft  . 

Nam  eft  ratio  lerraoaue  de  Deo  . At- 
que inter  prophetiam  & fidem,  fi  Divo 
1'homx  credimus  , nonnihil  incereft  : 
nec  lumina  funt  eadem  , quibus  vaces 
ad  vaticinandum  , Sc  fideles  ad  cre- 
dendum illuftrantur  . At  fi  vates  illu- 
ftratione  liia  illa  theologix  principia 
cognofeat  , & ea  , qux  coiifequuncur 
ac  repugnant  , ratiocinando  colligat  , 
theologus  profedo  erit  , umecfi  theq- 
logix  ejufmodi  ratio  formalis  iion  fidei 
lumea  fit , fed  prophetix . 

Secunda  concluiio  eft  . EfTe  revela-  i,  Coae, 
tum  a Deo  , l.imcnve  divinitus  infu- 
fum  , eft  ratio  theologix  formalis  , 
five  illud  lumen  fidei  fit  , feu  pro- 
phecix  , feu  glorix  . Theologia  na  11- 
que  fupernaturalis  . de  qua  nunc  lu- 
qumuir  , lume.i  aliquod  natura  ipfa 
Uiperitis  generaliter  ad  principia  co- 
gnolcenda  re  juirit  : fed  quale  id  tn 
Ipecie  futurum  fit  , nec  nomen  theo* 
logi.c , nec  notio  propria  definit  . Ve- 
rum quia  theologi  non  de  braiorum , 

Ted  de  viatorum  theologia  difpuiaut  , 
n:c  quxruiu  quid  difcipluix  ipfi  , fei 
quid  naturx  noftr.x'conlcntaneu.n  fi:  , 
idcirco  fere  alLriint  , il.eologix  prm— 
cipu  per  fidem  a theologo  intelligi  . 

Lumen  quippe  prophetix , vcl  quomam 
rarum  eft  , generali  prxcepiiom  nihil 
obiiare  creatur  t vcl  quoniam  eft  , ur 
liiraeii  fidet  , oUlcuru  n , iir  lumine  fi- 


5^  ^ Lectrum  i»  Sch»k^.  Dtf^. 

dei  coRimoniter  & oonAife  intelligi-  au«  Brigidar , Catharincqne  SenenC  vt- 
*ur  . A qua  nos  confuetudine  mininae  » fum  ; nullo  cerce  modo  ad  fidem  il*  . 
abhorrentes  , Theologi»  noftr»  prin-  la  referuntur  . Adde  etiam  , quod  fi- 
cipia  per  fidem  accipi  oportere  fxpe  des  , de  qua  hic  fertno  fit , non  eft  pri* 
dedimus.  ' vata  virtus,  fed  communis  . Ea  enim 

j.  Cone.  Unde  illa  tertia  conclufio  nafeitur  , re  catholica  dicitui:  > > univer* 

Theologi»  noftr»  formalem  rationem  falis  . Quocirca  privat»  revelationes  , 
eandem  ac  fidei  elfe  : umetfi  aliter  ad  cujufmodicunque  & quorumcunque  il- 
aflentiendum  principiis  movet , aliter  ix  fint , ad  fidem  catholicam  non  fpe- 
ad  aflentiendum  conclufioni.  Illis,  its>  ^nt  , nee  ad  fundamenu  & principia 
quam,  ^e  medio  fyllogilmo  Sc  ratio-  ecclefiaftic»  dodlrin»  , qu»  vera  ^r. 
ne  , huic  ratione  & fyllogtfino  inter-  manaque  Theologia  eft  . Cujus  rei  il- 
metfio  . Quo  diferimine  , ut  diximus  , item  non  leve  argumentum  eft  , 
Theologia  & fides  non  verbis  & co-  quod  qu»non  per  ecclefiam  & ejuspu- 
gitattone  , fed  univerfa  re  & toto  ge-  blicos  adminift^  fidelibus  proponun* 
nere  fecemuntur  , trnamvis  uiriufque  tnr  , illa  non  credit  catholica  fides  . 
ratio  eadem  formalis  iit.  Sane  D.  Tho-  videlicet  »quum  erat , ut  qu»  ad 
mas  multis  in  locis  fidei  nomen  ».  ut  Rempub.  generaliter  attinerent  , h»c 
videtur  , exiftimat  manare  latifltme  , non  privati  ouivis  homines  ad  eam  re- 
tdque  verfari  in  omnibus  , qu»  a Deo  tuliflut , fed  ejus  communes  omnino 
funt  di^  & revelata  , five  audloribus  adminiftri . Fundamenta  ejus  , inquit  , f 
facris  atque  canonicis  , five  aliis  qui-  in  montibus  fandlis  . Id  quod  explica- 
bufeunque  divino  quodam  fpiritu  affla-  tunis  ftatim  adjunxit  j Dominus  nar- 
tis . Quod  fi  verum  eft , ratio  fidei  for-  rabit  in  feripturis  populorum  & prin- 
mulis  longe  etiam  lateque  patebit , ut  cipuro  horum,  qui  fiienint  in  ea.  Scri- 
non  Muro  contineat  revelationes  Prtv  ptur»  ergo  privat»  non  funt  fidei  ec- 
phetis  & Apoftolis  £a£las  , fed  eas  et-  clefiafiic»  fundamenu  , fed  feriptur» 
latn  , qu»  exteris  quoque  SanfUs  ec-  populorum  , quas  nobis  prindpes  ecck- 
ckfi»  Em  fa^funt:  immoUlas  etiam,  fi»  tradiderunt  . Qumobrem  in  prin- 
quas  viri  interdum  improbi  divinitus  cipiis  Theologi»  noftr»  non  ea  funt 
habuerunt , ut  Balaam  & Caiphas , quo-  habenda  , qu»  private  & fingulariter 
ram  prxdi^iooes  ad  fidem  attinere  , qaibufdam  hominibus  fignificata  a Deo 
ne  dubitari  quidem  poteft  . Eadem  er-  font  , fed  qu»  communiter  & puUice 
go  caufa  fubra , ut  extera  etiam , qu»  eccleft»  fu»  locutus  eft  Dens  . Id  fi 
quibuslibet  aliis  revelata  a Deo  funt  , confentaneum  eft,  ut  videtur  certe,  ne- 
ad  fidei  rationem  referantur  . At  enim  cefbrio  fit  confequens  , ut  ratio  fidet 
I.  part.  quxft.  i.an.  S.adfecuadum  , ut  Theologixqne  foitnalis  non  fit  tam  dif- 
inter  argumentandum  objecimus  , verbis  fiiia  & ampla  , quam  nonnullis  apparet  , 
nihil  obTcuris  docet , fid^  noftram  non  fed  multo  aftrioior  atque  contraaior  : 
niti  revelationibus  aliis  prxter  eas  , ut  intelligatur  efle  veritas  prima  Eccle- 
quas  Apoftoli  & Frophet»  , au£lores  fi»  revebns  ea , qu»  ad  religionem  at- 
videlicet  canonicorum  librorum  , edi-  tinent . Id , qu^  fine  dubio  fidei  con- 
demat.  Id  quod Patdus confirmat , quo  &niia  , certitudo  & firmitas  require.  , 
loco  ate ) fi^tesefle  fuperxdtficatos fu-  bant  . Nullo  enivioco  firma  ftabili£m 
per  fiindinientum  Apoftidomm  fle  Pro-  ac  fixa  confifterei  , fi  privatas  reve» 
phetarum,  ipfb  fummo  angulari  Iapide  tiones  fequeretur . 

Chrifto  Jefu.  Nulla  igitur  alia  nifi  Pro-  Nec  mihi  quifquam  angelorum  invia 
phetarum  , Cbrifli , Apoftolorumque  fidem  fle  religionem  objiciat , quibus  ne- 
dodrina  fidem  ecclefi»  fundat  , nui-  fcimus  an  Deus  , qu»  aedtre  illos  o- 
la  alia  Theologi»  principia  continet  . portebat , per  fe  h»c  , an  per  aliquem 
Eadem  enim  funt  difciplinariim  princi-  publicum  admmiftrum  angelum  tiipe- 
pta  ac  fundamenu  . Adde  , quod  fides  riorem  propofuent . Illud  dko , in  an-  ^ 
eft  virtus  Theologtea  cum  relkioae  gelis  quoque  communem  fuifle  fidem  , 
Ecclefi»  erga  Deuin  conjunfb  & fo*  communem  revelationem , qu»  oon  pri- 
oau  . Non  ergo  qnxeumque  a Deo  re-  vat»  ufurpationis  effet , feclpnblic»  re- 
velata ad  fidei  virtutem  pertinent , fed  Dgionis . Nam  quod  objkiebKor  de  Ba- 
ca tantum,  qu»  ad  Eccleft»  etiam  re-  laam  8t  Caiph»  prophniis  , hoc  faci- 
hgionem  pertinebunt . Qita  vero  nftul  le  rejicitur  . Non  enim  illorum  verba 
Ecclefi»  iden , t»  creder: , .3»  > ad  fidem  fpedbnt  , quia  dixerunt  illi , 

fed 


uter  DHodecittiKf . Cap.  III. 


Ifd  quia  auibres  facri  fcripferunt  . Ac 
fbrmahs  Theologix  ratio  quxnam  illa 
iit,  breviter  quidetn,  fed non mdiligen- 
ter  expofui . 

Sequitur  ut  explicem,  qaz  Itnt  hu- 
jiw  difciplinx  propria  legittmaque  prin- 
cipia . Qua  in  re  video , nihil  nos  la- 
borare oportere  . Factle  enim  e rebuj 
poiitis  intelligitur,  omnia , quz  funt  per 
facros  auAores  ecclelix  divinitus  reve- 
lata , in  propriis  theologix  principiis 
habenda.  Non  ea  folum  dico,  quzau- 
dores  lacri  fcripcuris  fuis  prodiderunt , 
iied  quz  verbo  etiam  pnfteris  com- 
mendarunt . Id  quod  explanatum  eft 
in  tenio  hujus  operit  libro  diligen- 
ti (Time.  Aaidores  autem  facros  appello , 
non  eos  modo  , qui  libros  canonicos 
fcripferunt  , verum  etiam  Chrillum 
Dominum,  qui  & vitz  SedodrinzCa- 
tholicz  primus  eft  audor , 8e  Apofto- 
los,  qui  miniftri  luere  Termonis  . Nec 

conciliorum  & Apoftolicf  ledis  au- 
doritas  fidem  certam  fiactt  Catholici 
dogmatis , aut  Sandorum  etiam  omnium 
confentiis  & confpiratio  una  , idcirco 
aut  principia  theolt^iz  cumuhmus , aut 
ejus  formalem  rationem  extendimus  . 
<^oniam,  ut  fzpe  alias  diximus  , nec 
Concilia,  nec  fedis  Apoftolicz  ponti- 
fex , nec  fandi  Icripturarum  interpre- 
tes novas  fidelibus  revelationes  edunt  , 
fed  quas  ab  Apoftolis  accepit  ecclefia , 
aut  polleris  integras  & illibatas  tradunt , 
aut  illas  exprimunt  Sc  interpretantur  , 
aut  certe  confequentia  & connexa  col- 
ligunt , aiverfa  & repugnantia  raani- 
fcftant. 

Principiorum  itaque  theologiz  nu- 
merus e libris  facris  atque  Apoftolorum 
traditionibus  iniegernme  conftituitur  . 
Quamobrem  duobus  primis  locis  con- 
terna funt  omnia  quz  in  initiis  theo- 
logiz veris  & germanis  numeranda  funt  . 
Sed  his  initiis  lanquam  feminibus  ab 
ecclefia  datis  , quz  Chriftus  Apoftolis  , 
Apoftoli  ecclefiz  dederunt , pallores  8c 
(iodores  ac  theologi  in  univcrfiim  o- 
mnes  ca  rigant  & excolunt  , & quz 
plantz  , traduces  , propagines  ex  eis 
oriuntur  , proferunt  Se  olundunt.  Illa 
fundamenta  funt  theologicz  ecclefia- 
fliczque  dodnnz  , quz  Chriftus  per 
Apollolos  poliut  , czteri  live  conalii 
patres  , live  Pontifices  lummi,  fcu  ec- 
clefiz  dodlores , landi  omnino  fuperz- 
dificant  . Nam  fundamenta  alia  nemo 
poteft  ponere  przter  ea  , quz  polita 
luat , Apoftolorum  Sc  Prophnarum,  iplb 


r.  etr,  j. 


35* 

fummo  angulari  lapide  Chrifto  Jefu  . 
Enimvero  difciplinarum  principia  noa 
eodem  gradu  louu  funt  onmia . Quz- 
dam  enim  fimpliciter  prima  funt,  quz 
vi  fua  generali  cattera  continent  s ut  in 
metaphyficis  illud  , Impolfibile  eft  fi-j/j, 
mul  affirmare  & negare  i qualia  in  Theo- 
logia funt  illa  , Deus  eft,  & eft  remu- 
nerator inquirentium  fe  : in  quibus  uiv 
qnam  in  primis  credibilibus  omnes  fi- 
dei aniculi  implicite  continentur,  quem- 
admodum Div.  Thomas  cifdem  quo- 
que verbis  affirmat  . Alia  funt  pnnci-,_ 
^ przcipua  quidem  Se  immediata  , 

[ed  contradiora  tamen , quam  illa  com- 
muniaj quz  erant  czterorum  omnium 
quali  fontes.  Hujus  generis  in  phyficis 
ea  funt , Res  naturales  materia  forma- 
que conflare  i naturam  efle  principium 
motus  Se  quietis  : in  theologia  vero 
articuli  fidei  capitales  , qui  , ut  D.  i- 
dem  ThoniM  ait , primo  & per  fe  cre- 
dendi fidelibus  proponuntur.  Nimirum 
enim  de  Deo  , qui  eft  res  theologiz 
fubjeda,  ea  articuli  enuncunt,  quz  vel 
ex  perpetua  zternitate  in  Deo  infunt  , 
vel  humanz  falutis  ergo  difpofiu  in 
umpore  ac  difpenlau  lunt  . Eundem 
quippe  Deum , qui  trinus  Se  unus  eft  , 
qui  creavit  mundum , qui  Se  impios  fa- 
cit jullos  , Se  felices  pios  i eundem , 
inquam,  credimus  Se  hominem fiidlum. 

Se  natum , Se  monuum , Se  fepultum , 

& fufeiutum.  Se  elevatum  in  coelos  . 
Jure  igitur  hzc  pnma  funt  & propria 
theologiz  pronunciata  , quz  a nobis 
de  lubjedlo  difciplinz  noftr^  , vel  ma- 
xime fupponuntur  . Initiis  enim  his 
principalibus  non  concellis  , theolo- 
gus progredi  ne  digitum  quidem  pot- 
ell  . Ac  funt  priora  illa  fimilia  lis  , 
quas  Philofophus  appellat  dignitates  . 
Accedentem  namque  ad  Deum  opor- 
tet credere  , quia  eft , & inquirentibus 
fe  remunerator  fit . ^icumque  igitur 
difciplmam  aliquam  fupeniaturalem  di- 
fcere  parat , eum  necelle  eft  duas  illas 
generales  prznotiones  animo  ante  ce- 
pifle  . Quz  dienitatum  nou  propria 
atque  inlignis  eft  . At  hzc  polleriora 
principia  fuppofitiones  theologiz  noa 
ingiria  vocabuntur  . Eas  enim  theolo- 
gus difcipulo  fuaderc  quodam  moUo 
aut  explicare  certe  valet  . Sed  przter 
hzc  duo  principiorum  genera,  lunt  a- 
lia  non  propter  le  potiffime  petita  , fed , 
ut  D.  Thomas  fentit , eorum  , quz  funt 
potiffima  , explicandorum  gratia.  Cu- 
juiinoai  funt , inquit , przter  articuloc 

fi- 


3J2  Loctrum  ufu 

Tuiei  omnia,  qnar  in  lacris  lueris  afTu- 
muDtur  , vel  i>ci  natura  & majeftatc 
explicanda , vel  exponenda  ipiius  in  ho- 
mines benevolentia  , rcrui^ue  omnium 
procuratione , qux  illis  ellent  utiles  Se 
neceflarix . Hxc  vero  tametfi  non  Hdci 
funt,  nec  Theologi*  pratcmua  capita  , 
Icdhts  ex  accidenu  conjuncta.  Se  quali 
principu  1'ecundaria  i accipit  tamen  ea 
theologus  , non  aliter  ac  Philoliophus 
principia  per  fe  nota  , line  medio  Se 
ratione,  perinde  ut  articulos  fidei  ac- 
ceperat . Hxc  enim  quali  naturalis  at- 
que inUta  in  ammis  hdelium  notio  in- 
ell , ut  qutequid  ab  Apollolis  feripeum 
traditumque  ell,  verum  elTe  fentiant  . 
Ac  Theologi*  legitima  germanaqus 
principia  hxc  lunt.  Nam  qux  vel  a Me- 
taphylicis,  vel  a Phylicis  , vel  a Ma- 
thematicis , vcl  a reliquis  demum  na- 
turx  dilciphnis  adlcifcit , pcrfpicua  per 
l'e  evideniiaque  principia  , non  ex  lua 
1'umit  vi  atque  natura,  led  loris  inven- 
u tn  proprmtn  uiiun  mutuatur , aut  cer- 
te jure  quodim  luo  vendicac  . Porlican 
quifpiam  dixerit  : Nonne  igitur  multx 
varixque  erunt  rationes  theologi*  for- 
males > Siquidem  multarum  oUctpliiu- 
rum  vana  item  principia  ftmt  . Mini- 
me vero  . Non  enim  ex  adiundlis  Se 
extrinfecus  attributis  do^rinarum  for- 
malis ratio  petitur,  fed  ex  propriis  na- 
tivilque  principiis  . Atqui  in  Theolo- 
gia horum  omnium  una  Se  eadem  ra- 
tio formalis  eft , nempe  lumen  fidei  fu- 
p^aturale  . (^x  igitur  fint  theolo- 
gi* principia  , tum  germana , cum  a- 
^licna  , atque  ex  lUis  qux  prima,  auz 
fecunda , ex  primis  veto  qux  generalia , 
qux  quafi  in  fpeciem  contradta,  fatis  , 
uc  reor,  dilucide  aperteque  docuimus  . 
Quibus  ex  rebus  inceiligitur  , e decem 
locis  duos  primos  propria  Se  legitima 
tlieologiz  principia  continete , tres  po- 
llremos  externa  Se  aliena  : nam  quin- 
que intermedii  aut  interpretationem 
pincipiorum  propriorum  concinent , aut 
eas,  qux  ex  his  ortxSe  profc£lxfunc, 
concluliones  . Hz  cujulmodi  in  theo- 
logia fine,  flatim  explico,  fi  prius  ar- 
gumenta refello , quibus  fupra  ufus  fum, 
quum  de  principiis  ejufdem  theologi* 
quzrerera  . Ad  quas  ipfas  argumenta- 
Ciones  ex  fuperioribus  di^is  latis  mul- 
ta rcfponfamnc,  quibus  perfpicipofTit, 
adverfum  D.  Thomam  , quem  vel  ma- 
xime impugnant , eas  nihil  habere  vi- 
rium. Tama  vis  ell  veri  , ut  fpeciem 
^utis  obfcurec,  A jn^ag  id  patefa- 


t»  Scholafi.  Difp. 

dium  & illullratura  cfi  . Sed  fingults 
tamen  refpondere  volumus  , uc  rumo- 
rum ingenio  morigeremur . 

CAPUT  IV. 

CMfUit  Argnnunt» 

rtftUit , 

PRimum  ergo  argumentum  tria  D.  «./u 
Th«m{  faua  peccata  objicit , quo- , '**■  ** 
rum  unum  jam  omnino  depuUum  ell  . 

Ecquid  enim  illa  pugnant,  articulos  fi- 
dei primaria  efle  cheulogiz  noltrx 
principia  , iacras  auegm  litcras  conti- 
nere etiam  fecundaria?  Quia  ^ vero  noa 
omnia  continent  , fed  pleraque,  illud 
etiam  his  valde  conlentit  &c  congruit  , 
divinam  veritatem  iiiie  feripeo  quoque 
rationem  elTe  fidei  formalem  . Sunt  e- 
nim  quzdam  verbo  tenus  ecclefix  tra- 
dita , qux  m theologiz  veris  germa- 
nifque  principiis  habentur  . Pnnu  ita- 
que calumuia  adhibita  nihil  premit  . 

^x  fecundo  loco  aiihibecur  , ea  prcf-i 
fius  urget . Sed  fi,  cum  animum  accen- 
deris, videas  de  Deo  nos  uuobus  ma- 
dis loqui  polle  , tunc  hec  etiam  calu- 
mnia contundetur  . Intcfligendum  er- 
go , fermonem  de  Deo  dupliciter  ha- 
beri : aut  quia  principium  ell  finii- 
que  nacurx  , auc  quia  fupra  naturam 
clt  Se  principium  , Se  finis  . Sane 
quandiu  przfianiem  , xcernamque 
mentem  intelligimus  foluum  a corpo- 
re & liberam  , legregacam  ab  omni 
concretione  mortali  , qux  omnia  fen- 
tiat  Se  moveat,  qux  coelum  ac  terras 
tueatur  ac  regat , ad  quam  res  univer- 
fx  quoquo  modo  poflunt  , contendant 
Se  enitantur  uc  veniant  j tandiu  Deum 
naturaliter  intelligimus  , tandiu  de  eo 
naturaliter  loquimur  . At  fi  confidere- 
mus Deum  ipfum  potiore  quodam  lu- 
mine nobis  olfenfum  , ouo  apparet  in 
una  deitate  trinus , in  enedlis  Uipra  na- 
turam admirabilis  , omnium  ejufmodi 
cfFedIorum  fupernacuralium  Se  prima 
caula  efliciens  Se  poliremus  , at- 
que adeo  creature  rationalis  una  Sc 
lumma  fehcitas  i tunc  ratio  Dei  mul- 
co alia , fermo  longe  diverfus  ell . Cum 
igitur  Paulus  inter  ea , qu;  credere  ne- 
celfe  eft,  duo  illa  ponit , Ikum  elFe,  Se  efte 
remuneratorem  inquirentium  fe  , Deum 
incelligic , non  uc  natur;  oculis  cerni- 
tur , led  ut  illuftratione  fuperiore  ap- 
faicc  fiipcroaturaliuiu  rerum  primum 

pria- 


- ogie 


^nndfrium 
Quo 


‘Uht^  ^HodectmMf.  Cap. 
nhhnufque  etiara  finis 


^ — Icnfu  Divus  Thonus  fecunda  fe- 
cundx  , quxftione  prima  , articulo  ie- 
ptimo  ait  , omnes  articulos  ia  primis 
illis  credibilibus  contineri  , fcilicet,  uc 
credatur  Deus  effe  , & providentiam 
habere  circa  hominum  falutem  . Cum 
autem  aliis  locis  aSirmat  , duo  illa  in 
fidei  articulis  non  cfle  , led  a fide  po- 
tius fupponi , de  Deo  juxta  naturx  lu- 
cem l^uinir  . Quemadmodum  enim 
gratia  lupponit  naturam  , ita  cognitio 
gratuita  cognitionem  naturalem  , ut  i- 
dem  Divus  Thomas  refert  . Frurfra  ve- 
ro eum  fidei  dodfrina  velis  imbuere  , 
qui  non  habeat  duas  illas  naturx  an- 
ucipationes , Deum  efle , & habere  ho- 
minum providentiam.  Nulla  porro  gens 
ih  Mf.a».  tam  fera  eft,  ut  ait  Cicero , qux  non  , 
etiam  fi  ignoret  qualem  Deum  habere 
deceat  , tamen  habendum  fciat  . Qii 
autem  Deum  non  pr^noverit  procura- 
torem ede  rerum  numanamm  , atque 
adeo  hominum  redorem  , 8c  judiem, 
is  longiflime  abeft  a noflra  difciplma  . 
Quod  fi  Judex  hominum,  & refior De- 
us cll  , fi  etiam  alio  modo  intelligi 
non  poteft,  nifi  lumma  lapientia  , ju- 
llitia,  at  poteftate  pr^dims,  fit,  ut& 
prjmia  virtutibus  parata  habeat  , Sc 
lupplicia  vitiis  . Nec  enim  ulla  omni- 
no Relpublica  , quod  Solon  verilTime 
nixit , nifi  duabus  rebus  contineri  pot- 
ell,  prxmio,  & poena.  Qux  caufa  Pla- 
tonem movit  , uc  quoniam  videbat  o- 
ptimos  Ixpe  viros  pro  rebus  prxclare 
gellis  nullo  in  hac  vita  prxmio  vinu- 
tis , nullo  infigni  honoris , nullo  moni- 
mento  laudis  decoratos  , aflereret  ani- 
mos  immortales  officii  praemium  fru- 
dum aliquando  accepturos  : abfurdum 
qumpe  eile  , ut  verus  , juftus , & ho- 
nelfus  labor  honoribus,  prxmiis  , fplen- 
nore  coreat , fi  qua  ell  in  coelo  pietas  , 
fi  quod  numen , quod  talia  curet : non 
Itaque  aut  campos  Elyfios , aut  Sifyphi 
laxum  , Ixionis  rotam  , Tantali  litim 
poematis  folumefle,  fedhiftorix.  Nam 
ut  fida  fint  a poetis  illhxc  omnia  , ve- 
ri tamen  figniheandi  gratia  fida  funt  , 
ut  utiliflima  illa  , veriffirnaquc  lententia 
in  animis  haminum  inferiberetur  , Re- 
de  fadis  prxmia  , peccatis  fupplicia 
oeberi.  Quo  magis  Cajetanum  miror  , 
qui  in  epiUolam  ad  Hebrxos  multum 
omnino  & a fenfu  Apofioli  , & a ve- 
ra naturx  inftitutione  defeivit  . Atque 
eum  in  errore  fecuti  funt  quidam  , non 
latis  diligenter  nec  Pauli  confilium,  nec 


35>  • 

vim  rationis  attendentes . Sed  ut  perfpi- 
ciat  Udor,  unde  omnis  ifte  natus  fic 
error,  t(«m  rem  aperiam  , eaque  ipla 
veri»  fubfcribam , qu(  ab  inventore  8c 
quafi  arcUtedo  hujus  opinionis  dida 
funt.  Qui  non  credit  Deum  efle,  ait 
nunquam  accedet  ad  eum . 

^ . objeceris  hoc  non  congruere 
11$  , qut  evi^nter  cognofcunc  ikmon- 
itrativA  Icicncij  Deum  ede  s ules  cniin 
cum  videant  Deum  efle  , impoflJbile 
eft  , quod  credam  Deum  efle  , cum 
hdes  fit  argumentum  rerum  non  ap- 
parentium : folutio  eft  , quod  dodri- 
na  h^c  in  communi  datur  , & propter- 
ea  dicitur  in  communi  , quod  opor- 
tet cred«e  , ouia  eft  . Longe  autem 
melius  ^ct , fi  non  crederet  , fed  fci- 
ret,  quia  ell.  Sed  hoc  rarum,  aut  ra- 
nlfimum  eft  . Alterum  vero  , quod 
Deus  inquirentibus  le  remunerator  fit 
icilicet  in  futura  vita,  oportet  fide  te- 
neri: quoniam  nulla  fcientia  fpecula- 
nva  hoc  attingere  poteft , & fine 
hujus  rei  fide  nullus  accedit  ad  De- 
um. Hidenus  ille  . Quo  in  loco  um- 
verfa  ratione  mea  Cum  TTUus  tota  con- 
nigendura  puto . Primum  ergo  , fi  pU. 
cet,  qu?  de  illo  principio  , Deus  eft. 

n *r*l***''o  ida,  videamus  . At- 
que illud  videns  prudenfque  pretereo  , 
longe  melius  cfli  fcire.  quam  credere! 
Id  quod  verum  cflit,  fi  de  humana  fi- 
de loqueretur  . At  fides,  qux  Deo  di- 
centi innititur , multo  certior,  & potior 
eft,  quam  ea  Icientia,  qu^  ingemomm 
noftrorum  ratione  conflat . Sed  hec  o- 
Iteiidere  non  eft  prjfeniis  loci  & tem- 
I»ri$.  Illud  Moprie  hujus  difputationis 
cit,  II  lauli  fententiam  in  communi , Se 
M IIS , qu{  frequenter  eveniunt , inteU 
ligamus  , tunc  totam  nos  Pauli  arau- 

mcntaiionem  eludere.  Conabatur  fiqm- 
dem  Apoftoluseo  capite  monftrare  . ve- 
teres omnes  , quotquot  a Deo  probati 
lunt  , tefttmonio  fidei  probatos  efle 
Cum  vero  in  cnuraeratipne  Eaoch  quo! 
que  inter  ceteros  induxilL-t  , non  ali- 
probatum 

ni^uu  ante  translationem  tellinionium 
habuerat  placuilTe  Deo . Qj»  propofitio- 
ne  e facris  luens  polita , e veftigioaf- 
lumpnonem  «junxit  : Siac  fide  iutem 
impoflibile  eft  placere  Deo.  Credere c- 
mm  oportet  accedentem  ad  Deum,  Scc. 
Hoc  vero  argumentum  , quo  afiUmptio- 
nem  ilJ^  probjc  Apoftolus,  vanum  & 
imbecillum  fi  demus  non  oportere 
letnper  cfcdcrc  «ccdemcm  ad  Deum  , 

Z quu 


K 


* 354  ^ Ldeorum  tif»  h$ 

aau  cft  > fed  iliqu»»**®  » » 

?»“S  eflt  fctre  . Refellemus  enim  ar- 
Sraeptimem  Apoftolum  ea  ref^nfi^ 
Sn-quod  fieri  po«ft,  idque  mefms  f 
ife . ut  quis  fciat  efle  Deum:  quo ^u 
non  oportebit  credere  Deira  effe  . 
Itaque  fiet  , ut  non  fit  unpoflibile  fine 
fi^pUcere  Deo  : Enoch  wtem  unum 
ex  eis  efic  , <^i  non  credebant , fed 
fciebant  effe  ^,um  ..  Q^dm^um 
ereo  cum  Apoftolui  ait , Sine  fide  im- 
*o(Tibile  effe  placere  Deo,  non  in  com- 
muni & ut  plunmum  loqui  mtellig^ 
dus  eft  , fed  femper  ac  de 
ninibus  viatoribus  : fic  qui^  cauiara 
ejus  rei  reddit , inquiens  , «- 

nim  oportet  accedentem  ad  > 

quu  cli , coiicm  tiuxio  intclligicur  nui- 
Ium  omnino  excipere  , fed  de  onwN 
bus  9 atque  de  omni  tempore  loqui  > n 
Ula  ipfius  argumenutio  quicqiura  ha- 
bitura  ell  ad  faciendam  hdem  yirium  . 

Jam  vero  quod  ad  lequens  principium 
attinet  , Cajetanus  in  hoc  nefendendus 
eft  , quod  dixerit  , per  nullam  lp:cu- 
latricem  fcientiam  cognofci  evidenter 
poffc  , Deum  efle  remuneratorem  in- 
quirentium fe , fi  de  remuneratione 
pematurab  intelligit#  In  nulla  vero  Ici- 
imia  oftendi  pratroium  aliquodjuftos  , 
fiapiencefque  viros  manere  polr  mor-. 
lera  , hoc  Cajetanus  generaliter  via- 
tur afferere  ; hoc  cogor  ego  im^oo^ 
re . Chryfoftomus  porro  hom.  4-  de 
provid.  tradit  , qui  animi  immort^ita- 
tem  in  dubium  vocant  , eos  addubita- 
rc,  num  in  rocndic  fit  dies  • Si  cnim^ 
inquit  , negant  animos  efle  immort^ 
les,  negant  fupplicia  improborum  poft 
hanc  vitam , negant  przmia  juftorum  . 
rrovidentiam  itaque  Deo  negant  , at- 
que adeo  diviniutem,  qu*  Ime  provi- 
dentia inielligi  non  poteft  . Nam  fi  ii, 
qui  Deum  rite  colunt  , injurus  aftecti 
migrant  ^ impii  contra  injuua  feUct^ 
te  potiti:  non  ergojuftitia  in  Deq  eft, 
fi  fuos  non  poteft  honoribus , pracmiifque 
donare  . Quod  fi  Deo  aut  potentum  , 
aut  juftiium  , aut  oculos  ad  cerpen- 
dum  tollis , Dei  vocabulum  inane  fit . 
Omni  namque  ratione  concluditur , ut 
fi  nullo  pramio  afficit  eos,  qui  inqui- 
runt lUum , ne  Deus  quidem  ullo  mo- 
do fit,  nifiDeum  aut  cateum  , aut  im- 
becillum , aut  iniquum  habeamus : c*- 
cum  , qui  fuos  non  videat  : imbecil- 
lum , qui  dare  przmia  non  poflit : ini- 
quum, qui  nolit . Qui  igitur  negat  al- 
tcnim , IS  utrumque  tollat  neceile  eft  : 


S<f>9la/f.  Difpiit. 

6c  fi  non  habet  remuneratorem  inqui- 
rentium fe  , ne  Deum  quidem  habeat 
oportet . illud  quodue  vix  mtelligo  , 
quid  fibi  Cajetanus  velit,  cum  ait,  nul- 
umi  fcientiam  fpeculativam  hoc  attin- 
gere , an  Deus  fit  remunerator  inqui- 
rentuim  fe  i unde  colligit  qpertere , ut 
de  fide  teneamus  . Quid  enim  fi  nulla 
fpeculatrix  Iciencia  illud  ailequiiur  a 
Nonne  latis  erit , fi  aliqua  etfectrix  af- 
fequatur  t Mihi  quidem  illud  perfiu- 
Ium  eft  , quemadmodum  Deum  , hoc 
eft  , primam  caulam  efficieutem  effe  , 
fpecuuurix  naturz  difciplina  declarat  : 
IU  & eftcdlricem  quoque  naturz  ejuf- 
dem  dilciplinam  , Deum  effe  onmium 
poftremum  finem  , oftendere  : neque 
hoc  Iblum  , fed  lUad  etiam  , naturz 
leges  aliquem  habere  Sc  auAorem  , Sc 
judicem  i nifi  forte  lola  hzc  kx  defer- 
u fit , quz  nullum  legislatorem  habeat , 
aut  fi  qui  jura  hzc  mundo  przfcripfii 
nulla  juris  hujus  fervandi  cura  tanga- 
tur . ^uod  fi  um  Ignarus  eft  , ut  ne- 
fcut  przmia,  & houores virtuMm  alo- 
re,  jaccreque  eam  leroper,  flprzmiis, 
Sc  honoribus  deftituu  fit , indignus 
profecto  eft  , ad  quem  auctorem  , 8c 
judicem  fanCtiffimas  naturz  leges  refe- 
ramus . Quocirca  fi  de  Deo  , divina- 
que remuneratione  termonem  tacimus  , 
quatenus  naturz  lumen  olleiidit,  utrum- 
que lu  hoc  lumine  agnofeimus,  & De- 
um elle  , Sc  effe  remuneratorem  inqui- 
rentium fe  . Quia  vero  ut  Deo  place- 
re poflimus  , non  iat  eft  ipfum  cogno- 
fccre  pnnctpium  efle  , auCtoremqus 
naturz  , led  oportet  in  Deum  lem  , 
quia  finis  cft  fupernaturalis,  atque  ad- 
eo fupra  naturz  vires  eminens  Sc  ex- 
cellens > rediffime  in  univerfum  dixit 
Apoltolus  , accedentem  ad  Deum  , fi- 
nem utique  lupernaturalem  , oportere 
credere  quia  elt  , Sec.  Nam  quod  na- 
turalis ratio  docet  , id  fcire  ad  fuper- 
naturalem  hunc  acceflum  non  eft  fa- 
tis . Habemus  quippe  acceflum  ad  De- 
um per  fidem.  Quod  autem  Paulus  de 
acceltu  ad  finem  lupernaturalem  , de 
remuneratione  quoque  fupra  n.ituram 
loqueretur,  illamamtefle  dcmonflrant: 
ExpeCfabat  lundamenta  Ibbcntem  ci- 
viutem  , cujus  artifex  , Sc  conditor 
Deus  : Sc  pofterius : Nunc  autem  me- 
liorem patriam  appnunt  , ideft  , co»- 
leftem : ideo  non  confunditur  Deus 
vocari  Deus  eorum  : paravit  enim  il- 
fis  civitatem  . Et  rurlum  : Afpiciebai 
ui  jcmuneraiionem  : invifibilem  enim 

tao- 


Digitized  by  ' ■ OgU’ 


•Uber  DHodecimut.  Caf.  355 


tanqium  videns  fuftinuit . Et  denique , 
Non  fufcipientes  redempeioneni , ut  me- 
. liorem  invenirent  refurreflioneni . At- 
que hi  omnes  teftimonio  fidei  probati, 
non  acceperunt  repromifTionem  , Deo 
pro  nobis  melius  aliquid  providente, 
ut  non  fine  nobis  confummarentur  . 
Sed  crimen  illud  , quod  D.  Thomae 
fecundo  loco  inferebatur  , fatis  , ut 
mea  fert  opinio,  dilutum  eft.  De  ter- 
tio vero  peccato  nihil  efl  necefle  il- 
lum purgare  , quum  jam  explicate  do- 
cuerimus, fidem  Theologicam,  de  qua 
in  przfenti  diflerimus  , non  quibusli- 
bet Dei  didlis  aflentiri  , fed  iis  , quae 
duntaxat  & ad  fidelium  communem 
religionem  fpeffent  , & communes  Ec- 
clefia;  adminiflri  denuncient  . Ac  pri- 
mum nodum  folvimus  quidem  , fecun- 
dus vero  expedietur  hoc  modo . 

Refcon.  duplici 

difierentia.  Quadam  enim  fimpliciter  , 
& apud  omnes  fidei  funt  , ut  que  ra- 
tionem fuperant  naturalem  . Alia  fidei 
dicuntur  effe  non  per  fe  quidem  , fed 
quafi  per  accidens  divinitus  revelata  , 
propter  eos,  qui  eorum  demonflratiu- 
nem  , Se  evidentiam  non  habent  , ut 
Deum  effe  , Se  effe  unum,  cundAnque 
qternum,  lapientem,  julhim.  Qius  res 
omnes  licet  in  natur{  lumine  videa- 
mus , populo  tamen  rudi  Deus  provi- 
dentiflime  revelavit  , quemadmodum 
D.  Thomas  i.  x.  qu.  i.  art.  j.  Se  qu. 
1.  art.  4.  explicuit  . De  Deo  rurfum 
dupliciter  loqui  poffumus , qua  divifio- 
ne  primo  argumento  diluendo  uteba- 
mur : vel  quia  principium  , finifque 
natur;  , vel  quia  principium  Se  finis 
eft  fu^  naturam  . Priore  modo  De- 
um effe  , effe  unum , immortalem  , fd- 
pientem  , Se  huius  generis  reliqua  , 
naturale  lumen  ofundit:  pofteriore  au- 
tem illa  eadem  fola  fides  tenet  . Un- 
de Se  D.  Thom.  a.  1,  q.  t.  ar.  8.  cum 
in  primo  argumento  opp«{uifTet , Deum 
efle  unum  , non  oportere  in  articulis 
fidei  computari  , quod  fciri  per  de- 
monflrationero  ptdTet  j refpondet  , quod 
multa  ^ fidem  tenemus  de  Deo,  qu; 
naturali  ratione  Philofophi  invelligarc 
non  potuerunt  , puta  circa  providen- 
tiam ejus , Se  omnipotentiam  , Se  quod 
ipfe  folus  fit  colendus  . Qu;  omnia 
continentur  fub  articulo  unitatis  Dei  . 
Hadenus  ille.  Loquitur  autem  de  pro- 
videntia , Se  omnipotentia  rerum  etiam 
ftiperiiaturalium . Etqu.  t.  art.  x.  adj. 
^.■rSe  Deum  , inquit  , non  conve- 


nit infidelibus  fub  ea  ratione,  qua  po- 
nitur  adfus  fidei,  Sec.  Qu;  calumniam*;, 
forufle  non  effugient  , nifl  ad  hujus  ^r'u 
dilUndlionis  normam  revocentur  . Qui-  x.  & >o. 

bus  rebus  expolitis,  D.  Thomas  aper- 
te  docet  , ea,  qu;  proprie  , & per fe  ^ 

fidei  funt  , nulla  poffe  naturali  argu- a. 
mentatione  patefieri  . Quin  prima  par-  x.  x.  f.  1.  <- 
te  , qu;flionc  n.  articulo  primo  , li-  »•  *• 
los  arguit  quafi  fidei  inimicos  , reli- 
gionique  noltr;  etiam  noxios , qui  ea  , 
qu;  fidei  funt  , natur;  rationibus  co- 
nantur offendere  . Quod  li  qux  argu- 
menta fidei  decretis  comprobandis  fan- 
fti  Dodfores  afferunt  , condentia  il- 
la  effe , non  evidentia : probatnlia  , non 
necellaria  : iuadere  , non  cogere  : ad- 
ducere , non  evincere  . Lumen  enim 
naturale  id  patefiuat . Sc  illullrat , quod 
natu^  congruens  ? ac  confenuneum 
eft.  Cum  ergo  fides,  ut  f;pe diximus, 
rerum  earum  proprie  Iit  , qu;  homi- 
num naturam  , & ingenium  exfupe- 
rant  , fit,  ut  res  ejufmodi  nullo  mon- 
ftrari  natur;  lumine  , nulla  confici  na- 
ture ratione  queant  . Quod  fi  fides 
fubftantia  eft  rerum  fperan^rum  , ut 
ad  Hebr;os  Apoftolus  ait,  fpes  autem 
qu;  videtur  , non  eft  fpes,  ut  idem 
tradit  ad  Romanos  : confequitur  ne- 
ceflario , ut  qu;  credit  fides , quoniam 
& fpes  eadem  fperat  , h;c  nec  oculi 
cernant , nec  aures  audiant , nec  in  cor  , 
hominis  afeendant  , atque  adeo  ne  ra- 
tionibus quidem  demonftrentur  huma- 
nis. Nili  foru  aut  res  divinas  huma- 
n;  fulciunt  , ac  fuftinent  , aut  certe 
Paulus  fallit  , & fallitur  , qui  fidem 
argumentum  effe  non  apparentium  a- 
ftruit  , noftramque  fapientiam  in  my- 
fierio  abfeonditam  nullum  hujus  feculi 
prindpem  cognoviffe  . Noftr;  ereo  di- 
fciplin;  principia  philofophi  offende- 
re probaoiliter  poUunt  , demonftrare 
neceflarie  non  poffunt  . Quocirca  me- 
tuere non  debet  quifquam  , ut  fidei  me- 
ritum fit  amiffurus , fi  rationes  quoque 
ad  fidei  veritatem  Sc  explicandam  , Bc 
ornandam  adhibuerit.  Non  enim  , co- 
netur  licet  quantum  poteft  , rationes 
adhibebit  ejufmodi , qu;  premant  ex- 
ptriraentum  fenfuum,  fed  talu  tamen  , 
uibus  & ii  qui  non  credunt,  ad  fi- 
em  adducantur  fuavius  , & it  , qui 
credunt  , in  fide  contineantur  liben- 
tius . Fides  fane  -cum  natura  non 
pugnat  , fed  conlentit  ; nec  diffident 
humana  , 8e  divina  ratio  , fed  coh;- 
rent  . Utraque  vera  eft  , nec  verum 
Z X ve- 


Df  Littinim  «/m  fW  Schola/l.  Difp. 


wro  adverfatur ; utra^ue  eft  a Deo  , 
rcc  Deus  fibi  comrarius  eft  . Perver- 
tant itaque  homines  fundamenta  natu- 
re , cum  illam  a fide  fejungunt . Quin 
iide  dirigenda  nature  ratio  eft , & qui- 
..  . dem  fic  , ut  hec  duo  verba  inter  le  , 
non  res  diferepare  videantur  . Et  cum 
divinis  humana  fimilia , & agnata  fint  , 
qui  hominis  officium  Deo  eahibet , 8e 
gratix  naturam  fervire  fiicit  , is  probe 
Theologi  munere  perfungitur  . <^am 
omnino  rem  & D.  Thomas  fepe  pro- 
bat, & nos  cum  alias  multis  lib.  8.9. 
& 10.  8c  II.  tum  in  quartodecimo  libro 
copiofe  differemus . 

Nunc  autem  argumenta  illa  refutan- 
da funt  , quibus  id  effici  videbatur , ut 
Theologia  fidei  decreta  comprobaret  . 
Ac  prime  quidem  argumentationi  re- 
fponlum  eft  fatis  r At  fecunda  fic  re- 
fellitur. Non  eft  articulus  fidei,  mun- 
dam a Deo  , extitiffe  i fed  Deum  in 
principio  temporis  coelum  , terramque 
creafTc  , id  vero  articulus  fidei  eft  , 
qui  demonftrari  nulla  ratione  poteft  : 
quemadmodum  D.  Thomas  1.  p.  q.  4^, 
ert.  a.  di&rit  . Nam  quod  tertio  loco 
Petri  tefttmoaium  objicitur  , nihil  a- 
liud  efficit  , quam  religionem  , dtfei- 
plinamque  Chriflianam  non  efle  omni 
«X  pane  fidlilem  Pjrthago  icx  , cujus 
alumni  mdla  ratioius  antecepta  infor- 
matione, nuUaque  omnino  reddita  cau- 
/a,  auiioriutem  prxeeptoris  ardte,  mor- 
dicufque  tenebant  . Indodlorum  eft  i- 
Ai  confuetudo  , eaque  Saracenorum  , 
Paganorum  , Hxreticorum  , ut  caeca, 
temeraria  fedlx  fux  dogmata  fine 
judicio  ampIcAantur  , Se  qux  difqai- 
fitioDC  egent  maxime  , hxc  fine  ulla 
idifquilitione  recipiant  . Non  erudiun- 
tur ifti  , crede  mihi  , fed  aftringun- 
turj  nec  via,  & ratione  docentur,  fed 
quafi  veneficiis  , & cantionibus  in  in- 
famam agitantur  . Enimvero  qux  in 
Evangelio  docemur  omnia  , quamvis  a- 
cerrime  ad  fupernaturalia  capelfenda 
moveant  animos  , tamen  leniori  natu- 
IX  ratione  Chriftus  ipfe  prxtexuit  , 
jie  difdpulos  rationis  expertes  habere 
videretur.  Sapientia  quippe  Dei,  qnan- 
quam  attingit  a fine  ufque  ad  finem  for- 
titer , fed  difponit  tamen  omnia  fua- 
vicer,  hkaminefque  humano,  more  iiifti- 
luit , Se  erudit , hoc  eft , rationales  ra- 
tionibus . Nec  vfro  aliter  difcipulot 
Aios  Deus  vult  effe  compoficos  ad  do- 
{frinam  exterorum  , qUam  ipfi  ab  eo 
Mfiu.  )•.  fuut  cdo^U , Dedit  lUis  linguam  eru- 


ditam , ut  fciant  fuftentare  eum,  quL 
lapfus  eft  verbo  : aperuit  quoq^  illis 
aurem  , ut  audirent  quili  magiftrom  . • 
C^eraadmodum  igitur  Chrilh  difeipu- 
li  ipfum  quafi  magiftrum  erudientem 
audimus  , non  quau  veneficum  incan- 
tanttm  i ita  & Imeuam  habemus , non 
qux  huc  , atque  illuc  feratur  volubili- 
ute  verborum  , fed  doiftam  , & eru- 
ditam , qux  difciplinx  fux  feiateau- 
fas  , & rationem  reddere . 

Lucianum  Antiochenum  feribit  Eu-  W-  f- 
febius  rogatum  a prxfide  , cur,  cum*i^''** 
vir  rationalis  , & prudens  elfet  , fe- 
queretur  fe£fam,  cujus  non  polfet  red- 
dere rationem  , in  hxc  verba  refpon- 
dilfc  : Nos  Chnftiani  non , ficut  vos 
putatis  , humanx  ali  cujus  perfuafionis 
errore  conftringimur  , nec  indifculfa  , 
ut  alii  , parentum  traditione  decipi- 
mur . Auoor  nobis  de  Deo  Deus  eft  : 
nec  enim  poffet  fublimis  illa  majeftas 
fenfibus  humanx  mentis  illabi , nifi  vel  * 
fpiritus  fui  virtnte'  delata  , vel  verbi  , 
ac  fapientix  fux  interpretationibus  in- 
dicata . Fateor  , erravimus  nos  etiam 
aliquando  , & fimulacra , qux  ipfi  fin- 
ximus, deos  coeli,  acterrx  pataoamus 
audtotes  . Sed  arguebat  eos  fragilis 
fnbftantix  fux  a nobis  prxftiuconfe- 
«atio  , in  quibus  untum  venerationis 
inerat  , quantum  decoris  mens  contu- 
lilTet  artificum  . Verum  omnipotens 
Deus  ille  , quem  nou  noftris  manibus 
fidum,  led  cujus  nos  decebat  effe  fig- 
mentum , errores  miferatus,  humanos  , 
lapieatiim  foam  mifit  in 'hunc  mun- 
dum carae  veftitam  , qux  nos  doce- 
ret , Deum , qui  coelum  feciffet , Se  ter- 
ram , Hon  in  manufadis  , fed  in  invi- 
fibilibus  requirendum  . Vtex  8c  nobis 
leges  , ac  difciplinx  prxcepu  confti- 
toit  , fervare  parfimomam , paupertate 
gaudere  , manfuetudinem  colere  , ftu- 
dere , pati , puritatem  cordis  ampledi , 
patientiam  cuftodire  . Sed  Se  omnia 
hxc , qux  nunc  adverfum  nos  geritis  , 
ventura  nobis  effe  prxdixit  . Inde  e- 
nim  qui  erat  immortalis  , ipfi  morti  fe 
prxbuit  , quo  nobis  patientix  prxbe- 
ret  exemplum  . Sed  nec  nos  fua  morte 
decepit  , quibus  poft  tertiam  diem  re- 
furrexit,  ut  mortem  vinceret  refurgena 
do.  Qux  autem  dico,  nou  funt  inob- 
fcuro  geftaloco,  nec  icftibut  indigent; 
pars  pene  mundi  jam  major  huic  vesi- 
uti  adftipulatur . Aut  fi  quid  in  his  fu- 
fpedum  videtur  , conte&tur  de  its  e- 
tMm  agrellis  maims  ignara  figmenti^: 


■-OQ 


O 


kihif  Duodect/UH/.  Cap.  V.  357 


£ minas  adhuc  creditur  , adhibebo 
vobis  etiam  loci  ipiius,  in  ^uo  res  ge- 
(la  ell  , teftimonium.  AdihpuUcur  his 
ipfe  in  Hierofolymis  locus  , 8f  Sol- 
gothana  rupes  Itib  patibuli  onere  dif- 
rupia:  antrum  quoque  illud  , quod  a- 
viillis  inferni  januis  corpus  dcnuo  red- 
didit animatum  . Quod  fi  terrena  vo- 
bis minus  digrta  videntur  , accipite  et- 
iam de  coelo adflipulatorcm fidelem.  So- 
lem ipfura  horum  vobis  produco  teftem , 
qui  cum  hxc  fieri  per  impios  videret 
in  terris  , lumen  fuum  meridie  abfcon- 
dic  in  coelo  . Requirite  in  annalibus 
vellris  , invenietis  , temporibus  Pilati 
Chrillo  patiente  , fugato  fole  interru- 
ptum tenebris  diem  . Quod  fi  terne  , 
li  coelo  , fi  1'anguini  martyrum  fiidem 
non  accommodatis , quomodo  meis  ver 
bis  allegationibufque  credetis?  Et  cum 
pene  jam  his  verbis  auditoribus  luade- 
K ccepiffec  , arripi  jubetur  in  carce- 
..  rem,  ibique  abfque  tumultu  populi  ne- 
cari . Hujufmodi  ergo  rationes  jubet 
Petrus  a OoCloribus  fidelium  reddi  , 
qujt  videlicet  cum  fidem  antecedunt  , 
infideles  non  trahant  , fed  inducant  : 
quum  iequuntur,  non  vim  fidelibus  af- 
ferant , fed  adjiciant  robur.  In  hince- 
nim  fententiam  Augullmus  dicit , re- 
rum njturalium  notionem  fidem  gigne- 
re , nutrire  , roborare  . Nam  defendit 
etiam,  quoniam  rebus  naturalibus  p:r- 
ceptis  explorate  & cognitis  flatira  in- 
telligitur  , primum  fidem  cum  natura 
nallo  modo  pugnare , fed  mirifice  con- 
Hefpoa.  ^isntire  ; deinde  argumenu  eaptioDi  & 
ti  j,  vana  efle  omnia  , qux  fidei  veritatem 
impugnant  . Sed  in  fecundo  nodo  ex- 
pediendo multum  omnino  morx  inter- 
jiofuimus  . Ben;  autem  habet , quod 
tertius  iiemque  poliremus  nulla  diflb- 
lutione  eget  . Quid  enim  addamus  , 
quod  legere  operx  pretium  fit,  poli  di- 
V4  Thomx  fententiam  adeo  peripicue  , 
diligenter , atque  enodate  in  luperio- 
ribtis  expiioatam  ? Dc  prinapus  ergo 
Theologix  ha&eous. 

CAPUT  V. 

jiufinnit , ft»  mKlufimu 

THeologix  caufis  cxpoGiis  , confe- 
quens  ell,  ut  elFeaa  exponamus, 
qux  quum  in  dubium  vocantur , qux- 
Btones  fimt  : quum  ratiocinatione  co- 
gantur , conclufiones  . Quxliio  igitur 


Theologica  , quoniam  circa  eam  omntf 
Theologi  verfatur  labor  , quid  fit  , dc 
qux  illius  partes  , in  primis  explicabi- 
mus. Nam  quo  modo  tradlanda  Iit,  de- 
inceps exponemus  . Ne  vero  quempiam 
fallat  hujus  nominis  ambiguitas  , intcl- 
ligcndum  ell , quxllionem  Theologi- 
cam aliquando  appellari  pronunciatum 
omne  , quod  a theologo  quovis  for- 
te etiam  , & temere  Kterit  addubita- 
tum . At  fi  adeo  late  theologix  ma- 
ceriam , quxllionemque  tendamus  , 
quxibo  theologica  non  jam  ex  natura 
hujus  facultatis”,  fed  ex  hominum  llul- 
corum  arbitrio  xllimabitur  . Ita  fiet  , 
ut  in  theologix  quxllionibus  illas  po- 
namus : Num  , n forma  aqui  per  di- 
vinam potellatera  a materia  feparetur  , 
in  materia  vel  forma  feorfura  baptif- 
mus  conficiatur  i Num  afinus  baptif- 
mum  polCc  bibere  i cxterafque  his  li- 
miles  , quas  fludio  brevitatis  omitto  , 
ne  fallidium  Qomacho  leifloris  faciam  , 

Mihi  profedlo  non  ell  cordi  , Itulcas 
& fine  difciplina  quxlUones,  quas  vi- 
tire  Apoll  <lus  prxeipit  , in/heologix  * *'"• 
finibus  comprehendere  . Fines  porro 
excremaque  difciplinarum  , conclufio- 
nes voco  . Eadem  vero  ell  res  , ut  a 
principio  capitis  leviter  attigimus  , 
quxllio  & conclufio  . Sed  quum  per 
incerrogacioaem  elata  in  controverlia 
ponicur,  quxllio  elt:  quum  argumtnu- 
tione  coUigicur , conclufio  . Qtiod  li  ean- 
dem rem  argumentis  fuis  Theologus 
addicit  & conficit  , qux  in  qiiellioncm 
fuerat  addu£la  , lutililfim;  laficet  illj 
quxlliones  theologicx  vocari  nec  de- 
bent , nec  vero  poffUnt , que  ex  prin- 
c^iis  Theologi^  finiri  necmeanc  & fol- 
vi , atque  adeo  ne  conclufiones  quidem 
cfle  do^inf  ejus  , fed  ladoclorum 

hominum  commentiti^  chimfrx.  Qiiani 
ergo  incelligiraus  theologicam  que  itio- 
nem f Opinor  cara  , quj  plane  au  rem 
faciat  , hoc  cH  , ad  Theologiam  Ipe- 
ftat . Non  autem  fpedant  vaiij , ine- 

tc , noxi5 , fed  foli^ , apt^ , eoramo- 

X*.  Ego,  inquit  , fum  Deus  tuus  do 
cens  te  utilia . Theologia  ergo  , quj 
Dei  nimirum  doilriua  cll  , nullo  mo- 
do inutilia  coUigu  . Quin  liiper  fidri 
fundamentum  , quod  ab  Apollolis  eft 
politum  , aurum  , argemum  , japides  t r«r,  |. 
pretiofos  fuperxdificat.  NamqiU  ligna, 
icnum  Sc  Ululam  , ii  nou  hoc  ex 
theologia , led  cx  errore  Uciiint  , 

Maneat  igitur  , eem  clfe  proprie  theo- 
logicam cocclufionem  , qux  cx  theo- 

^ I j Uh 


Digiti-  by  Gi‘-ogU 


'3)S  Dr  Lec0r»m  ufu  m Sthtiafl.  Difp. 

logic  princimis,  utefle^aecaufisldis  , beat  i v:l  certe  connexa , & colligata 
onetur  . Unde  illud  confedarium  ell  , fint  , ita  ut  ex  utrifque  concedii , ad 
flullam  iheologiz  quzllionem  exiiliman-  alterutra  dubia  liceat  pervenire  . Qua> 
dam  , quz  non  poflic  ad  ejulinodi  ini-  propter  li  adverlarius  odraittit  princi- 
lia  referri , exque  iis  apte , & congru-  pia  quzdam  , quamvis  cztera  neget  , 
enter  argumentando  definiri  . Quan-  ex  concefTis  poterimus  non  concefla 
quam  funt  quclliones  quali  appendi-  colligere,  przfenim  fi  mutuo  nexu  con- 
ces  , quas  , quoniam  gratia  explicandi  jun£ta  , & copulata  funt . Hinc  enim 
illas  , quz  vere  , & proprie  theologi-  theologi  veteres  vetus  inllrumeatum 
cz  funt , appolite  & graviter  adjun-  probant  ex  novo  , contnque  novum  ex 
gnntur,  jure  quodam  vel  flmilitudinis , veteri  : Eccleflz  audoritatem  e libris 
vel  propinquitatis  , vel  etiam  ordinis  &cris  afferunt  , librorum  rurfum  fi^ro- 
Theologicas  itidem  haud  abfurde  ap-  rum  ex  Eccleu  . lu  ne  unum  quidem 
pellavens  • Verum  hoc  loco  , & tem-  principium  in  theologia  ell  , quod  in 
pore  de  quzftione  theologica  fecun-  quzffionem  theologi  non  venerint  : ut 
dum  naturam  , & ordinem  difciplinz  u a quopiam  fuerit  negatum  , qui  alia 
loquimur.  • forte  principia  concedet  , paran  finuis 

Contingit  enim  aliquando  non  intheo-  ex  his,  quz  dederit  , honinem  evince- 
logia  modo  fed  in  czteris  fere  huma-  re , & quali  arrepto  mucrone  coniti-  ^ . 

IUS  etiam  dilciplinis,  ut  quz  fuapte  na-  re  • Q^z  res  explaniu  eft  in  fecundo 
tura  principia  funt,  ideoque  a difeipu-  libro  diligenter,  &inpoilremo  dilieen-/«.’  f/irt. 
Io  fupponenda  *,  fi  res  via  , ordine-  dus  explanabitur  . Nec  ob  eas  fo1  iurn  ffium 

que  procederet , ea , ut  hominum  inge-  caufas  pnneipiorum  fuorum  theologi  "r**”»'- 
nia  funt , & revocentur  in  dubium , & quzitionein  faciunt  , fed  eo  et  am  ma- 
argumentationibus  comprobentur.  Ita  gis,  ut  illa  explicent  Scexpoiunt.  Nam, 
fiat  perturbatus,  ac  przpofferus  rerum  quod  apud  Rhetores  olim  pueri  didi- 
ordo,  ut  caufz  polleriores  lint , priora-  ciinus,  omni  differenti  propoiicaefl  qua- 
que effeAa  fumantur  . Quz  res  effecit , llio , non  ei  modo , qui  difp  Jtatio:i;  res 
ut  D.  Thomas,  czterique  Theologi  in  ambguas  jaila:  , fed  & liilloricis  , & 
quzllionibus  theologicis  eam  etiam  po-  poetis  , qui  quzffiones  fibt  propoAtas 
nant , Sitne  Deus , & alias  omnino  fi-  non  tam  argumentatione  folvunt , quam 
miles,  in  quibus  dubium  non  efl , pri-  expofitione  . Expolitio  autem  fidem  in 
ma  , certaque  principia  in  dubium  ver-  auditore  faepe  invenit  , argumentatio 
ti , ac  perinde  ut  fi  ellent  difciplinz  hu-  focit  . Ifoi  tamiliz  nollrz  quofdam  fz- 
jiu  connexiones,  ex  aliis  quali  princi-  pe  rili  , qui  in  eo  laborant  vehemen- 
piis  ne^  . Atque  hzc  caula  Arilloieli  ter  , ut  Divi  Thomz  rationes  , quas  i- 
quoque  fuit,  ut  in  fcientias  omnes  qua-  dentidem  ad  explicandam  fidem  con-  ' 

tuor  genera  quzllionum  inferret  , nero-  gruentes  ille  adiert  , perinde  ac  Ii  ef- 
pe  an  res  fit,  quid  fit,  qualis  fit,  pro-  leni  demon  lira  tiones  certz,  atque  per- 
pter  quam  caulamfit.  Quz  duz  polle-  fpicuz  , defendant  . Nam  & adverli- 
riores  quzIKones  terminari  refte  , ac-  nos  iplos  ridere  Iolco , qui  in  eo , in 
que  ex  ordine  nacurz  poffunt  , priores  quo  Divus  Thomas  egregium  Ic  fidei 
duz  non  poffunt : nifi  forte  quum  duz  adminillrum  prz^it , illum  impugnent 
ejuldem  rei  finitiones  funt  , quarum  u-  quali  hollem  . Nec  intclligunc  viri  ma- 
na per  materialem  canfaro  , altera  per  ^s  ad  certandum,  quam  ad  docendum 
finalem  definitz  rei  naturam  explicant  . prompti  , quzlliones  fidei  gravilUme  , 

Tunc  enim  definitio  pqllerior  per  prio-  fandlilTiiTiequc  proponi,  non  quii  fidem 
rem  dcmonllratur  , ratione  quodammo  dubitanti  ausiori  facere  nitimur , fed  quia 
do  & via  naturz  fervata  . At  enim  rei  credenti  ea  , quz  minus  percipit,  & in- 
finitio, quz  fecundam  ilhmquzllionem  telligit,  exponere  conamur.  Qaid  igi- 
folvit  , prqperaodum  ex  efledlis  note-  tur  quzilio  theologica  fit  , fieam  ex 
feit  : quz  licet  natura  polleriora  fint  , difciplinz  ordine  , naturaqu;  finiamus  : 
nobis  , hoc  ell  in  nollra  cognitione  prio-  quid  rurfu  n ilU  fit , II  ex  ingenio  no- 
ra  funt  t^en  . Illud  item  cum  in  aliis  , Itro  exillimetur : qu;  qujlHones  ui  tteo- 
tum  magis  in  theologiz  do^rina  ufu  logia  prtnuriz  , qite  appendices , qux' 
venit  , ut  principia  ipfaveldiipofita  tn-  argumentatione  pouiilmum , qux  co.itra 
ter  fe  & ordinata  fint  , quemadmodum  potillimum  expolitione  folvantur  , di- 
caufz  ipfz  in  qnatuor  genera  dillribu-  Cameli  fatis, 
tz  vdmcB  prtons  gc  poftcriorfs  ki-  Nunc  qnrlho  part  e ida  eft  , m ea  , 

quz 


LiSef  Huodectfnut . Cap.  V'. 

(jOX  in  re  difprrfa,  atque  infinita  viden-  tio  nature  confians  reddi  potell  . Eft 
tUr  e(Te , ratione- , 8e  dillributione  fub  & quzllio  media  , que  partim  ex  lu> 
uno  afpedu  ponantur , Qpatftionum  er>  p^naturalt  principio  , pmim  ex  prin» 
eo  theologicarum  , quacunque  de  re  cipio  naturali  pendet  . Primi  generis  e- 
fint,  duo  funt  genera  : alterum  cogni-  xeniplum  eft.  An  omnes  mortui  fimus, 
tionis  , alterum  adhonis  . Cognitionis  Qum  quefiionem  Paulus  hac  argiw 
fiint  he  , quarum  finis  eft  fcientia:  fi  nentatione  definit  : Si  pro  omnibus 
queratur , Pater  8e  Filius  fintne  unum  Chriftus  mortuus  eil  , omnes  mortui 
principium  Spiritus  l'an£li , an  duo  ? Di-  funt  : at  pro  omnitws  mortuus  eft 
vine  Perfone  an  proprietatibus  relati-  Chrifius  . Item  , An  omnes  refurge- 
ris , an  ablolutis  oiAinguantur  ? Adtio-  mus  > Quam  fic  Apollolus  terminat  : 
nis  autem  hujufmoai  exempla  funt:  Sit-  Chrifius  refurrexit  : ergo  & nos  re- 
ne poenitentia  ad  falutem  neceflaria  furgemus  . Secundi  vero  generis  haec 
tanqu-im  medium , an  etiam  ut  prece-  funt  exempla : Num  Deus  fit  ubique  i 
ptum?  Num  lacramenu  nove  legis  Num  immutabilis  > Num  animus  bomi- 
tiam  & Tinutcs  conferant  > Cognitio-  nis  immortalis  fit  ? Num  dividi  & fe- 
nis queiiiones , fi  generaliter  loquamur , cari  in  partes  pollit  ? Quarum  omn»- 
qua^panite  funt,  cum  aut,  fic  ne  vel  no  probationes  , quamvis  e lacrts  li- 
Deus , vel  angelus  , vel  anima  raciona-  teris  petere  liceat  , qua  ratione  ad  fi- 
lis , aut  quid  fit  , aut  qualis  fic  , aut  dem  utique 'pertinem  , funt  tamen  in 
cur  fit  talis  , quaeritur  . Quarum  pri-  lumine  naturx  clarae  , & evidentes  : 
ma , & fecunda , ut  diximus , ex  inge-  eaque  re  non  funt  per  fe  &iei  quae- 
nii  noftri  conditione  , fecunda  & tertia  Iliones  , fed  , ut  diximus  , quafi  per 
ex  natura  rerum  , 6c  dilciplinz  fpfius  accidens.  Tertii  generis  , Ut  , fit  ne 
explicantur.  Chrifius  rifivus  t Habeatne  duas  vo- 

A£lionis  porro  duo  funt  genera  , u-  luntates  , & intelledus  duos  , duafqiK 
num  ad  falutem  neceffarium  , alterum  item  utriufque  potenti;  operationes  ) 
carum  rerum  , quz  miles  efle  videan-  Que  ex  utriufque  principiis  pacefeunt. 
tur  . Prioris  generis  hz  funt  quzllio-  Prima  ex  his  : Chrifius  efl  nomo , Sc 
nes  ; Si , exempli  caufa  , honor  Chri-  omnis  homo  efl  rifivus  . Reliqu;  ve- 
lli periclitetur  , aut  falus  etiam  fpiri-  ro  ex  his  : Chrifhis  duas  naturas  per- 
tualis  proximi  , vir  Chrillanus  mor-  fe£las  habet,  divinam  & humatuun:  o- 
tem  ne  pro  his  rebus  fubire  debeat  , mnis  autem  natura  perfe^  propriam 
an  non  ? De  baptifmo  fufdpiendo  prz-  fibi  & operatiwiem , & poientum  ven- 
ceptum  ne  Euangelii  fit  ? Pofterioris  dicat. 

autem  generis,  ut  cum  quzritur.  Di-  Eli  denique  alia  divifio  Theologice 
luat  ne  aona  InilTalis  , quam  benedi-  qu;(lionis  , ad  quodoinque  genus  illa 
€tim  fcholaflici  appellant  , peccata  ve-  penineat  . Sunt  enim  fidei  quffliones 
Dialia,  planeqtKpdtaas peccatorum  tol-  qufdacn,  hoc  eft  , qu;  cum  ad  fidem 
lat  vi  fua,  &,  quodajunt , ex  opere  o-  fp^ent  , pro  earum  veritate  theologo 
perato  , an  potius  ex  operantis  meri-  eft  in  capitis  etiam  difcrimen  veniea- 
to  ? Num  Euchariftiz  Sacramentum  ex  dum . Ali;  vero  funt  , qu;  in  utram- 
attrito  faciat  contritum  i Iicmqm  , an  que  partem  & ignorari  & negari  fine 
recedente  fidHone  , quemadmodum  ba-  fidei  pidhira  pofTunc . Quam  parricionem 
pcifmus , & pcsnitentia , fuum  eftedlum  Auguftinus  cum  alias  f;pe  , tum  in  li- 
fortiatur  ? Plena  eft  D.  Thomz  fumma  bro  fecundo  de  peccato  originali  con- 
talium  quzftionum  . Non  enim  theo-  tra  Pelagium,  &Caeleftium  capite  vi- 
logus  femper  de  neceflariis  difierit , fed  gefimotertio  commemorat  . Atque  pc- 
quandoque  'dtiam  de  iis  , fine*  quibus  nitus  partitio  hec  non  eft  folum  me- 
falus  , religioque  confiat.  Et  quoniam  morif  commendanda  , fed  in  oculis 
omnia  perfeqmmur  , dicendum  eft  et-  femper  habenda  , fi  abfoluti  theologi 
iam,  quzft.onem  theologicam  , fi  ve  ad  efle  volumus.  Utriufque  generis  exem- 
concemplaiionem  , live  aU  mores  at-  pia  funt . Prioris  hoc  padto  : An  Chri- 
tincat  , aliam  naturalem  efle  , aliam  iii  anima  fimulatque  Verbo  conjundta 
vero  fupernaturalem  . Supematuralem  , fuit  , Deum  clare  viderit  i Item  , An 
opinor,  quzilionera  vocare  licet,  quz  in  locis  inferis  ignis  purgatorius  fit  , 
ex  fupernaturalibus  folum  principiis  de-  ubi  fidelium  anim;  poenas  peccatorum 
finitur  j naiuralnn  autem  quzftionem  luant  ? Pofterioris  Auguftinus  quidra 
eam  efle  dico,  cujus  , cur  ita  fit , ra-  varia,  atque  tnaumerabilia  efle  dicit , 

Z 4 & 


25r  LteofiM  nf»  i»  Schoh/t.  lytff» 


sw 

Zc  qu*  certo  aliquo  genere  compledli , 
ic  ifinire  ditfinle  fit:  fe«l  qu* ponit , 
ea  fiint:  Cumquxritur,  qualis,  velu- 
bi  fit  Paradifus  , ubi  conftituit  Deus 
hominem  , quem  foriMvit  ex  pulve- 
re : quum  tamen  efle  illum  paradilum 
fides  Chriftiana  non  dubitet  . Vel  cum 
quzritur  > ubi  fit  nunc  Hcliis,  vclE- 
noch  , an  ibi  , an  alicubi  alibi : quos 
tamen  non  dubitamus  , in  quibus  na- 
ti fiint  , corporibus  vivere  . Vel  cura 
quzritur  , Utrum  in  corpore  , an  ex- 
xra  corpus  tn  tertium  coelum  fit  raptus 
Apollolus:  quamquam  fit  ifta  impudens 
inquifitio  id  fcire  volentium  , quo-1  fc 
ille  , cui  hoc  przftitum  eft , Talva  uti- 
que fide  nefeire  teftatnr  . Vel  , quot 
fint  cceli  , in  quorum  tertium  fe  ra- 
ptum efle  commemorat  . Vel , Utrum 
elementa  mundi  hujus  confpicabilis  qua- 
tuor  , an  plura  fint  . Quid  faciat  So- 
lem , Lunamve  deficere  his  deledtibus  , 
quos  przdicere  Aftrologi  certa  tempo- 
rum dinumeratione  conluevenint . Cur 
antiqui  homines  tamdiu  vixerint,  quam 
landla  feriptura  tertatur:  & utrum  pro- 
rtione  longioris  «tatis  filios  fera  pu- 
rtate  gignere  c«perint  . Ubi  potue- 
rit Mathulalera  vivere,  qui  in  arca  nM 
fuit , qui , ficut  in  plerifque  codicibus 
8e  Grzcis,  & Latinis  numerantur  an- 
ni , reperitur  fupervixifle  diluvio  : vel 
utrum  paucioribus  , qui  rariflirai  inve- 
niuntur , uoiius  credendum  fit , in  qui- 
bus ita  elt  numerus  conferiptw 
rum  , ut  ante  diluvium  dcfunchis  lutf- 
fe  monftretur.  Haftenus  exempla  Au- 
gullini  pofiii  • In  hoc  genere  Divus 
Thomas  i.  cont.  gent.  cap.  lo.  q^uz- 
ftionem  illam  effe  cenfet  , An  calum 
aninutum  fit  , quam  inter  czteros  er- 
rores Origenis  Hieronymus  enumerat 
in  epiftola  ad  Avitum  : icd  Divi  Thq- 
m*  confentire  videtur  Auguftmus  in 
enchiridio  capite  57.  Verum  ne  diu- 
tius ledorem  remoter  , de  omni  ilto 
genere  quzftionum  qwd  fentiam  , & 
quzprzceptadandaexiftimem , perbre- 
viter exponam . 

Nulla  Theologic*  quzftionis  prz- 
cepta  firma,  ftabiliaque  uadi  poiTunt, 
niu  ab  lis , qui  in  Ichola  lefe  multum  , 
ac  diu  exercuerunt . Itaque  propria  eft 
ea  przcepi.o  fcholafticoium  : quoni- 
am eorum  , qui  fcholam  negligendam 
clTe  exiflimant  , nulla  idonea  , exqui- 
fita  , excellens  de  Theologi*  quzftio- 
ne  difputatio  eft  : tantum  abeft  , ut 
kartun  rerum  przcepioies  fint  , quaa 


nullo  ufii  habent  cognitas  - AdmonebaC 
me  res,  ut  hoc  quoque  loco  iuterraif- 
fionem  fcholaftic*  Theologi*  , ne  di- 
cam interitum , deplorarem  , nifi  vere- 
rer , ne  cum  de  aliis  Academiis  que- 
rerer, Hifpaniam  meam  immodice  ex- 
tollerem , in  qua  valde  his  tempori- 
bus fchol*  Theologia  viget  . Sed  a- 
pud  nos  etiam  videmus,  quibus  extin- 
diis  Theologis  quam  in  paucis  fpes  , 
quanto  in  paucioribus  facultas  , quam 
in  multis  fit  audacia  . Nihil  vero  de 
me  i de  przceptorc  dicam  libentius  , 
qui  AcademiM  Hifpanas  adeo  infimi- 
ter  ingenio  luo  , 8£  do^^a  illuicra- 
vit  > adeoque  nolVris  hominibus  6c  Ipe- 
dUbiles  , 8c  amabiles  reddidit  , ut  in 
eas  certatim  non  confluxerint  modo  ,, 
fed  irruperint  . Quod  fi  ille  Gallis  , 
Germanis,  atque  Italis  fcripCflet,  qu* 
erat  hominis  in  dilputando  perfpicui- 
tas , elegantia  & fuavitas ; non  iu  nunc 
apud  eas  gentes  fcholz  ftudia  jacerent . 
Nara  ex  eo  credo  quibufdara  uluve- 
nire,  ut  abhorreant  a fchola,  quod  in- 
ciderint in  inculta  quzdam,  & horrida 
de  malis  quzftionibus  deterius  vefti- 
gata,  deterrime  etiam  inventa  & con- 
clufa.  Sed  age,  his  omiflts,  id,  quod 
inftituimus  , perfcquamur.  Nec  tamen 
necefle  eft  , ut  res  faciles  feparatira 
inftruamus  Theologi*  prxeeptis  : fita 
funt  enim  ante  oculos  . Nec  rurfum 
de  iis  leges  ferre  opsr*  pretium  eft  , 
qu*  multum  a ratione  difcrepant  : ea 
enim  facile  apparent  , nec  magnopere 
admonitionem  & pr*cepta  defiderant  . 
Qu*  autem  difficilia  videntur  efle  , 
neque  a multis  iiuelhgi  pofliint  , de 
iis  eft  diligentius  przcipiendum  . 

Primum  ergo  officium  Theologi  dif- 
ferentis exiftimo  , utquxftiqncm , quam 
verlaturus  eft,  fzpe  dilpiciat , & iden- 
tidem interroget  fe  , cujus  generis  il- 
la fit  . Aliter  namque  quzftiones  ill* 
finiend*  funt,  qu*  natura,  & difcipli- 
n*  ordine  in  Theologiam  veniunt  , a- 
litcr  quas  humani  ingenii  vel  imbecil- 
litas, vel  certe  malitu  movet.  Nec  eo- 
dem modo  differendum  eft  de  iis , qu* 
quzrunus  ut  exponamus,  ac  de  alus  , 
qu*  quzruntur  ut  drmonftremus : lon- 
geque  diverfii  infticuitur  difputatio  de 
naturali  ac  fupernaturjli  quzftione,  a- 
liique  loci  Theologici  iunt  huic  , atque 
illi  accommodandi  . Nam  cognitionis  . 
adbiouifque  quzftiones , ut  alias  diximus, 
eodem  tere  modo  , exque  eildero  locU 
traibandz , 8f  lolvcndz  funt . 

Sed 


Jb  ma. 
adTit.  c. 


Lilef  JiuoJecirfMt . Cap.  V. 

■ Skd  ntm  Qmufcujufque  genus  quzftio-  riis , liccc  ad  veritatem  hiftorix  facrx 
tis  diligenter  inveliigandum  etl  , tum  quodammodo  fpe£Ure  videantur  : led 
(Uud  maxime,  an  przter  fidem  illa  fit,  cum  in  omni  dtfputatione  , tum  magis 
M potius  ad  fidem,  religionemque  per-  in  ea,  quar  ad  hdem,  8e  faluiem  mhil 
dneat.  flum  his  Mrro,  qui  in  fidei  quz-  attinet,  exeranda  eil  facilitas  qiue- 
fttone  errant , velis  equilque  , ut  dici-  dam , ne  <i  hifce  rebus  diflerendis  diu 
tur , decernendum  e(l{  cum  aliis  vero  , ac  multum  hanramus  , in  morofitatein 

?iui  de  his  controveriantur  , in  quibus  inutilem  , & odiofam  incidamus  , Ac 
alva  fide  decipi , errare , labi  homines  Divus  Augullinus  fupervacaaeum  e(Te 
p^unt  , pugnare  quidem  , quod  alus  exillimavit  quzrere , ubi , & quomodo  Of  M*  • 
monui,  theologi  & poffunt  , &quan-  fit  in  coelo  corpus  Dominicum  . Sed 
doque  etiam  deKnt,  fed  cruenta  pugna  de  fide  , & fymbolo  , licet  coram  fy- 
iUis  omnino  interdii  efi.  Quam  ridi-  nodi  patribus  , ad  novitios  tamen  'do- 
culum  efi  enim  nervos  omnes  corporis  lirina  inilituebat . Alioqui  Cajetanus  , 

8e  animi  intendere  in  ea  quzfiione  fol-  quem  unum  noltrx  famiuz  non  ingenia 
vemia  , cujus  infcientia  nihil  periculi  lolum  , 8e  eruditione  przftantiiltmum 
habet,  error  nihil  habet  criminis  i Sed  audeo  dicere  , ied  in  hujus  generis 
in  toto  hoc  polleriori  quxllionum  ge-  quxllionibus  excitandis  modelfilTimum  , 
nere  quam  magna  Theologo  fit  adhi-  non  ell  veritus , quum  lacras  literas  m- 
benda  moderatio , in  odtavo  , & nono  te^retaretur  , eam  rem  quxrere  , pau- 
libris  non  indiligenter  expofui  . Hic  cilaue  etiam  explicare  . At  idem  Au-  „ 
dico  quantum  pro^fito  ac  formula-  gultinus  eas  quxlliones  nullo  modo  pa- 
rum  brevitati  latis  ell : reliqua  illinc  pe-  titur  , quas  ex  zgritudine  animi  dicit 
tentur . Non  enim  mihi  libet  eadem  hoc  exillere  . Ecquid  laciebat  Deus  , aa- 
tempore  & loco  refumere . Illud  hujus  tequam  faceret  coelum , Sc  terram  f Ec- 
loci  Si  temporis  ell  theologum  admo-  quid  ei  venit  in  mentem  , ut  aliquid 
nere , ut  non  llultas  modo  quzlliones , laceret , quum  antea  nunquam  aliquid 
Si  genealogias , & contentiones , fecerit  f Sed  poenitentiam  agens  , con- 

gnas  legis  devitet,  quz  funt  interdum  fitenfque  peccata  , vix  xgre  fert  qux- 
quoque  noxiz  , verum  etiam  inutiles  Iliones  neceflarias  , nedum  minus  uti- 
qualcunque  , & vanas , quz  theologo  les , curiofas , importunas  . Non  iuque 
nequeunt  in  ufum  aut  cognitionis,  aut  eadem  difputandi  regula  Theologo prz- 
aAionis  accerfiri . feribenda  cll , cum  in  gymnafio  certat , 

In  his  Hieronymus  illas  quzlliones  & cum  in  cubili , aut  etiam  in  templo 
j,  cciilet  : Quot  annos  vixerit  Mathufa-  luget . 
lem  ? Quoto  zutis  fuz  anno  Salomon  Sed  regula  hzc  erit  & rationi  , Sc 
fortitus  fit  conjugium  ? Ne  forfitan  fandiorum  audoritati  maxime  confen- 
Roboam  undecimo  zutis  illius  anno  tanea  , ut  omnis  Theologus  de  re  lu- 
natus elTe  credatur  . In  epillolaquo-  pernaturali  difputaturus  , ( nam  hzc 
que  ad  Viulem  , cum  polleriori  ha-  illi  propria  difputatio  ell  ) nomen 
riun  dupliciter  refpondilTet  , ad  extre-  theologiz  fecum  ipfe  reputet  ; titulum 
mura  ait,  Apollolum  dc  illiufmodi  in-  fuum  , hoc  ell  , theologi  , fiequenter 
terdicere  quzllionibus . Et  poli  pauca , legat  i quzrat  a le  non  femel  , fed 
Relege  , inquit,  omnes  & veteris  , Sc  fzpius  , quorfum  coeperit  difputare  , 
novi  Tellamenti  libros  , & tantam  an-  fcutquc  , nullam  illi  qucllionem  afei- 
norum  reperies  dtlTonantiam , & nume-  fcendiun,  nifi  que  ad  veram  , que  fu- 
rum inter  ]udam  , & Ilrael  , id  ell , pra  naturam  eil ",  Chritli  , Apoltolo- 
inter  regnum  utrunque  confufum  , ut  rum , Sc  Prophetarum  philoldphiam  re-  ' 
huiufcemoui  hzrerc  quzllionilms  non  feratur  . Hujus  enim  pr^cepti  quidam 
tam  fiudiofi  hominis,  quam  ottofi  elle  iramemores  innumeris  que  Ilion  ibus,  pre- 
videatur  . At  bene  halxt  , quod  non  fertim  dialedlicis  , phylicis  , & meti- 
dixit , attingere  , fed  hzrere  . Nam  fi  phy  licis  explicandis  importuni(rimi,lon- 
id  genus  quzlliones  breviter  expone-  mlumique  fuerunt  . Nemo  autem  cll 
re  otiofiira,  &: inutile  ell,  non  eeo  fo-  longus,  qui  materix  immoratur  , fi  a- 
ium , qui  in  iuperiore  libro  multas  e-  liquid  accerfit  , atque  attrahit  , quod 
jufmodi  explicui  , fed  Augullinus , ac  fuo  videlicet  inllituto  congruens , con- 
Hieronymus  quoque  ipfe  arguentur  . fentienfque  fit . Nec  tamen  quzlliones 
Non  eil  Igitur  immorandum  in  hujuf-  ilbs  , quamvis  non  adeo  necelfarias  , 
modi  quzllionibus  minime  necefla-  exterminandas  puto  . Ell  enim  ammo- 

I 


. ;1‘- 


'5^  L4tor*m  uf»  tH  Sek^dji. 

mm , ingenierum^ueexercitatioau^dam  verat . Non  fune  igitur  qu»ttfones  ij|« 
noh  acuminis  pkna  , fea  etiam  phyfi»  & metaphyiiez  a fehola  noftra' 

ad  theologiam  fcbolae  valde  utilis . Nam  expcHbd» , ne  illc  quidem , qux  Eraf- 
A nttfi  Augullinos  ait  , nihil  ad  fe  per-  mo  cMerirque  fimiubus  curioix  fophi- 

UttTtm  tinCTc , utrum  coelum  ficut  fphara  un-  fticteque  etiam  vif*  lunt . Sed  de  Iwc 
dique  concludat  terram  in  media  mun-  alio  loCo  pluribus.  Nunc  ad  fidei  quar- 
di  mole  libratam , an  eam  ex  una  par-  ftionem  redeo  , quae  nifi  Theologo  in 
te  defuper  velut  difeus  operiat?  Item  , primis  conilituia  fit,  nihil  ratione  do- 
An  flet  caelum  ? an  potius  moveatur  ? cere  potell  neque  via . 
hoc  vel  in  Manichzorum  invidiam  Sc  In  hac  igitur  re  vehementer  clabo- 
odium  dicit  , qui  fimiles  multas  quz-  randum  eft  , fi'  in  theologia  , quis  fit 
ftiones  fe  a magiftro  didicilfe  pifta-  gradus  veritatis  ac  falfitaiis,  exquirimus, 
bauit  : vel  illos  certe  reprehendit,  qui  Id  nimirum  ut  theologi^  maxime  pro- 
iis  excitandis  8c  folvendis  quzfiiombus  priumell,  ita  efi  omnium  diificillimnm  . 
multum  prolixa , & rebus  falubribus  im-  Quare  illud  przllare  valet  nemo  , nifi 
pendenda  temporum  fpatia  occuparunt  : perfedus  confummatufque  theologus  . 

illius  enim  verbis  libenter  utimur . C*-  Dixerit  quifpiam  : Qyid  ? nonne  fune 
lerum  quafi  przteriens  id  genus  qux-  noi;  aliquz  , quibus  qu;lhonet  fidei 
Iliones  iple  lolvit  : quibus  tamen  , ut  fejungi  ab  eis  , qu^  Fidei  non  funr  , 
ait  , ineundis  atque  cra£landis  neque  & imemoici  poffunt  ? Sane  vero  > fcd 
,,  epilcopo  temporis  fatis  erat,  neque  il-  nec  cuivis  contigit  adire  Corinthum  , 
lis  , quos  ad  lalutem  & fandi  z eccle-  nec  funt  illa  omnium  communia  colt- 
fiz  necelTariam  utrlitatem  cupiebat  in-  tritaque  precepta . Ac  pertinet  quidem 
formari.  Ncc  diffimile  huic  eft  , quod  ad  omnem  'Fiaei  queftionem  conllitu- 
Auguftin.  idem  curiofifiimas  Dioiicori  endam  femper  in  promptu  habere  e- 
quzlliones  reprehendit  , & feribit  ta-  jufmodi  notas  , 8e  qn^ftionura  Fidet 
Rien  , le  non  idcirco  ea  dicere  , quia  quafi  indices  : verum  ea  magna  omni- 
ifthifmodi  difeuntur , ftd  quia  vano  fi-  no  res  eft  , egetque  dodhina  6e  exer- 
ne  difeuntur  . Ita  refpondit  quibufdam  citatione  non  parva.  Illas  itaque,  fi^ 
carum  breviter  , aliis  vel  prolixe  . E-  terimus  , proferemus  : nec  ita  muito 
go  vero  fi  ab  amico  effem  de  rebus  pofl , fed  pauca  ante  dicenda  funt  . Fi- 
ciufmodi  interrogatus  , aut  dilfimulan-  det  ^rro  quzftio  bi&riam  intelligicur. 
ter  prziertrem  , aut  aperte  etiam  re-  Una , quj  immediate  ad  fidem  attinet , 
fponfa  negarem.  Nec  enim  dignas  eas  ut  vere  attinent  omnia  , qu^  Deusec-  . 
quzfliones  cenierem  , quibus  vel  tani-  elefiq  fuq  aut  verbo  edidit  , autferi- 
xillum  temporis  imperiircr . Sed  AueuiL  pto  : 'Utera  , quq  mediate  Fidei  eft  , 
erat  v«l  in  amitx»  liberalior'  , vel  in  cujniinodifunt omnes conclufiones, quas 
Diofeorum indulgeiitior . ^oHumhec?  ordine  difciplinz  exiliis  prioribus  col- 
Ut  intelligant  ii,  qwfdtolz  perpetuam  ligere»  8e  Alfinire  pofiiimus.  Qugquo- 
invidiam  conflant  , controverfias  cir-  niam  non  in  leipfis  , fed  in  aliis  tan- 
ca  Ariftottiem  exortas  non  efie  difqni-  quam  principiis  revelatp  a Deo  funt  , 

,s  theologi  indignas  , fi  , quz in  mediate  Rdei  dicuntur  effe , Sc  qui  eat 

<«f.  1 ambtgua  erane  , ea  non  eft  negat,  is  fidem  negare  hoc  modo  di- 

dedignatus explicare Augullinus. Quid  ? citur.  Atque  equidem  illud  etiam  ani- 
quod  is  ipfe  nefciCntem  quid  fit  nihfl  , madverto , eas  noh  abs  re  fbrfitan  quf- 
quid  informis  matfcria  , quid  formatum  ftiones  Fidei  vocari  , qu*  vehementer 
exanime,  quid  corpus,  quid  fpeciesin  ad  ecclefiz  dodlrinam  pertinent,  fidei- 
corMre  , quid  locus  , quid  tempus  , que  funt  propter  affinitatem  appendi- 
quid  in  loco  , quM  in  tempore  , quid  ces  i non  quod  aut  ex  iis  pendeat  fi- 
moms  fecnndum  locum  , quid  raoms  des  , aut  lis  fublatis  funditus  illa  tol- 
non  fecundum  locum , quid  ftabtlis  mo-  latur : fed  quod  aflefta  areraque  fit , fi 
tus , quid  fit  zvum , & quid  fit  nectn  harum  rerum  veritas  labefut  , quz  illi 
loco  effe,  nec  ufquam,  &quid  fitpras  hprent  & ad;unguntur  . Oportet  nem- 1. 
ter  tempus  , Sc  femper  efie,  quid  fic  pe  in  ecclefia  ianam  dominam  elTe , Sc  '• 
Sc  nufquam  efie,  Sc  nufquam nonefle  , verbum fxnUm,  ut  Apoflolus oir.Quem- 
& nunquam  efie  , & nunquam  non  ei-  admodum 'autem  morbi' quidam  ietha- ^ 
fet  hzc , inquam  , nflcientem  , nec  de  les  funt,  alii  vero  lion  interficiunt  qui-  o- 
Deo  n«c  de  anima  fua  quicqnam  re£le  dem  hominem,  fed  afficiant  tamen  va- 
xut  quzrere  aut  dafpuure  pofie  afle-  letudinem : fic  errores  quidam  non  fi- 
dem 


dem  excinguunt  , ied  oblcurant 
evertunt  , led  inliraunt  : morbumque 
a^runt,  non  exitium.  Sicut  ergo)  quod 
faluti  eft  noxium  , vitae  id  quoque  no* 
xium  ell:  ita  quodcunque  Imz  dodri- 
nx  adverlatur,  hoc  Fidei  ed  etiam  ouo- 
dammodo  adverium  . Ex  quo  iiuelligi* 
tur  , quzfliones  illax  , quz  ad  doi^ri- 
nz  eccldialticz  faniutem  1'pedlant,  ad 
lidem  duo  quodam  modo  fpedlare  . Sed 
nos  hujus  generis  controveihas  non  in 
fide  proprie  , fed  przter  lidem  elTe  di- 
cimus : nec  qui  in  bis  errant , eos  in 
fide,  leJ  przter  fidem  errare  exilhraa- 
mus  . Ataue  lu  rebus  his  primo  fim- 
plidter  collocatis,  reliqua dcmceps  Aib- 
tihus  perlK]uemur . 

CAPUT  VL 

Slftiius  netis  tjue/Umtt  ridtitUjiuU- 
<nrt  fojtnt, 

Quibus  autem  rationibus  hanc  di- 
judicandi lacultatem  alloqui  pofll- 
mus , ne  ui  conftitutione  caularum  Fi- 
dei erremus,  accurate  nunc  & diligen- 
ter exponendum  ell . Et  Cardinalis  qui- 
dem Turrecreraata  lib.  4.  fum  . ecdet 
p.  X.  c.  9.  feptera  gradus  «rdine  po- 
nit propolitionum  catholicarum  , qu« 
ezdem  , cum  in  difputandi  controver- 
fiam  dilceputtonemque  vocantur,  quz. 
Ihoncs  Fidei  dicuntor . 

Primus  earum  eft  , quz  in  libris  fa- 
rris  habentur  exprellz.  Secundus  ea- 
rum , quz  ex  hilce  per  certam  & ne- 
ceflaiiam  coniiacutionem  fiunt  . Tertius 
earum , quas  verbo  tenus  Chnfius  Apo- 
Ilolis  , Apolioli  ecdefiz  tradiderunt. 
Quartus  eamm  , quz  in  conciliis  uni- 
vcrlalibus  definitz  fiint  . Quintus  ea^ 
rnm , quz  a fede  ApoHoIica  1'unt  fide- 
libus ad  credendum  propofitz  . Sextus 
illamm  , quz  de  fide&  refutatione  hz- 
refum  fanat  dodores  una  mente  , u- 
naque  voce  docuerunt  . Septimas  illa- 
rum eft,  quz  ex  tertio,  quarto,  quin- 
to , & fexto  generibus  confecucione fir- 
ma &;  necellaria  derivantur  . Ex  qui- 
bus capite  feqiunti  dtllinguit  etiam  fe- 
ptem  genera  harrcticarum  propofiiio- 
rum  , quz  feptem  illis  generibus  pro- 
politionum fidei  repugnant . At  vero 
lEore  jurifpentorum  ifla  funt  tradita  , 
quz  fortalTe  minutius  in  tenui fitmas  par- 
ticulas condduiiur.  Nobis  tamen  , qui 
docendi  compendiariam  viam  8c  ratio- 
nem profitemur,  ad  b'Cviorem  numc- 


365 

rum  , & abfolutam  quandam  difdpiinc 
formulam  redigenda  funt  omnia  . Cum 
igitur  veritas  Fidei , ut  paulo  ante  di- 
ximus , bipartiu  fit , 8c  hzc  ad  fUem 
mediate , illa  immediate  pertineat  i ne- 
cefle  ell  , duos  gradus  propolitionum 
Fidei  generales  llatim  a prmdpio  col- 
locare . Prior  earum  erit , quz  Tbeo- 
Iqgiz  legitima  principia  funt , cujufmo- 
dicunque  fint  illa  , five  .primaria  five 
feeundaria  , hoc  ell  , ea  omnia  , quz 
Deus  in  fe  iplis  ecdefiz  revelavit  . 
Pofterior  vero  .gradus  harum  erit  , quz 
ex  prioribus  illis  neceflario  colligun- 
tur . Hoc  enim  genus  conclufionum  , 
ut  cum  rebus  Fidei  colligatum  , ad  fi- 
dem etiam  foedat . Ratio  enim  *on- 
nexi  , quum  concciTcris  fuperius  , co- 
git inferius  concedere  : Se  quum  infe- 
rius negaris  , fuperius  hem  negare  co- 

fit  . Kur'um  in  luperiori  illo  gradu 
uos  intelligimus,  unum  earum  propo- 
fitionum  Fidei  , quas  in  libris  canoni- 
cis fiteri  audores  Icriptas  reliquere  : 
alterum  earum  , quas  verbo  traditas 
ecclefia  , ut  crederet  , a Chrifio  & A- 
poflolis  accepit . in  pqflerior:  itidem 
gradu  duo  genera  intelliguniur . Unum 
conclufionum  ejufmodi  , quz  e princi- 
piis folum  Fidei  nafeuntur : Alterum 
earum  , quas  non  fides  fola  conficit  fi- 
ne externarum  diiciplaiarum  adjutorio  , 
fed  afeitis  aut  uno  principio,  aut  plu- 
ribus naturz  ratione  cognitis  . Atque 
hz  quidem  tametfi  non  eodem  loco  & 
gradu  , omnes  tamen  fimpliatcr  & fi- 
ne adjumento  quzlliones  Fidei  vo- 
cari pzfTunt  , nempe  cum  ex  utrifque 
Fidei  verius  pendeac  , cum  utrifque 
conjunda  8c  copulau  fit . Nam  quz- 
iliones  illz  quali  Fidei  appendices , quod 
nuper , 8e  quid  dico  nuper  ? imo  vero 
plan:  paulo  ante  dicebam  , Fidei  quo- 
dammodo funt  , non  fimpheiter.  Nec 
enim  fic  Fidei  adhzrefcunt  , ui  fepa- 
rari  ab  ilb  non  queant  . iCgrout  fa- 
ne  , ut  ita  dicam  , in  earum  errore  fi- 
des , non  perit . 

quoniam  feripturz  facrz  nativa 
& germana  fcala  obfcura  interdum  Sc 
impTicau  fiint , nec  Icmpa  exploratum 
eh  & cogmtum  quznam  illa  unt , quz 
fine  feripeo  Apoftoli  memoriz  prodi- 
derant , fz{K  etiam  impeditum  cil,  & 
qtufi  tenebris  dreumfufum  , an  con- 
Ciufio  controverb  neceflario  e rebus 
Fidet  ducatur  i id  nos  modo  expolire 
atque  explanare  cupimus  , quibus  no- 
us  & fignis  ccgnofci  a;  dillingui^of- 


IL/ier  Dtiodecitnut . Cap.  Vl. 

non 


'554  ^ L«nhnn  ufu  in  Schokjl.'  Difp. 


Hi  veriu5  Tidti , tum  illa  , qu«  in  fa> 
eris  fcripta  libris  eft  : tum  qn»  eft 
irerbo  ab  Apollolis  tradita : tum  de> 
mum  ea  , qux  es  harum  vel  altera  , 
vel  utraque  conficitur . Eo  vero  lludio- 
lius  hoc  necotium  lufdpfmus , quod  non 
modo  fcliolr  Theoloais  utiliffimum  fo- 
re intelligimut , fed  illis  etiam  maxime 
nsceflarium  , quibus  Apoftolica  fedes 
Fidei  cognitionem  & crnfuram  impo- 
fuit.  Non  enim  parum  in  fc  habet  fru- 
ftus  certa  confianfque  ars  in  Theolo- 
gia difleiendi  : nec  fine  ane  eorum  er- 
rores xquabiliter  notari  polTunt  , qui 
a fide  Chrifti  8f  antiqua  Ecclefix  in- 
ilitutione  defcifcunt  , Contrariorum  e- 
nim , quod  a Philofophis  vere  dicitur , 
eadem  eft  difciplina  . Quare  fi  verita- 
tes Fidei  cathoiicx  conftttuimus , erro- 
re* adverfos  pariter  defignamus  . Age 
ergo  conferamus  pedem  , ut  ajunt, 
ah  rem  propius  accedamus . 

De  rebus  perfpicuis  , ut  dixi  , nihil 
p-xcioi  oponet . Itaque  fi  fcripturxdi- 
vinx  locus,  ut  inde  ordiamur , planum 
& apertum  habet  fenfum,  vel  ex  con- 
textu , vel  ex  alio  efufdem  fcripturx 
loco  , vel  ex  verborum  ipforum  clara 
luce , nullum  noftrum  prxceptum  eft  . 
Ipfe  enim  apenus  fcripturx  ienfiis  cer- 
tum prx  fe  fert  cathoiicx  veritatis  'in- 
dicium . Quo  fit  , Bt  Lutheranorum 
plerafque  hxrefes  theologos  vel  mo- 
sbocriter  fcripturx  divinx  fenfis  imbu- 
tus perfacile  denotet  . Nullum  quippe 
negotium  eft  eos  errores  inurere  , qui 
fcripturx  manifefto  repugnant.  Ut  illi, 
Ecdefiam  univerfalera  in  fid^errare 
pofle  . Item  , Humanas  omnes  aftio- 
nes  crimtnofas  efle  . Item  , Triftitiam 
dc  peccatis  non  effe  neceflariam  , fed 
inutilem.  Multi  denique  alii,  quos  com- 
memorare longum  eft . At  enim  de 
fcriptura  facra  diila  hxc  intelligi  vo- 
lumus  , quam  effe  canonicam  conftan- 
-*^ter  fit  ab  ecclefia  ditfinitum  . Nam  , 
«iww  »r- fecundo  libro  do- 
cuimus,  libellum  Baruch  non  adeo  ex- 
8c  firmiter  in  facrorum  nume- 
«^ro  ecclefia  repqfuit  , ut  aut  iUum  ef- 
facrurn  fidei  cathoiicx  veritas  ex- 
mtdt  w»  pedita  fit  . aut  non  effe  facrum  , hx- 
dmrt,  refis  expeoiia  fit  . Libellus  ergo  ifte  , 
five  quilibet  alius  , qui  in  quxftionem 
citra  crimen  hxrelcos  vocari  poffit  , 
quantumvis  clara  & aperta  inferat  fen- 
(a  , non  flatimediciet  artas  atque  con- 
ftonies  cathoiicx  fidei  veritates  . Sed 
uaofeamus  ad  alia  , & ia  rvium  ailii- 


ciliornm  judicio  e fuperioribns  librii 
fnmma  quxque  carpamus.  Es  eo  enim 
tempore  hxc  res  elaborata  eft , ex  quo 
locorum  Theologicorum  fiimitudinem 
conftttuimus . 

Sit  igitur  prima  wxceptio  . Cum 
fcripturx Mivmx  fenfus  fuerit  obfcu- 
rus  , tunc  ecclefix  intelltgcntia  eadem 
eft  germana  fcripturx  intelligentia , ex 
qua  nabebitur  ( erepet  liat  hxreticus) 

& cathoiicx  veritatis  infigne  artum  , 

& ad  probandas  Theologix  conclufio- 
nes  certi  ejus  , quod  exquirimus  , ar- 
gumenti deledus  . Si  enim  ecclefia 
certilTimura  jus  habet  difeernendi  ver- 
ba Dei  a verbis  hominum  , ut  in  fe- 
cundo libro  nobis  conftitutum  eft  i ha- 
bebit quoque  idem  jus  , ut  in  verbis 
iplis  ienfiim  Dei  ab  hominum  fenfu 
dilcernat  . Nifi  credimus,  perinde  feri- 
pturam  ecclefix  , ut  Ptolcmxo  AEgy- 
piiifque  concedam ; vel  arte , ut  nunc 
eft  coneeffa  Judxis , quos  fcriniarios 
ecclefix  Chrifti  Auguftinus  non  inele- 
ganter appellavit . Scimus  autem  , u emtr,  Fm^. 
trumque  depolitum  ealefix  commtf- 
fiim,  ut  utrumque  etiam  perpetua  fide 
confervet  , reddatque  fimul  , quas  ac- 
cepit , & feripturam  & fcripturx  in- 
teUigenriam  . Spiritus  meus  , inquit 
qui  eft  in  te,  & verba  mea , qux  po- 
fui  in  ore  tuo , non  readent  de  ore 
tuo , & de  ore  feminis  tui  amodo , 8c 
ufque  in  fempiternum  . Ambas  igitur 
res  Chrifti  ecclefia  cuftodit , cuuoui- 
etque  iemper,  & verbum,  & fpiritum 
verbi  . Item  Chriftus  fpiritum  verita^ 
tis  promifit  ecclefix,  qui  eum  illa  ma- 
neret  xiemus  , eique  omnia  fuggere- 
ret  , qux  illi  a Chrilto  funt  diAa . I- 
tem  , cum  verum  Dei  Euangelium  ^ 
quemadmodum  Hieronymus  elegantil- 
fime  dixit  , non  in  fcripturis  fit  , fed 
in  fenfu  i non  in  fuperficie,  fed  in  me- 
dulla ; non  in  verborum  foliis  , fed  in  ^ 

radice  rationis;  fi  ecclefia  feripturam  c^.V.  i. 
haberet  , non  autem  legitimum  fen- 
pturx  fenfum  , non  haberet  profeffo 
verum  Dei  Euangelium , atque  adeo  nc 
fidem  Chrifti  quidem  , qux  fine  vero 
Dei  Euangelio  non  eft  . Nec  enim  ad 
verba  fides  , fed  ad  lenfa  refertur  . A- 
lioqui  dc  hxretici  fcrtpturas  fine  fenfu 
loquuntur,  & diabolus feripturas  etiam 
profert : fed  in  intelligentia  falfe  falfum 
Euangelium  habent  > certe  non  divinum , 
fed  humanum  , imo  , quod  pejus  eft  , 
diabolicum  . Cum  vero  inter  catholi- 
cos 6(  hzrtticos  Bon  de  fenptur^a , fed 


Uher  Duodecimus,  Cap.  VL  565 


ce  fenfu  plunnu  pntroTcrfiz  fit  , Ii 
cccleEc  incerpreutio  non  cA  ceru  in- 
teUigendi  norma , ecquis  erit  illiufmo- 
di  comroverfix^  iudex  ) Snifum  enim 
fuum  pro  fua  virili  quifque  defendet  . 
[.r.i.  Quod  fi  in  explorandi  fcripturae  in- 
./»•-  tdligentia  nulluS  eft  ecclefia*  certus 
^ judex  , audeo  dicere  Rempublicam  fuif* 
K nullam  ftultius  confhcutam:  nullum 
enim  dilTidiorum  futurum  finem  , con- 
fenfionem  fidelium  nullam  , nullam  fi- 
dei unitatem.  Qtu  fublata  , non  du- 
ritas modo  & pax  , fed  fides  etiam  i- 
pfa  penitus  tollitur , atque  ipfuraomni- 
no  ecclefi*  nomen  . Quod  autem  A- 
poftolis  Chridus  aperuit  fenfum  , ut 
intelligerent  fcripturas  , non  id  pro-< 
pter  illos  tantum , fed  multo  etiam  ma- 
gis propter  ecclefiam  fecit  . Ex  quo‘ 
lotellieimus , Chriilura  Ecclcliarfu*  lU 
brum  lignatum  perpetuo  aperuiff: . Scri- 
pturae infuper  intelligenuam  Apoftoli 
ecclefiiis  tradiderunt.  Nara  fi  non  fen- 
fum , fed  verba  duntaxat  tradidiffeiit  , 
non  utique  praedicafient  Euangelium  o- 
mni  creaturx  , nec  docuiflent  omnes 
gentes  fervare  quxeunqu:  illis  fuiffent 
a Cbnfto  commendata  . Qijalis  enim 
Euangelii  priJicatio  , qualilve  doflti- 
na  aSfque  intelligentia  elfet  ? Nempe 
qualis  aut  puerorum  aut  pfitucorum 
^ , qui  fine  mente  dant  areipiuntque 
fbnum . At  Apoftolicx  traditionis  cer- 
tior teAis  nemo  elf  , qnam  ecclefia  . 
Nam  <]utd  acceperit  , ecquis  clarius 
evidennufque  tefiabitur  , quam  ipfa  , 
cmx  accepit  ? Scripturx  igitur  fenfns 
ao  ApoAoKs  ecclcfix  traditus  penes 
ecclefiam  eA . 

Prxtcrca  ecclefia  columna  el  8c  fir- 
mamentum veritatis  : at  veritas  ve- 
re 8c  proprie  in  intcUcAu  Aripturx  e A , 
in  feriptura  autem  improprie  tanquam 
in  figno  i quemadmodum  urina  figura- 
te fana  dicitur  , cum  animal  id  fit  , 
quod  eA  proprie  fanum  . Si  ergo  ec- 
clefii  firmamentum  eA  veritatis  , fir- 
mam  certe  hab:t  ac  certam  rerum  co- 
gnitionem veritatum  , qux  in  facris  Ii- 
teris  continentur  . Sed  quid  opus  efl 
rlura  f Jam  enim  quartus  fuperior  li- 
ber comprobavit  veram  fidc'emqu/  o- 
mnem  de  ccclefix  auAoritate  lenten- 
tiam  . pAenium  eft  autem  multis  Sc  te- 
Aimoniis  Sc  rationibus  , ecclefiam  in 
fide  errare  non  poffe.  Atqui  nihil  ma- 
gis ad  fidem  atttmt,  quam  divinorum 
^■florum  vtra  cognitio  Sc  fenfus  » In 
«cdffia  ignnr  explorou  fcnpturx  ia- 


telligentia  relidet , ex  qua  nimirum  in- 
tclligentia  & compertum  habere  pofiit- 
mus  fidei  catholicx  lignum , Sc  eodem 
quoque  ligno  errores  contrarios  deno- 
ure  . Sane  primx  hujus  prxeeptionit 
clarifTmium  exemplum  cA  in  paraiilo 
icrreftri,  in  HAione  Adx  de  limo  ter- 
rx,  in  Evx  formatione  de  colla  Adx  , 
denique  in  tentatione  ferpentis  . Qax 
omnia  OrigeniAx  allegoricis  figuratif.*'***’*" 
que  interpretationibus  perverterunt  . 

Sed  cum  ecclefia  femper  ea  non  figu- 
rate  didla , fed  proprie  ad  hiAonam  ac- 
ceperit, jure  illos  fynodus  Axia  aAio- 
ne  undecima  exnlolic. 

Secunda  prxeeptio.  In  ecclcfix  no- 
► mine  non  modo  Fidelium  omnium  con- 
cio intelligitUr  , verum  etiam  ecclcfix 
pallores  Sc  doAores  , priferti  n in  con- 
cdio  congregati . Hxc  ollenfa  nobis  eA 
libro  4.  up.  4.  concluf.  4.  & libro  5. 
cap.  4.  concluf.  j.  Prxeeptionis  vero 
hujus  exempla  mulca  funt , fei  nos  pau- 
ca ponemus  . Illa  Domini  lege  , HoeX,»*.  -»i. 
facite  in  m:am  commemorationem  , o- 
ranes  femper  ecclefix  facerdoces  intel- 
lexere id  prxfcribi  , ut  hoc  idem  ipli 
facerent  , quod  Sc  jefus  ChnAus  tum 
faciebat  , hoc  eA  , ut  Eucliarillix  la- 
crificium  oSefrent.  Nam  poli  illa  ver- 
ba in  perfona  Chrilti  prolata  , Unde 
8C  memores , inquumt , nos  fervi  tui 
&c.  offerimus  maieflaci  tux  de  tuis  do- 
nis ac  datis  holUam  faidlam  , &c.  Vvi- 
cleffillx  igitur  , qui  dixerunt , non  cf- 
fe  hindicilm  in  euangelio  , quod  Cbri- 
Ans  miffam  ordinaverit , Lutbcrani  iteBi  , 
ac  multo  etiam  magis  qui  negant  iu 
ecclefia  EuchariAix  laerificiura  efie  , 
jure  a nobis  hxrctici  habentur  . Sei  de 
hac  re  in  hoc  eodem  libro  poflerius  ./4. 
Rurfiim  concilium  Lateranenle , Patrem 
Sc  Filium  vere  & proprie  rem  unam 
eandemque  efle  intellexit  ex  illo  , F"o 
& Pater  unum  fumus . Ita  in  hoc  Ab- 
bas Joifhimus  daranatus*cA,  qui  hunc 
locum  non  ad  rei  ejufde.n  & naturx 
unitatem  , fed  ad  confenfionem  volun- 
tatis unius  retuliflfet . Pari  enim  eri  ore 
illum  alterum  locum  interpretabatur  :/««.  17. 
Claritatem  , quam  dediAi  mihi  , de  ii 
cis ; ut  fint  uiium , (icut  & nos  unum 
furnus^  l*rxterea  Spiritum  Saadlum  a 
Filio  procedere  , «ancilium  Ephefinum»^ 
ex  illo  feripturx  loco  accepit,  Demeo^^ 
accipiet:  ex  illo  etiam  , Quem  ego  mit- 
tam vobisa  Patre  , Spiritum  ventatis  , 

&c.  Animam  rationalem  tandem  formam 
efle  fubfiAMism  quide.n  , Ad  effentia- 

liur. 


Cm.  1. 


Hdr.  a. 


3^5  Z>r  UwKm  ufm  m SchoSa/f.  D^p. 

licer,  vere  , ic  per  k humannm  cor-  fi  non  confiand  judicio  fixoqae  de« 
pus  mfocnure  , concilium  Vienoenfe  , creto  , fid  ez  opinione  Au  qutfi  pro- 
ut equidem  (atuo , ex  eo  loco  habuit  i terieni  ezpofiienc  id  , quod  alias  lz« 

Infpiravit  in  faciem  ejus  fpiraculum  vi-  pe  didhim  eil  , nihil  conitiinet  omni- 
to , & fadhis  eft  homo  in  animam  vi-  no  , quod  certum  ezploracumque  fit  . 
ventem  . In  eo  enim  quod  Deus  ani-  Quare  fi  tunc  enet  ^ feripturam  vel 
mam  homini  in^rafie  didtur  , illam  parum  apte  interpretando  , vel  in  fen- 
patres  ibris  veniHe  interpretati  fune  , fum  etiam  alienum  detorquendo  , nihil 
quemadmodum  flatus  eztrinfecus  ve-  huic  prpceptloni  obftat  . Quae  non  o- 
nit.  Non  it^ue  fpiritum  hominis  edm  mnia  lUa  fenfa  pracflttutt , quar  Ponti- 
ci de  materia  , nec  ab  ipla  pendere  , fices  e fcnptun  Cterx  ad  res , de  qui- 
frd  per  fe  omnino  fubfiilere  . In  eo  bus  aeebant  , fuadendas  accmerunt : 
autem , auod  p^  eundem  fpiritum  £a-  /ed  illa  docet  firme  efle  tenenda  ^ quae 
^s  elt  nomo  in  animam  viventem  , fidelibus  a fed:  ApoAolica  pretheuun- 
cognovere  utique  , illam  corpus  vere  tur  . Quibus  autem  fignjs  ledis  Api^ 
vivum  eflieere  , atque  adto  tornum  ftolicat  , conciliorumque’  firma  judicia  f'  ♦ 
fubftantialem  e(k  humani  corporis  . I-  dntemofcantur  , in  qumto  U>ro  ezpli- 
tem  hoc  traxerunt  ex  illo  , Nofquam  catum  eft.  Ac  cene  ejufinodi  judicia  , 
enim  Angelos  , led  femen  Abrahar  ap-  quar  io  feriptura  tnteraretanda  vafan- 
prehendit . Si  namque  animus  hominis  ^oir  , ad  iedem  Apoirolicam  peeuhart- 
non  eflet  corporis  vera  forma  , paif-  ter  attinere  , adeo  clare  hodie  eft  in 
que  omnino  humanae  naturar , fcd  cor-  Clemcnc.  unie,  de  fumma  Triniute  Se 
pori  , ut  nauta  navi  , juxu  ^tonis  fide  catholica  diffinitum  , ut  minime 
Oritenifqne  fentemiam  , aflifteret  i fi-  fit  hzfitandum , qum  Pontificis  ientea- 
ne  dubio  fubftantia  eflet,  quod  ad  na-  tix  mdem  , 8e  Vtennenfis  condiit  fit  ^ 
turae  conditionem  attineret  , feparau  , Qyida  quod  claves  habet.  Petrus  , ut 
quam  nos  angelum  nuncupamus  . Qua-  librum  claufum  aperiat  a Quid  t quod 
re  Deus  animam  rationali  al&msns  , quacunque  folvent  in  terris  , erunt  fo-  •<- 
angelicam  naturam  afliimpfiflet . ,lutii  Se  in  coelis  l Qmd  i quod  ab  tni- 

Marc  igitur  Se  alia  ejufjnodi  tametfi  tio  conftitutum  eft,  ut  ex  ore  ejus  gen- 
in  feriptura  obfcurius  concinentur  , ec-  tes  -veitium  Euangwi  Se  auditent  Sc 
clefia  umen  jure  fud  explicat  , fidtlt-  ciederent  f Quid^  quod  adverfumhanc 
bufque  ad  credendum  exponit  . Qiod  petram  ne  portae  quidem  inferi  prqva- 
dum  facit,  ipfius  decretum  non  imum  icre  queant  i Qiidf  quod  pro  eoora- 
non  elfe  felfum  , fed  etiam  ftabilr,  & vic  Chriftus,  ne  ^ficeret  fides  tpfius  , 
xum  , ransnque  efle  debet  , perinde  quo  fratrum  vacillantem  Se  nutantem 
ac  fi  in  libris  facris  patentius  nabere-  udem  confirmaret  T At  quid  no  ftul- 
rar  . Pallores  ergo  ecclefiaftici  , quos  tus  contra  proverbium  vetus  aoa  ago> 
in  Ecclefiar  voce  communiter  intellt-  & argutis  minutifque  interrogariuncu- 
gimus,  cum  fcripturae  cenam  conftan-  ais  quali  aculeis  ledorem  pango,  at- 
temque  intelligentiam  orarferibuat , & que  ea  ut  modo  primumque  naiceutia 
abfolutam  venatis  catnolicar  exhibent  edo  , qu;  in  fexto  lilH‘0  altllfimisde- 
fermulam,  & noas  quoque ctnilfimas,  fixa  radicibus  ufque  adeo  confirmau 
quibus  hacrefes  contranae  dijudicen-  fimt  , ut  nulla  unquam  vi  labefedari 
tur.  , poffintl  Huius  autem  praeceptionis  ex- 

Tertia  praeoeptio  . Si  fedes  .Apollo-  emplum  habes  in  Extravaganti  Bene^ 

Ika  aliquem  Impurae  fenfum  pratfl-  difiii  XL  , cujus  initium  , Benedidus 
Bterit,  ille  idem  catholica  veritas  ceu-  Deus  io  donis  fiiis  : ubi  prominciac 
frnda  eft  . Quam  lane  praeceptionem  , Ptmtifex  , h^reticos  eos  fore  > qui  ne- 
nifi  opnio  nos  fellit , diligenti  Rime  in  gavtrint  , animas  juftonmi  , fimulat- 
fexto  fuperiore  libro  demon ftravtmus  . qrc  c corpore  exceflerint  , divinam 
Multis  qnipp  ibi  ac  necefiariis  argu-  efinitiam  clare  videre  , fi  ndiil  umen 
mentis  «ddiximus  , fedem  ApoAolicara  habuerint  , quod  peeois  purgatorii  an- 
* in  fidei  judicio  labi  non  pofle  ..  Seri-  ce  expiandum  fit . Hoc  vero  (ne  du- 
ptnrarum  vero  interpretatio  , qinim  in  bio  accepit  ex  illo : Id  , quod  in  prq- 
dilceputionem  illae  veniunt  , fidei  judi-  fenti  eft  momentaneum  & bve  tnbo-  ' ' ’* 

eium  eft  : non  ergo  in  fcripiuramm  lationis 'noftr^  , aetmum  glori;  pon- 
intelligtniia  fedes  Apollolica  errat  , fi  dus  operatur  in  nobis.  Ne  quis  autem 
eas  ex  praeferipto  interprtutur  . Nam  fello  errote  dudus  exifltmarct  , hanc 


«•  etr.  ^ 


fl. 


Uier  Duodectntuf . Cap.  VI.  3^7 

Operationem  ttternx  gloriz  aut  ad  cilium  auctoritate  Pontificis  rolMratum  • 
ptxfens  mortalis  vitx  tempus  , aut  ad  vel  etiam  fummus  ipfe  I^tiiex  fideli» 
{iiiurum  univeriale  judicium  elTe  refe-  bus  prxfcriplerit  , vel  certe  fan^i  o> 
readam.lubjungicftatim Paulus:  Scimus  mnes  concordiflime  conliantilCmeque 
enim  , quoniam  fi  terrelbis  domus  no-  tenuerint , ita  nobis  illud  pro  catholica 
ftra  hujos  habiutionis difiblvatur , quod  veritate  h^ndum  eft  , ut  contrariam 
xdificauonera  ex  Deo  habemus , domum  fententiam  tutredeamTentiamus , quam» 
non  manufadlam  xternam  in  coelis  . vis  nec  aperte,  necoblieure  in  feriptu» 
Ac  ne  quis  rurfum  aliter  xternam  il-  ra  Iaera  contineatur  . Docui  airoimm 
lam  gloriam  interpretaretur  homini  con-  in  tertio  bbro  copiofius  , dogmata  Fi- 
tingere  , quam  per  claram  divinx  cfien-  dei  non  e 1'ola  Icriptura  petenda  , fed 
dx  vifionem  , mox  rem  eandem  aper-  ex  Apoilolica  traditione  . Qux  vero 
tius  exponens  fubdit : Sciences  , quo-  Chrifit  & Apoftolorum  traditiones  ^t , 
niam,  dum  fumus  in  hoc  corpore,  pe-  non  alia  via  & ratione  melius  invelli» 
regrinamur  a Domino : per  fidem  enim  gari  pofie , quam  ecclefia  ipia  duce  at»' 
ambulamus  , & non  per  fpeciem  : au-  que  magillra  , iuperius  non  femel  ex» 
demus  autem  , fie  bonam  voluntatem  planatum  efl . E^fiz  porro  au^ori» 
habemus  magis  ^regrinari  a corpore  , utem  non  modo  in  omnium  fidelium  ce- 
& prxfences  «fle  ad  Dominum  . Quem  tu  confiftere,  verum  etiam  conciliorum 
locum  D.  Thom.quarto  adverfum  gen-  decretis,  fedis  ApoAolicx judicio,  (an» 
tes  libro  prefCus  urget  . Ubi  quamvis  diorum  doClorum  conAnfione , fuperio» 
& alia  feripturx tcAimonia  referat,  fed  ribus  quoque  libris expoCtum  eA fatis  , 
ad  meum  lenfum  , imo  ad  fyncerum  , ut  arbitror , diligenter . ChriAi  quippe 
fubtileoue  judicium  nullum  aliud  efl  ApoAolorumque  dodlrinam  partim  Icri» 
hoc  tellimonio  prxAantius  , ut  8c  illa  pto  , partim  verbo  in  eccleham  defeen» 
fidei  veritas  comprobari  , & contraria  oifTe  , cum  alias  fxpe  , tum  fiifius  in 
hxrefis ' refutari  queat.  Prxclare  itaque  tertio  libro  mimAravi  . OAendi  etiam 
mihi  fentire  videor  , fi  fummum  Pon-  fxpiAIme  , nifaiil  per  fe  ad  ecclefix  fi- 
tificem  autumo , ex  his  ipfis  Pauli  ver-  dem  attinere,  nili  quod  ChriAo  & A- 
bis  illud  fidei  dognu  elicuiAe . Ea  igi-  poAolis  revelantibus  accepit . Cum  au- 
tur  verba  in  Ealfum  alium  fenfum  pere-  tem  neque  ecclefia  , neque  concilium  , 
grinuraque  defledlere  h^reticorum  e^t.  neque  iedes  ApoAolica  , neque  landli 
Quarta  prxeeptio  . Coafentiens  ea-  tmnes  fimul  pofiinc  in  Fidei  judicio  fal» 
dem  fandiorum  omnium  confmranfque  li  , quemadmodum  fuis  quxque  locis 
fcripturaniB  intelligentia  ipfiifima  eA  patefadla  funt  i certe  quodcunque  no- 
fidei  cachoTicx  veritas.  Qux  prxeeptio  bis  Fidei  dogma  tradiderint  , fi  in  fa- 
in  feptimo libro , cap.  j.  cond.  |.  dleo  ais  literis  non  habetur  , ChriAo  Apo- 
hile  lateque  & explicata  exemplis , 8(  Aolifque  tradentibus  in  ecclefiam  yenit . 
rationibus  ac  teAiinoniis  confirmata  eA , Eodem  itaque  gradu  habendum  , ac  fi 
ut  ineptus  egofim,  fiquicquaminprx-  patenta  illud  Icriptura  traderet.  Omit- 
fenti adjiciam.  to  jam  plura  exempla  hxrefura  notifll- 

Quinta  prxeeptio  . Si  ex  ApoAolo-  marum  , quibns  prxeeptionis  hujus  no- 
rum  traditione  communis  ecclefix  ufus  ta  inuAa  cA  . Nam  in  tertio  libro  ex- 
unamquamhbet  feripturx  interpretatio-  empla  funt  pene  innumadiiiia . 
nem  prx  fe  tulerit,  ea  ut  Fidei  veritas  xptima  prxeeptio  . Si  vel  ecclefia  , 
tenenda  cA  . Ut  Ecclefix  mos  perpe-  vel  concilium  , vel  fedes  ApoAolica  , 
tuus  expreflii , in  illis  verbis , Quxcun-  vel  edam  fandi  una  mente  eademque 
que  folveris  fuper  terram , erunt  foluu  voce  aliquam  Theologlz  conclufionem 
& in  coelis,  Petro  Petrique  fucceAbri-  Ce  confecerint,  & fidelibus  etiam  prx- 
bus  daum  efle  faculutem  & folvendi  fcripfennt  i hxc  veritas  catholica  iu 
vou , & relaxandi  juramenu . Qui  hanc  oenlebicur  , ut  fi  eltt  per  fe  a CM- 
ccclefix  facultatem  inficiatus  fuerit , is  Ao  revelata  : Ce  illi  qut  advafetur  , x- 
vere  ac  jure  hxreticus  judicabitur . At-  que  erit  luernicus  , ac  fi  facris  litais 
que  hanc  quoque  prxeeptioaem  nec  pro-  traditionibufve  ApoAolorun  refragare- 
bare  argumentis  , nec  exemplis  lUuAra-  tur  . Conclufionem  fine  Theologix  hic 
re  debeo,  propterta  quod  in  j.  ltb.il-  appello  eam  proprie,  qux  ex  principiis 
lam  utrifquc  rebus  patefeci . hujus  facultatis  ceru  & firma  conlecu- 

Sexta  prxeeptio  . Quodeunque  dog-  tione  ducitur  . Cujus  rei  exempla  funt 
■qi  Fidei  vel  ecclefia  habuerit , vel  coo-  in  promptu  vel  plurima.  Sexta  fynodus 

S'- 


560  Tft  UcfiurU  «/*  tm  Sth(>ia^.''D!fp. 


' gencrtUf  dtus  efle  in  Chrifto  volunta- 
Rs,  dtULfque  item  operationes  collegii  > 
M<n».  a«.  njfn  e*  illo , Non  ficut  ego  volo  , fed 
ficm  ravis;  tum  ex  eo,  quod  Chriftus 
Dras  eft  , & homo  pcrfeftus  . Conci- 
Ihim  Lugdunenfc  fub  Gregorio  Deci- 
mo ratione  quoque  Theologiae  conflan- 
ti deraonftravit  , Spiritum  fan^him  er 
Patre  8e  Filio,  non  tanquamex  duobus 
principiis  , fed  tanquam  ex  uno  , non 
duabus  fpirationibus  , fed  una  proce- 
dere . Pater  fiquidem  & Filios  juxta  fi- 
dem funt  unus  Deus,  una  potentia,  u- 
na  fapicntia:  breviter  , in  omnibus  u- 
num  , in  quibus  non  obviat  relationis 
oppofitio:  nec  enim  aliter  divinat  na- 
turae unitas  in  duabus  perfonis  fervart 
^eft  . Cum  itaque  in  Ipirando  nulla 
fit  a Patre  Filii  dillinflio  , fequitur , Pa- 
trem , & Filium  non  efle  duo  principia 
Spiritus  lanfti , fed  unum  ; quemadmo- 
dum non  funt  duo  principia  creaturx  , 
fed  unum  . ^a  ex  re  intelligitur  u- 
trunque  errafle  vehementer  , Erafmum 
nempe,  & Ambrofium  Catharinum : il- 
lum , quia  hanc  conclufionem  nihil  ad 
fidem  pertinere  credidit  s hunc  , quia 
eam  , cum  fit  Theologix  proprie  con- 
-cliifio , inter  principia  prima , noc  efl  , 
Fidei  articulos  numeravit  . Item  con- 
cilium Lateranenfe  fnb  Innocentio  Ter- 
tio ratiocinatione  Theologica  adver- 
fus  Joachmtum  effecit,  divinam  efleii- 
tum  nec  genitam  efle  , nec  generare. 
Kem  videlicet  genitam  & generantem 
realitcr  diflingui  oportere : quare  fi  ef- 
fimtia  divina  generaret  eflentiam-,  i- 
plam  a fe  non  foia  cO^tadttne,  fed  re 
etiam  efle  diftindlam  . Item  patres  ad 
unum  omnes  ex  eo  principio.  Hoc  eft 
* cerpiis  meum  , ratiocinati  funt  , con- 
vernonein  panis  in  corpus  Chriftt  fie- 
ri, fine  qua  nec  verborum  illorum  ve- 
ritatem poterant  comprehendere  , nec 
extera  , qux  fidn  catholica  de  vera 
inclufione  corporis  Chrifli  fub  fpccie 
panis  confitetur.  Iu  concilium  latera- 
«enfe  patrum  veterum  confenfione  coti- 
Itirait,  panem  in  corpus,  vinuraque  m 
fanguinem  tranlubllamiari  fic  enini 
concilium  loquitur  . Hac  le  conftitifi 
ta,  illa  fuerant  confe^cta  coti- 
dltuih  Conftantienfe  'dNftdt , panem 
poft  cdofecntioaeai  'lion  manere  , at- 
oue  adeo  manere  i fine  '‘fubje^  acci- 
«fenda  . In  rauutione  quippe  & con- 
verfione  quacunque  terminus  , a quo 
mutatio  oc  converfio  initium  furaic  , 
am  iiunet.  Quare  fi  per  coafecrationis 


vertu  panis  tranfit  in  co?puf,  non  wf* 
que  perflat  ille,  fed  perflant  accidentia 
ejus.  Item  fyifodus  Complutenfis,  Sjx- 
to  Quarto  in  Extravag.  lua  corroboran- 
te , certo  Theologix  argumento  con- 
fecit ex  illo  Joannis  teftimonio.  Sicut  j 

nifit  inc  Pater , 8c  ego  mitto  vos : quo-*^ 
rum  remifentis  peccata  , remittantur 
eis  , & quorum  retinueritis  , retenta 
funt,  non  folura  ikcramenti  pfnitentix 
inflituiionem  haberi  , fed  confeflionis 
etiam  prxeeptum.  Id,  quod  nos  in  re- 
leftione  de  poenitentia  evidemrffirae  de- 
duximus. Inde  ergo  exempli  hujils  pro- 
batio petetur.  Nam  & reliqua  deliba^ 
mus  , extremifque  , ut  didiur  , digitis 
attingimus , qux  late  longeque  difliifius 
in  le^lionibus  olim  quotidianis  perfe-, 
cuti  fumus . 

0£lava  ptxceptio . Si  fcholaftici  Theo- 
logi aliquam  itidem  conclufionem  fitr 
mam  & flabilem  uno  ore  omnes  (la- 
tuerint, atque  ut  certum  Theologix  de- 
cretum fidelibus  ampledlendum  con- 
llanter  & perpetuo  docuerint  , illam 
ut  catholicam  veritatem  fideles  laneam- 
pledentiir . Conllituimus  autem ,'  ut  reor, 
nane  prxeeptionem  in  8.  lib.  firmiter 
& neceflario , nec  ad  opinionem  meam 
fblum , fed  plane  ad  veritatem . Ac  fie- 
ri poteft  , ut  aliorum  judicio  errem 
fejt  meo  ita  prorfus  exiftimo  . Chrifli 
igitur  animam , ftatim  ut  eft  in  corpo- 
re incli^,  Deum  aperte  vidifle,  feno- 
laftid  ad  tinum  omnes  fidefliiflime  do- 
cent . Eam  rem  unde  Cbi  perfuaferint . 
non  omnibus  paflim  expeditum  eft . Sed 
ica  efle  mijfime  ambigitur  , nifi  quod 
Erafinus  in  quxflionem  vocat . At  qui- 
bus rationibus  & teflimoniis  ea  con- 
clufio  confeila  fit  , .poflerius  explica- 
bitur. 

Illud  niddo  ponimits',  univerfos  fch». 

1*  Theologos  iir  Theologix  ceitis  coni- 
ftanttbufque  decretis  ^rxfiniendis  erra- 
re non  pofle  , ficut  ne  in  fide  qui- 
dem : quod  eorum  error  , error  fuiflet 
ecclefix  , iitpote  quum  ad  cernendum 
luijus  generis  res  non  alios  ecclefia  , 
qu»n  Theologorum  oculos  habeat , qui 
fi  fallerentur , totum  ecckfix  corpus  m 
ftio  facerent  errore  verfari . At  enim' , 
ut'  dixi , poft  ea , qux  8.  lib.  diipuu- 
ta  fiint , non  eft  operx  pretium  in  hac 
re  conftituenda  elaborare.  Sed  ne  qttit 
fit  admiratus  , cur  , cum  inter  omnes 
fere  Theologos  conflet , a meque  ipfo 
fxpe  alHrmatum  fit  , ejufmodi  conciu- 
fiooes,  qux  ex  fide  perexplicatam  coo- 


ither  T>KoJecitHits , Cap.  VII.  ^6<) 


fcmtionem  dertvimur , Theologi»  pro- 
prie e& , non  Fidei  > nunc  iu  contun- 
dam , quali  Theologia  & fides  eadem 
vircus  unc  . Si  enim  error  conclufionis 
Theologic*  error  Fidei  eft,  ut  eft  re- 
vera > u eam  negare  fit  hxrefis,  fequi- 
lur , fidem  atque  Theologiam  ad  ean- 
dem pertinere  virtutem , quandocjuidem 
errores  utrique  facultati  contrarii  ad  i- 
dem  pcrtuient  vitium  . ^nt  enim  utri- 
quc  hzrefes.  Sed  non  erit  difficile  ci  , 
qui  luperiora  releget  , hanc  obterere 
contundereque  calumniam  . Diximus 
enim  , fidem  , licet  non  immediate  , 
fed  verlari  tamen  circa  eas  concluCo- 
nes  , quz  per  evidentem  & neccliariam 
conlequeniiam  ex  articulis  fidei  colli- 
guntur . Quare  necefle  efl , ut  infide- 
Ltas  mediate  quoque  circa  conclufioncs 
Theologi»  contrarias  verfetur  . Cum 
dutem  ex  hujufmodi  adverfis  erroribus 
non  zgrotatio  modo  Fidei  , Icd  etiam 
corruptio  feauatur  i fit  , ut  eorum  8c 
Fidei  fit  indirefta  quidem  &c  confe- 
quens,  fed  vera  & naturalis  repugnan- 
tia . Q^mobrem  ccclefia  , tametfi  in- 
telligit  cjufmodi  conclufiones  non  e fi- 
de lolum , fed  e principiis  quoque  na- 
tur» pendere  : quia  tamen  non  putat  , 
hominem  rationalem  ea  , qu»  rationi 
pcrfpicua  funt  Se  manifclla  , negare  : 
eum,  qui  illas  inficiatus  fit,  hzreticum 
judicat.  Sumit  enim,  maximaqueexcau- 
ia  fumit , illum  non  in  narurx  ratione , 
qu»  erat  evidens,  fed  in  fide  claudica- 
re . At  vero  fi  <wis  vel  confequentiam 
rerum  alias  perfpicuam  ignoraret , vel 
principium  etiam  naturale  , quod  cum 
articulo  Fidei  ad  colligendam  Theolo- 
gi» coiictufionem  fumitur  , certe  non 
eflet  hzreticus  : ut  fi  homo  indoftus  , 
verbi  caufa  , cxiflimaret  hanc  enuncia- 
tioncm  effe  fallam  , Omnis  homo  eft 
rifivus  : unde  quamvis  crederet  , Chri- 
ftum  elTe  hominem , non  ideo  arbitrare- 
tur, cum  polle  ridere  : hicprofe^lo  non 
ellci  proprie  infidelis,  fed  ftultus,  qui 
noB  per  fe  fupematurali  lumini  , fed  na- 
turali repugnaret.  Verum  quoniam e|uf- 
modi  ftuit.tia , quamvis  per  accidens  & 
indiredle  , Fidei  tamen  ex  coniequenti 
corrumpit  depravatque  judicium , jure 
apud  cccicfiam  non  in  ftultitu  habe- 
tur , fed  in  crimine  . Atque  h»  milii 
videntur  przceptiones  lumm»  atque 
opiim»  , m auibus  tanquom  iriigmt» 
not»  8f  catholicarum  veritatum  & h» 
relum  contrariarum  appareant.  Si  quis 
vero  ccnioics  mcUorelquc  protulerit  , 


ei  ego  magnam  habebo  gratiam  . Quan- 
quam  erunt  fortafle  qui  reprehendent 
communiter  illi  quidem  omnia  , quz 
prztcr  opinionem  fuam  in  his  libris 
meis  animadvertent  : leparatim  autem 
in  fingulis  fi  pcrfpicient  quzdam,  m 
quibus  vel  a communi  ego  opinione  , 
vel  a clementi»  Sc  leniutis  Ipecie  di- 
fcedo.  Nam  8c  przceptionum  terti»  8c 
polirem»  acerba  cuipiam  forte  fevera- 
que  judicia  videbuntur.  Sed  is  primum 
rationes  illas  expendat  vdim  , quibus 
in  6.  & 8.  lib.  ufi  fumus  ad  duas  has 
przceptiones  corrobor.ndas : modeftiam 
quoque  ac  temperamentum  , quo  hujus 
noftri  judicii  acerbitat.m  indulgenter 
et'am,  nifi  nos  lententia  fiillit  , emol- 
livimus . Deinde  fi  tam  indulgens  in 
hujus  feculi  temerariam  inroleniiaas 
elle  vult , ut  afpcrior  ei  difeiplin»  cor- 
re£lio  di^liceat  ; obfecro  videat  , ne 
dum  judicum  ecclefiallicorum  animos 
a feveritate  8c  vehementia  ad  remillio- 
nem  indulgcntiamque  traducit  , nov 
modo  forum  ecclefi»  relaxet  , fed  uf- 
que  ad  atrium  lisentix  impudentis  at- 
que adeo  iiitolerand»  expicet.  Crude- 
le eft  , fateor  , illud.  Vexat cenfura co- 
lumbas : fed  illud  etiam  dlflbluium  , 
Dat  veniam  corvis  : utrum  vero  hoc 
tempore  & ztate  perniciofius,  non  U- 
cile  dixerim  . Sed  quoniam  eorum  er- 
rores , qui  de  ecclefi»  doArina  parum  re- 
delcniTent,  non  eodem  gradu  efte  om- 
nes , multis  in  locis  perquam  breviter 
perlirinxi  atque  attigi : fed  de  his  quo- 
que eiTorum  gradibus  pauca  dicantur. 
Accepimus  enim  e concilio  przfertim 
Conftantienfi , alias  propofitiones  h»re- 
ticas  elTe , alias  erroneas  , alias  lapien- 
tes hzrelim , alias  temerarias  , alias  fcan- 
dalofas , alias  p arum  aurium  oSenfivas . 

CAPUT  VII. 

Oi  vtriii  trrerum  pr*4AHi  , primum^tit 
dt  httifi , htritic» 
pr*pef!ti»n4  . 

PHias  vero  , quam  iftiufinodi  pro- 
pofiiiouum  genera  notafque  defi- 
nio , illud  explicandum  eft  , an  omnia 
illa  ad  hzrefim  requirantur,  qu»  fune 
ad  hzreticum  conllituendum  necef]^- 
r|a  . Sunt  enim  audlorcs  nobiles  , qui 
exiftiment , omnem  propofitionem  hx- 
reiim  cllc , qu»  Fidei  veritati  repu- 
gnet , quamvis  ab  ignorante  fine  ulla 
pertioacia  defendatur . Hzreticus  au- 
A a tcm, 


570  Dif  Locorunt  uf»  in  Sthold/l.  Difp. 

ttm/nifi  fit  pertinax,  nullo  modo  in-  in  quibus  eft  Cajetanux  1. 1.  q,  i.  ar.  r. 
telligitur.  Hujus  autem  opinionis  Tua*  Divulque  etiam  Thomas  prioris  ad 
multas  caufas  reddere  conantur  . Pri-  Corinth.  cap.  ii.  ltft.4.  Atterunt  au- 
Inam  , quod  nifi  ita  effet , aliqua  pro-  tem  ad  hujus  fententiar  confirmatio- 
pofitio  ab  uno  affirmata  effiet  haerefis  , nem  argumenta  plurima  . Primum  eft  , 
ab  alio  non  effiet  ; ut  fi  homo  dodlus  quod  Concilium  Conftant.  difttnguit 
fciens  contrarium  in  lacris  libris  con-  propofitiones  harreticas  , erroneas  , fa- 
tineri , affereret , Moyfen  non  Judaeum  pientes  harefim  : quas  res  difficulter 
fuiffe , fed  ^gyptium  i tunc  illam  pro-  omnino  /ecememus  , fi  omnis  error  m 
politionem  hzreticam  effe , hzfitari  non  materia  fidei  eft  hzreCs , prius  etiam 
poteft  . At  fi  eadem  infeite  ab  aliquo  quam  definiatur  ab  ecclefia  . Deinde 
homine  ruftico  & idiota  affirmaretur  , 14.  qu.  i.  cap.  Quod  autem  i & cap.  A- 
hzretica  non  effiet.  Ita  fieret,  ut  pro-  chatius,  & 14.  q.  5.  cap.  Notandum  , 
politio  ab  afferente  penderet ; quod  , dicuntur  aliquz  nzrefes  effe  novz  , a- 
ut  inquiunt  , quam  lit  erroneum , vel  liquz  veteres  : non  ergo  abfolute  fine- 
mediocriter  doao  eft  manifeftum  . Si  que  ullo  refpedhi  afferentis  hzrefis  di- 
cnim  propofitio  falfa  eft  , a quocunque  ci  poteft  . Przterea  , ad  hzretici  ra- 
dicatur , femper  erit  falfa  : ergo  fi  eft  tionem  , qua  hzrcticus  eft  , pertinacia 
propofitio  hzretica  , a quocumque  illa  requiritur  : ergo  de  ratione  hzrefis  eft 
afferatur  , femper  erit  hzretica . Alte-  pertinacia . Quemadmodum  fi  coenatum 
tam  caufam  reddunt , quod  veritas  ca-  non  nifi  veiperi  intelligimus  , nec  coe- 
tholica  non  pendet  ab  aflerente , ut  ve-  na  quidtm  nifi  velpertina  intelligetur  . 
ntas  catholica  fit.  Nam  live  Judzus  , Ac  certe  ficut  a candore  candidum  , 
live  Paganus  ^ live  Chriftianus  Deum  ita  ab  hzrefi  nominatur  hzreticus  : qua- 
elle  unum  & tnnum  affirmet  , illa  cer-  re  qui  hzrefim  afferit  , hzreticus  ille 
te  affertio  catholica  eft  : ergo  neque  eft,  ut  qui  habet  candorem  , eft  can- 
contraria  falfitas  ex  eo  , a quo  alleri-  didus  . ^id  enim  abfurdius  dicij  pot- 
tur , hzrefis  libi  aut  nomen , aut  ratio-  eft , quam  veram  fornicationem  effe  in 
nem  vindicat  : fed  abfolute  & per  fe  eo  , qui  non  eft  fornicarius  ? verum 
eft  hzretica , quoniam  ablolute  ,&  per  fe  & premrium  homicidium  in  eo,  qui 
cum  catholica  veritate  pugnat  . Czte-  non  eft  homicida  ? Abfurdum  igitur 
ras  caufas  vel  ego  non  intelligo  , vel  etiam  eft,  in  eo  vere,  & proprie  hae- 
certe  indignas  judico  , ut  a nobis  re-  refim  effe , qui  non  lit  hzreticus  . Ad 
ferantur  . Illa  vehementior  apparet  , hzc , hzrefis  eft  vitium  non  folum  in- 
quz  ab  illis  omittitor  , quod  Tneologi  tellcdlus,  led  etiam  voluntatis  , nempe 
rogati  , an  propofitio  aliqua  hzretica  crimen  eft  , quod  nifi  voluntati  con- 
fit, an  non,  finnplicit  rrefpondent,  aut  femiente  intelugi  non  poteft  : ubi  er- 
elfe , aut  non  effe,  nulla  ejus  , qui  af-  go  nullum  eft  crimen  , nullave  cordis 
feruit,  habita  ratione.  Nova  autem  res  adverfum  fidem  repugnantia,  ibi  ne  ul- 
effet  & inaudita  , fi  Theologi  propofi-  la  quidem  hzrefis  eft  . Adde  , quod; 
tiones  eas  , qinrum  notz  quzruntur  , atWs  fidei  catholicz  non  eft  , ni/i  af-' 
defignare  noli  nt  , nifi  illis  ante  affe-  fentiamus  propofitioni  catholicz  ab  ec- 
rentium  ingenium,  conditio,  dodlrina,  clefia  definitz  : quamdiu  enim  res  eft 
& culpa  i^ottfcerent . Hmc colligunt , ambigua  , neque  ecclefia  alterutram 
omnem  propofitionem  , quz  modo  eft  controverfiz  partem  przfinivit  , neu- 
hzretica,  femper  hzreticam  fuiffe  : nec  irhis  opinionis  allenfus  fidei  catholi- 
ecclefiam  definitione  fua  ex  non  hzre-  cz  judicium  eft  . Qua  ex  re  intelligi- 
tica  hzreticam  facere  , fed  id  quod  re  tur  , non  effe  hzrefim , nifi  quis  veri- 
ipla  erat  , ignoratum  tamen  & occul-  tati  catholicz  , quam  ecclefia  certo 
tum , declarare  . Hanc  fententiam  Oc-i  przfcripfit  , refragetur  . Adde  etiam  , 
cam.  tenuit , i.  par.  dialogor.  lib.  i,  c.  quod  veritatem  catholicam  appellare  , 
j I.  & Cardinalis  Turrecremata  lib.  4.  quam  nec  ecclefia  credendam  premo  • 
prt.  ».  cap.  5.  & Adfi.  4.  Sentent.  q.  fuit  , nec  fideles  per  fidem  infulam 
i7  ^ confcff.  & Alphonfus  Caftro  Za-  credunt , fed  unufquifqu:  probabili  o- 
morenfis  lib.  1.  de  Jufta  hzretic.  punit,  pinione  tenet , videtur  a nomine  quo- 
cap.  I,  qoe  ipfo  veritatis  catholicz  alienum  . 

At  Auftores alii  haud  deteriores,  mea  Atque  opinionem  , quz  inficias  iret  , 
quidem  lententia,  ( nam  meliores  mul-  divmas  perfonas  relationibus  diftmgui  , 
tt  credunt } ab  longe  dtffrativnt  : antequam  eftt  ab  ecclefia  definitum  , 

ne- 


Hiertit*  M» 
dem 

U‘jHitnr  tm 
U TU. 


f O. 


0tu.  ij. 


• Liba  huodectims.  Cap.  VII.  $7t 


nemo  hzrc/tm  vocare  auderet  > nec  ve- 
ritatem catholicam,  quz  adverfam  fen- 
tentiam  tueretur. 

Mihi  vero  femKr  conHlium  fuit  no- 
minum controverfias  aut  decimare  o- 
mnino  , aut  paucis  exponere.  Itaque 
f!  de  hzref!  proprie  loquimur,  non  du- 
bito  quin  recentior  , crebriorque  fen- 
lentia  eadem  verior  Iit  : nempe  non  a- 
liiid  exigi  ad  conflituendum  hzreticam, 
quam  id , quo  hzrefts  conllituitur  ; hx- 
refis  quippe  flagitium  in  aliquo  homi- 
ne clt  , illumque  denominat  , in  quo 
rfTe  conlliterit  . Cuicunque  igitur  hx- 
refis  nota  vere  , & Jure  inuri  potell, 
is  vere  , jureque  erit  hxreticus  : id  , 

rd  ex  arvumentis  nunc  pofitis  qux- 
manifirue  probant  . Sed  quemad- 
modum urina  improprie  fana  dicitur  , 
quod  lignum  ell  uuiitatis , etiam  li  fal- 
lax aliquando  fit  i fic  propofitio  in  vo- 
ce , vel  in  feripto  vocatur  hzretira  , 
qu<^  lignum  hxreliselTe  foleat,  quam- 
vis interdum  ab  hzreli  is  , qui  dixerit, 
cxaifetur  , quia  ignorans  fuit . In  quo 
fenfti  illorum  opinio  vera  efl  , qui  ar- 
bitrantur aliquam  propofitionem  hxre- 
ticam  elTc , tum  etiam  cum  i$  qui  af- 
ferit  , hxreticus  non  eft  . Vd  loquun- 
tur etiam  de  hxreli  ex  genere  , & ob- 
jtdlo  : ut  li  quifpiam  concubitum  il- 
lum primum  Jacoo  cum  Lia  fornicari- 
um appellaret , non  quod  re  vera  for- 
nicatio fuerit  , fed  quod  cx  genere  Sc 
natura  talis  Iit , quamvis  ignorantia  in- 
terveniat. Verum fcholx Theologi,  qui 
vocum  lignificatus  prefllus  tenent , nec 
concubitum  Jacobi  cum  Lia  fornica- 
tionem clle  dicunt  , nec  acceptionem 
rei  alienz , furtum , nec  exdem  homi- 
nis , homicidium  , nifi  quum  & res  a- 
liena  male  per  injuriam  attredlitur,  & 
homo  inique  contra  jus  occiditur . Ma- 
neat ergo  , perpetuumque  Iit  , li  ve- 
ram , & propriam  nominis  rationem 
fequimur  , hxrelim  non  efle,  cui  per- 
tinacia non  efl  adjundla  , & omnino 
extera  , line  quibus  crimen  hzrefeos 
vere , & proprie  non  conflat . Nec  li 
ad  fidem  illa  ex  fe  pertinent  , qux  a 
Deo  funt  ecclelix  revelata  , quam- 
quam m eorum  forte  nos  ignoratione 
verfamur  , contrarios  llatim  errores 
hxrefes  judicamus.  Non  enim  li  quif- 
piam color  albo  contrarius  efl , proti- 
nus efl  ater:  nec  fi  aliquid  liberaliuti 
adverfatur  , mox  avaritix  nomen  ha- 
bet'. Sic  igitur  fieri  potdl  , quod  pau- 
lo poli  dcmonflsatun funus,  ut  etiam 


in  Chrifliano  error  aliquis  fit  Fidei  quo> 
dammodo  adverfus:  nec  hxrefis  tamen 
Iit , vitium  inter  ea  , qux  Fidei  repu- 
gnant , vel  maximum . Quemadmodiiai 
autem  ( nam  hoc  exemplum  etiam  at- 
que etiam  premendum  cll  ) colori  al- 
1m  gilvus , glaucus , 8c  pallidus  contra- 
rii funt  , imperfedle  tamen  : ita  qui- 
dam etiam  funt  Chriftianorum  errores  , 
qui , cum  inchoati  lint , & informes  , 
hxrefcos  fpectem  non  attingunt,  licet 
ad  eam  ipfam  quam  proxime  accedant. 
Quia  vero  hxrefis  cum  fide  non  folum 
pugnat,  fed  fumme,  maximeque  etiam 
pugnat  , fequitur  , errorem  tunc  pro- 
prie hxrefim  elfe  , quum  non  Fidei  ma- 
terialiter , fed  formaliter  adverlatur  . 
Libet  enim  hoc  loco  fcholx  verbis  ab- 
uti . Sed  experiar  , & dicam  , fi  po- 
tero , melius  . Si  quis  fidelis  in  his  , 
qux  Fidei  funt  , vitiofe  per  infeitiara 
erret  , & flagitiofe  etiam  catholicam 
unamquainvis  .veritatem  ignoret  ; ad 
dialcdicorum  legem  quidem  Fidei  con- 
tradicit , ad  monimque  etiam  normam 
culpx  mortalis  reus  efl:  fed  nili  vivus, 
ut  dicitur  , videnfqiie  pereat , hoc  ell , 
nili  prudens  volenlque  fe  a catholico 
dogmate  feparet , nec  facit  fe£lam , ne- 
que hxrefim  admittit  . Nondum  enim 
fimpliciier , Sc  abfolute  cum  Fidei  for- 
ma pugnat , li  de  pugna  morali  fermo 
fit  . Nam  de  pugna  diale^lica  nulla 
nobis  quxflio  nunc  efl.  Sunt  tamen  e- 
julmodi  errores  informationes  , & in- 
choationes quxiiam  hxreticx  pravita- 
tis, ad  cugis  fpeciem  indirecle,  ut  im- 
perfe Aa  ad  perle&a , rediguntur  i quem- 
admodum hominis  embrio  homo  qui- 
dam informis  ell , & inchoatus  s at  non 
fimpliciter  homo , fed  fecundum  quid . 
Non  ergo  li  quifpiam  error  Fidei  con- 
trarius per  ignorantiam  , vel  ncgligen- 
tiam  vituperabilem  Fidei  obrepit,  illi- 
co  hxrefis  nominabitur , qux  ell  fum- 
ma  quxdam  infidelitatis  fpecies , error- 
que Fidei  catholicx  adverfus,  non  ut- 
cunque, fed  perfledle  , abfolute  , for- 
maliter.  Perfedla  vero  hxc,  abfoluta , 
& formalis  repugnantia,  quum  Iit  eti- 
am moralis,  non  modo  dialciflica  , ex 
obiedo,  & genere  feorfum  non  acci- 
pitur , nili  lubjedli  quoque , & volun- 
tatis humanx  ratio  habeatur  . Ecquis 
enim  nefeit , morales  adlas  ex  diipa- 
ri  hominum  llatu,  conditione,  affeau, 
notitixque  varietate  diverfa  , varias  i- 
tem  nominationes , fpecielqiit  fortiri  > 
Error  igitur  iHc,  Chridus  non  efl  ve- 
A a s.  ras 


Digitized  by  Google 


I.  Arp 


%.  Atp 


3.  f.tp 


4.  Atp 


372 

ros  Deus  , timetfi  in  quocunque  cu- 
julque  conditionis  honiins  Fidsi  repu- 
gnat, in  Jud$o  tamca  infidelius  Juaai- 
ca  ell , in  Pagano  paganica  , j«  -Chri- 
ftiano  haeretica  . Niu  adeo  loquendi 
imperiti  fimus  , ut  huiuimodi  erroris 
culpam  in  Pagano  hjereum  appellemus . 
Apud  nos  ergo,  qui  multas,  &difcre- 
pantes  infidelitatis  ipecies  ex  vario  ho- 
minum cultu , ac  profcflioiie  diliingui- 
mus,  nihil  obliac,  curnon  il'.iulinodi& 
rerum,  & vocum  genera  ab  a&renti- 
btts  pendeant.  Quibus  rebus  expolitis, 
facile , ut  opinor , intclligitur , mala  hx- 
refim  ratione  finiri , quod  fit  error  ca- 
tholicx  veritati  contrarius : quippe  cum 
ilia  finitio  una  m omnes  errores  vale- 
at, Judxorum,  Saracenorum , Pagano- 
rum , Hxrcticoriim  . Sed  hoc  quidem 
fane  luculenter  , ut  ab  hominibus  de- 
finiendi peritis,  aTheologis  fcholx  di- 
Aum  cfi , Hxr^m  elTe  ejus , qui  fidem 
proleflus  fuerit  , pertinacem  errorem  , 
illi  veritati  manitelie  contrarium  , quz 
utholica  certo  fit. 

CAPUT  VIIL 

Ctiur»  hdrijis  finitinum  urgunuma 
jmdam . 

At  enim  ut  hxc  definitio  illulirior 
appareat  , quibufdam  argumen- 
tis exploranda  eli  . Primum  Chriitia- 
na  docirma,  & inliituium  elihxrefis, 
ut  audior  eli  Philo  in  libello  de  vita 
theoretica  fupplicum  apud  Eulebium  li- 
bro hiftor.  ecclefiall.  fecundo,  cap.  17. 
At  non  eli  error , fed  ipfa  potius  ca- 
tholica veritas , &c. 

Deinde  , Apoliata  a fide  , & religio- 
ne Chrilliana  catholici  veritati  aperte 
repugnat  , quam  fcmel  protellus  eli  , 
non  tamen  cii  hxreticus. 

Prxterea,  Ex  vsibis  inordinate  pro- 
latis , ut  Hieronymus  ait  , incurritur 
hrrelis  : fine  errore  ergo  , & pertina- 
cia hoc  crimen  invenitur.  ; 

Priterea,  Dubius  in  fide  infidelis  eli, 
de  hxretids  cap.  1.  fi  ergo  antea  erat 
Chrilbanus,  ex  hujulmodi  dubitatione 
efficietur  hxreticus.  Nihil  enim  eli  in 
genere  , quin  in  aliqua  ejus  «nens  fpc- 
cie  conliitutum  fi: . Qjod  fi  hxfitatio 
illa  eli  hxrefis , qui  autem  hxfiiat , fu- 
fpenfus,  & incertus  animi  pendet,  nul- 
liquc  rei  omnino aflentitur ; fit,  uthx- 
reus  fine  errore  aliquando  fit  . Nam 
error  ||verttati  repugnans  aficufioiKin 


De  Latmum  ufu  in  Schokji.  Difp. 


J.  Ai» 


habet . Ad  hxc  Divus  Thomas  t.  par. 
quxit.  31.  art.  4.  docet,  quod  opinari 
lallum  circa  ea , qux  funt  nobis  prin- 
cipaliter ex  fide  tradiu  , hoc  iplo  in- 
ducit hxrefim  , maxime  fi  pertinacu 
adjungatur:  fine  pertinacia  igitur  hx- 
refis  elTe  poteli  . Id  quod  ecclefix  u- 
fiis  confirmat,  qux  ex  uiu  adiione ad- 
orandi idola,  circuncidendive  puerum, 
hominem  quafi hxreticum  judicat,  non 
judicatura,  fi  a. i hxrefim  pertinacia  , 
nimiaque  illa  tn  errore  perduratio  exi- 
geretur . 

Adde,  quod  incredulitas,  & duritia 
cordis  fine  pertinacia  efie  non  poteli: 
difctpuli  ergo  undecim,  quorum  incre- 
dulitatem, Si  duritiam  cordis  Dominus 
increpavit , lubuerunt  in  errore  perti- 
naciam. At  error  circa  rclurreaionit 
articulum  , quam  Dominus  ipfe  mani- 
felie  prxdixerat  , Fidei  catholjcx  a- 
perce  erat  contrarius  : quare  fi  finico 
illa  vera,  8e  per.‘e£ta  eft  , difcipuli  in 
hxrefeos  crimea  incuirere.  Id  fi  per- 
i^lurdum  eli  , dicamus  potius , in  ea  de- 
finitione & fuperclle  quicquam,  & et- 
iam abefie. 

Hxc  vero  argumenta  paucis  quam 
fieri  potent  expediemus . Non  enim  hoc 
loco  nos  de  hxreli  inlittutioiiem  fulci- 
pimus , qux  nili  longilfima  oratione  nul- 
lo modo  abfolveretur : led  quafi  prx- 
tereuntes  breviter,  Sc  circumlcriptc ex- 
plicare volumus , quidnain  proprie  hx- 
refis fit , unde  , quis  fit  hxreticus  er- 
ror , eluceat , & qux  hrretica  propofi- 
tio:  quam  in  voce,  vel  Icripto  errons 
hiretici  fignum  elfc,  nemo  qui  vir  do- 
dlus  fit , ignorare  poteli . 

Primum  igitur,  hxrefis  Grxee  ab  c- 
leiliione  dicitur,  ut  audior  eli  Hierony- 
mus  in  j.  cap.  epili.  ad  Galatas,  & la  ^ 
cap.  3-  epili.  ad  Titum  , Ifidorusl.  8. 
etymol.  cap.  3.  Div.  Thomas 
fecundx  quxli.  11.  art.  a.  & in  i.  cap. 
epili.  ad  Titum . Grxeam  vero  hanc  vo- 1.  c$r.  r>« 
cem  Latinus  novi  teiiamcnti  interpres 
interdum  lervat , quandoque  in  fedtam 
vertit,  ut  ad  Galaus  quinto,  ubi  edi- 
tio nolira.  In  carnis  operibus  lectas  ha- 
bet , Greca  habet , Hxreles . Et  ACio- 
rum  18,  Judxi  cum  Paulo  inquiunt  , 

Nara  de  Icdia  hac  notum  eli  nobis  , 
quod  ubique  ei  contradicitur , Hxrefim 
Grxee  I.ucas  dixit  . Seiia  igitur  , 8c 
hxrefis  eadem  res  funt : fed  ut  ledia  a 
fcdiando , fic  hxrefis  ab  eligendo  dici- 
tur, «W  rt  , qUOxi  Cli , cllgO  . 

Deinde  Sl  tUud  animadvertendum , no- 


Digitized  by  Googie 


Lther  Duoaecimui.  Cap,  VlII.  373 


men  h*refeo$  apud  Grarcos  vetfres  , 
& Latinos  auSorrs  gmerale  elTe  , & 
unamquamlibct  fedbm  defignare  , uc 
Platomcatn , Stoicam  , 1’eripatcttcatn  . 
At  Chrilliaii  Icriptorcs  contra£lo  vo- 
cabulo hzrc/im  nuncupant  1'edlam  , & 
divifionein  , qua  quis  a communi  fc  Ec- 
clcfix  fide  leiungit  , privatainque  opi- 
nionem eligens  , a catholica  inltitutio- 
ne  difcedit . Prxterea  & illud , licet  fit 
in  promptu , & multi. rum  fermone  te- 
ratur , commemorandum  eft  tamen  , 
do51rinam  evangclicam  proprie  neque 
kxrefim  , neque  t.^am  appellandam  . 
Tum  qtiia  eam  non  lequimur  ex  ele- 
dlione  nollra  ( nec  enim  commentum  , 
aut  inventum  nolhum  eft  ) l’ed  habe- 
mus ex  traditione  «liviaa  : ut  non  no- 
bis fic  , an  aliter  opinandi  optio  detur , 
ied  Deum , quacunque  trahit , retrahit- 
qiic,  lequamur.  Tum  etiam  , quoniam 
F.vangelii  dodrina  lempnr  catholica,  & 
univerfalis  tuit  , ad  omnes  xque  per- 
tinuit , omndque  eam  omni  tempore 
tenuerunt , qui  de  Deo , & veritate  re- 
£le  fcntircnt  . Cum  ergo  hxrefis  , & 
Ccila  privatam  quandam  dilciplinam  fo- 
nent  , quam  fioi  unurquifque  pro  fuo 
arbitrio  8e  eligit  , & lequitur  J nimi- 
rum catholica  difciplina  nominibus  ad 
unum  omnibus  a IJeo  tradita  , nec  le- 
^ , ncc  hxreCs  vocanda  eft , quamli- 
bet 1’hilolbphorum  placita  hxreles  vo- 
citentur . Auftores  fiint  Hieronymus 
in  j.  cap.  epift.  ad  Titum  , Ifidorus  8. 
iib.  etymolog.  cap. }.  Thcophylatlus  in 
».  cap.  epift.  ad  ColoHenles,  Tertullia- 
nus in  libro  de  prxfcriptionibus  hxre- 
ticorum  . Quod  igitur  Philo  noftram 
religionem  hxrefim  dicit , neque  in  ma- 
lam piartem  tamen  , more  illius  xtatis 
facit  . Sic  enim  fere  ab  hominibus  ap- 
pclabatur . 

vcfo  utrum  AjJoftafia  hxrefis  fit, 
magna  dodfiftlmorum  diflenfione  certa- 
tur. Sylvefter  in  verbo  Hxrefis  i.  qux- 
ftione  leaiiida  aifirmat , apoftatam  hx- 
reticum  proprie  non  efle  . Sed  in  ver- 
bo Apoftata,  5.  I.  & a.  fecum  iple  , 
ut  videtur  , pugnat  . Caje^anus  i.  1. 
qaxft.  11.  art.  i.  docet,  quod  apofta- 
tx  vere  hxretici  funt  , quia  licet  non 
credant  in  Chriftura , ut  ait , a£ht  eli- 
cito , profitentur  tamen  eum  charadbe- 
re  Chriftiano  . In  hxrefim  itaque  inci- 
dunt , cum  defeifeant  a fide  catholica  , 
quam  profieftione  tenebant  . At  in  Sum- 
ma in  verbo  Apioftata  , videtur  contra 
fentirc  , ioquieiw  : Apoftalia  pejor  eft 


harrefi  , utpotc  excedens  ipfam  , tota- 
liter tollencio  fidem.  Cardwalis  Turre- 
cremata  in  lib.  4*  par.  1.  cap.  ij.  aper.- 
te  confirmat , aportatam  hxreticum  non 
efle  . Qux  eadem  fententia  eft  D.  Tho- 
mx  a.  X.  quxft.  1 1.  art.  i.  & quxft.  x. 
art.  1.  ad  j.  ubi  exprefle  dicit , apofta- 
Cam  non  imp>orure  determinatam  (pe- 
dem infidelitatis  , fed  recipere  fpieciem 
a termino  , ad  quem  eft  motus  rece- 
dentis a fide  . Ac  certe  ufu  , Sc  more 
loquendi  fandborum , hxrecicus  ille  dun- 
taxat  eft.  qui  poft  profeilionem  Chri- 
ftianx  ficlei  1'ub  nomine  Chriftiano  do- 
dtrinx  Chrifti  refiftit  , ut  Auguftinus 
inquit  18.  de  Civitate  Dei  cap.  ji,  de 
x6.  lib.  cap.  X.  tradit , quod  Chain  me- 
dius Noe  filius  nec  in  primitiis  Ifrac- 
Ittarum  , nec  in  plenitudine  gentium 
unquam  fe  ab  utroque  dilceraens  , & 
inter  utrumque  remanens , typus  hxre- 
ticonim  hiit . Atque  Ongenes  in  terti- 
um caput  epiftolx  ad  Titum  , Hrreti- 
cus  , inquit,  ille  eft,  qui  Chrifto  le  cre- 
dere profitetur  , fed  aliud  de  veritate 
Chnitiaiix  fidei  credit  , qu.im  habeat 
traditio  definitionis  Ecclefiafticx.  Et  ne 
fingulorum  verbi  referendo  pi'olixi , 8c 
molefti  fimus , Ambrofius  in  5.  cap.  H- 
piftolx  ad  Titum,  Gregorius  m quin- 
to moralium  cap.  1 1.  Beda  in  Luex  cap. 
17.  idem  cum  Divo  Thoma  , & Augu- 
ftino  fentiunt  : nec  quifquam  veterina 
in  longiifimis  adverfum  Julianum  difpu- 
tatiuniDus  cum  hxreticum  , fed  apo- 
ftatam nominavit . Sed  n;  ratio  quidem 
Divi  Thomx  peffima  eft  : is  enim,  qui 
totam  Chrifti  doClrinam  rejicit , nihil 
videtur  eligere  , fed  penitus  a fide  di- 
fcedere.  Item,  Apoftafia  motum  quem- 
dam importat  dilcedentis  a fide  : mo- 
tus autem  non  habet  fpecem  a termi- 
no a quo,  fed  a termino  ad  quem.  Cum 
ergo  apollati  ad  Judxorum  fuperftitio- 
nem,  & errorem  accedit  , Judaicx  in- 
fidelitatis reus  eft  : cum  vero  ad  paga- 
nifmum  , paganicx  infidelitatis  culpam 
contrahit . C^o  fieret , ut  apoftafia , fi 
hxrefis  eft , in  duabus  f^ciebus  ejufdem 
proximi  genens  collocaretur  . Regiius 
ergo  Divus  Thomas  philolophatur  , 
cum  ait  , apoftafiam  nullam  determi- 
natam fpeciem  infidelitatis  prx  fe  fer- 
re , fed  ad  eam  re^i , & reduci  , ad 
quam  apoftata  acceflit.  Nam  ex  eo  quod 
rcceflit  a Chriftiana  fide,  apolbfia  fpe- 
ciem  . non  halKC  , fed  circumftantiam 
quandam  aggravantem  , juxta  illud  : 
Melius  erat  eis  non  cognofeere  viam 
A i 3 jufti- 


Digitcad  by  Gt«)gle 


374  Locorum  ufu  in  Schtkjl.  Dijp. 


juftitix,  qiUTi  poft  agiiiiionsm  retror- 
lus  converti . C^o  nugis  eos  miror  , 
qui  in  contrariam  fementiam  verba  D. 
Thoinat,  rationefque  defle  Aunc . Sed  eo- 
rum argumenta  videamus . 

Unum  elt , quod  hxreticus  homo  per 
multiplicationem  harrefiim  hxreticus  el- 
fe  delineret  . Nam  fi  la  aliam  & aliam 
lurrefim  quotidie  Uberetur  , quoufqu; 
totam  prorlus  defererct  catholicam  fi- 
dem i jam  ex  hiretico  per  augmentum 
harrefiim  , priore  nomine  amillo  , apo- 
llata  fieret . Alterum  arcumentum  ell  , 
quod  poenar  in  jure  advvrfiim  hxreti- 
cos  decretar  apofiatas  etiarn  compre- 
hendunt , id  quoii  non  eflet , fi  illi  non 
tlFent  hxretici  : quum  nulla  lex  cano- 
nica fit  , qu*  in  hujufmodi  apollatas 
animadvertat  , »ifi  in  hireticis  conti- 
neantur . Poftremum  argumentum  gra- 
irr. ;» s,  vius  ell  multo  , quam  extera  , quod 
Bonifacius  Odlavus  apollatas  hxreticos 
efle  definierit  in  hxc  verba  : Contra 
Chriftianos  , qui  ad  ritum  tranfierint 
Judxorum,  erit  tanquam  contra  hxre- 
ticos procedendum. 

Sed  primum  argumentum  non  eft  dif- 
ficile cluilere  . C^iamlibet  enim  hxre- 
les  cumulemur , fi  Chnllum  homo  ille 
generaliter  profitetur , & lub  Chrillia- 
no  vocabulo  ejus  fidem  impugnat , hx- 
reticuslemper  ent,  apollatanon  erit  . 
Atubi  primum  & Chrifti  nomen,  & to- 
tam omnino  religionem  delerere  inlli- 
tuerit , apollata  fu  , & nomen  hxrefeos 
amittit,  non  per  hxrefim  ftiperioribus 
adje£Um  ,t  fed  per  apollaliam  novam  , 
qux  hxrefis  non  elt  , fed  majus  ali- 
quid hxrefi  . Quis  aiutm  cubitat , mi- 
nora per  majora  aboleri  , & nomini- 
bus commutatis  priora  inpolleriora  tran- 
fire  ? Difpofitiones  mutantur  in  ha- 
bitus , & nomen  di^fitionis  ceflat  . 
Scientia  viatoris  in  Icientiam  compre- 
henforis  vertitur , & fcientia  illa  prior , 
fidefque  & fidei  nomen  cluitur.  Incon- 
tinens , incontinentiis  Ixpius  iteutis  , 
pravus  eificitur  , & nomen  lUud  vetus 
evanefeit  , aut  certe  in  gravius  aliud 
permutatur  . QMpropter  nihil  eft  ad- 
mirandum , fi  ferimus , hxrcticum  per 
apollafiam  , qux  novum  crimen  eft  ab 
t»refi  feparatum  , multoque  gravius 
crimen  , quam  hxrefis  , antiquum  no- 
men amittere  , novum  comparare  : pr^- 
lertim  quum  hxreticus  apud  veteres 
fan^los  non  ille  apertus  hoftis  fit  , ted 
fallus  propheta , qui  venit  in  vellimen- 
Muti.  7.  tis  ovium  : leprofus  item , qui  dum  re- 


dlis  prava  permifeet  , colorem  fantiffl  SxtJ.  7, 
maculis  afjKrgit  ; Pharaonis  magus  , 
qui  ventatis  imaginem  prx  fe  ferens  , *•  f"-  *• 
veritati  refiftit  : fons  denique  & nubes 
fine  aqua , arbor  autumnalis , fydus  er- 
rans , qux  omnia  aqux,  frudus  , lucis 
fpccicm  obtendunt  . Cum  ergo  hxreti- 
ci nomen  generalem  quandam  Chrifti 
profefiionem  connotet  , non  eft  abfur- 
dum  , fi  , cum  connotatio  abeft  , abfic 
quoque  hxretici  vocabulum.  Quemad- 
modum fi  quis  coenam  ad  fequentera  di- 
em variis  poculis  quam  maxime  poflit, 
varioque  item  fermone  produxerit , cae- 
na jam  illi  mutato  tempore  in  jeiiucu- 
lum  , aut  prandium  etiam  convertetur  , 
nec  proprie  nomenclaturam  priorem  re- 
tinebit . 

Secundum  vero  argumentum  ita  re- 
fellitur . Non  eft  dubium  , quin  apolU- 
tx  in  poenas  hxreticorum  incurrant . Id 
quod  ab  ineunte  Ecdefia  perpetuo  fer- 
vatum  eft,  quemadmodum  ex  Cypria- 
ni  opufculis  vel  maxime  liquet  . Fal- 
luntur autem  in  ea  rc  plurimi  , quod 
omnes  Ecclefix  leges  a juris  volumini- 
bus petendas  elfe  exiftinunt  , in  qux 
vel  Raymundus  , vel  Gratianus  , vel  , 
quilibet  alius  decreta  fane  quam  plura 
congeflit . Hinc  enim  Cajetanus  nofter 
prxeeptum  jejunii  quadragefimalis , quo- 
niam in  decretis  pontificiis  , qux  paf- 
fim  circumferuntur  , non  apparet  , vix 
potuit  conftituere  i eodemque  labore 
pene  confe£lus  eft  , dum  legem  quxre- 
ret , cm  clerici  monafticam  religionem 
protelii , ad  divinas  prxlcriptas  preces 
evolvendum  aftringercntur . .Multx  funt , 
mihi  crede,  Hcclefix  leges  , quas  non 
feriptura , fed  ufus  inferuit . Nec  con- 
ciliorum , atque  pontificum  Icripta  o- 
mnia  juris  contritum  volumen  comple- 
dlitur  . Apoftaurum  ergo  poenas  an- 
te Bonifacium  Odl.ivu.n  mos  Ecclefix 
prxfcripferat  . Sed  quoniam  qudpiam 
dubitavit  , illius  duoitationem  Ponti- 
fex in  eo  capite  refolvit,  definiens,  non 
aliter  adverlum  apollatas  , quam  con- 
tra hxreticos  procedendum  . Verum  e 
Pontificis  verbis,  & cefinitiore  iion  ha- 
betur , aroftaus  hxreticos  efle  . Nam 
illa  particula,  Tanquam,  fimilitudiiicm 
rei  aliquando  , non  femper  veritatem 
affert . Cujus  rei  exempla  non  eft  opus 
in  prxfentia  referre,  quia  in  faens,  & 
profanis  literis  obvia  uint  plurima  . At 
de  hoc  areumemo , cum  nominis  etiam 
controverfiam  habeat,  nimis  mulca  di- 
£U  fune. 


Illud 


Liher  liMcUctmlls . Cap.  VII t.  375 


Refpon.  niu-i  porro  tcftimonium  , auod  Hie- 
ad  3.  .ronytpi  nomine  fcholx  Theologi  , ju- 
rifque  periti  etiam  terunt  , Hieronymi 
non  elt  , fed  a Magidro  lententiarum 
acceptum  Divus  Thomas  , cxterique 
deinceps  , ut  folet  , ulurparunt . At  fi 
illa  Hieronymiana  ad  Damafum  epitto- 
la  de  trium  hypoftaleon  vocabulo  ac- 
curatius relegatur  , Divus  Hieronymus 
in  ea  potius  lententia  ell  , ut  cxilti- 
roet , e lenlu , non  e verbis  hxrefim  x- 
ftimandam . Ecquid  enim  aliud  fibi  vult, 
cum  Ita  loquitur?  Ab  Arianorum prx- 
fale  & Campenfibus  trium  hypollaleon 
novellum  a me  homme  Romano  nomen 
exigitur  . Interrogamus , quid  tres  hy- 
pollales  polle  arbitrentur  intclligi . Tres 
perlonas  liibfiftentes  , ajuiit  . Ref^- 
demus  nos  ita  credere  . Non  fulbcic 
lenfus,  ipfiim  nomen  efflagitant  ; quia 
nelcio  quid  veneni  in  fyllabis  latet , Et 
quia  vocabula  non  cuittmus  , hxreti- 
ci  judicamur  . Et  multa  alia  pofterius 
ejulmodi  , e quibus  intelligas  , Hiero- 
nymum nihil  libi  in  redla,  & fana  in- 
telligentia  a crimine  hxreleos  tirauif- 
fc  , fed  novam  vocem  , ubi  venenum 
Aib  meile  latere  fuipicidxuur  , reformi- 
dafle  . Alloqui  illud  Hilarii  Hierony- 
mus legerat  ; de  intelligentia  hxrefis  , 
non  de  feriptura  orta  elt  : & fenfiis  , 
non  lermo  fit  crimen  . Itaque  ex  ver- 
ius inordinate  prolatis  in  hxrefis  fuf- 
picionem  incurrere  torulTe  polTumus  , 
m hxrefim , fi  error  in  fide  abiit , non 
polTumus . Quum  enim  fides  in  intelle- 
m fit,  necelle  elt  infidelitatem,  cujus 
fpecics  elt  hxrefis  , in  intelledtu  quo- 
que eHe  . Item  veritati  nihil  contrari- 
um elt,  nili  error  : quum  ergo  hxre- 
fis fidei  veritati  advfrlctur  , line  dubio 
elt  error.  Sed  quoniam  interdum  legis- 
latores , & judices  juris  fidtione , & prx- 
fumptione  in  foro  exteriori  crimina  per- 
iequuntuT  i di£ta , fadtaque  externa , qux 
hxrefim  tellari  folent  , & hxrefes  vo- 
cant , & pro  hxrclibus  puniunt . Quem- 
admodum & in  eos  , qui  foris  deferunt  fi- 
dem , opereve  externo  cultum  idolo 
exhibent , quamvis  ex  metu  id  faciant  , 
perinde  animadvertunt  , ac  fi  interius 
a fide  , & religione  defcivilTent  . Sed 
quod  ad  voces  attinet  , nihil  moror. 
Nam  ficut  externa  tellatio  & profclfio 
fidei  interdum  fides  nuncupatur,  ita  e- 
liam  externa  tellatio  hxrefis  eandem 
quoque  nomenclaturam  habet  . Rerum 
,'Mippc  ligna,  & imagines  rerum  fxpe 
nofflii'^''’“s  appellantur.  Quomodo  pro- 


verbium illud  vetus,  atque  laudatum  , 
cui  ego  vix  unquam  Ium  alTcnfus,  ve- 
rum eft  in  fermone  vulgari , Ex  verbis 
inordinate  prolatis  incurritur  hxrefis  . 

At  fermone  propr.o,  ut  diximus,  hx- 
refis apud  Chrillianos  error  ell  ejus , qui 
fidem  Chrilli  generaliter  le  habere  pro- 
fitetur, nec  tamen  veram  habet  . Sed 
enim  de  rebus  ipfis  eos,  qui  fidei,  6c 
religionis  judicium  exercent , admonen- 
dos putavi , ut  non  eodem  modo  didlo- 
rum,  ac  taclorum  judicia  faciant  , In 
ladis  lane,  qux  ipfa  per  fe  tetra,  ac 
flagitiofa  luiu  , nihil  ell  periculi , fi  ritu 
Judaico circumeidentem  , aut  idolo,  dx- 
monive  facra  lacientem  poenis  hxreti- 
corum  mdlcleiit . I'ametu  non  fum  ne- 
fcius,  viris  & rheologix,  & juris  pe- 
ntifltmis  placuiiTc  id , quod  mihi  ipfi  non 
difplicct,  ut  quomam  illiufmodt  homi- 
nes non  limt  aut  hiretici , aut  apolla- 
tx , nili  juris  fictione , Sc  prxfumptione 
probabilu  judices  fidei  in  ea  ipla  qui- 
dem externa  flagitia  Itudiole  nimis  , ac 
diligenter  inquirant  , num  re  vera  ex 
interiori  infideliute  proficifeantur  , & 
prodeant.  Quod  li  coniliterit,  non  er- 
rore intelledtus , led  cupiditate , metu , 
aut  alia  quavis  animi  perturbatione  id 
genus  Icelera  patrau , perledtaque  fmf- 
iei  tunc  illa  non  tanquara  hxreles , fed 
leviore  antmadverfione  punienda  . Ve- 
rum , quum  verba  quintumcunque  inor- 
dinate prolata , Ixpe  a crimine  hxreleos , 
nonnunquam  etiam  a crimine  omnino 
vacent  i m eorum  fenfu , & mente  in- 
vclliganda  adhibeat  judex  beet  diligen- 
tiam vel  maximam:  fed  fi  in  verbis  per- 
verfis , & inquinatis  redta  fententia  di- 
centis appareat,  fanaque  & munda  fi- 
des , admonendus  ell  homo  , corripien- 
dus, terrendus  quoque  : clementer  ta- 
men , moderateque  muldtandus . Inter- 
dum vero  dilTimuIancer  ell  vel  tota  pee- 
na  moiulium  infeitix  , & imbecillitati 
condonanda:  aim  liberior  loquendi  li- 
centia hominum  leviflimorum , quamvis 
errorem  non  habeat  , vehementer  co- 
ercenda fit  i ut  qux  aflerat  audientibus 
aliquando  perniciem.  At  hxcut  a prx- 
fenti  iiiflituto  aliena,  quali  primoribus 
labris  gullata  dedimus  . Qux  fequuii- 
tur , ea  nollra  funt , atque  ad  hoc  tem- 
pus , & locum  proprie  pertment . Quam- 
obrem  , ut  breviter  quidem  illa  , fed 
enodate  explicentur  , ingenii  quantum 
potero , laboris  plus  pene  quam  potero  , 
aiihitebo.  Rerpoa. 

Comroverfantur  ergo  juris  periti , at-  ad  4. 

’ A a 4 que 


Digitized  by  Gi^igle 


37^  Locorum  uju  /»  Scholafl,  D/fp. 


qae  Theologi  , Ui  dubius  m fide  hx- 
rettcus  fit  : itemque  fimiliter  ( eadem 
emm  quxilio  ell  ) dubiure  de  una 
qualibet  catholica  veritate  an  fit  etiam 
hzrcfis.  Nam  cA'e  , ratio  illa  polita  pri- 
mum videtur  ollcndcre  . l^inde  & 

/•  r>iri,v.  Augullim  teftimonium  illud  , Errare 
*'  ^ venun  putare  quod  iallum  ell , fal- 

lumque  quod  verum  efl,  vel  certum  ha- 
bere pro  incerto  , incertum  vero  pro 
certo , five  fallUm  five  verum  fit . At 
qui  de  uiia  quavis  fidei  veritate  dubi- 
tat , is  habet  certa  pro  mcertis  ; errat 
ergo  contra  fidem : fides  enim  , ut  Ber- 
nardas  ait , ambiguum  non  habet : quod 
fi  habet , fides  ^non  ell . Hilitauo  igi- 
tur ifliulmodi  error  ell  cum  hde  pu- 
gnans. Quare  fi  pertinaciam  habeat  ad- 
juntlam , procul  dubio  eft  hrrefis . Prz- 
terca,  concilium  Viennenfe  dodlrinam 
omnem  aut  temere  alTerentem,  aut  ver- 
tentem iii  dubium , cmod  liibllantia  a- 
nimx  rationalis  non  fit  hununi  corpt^ 
ris  forma , tanquam  erroneam  ac  veri- 
tati tidei  caiholicx  inimicam  reprobat  . 
Non  igitur  ille  folum  errat  in  fide  , 
eique  contrarius  efl,  qiiiafleritpropo- 
fitionem  hxrcticaM,  fcd  etiam  qui  ve- 
ritatem catholicam  vertit  in  dubium  . 
Q^rfum  inliiper  illud  caput  , Dubius 
iiiHde  infidelis  efl , in  titulo  de  hxret. 
c*tcris  omnino  capitibus  prxponerctur , 
nifi  ut  intelligeremus , id  genus  homi- 
nes & hxreticos  habendos  efTe  , & tan- 
quam hxreiicos  puniendos  > Prxterea 
is  qui  dubitat , fidem  amittit , alioquin 
non  elTet  infidelis : at  fides  in  baptif- 
mo  fulcepta  nili  per  hxrefim  non  a- 
mittitur  . Adde , quod  de  ratione  fidei 
efl  conflans  & ceru  firmitudo:  vacil- 
latio auccra  & dubitatio  pertinax  fide* 
corrumpit  firmitudinem  : ell  ergo  fi- 
dei laltem  indiredle  contraria  , atque 
adeo  efl  hzrefis.  Ea  emm  re  error  ad- 
verfus  theologicz  conclufioni  hxrefis 
^jfUnui  eft  > «luia  fidei  ell  indiredle  corruptor . 
miT/iS.  a.  His  argumentis  utuntur  illi  , qui  du- 
Cti>r.  j.  i.  bium  in  fine , fi  ell  in  dubitando  per- 
tinax,  hxreticum  cenfent  . Nam  li  ex 
\ infirmitate , non  ex  pertinacia  vacillat 

& claudicat  , onvtmm  una  fententla, 
Jr.  & /"a- ell  , hunc  hxretieum  non  elfc  : Mo- 
'•  dicx  , mquit  , fidei , quare  dubitafti  ? 
'Slnrtfi.y,  Dubitatio  Igitur  hominis  infirmi  non 
tund. IUS  tollit  tidem,  quam  in  imbtcil- 
itiHtfi.  lo  modicam  ait  Dominus  clle,  non  nui- 
Um. 

it.  Alii  vero  aiiiflores  etiam  ipll  erudi- 
ifl  tilTmu  conuaicntmnt,  dubitauonem  in 


fide  fidei  quidem  opponi  privative , non 
contrarie  : hxrefim  autem  fidei  el& 
contrariam  poiitive  : fic  enim  fchola- 
Ilici  loquuntur  ; itaque  dubitationem 
non  proprie  cfle  hxrefim  5 etiaroli  homo 
prudens  videnfque  dubitaverit  , Quam 
opinionem  multis  8c  ipfi  argumentis 
perfiiadcre  conantur  . Primum  ell  divi 
Thomx  tellimonmm  prioris  ad  Corinc. 

1 1 . ledi.  4.  ubi  docet , de  ratione  hx- 
relis  elTe  , m quis  privatx  difciplinx 
pertinaciter  innxreat  . Nara  eleaio  , 
ut  ait , firmam  importat  inhxlionem  ; 
unde  colligit , hxreticum  non  elle  , ni- 
fi qui  Ipernic  ditcipluiam  fidei  divini- 
tus traditam,  8c  pertinaciter  proprium 
errorem  fedlatur  . Qux  eadem  lenten- 
tia Hieronymi  efl  in  cap.  j.  epill.  ad 
GaL  &in  'cap.  5. epill.  ad  Tic.inquien-  »4.«..,^ 
tisi  Hxrefis  ab  eleaione  dicitur,  quoda<"/i.' 
1'cilicet  eam  lixreticus  fibi  eligat  difei- 
plinam,  quam  putat  elle  meliorem . At- 
que Augult.  libro  de  utilit.  crede n.  ad  . 
Honorat,  cap.  primo  ; Hxreticus  , in-  ittiins  ^ 
quit , ell , qui  tallas  opiniones  vel  gi- 
gnit, vel  l'equiiur.  At  qui  dubitat,  hic 
neque  habet  firmam  inhxflonem  , nec 
alterutram  quxllionis  partem  eligit , nec 
opinionem  lallamaut  gignit,  aut  (equi- 
tur: nonelligifjrhx-eticus.  Uurium, 
hxrefis  contrarie  opponitur  liJei  , & 
non  per  negationem  aut  piivationem  ; 
at  duoitatio,  cun  non  halieai alTeiifura , 
nec  ditlenlum  , non  aaveriatur  fidei 
contrarie:  nara  fides  afienlum  prx  Ic 
fert.  Dubitatio  igitur  non  efl  hxrefis. 

Prxterea,  hxrefis  error  efl  Catholicx 
veritati  contrarius  : error  autem  alfen- 
fus  ell  , vel  diiienius  falfus : cumcrgo 
hxfitatio  nec  afifenfus , Mec  difTenfus  fit , 
ne  hxrefis  quidem  ell . Ad  hxc  .du- 
bitatio medium  quoddam  ell  inter  duas 
extremas  controveriantium  partes , fi- 
des vero  8c  hxrefis  duo  Aint  extrema 
lumme maximeque  pugnantia:  dubiutio 
igitur , qux  inter  dogma  hxreticum  & 
veritatem  Catholicam  intermedia  ell  , 
noij  ell  hxrefis , fed  illius  particeps  at- 
que vicina.  En  caufx , quibus auClorcs 
lane  nobiles  moveri  foleiii,  ut  iflonuk 
do  opi.nentur . 

Nec  argumenta  eos  adverfariorum  ur- 
gent, quominus  in  fua  lententia  per^ 

Itent  . Etenim  cum  primum  illis  ob- 
jicitur , dubium  in  hde  infidelem  ei- 
ic , hoc  ita  repellunt  . Infidelius  , in- 
quiunt , tripliciter  accipi  potell : uno 
modo  fecundum  puram  & firaplicem 
negatioi.-.m,  ut  dicatur  quis  in.fi.*;.’,!* 

sx 


Digitized  by  Go6gIe 


Lihti  'Duodecimus,  Cap:  Vllt.  377 


n hoc  folo>  quod  non  habcc  fidem  ; privative,  eo  quod  fides  fine  ullo  err»- 
Sc  hoc  modo,  U(  dicit  fandus  Thom.  re  & abjeCta  omni  formidine  & cun- 
s.  q.  lo.arc.  I.  in  his,  qui  nihil  audi-  datione  vera  clle  intclligitur  : fi  autem 
verunt  de  fide  , non  haKt  rationem  formidinem  aut  cundationem  habet , fi- 
culpz , fed  magis  poenz . bccundo  ca-  des  non  clt . 

pitur  infidelitas  fecundum  coniraricta-  Quod  vero  ex  concilio  Vknnenfl  te- 
tein  ad  fidem , qua  fcilicet  aliquis  re-  (limonium  excitatur,  non  modo,  non 
pugnat  auditz  fidei , vel  etiam  conte-  ell  contra  hos , fed  nuxime  horum  cau- 
uuutiplm  , & in  hoc  proprie,  ut  eo-  fam  opinionemque  confirmat  . Cum  e- 
cem  loco  D.  Thom.  affirmat , ratio  in-  nim  uodrinain  omnem  five  afferentem 
fidelitatis  perficitur.  Tertius  modus  in-  five  vertentem  m dubiiim  , quod  fub- 
fidcliutis  efl  medius  inter  duos  modos  flantia  animz  rationalis  humani  cor- 
przdidos , & efl  lluduatio  quzdam  m-  poris  non  fit  forma  , tamquam  erro- 
ter  duas  partes , nec  uni  nec  alteri  ad-  neam  , ac  fidei  catholicz  inimicam 
bzrendo : quoniodo  Stephanus  l>apa  lo-  lynodus  reproballec  , ne  quiipiam  pu- 
quitur  in  illo  cap.  j.dehzrcticis.  Tres  uret  , dubmiu,  atque  aflertionem  eo.< 
vero  infidelitatis  Ipecies  ejus  elfe  intel-  dem  gradu  , 8c  loco  habendam  ef- 
liguntur  , quz  proprie  fidei  contraria  (e , fubjungit : Definientes , quod  quif- 
ett  , hoc  ell , non  primo  , aut  tertio  quis  deinceps  aflerere  , defendere  , feu 
modo,  fed  fecundo.  tenere  pertiiuciter  prziiiinpferit , quod 

Errare  autem  eos,  qui  certa  pro  in-  anima  rationalis  non  fit  forma  corpo- 
certis  habent  , ita  demum  efk  invrpre-  ris  humani  , tanquanv  hzreticus  fit 
tantur  , fi  aut  affirment  incerta  efle  il-  cenfendus  . In  quilms  verbis  perfpicuum 
la , quz  a-rta  funt  , aut  negent  etiam  eft  , eos  , qui  eam  rem  in  dubium 
efle  certa.  Error  enim  efl  propofitio  fal-  verterent , non  efle  a concilio  unquam 
fa  , verbo  five  affirmato  five  negato  . hzreticos  condemnatos  , fed  eos  tan- 
Qui  vero  nihil  vel  affirmat  vel  negat  , tummodo  , dui  C)us  rei  contrarium, 
hunc  proprie  non  errare  : niC  forte  is  pertinaciter  afVerercnt  . Nec  enim  firis 
etiam  errare  dicitur  , qui  feopum  non  caufa  exiflimandum  concilium  eft  eos  , 
attingit,  quum  lagittam  quidem  non  jc-  qui  in  dubium  verterent  , Y.rztermifif- 
terit,  collineaturus  tamen  fi  (eciUet  . fe.  Dodrina  igitur  ea , c^uz  in  dubiuna 
In  quem  (enfum  peccatores  in  uniyer-  vocat  catholicas  venVmes  , inimica  eft 
fiim  errant , non  ii  modo  , qui  operan-  fidei  Chriflianz  ^ pon  confummate  & 
tur  malum,  verum  etiam  illi,  qui  non  abfolute  , f'p  impertedle  & inchoate  i 
laciunt  bonum  . Sed  hoc  improprium  nam  lir  'quodam  raoao  colores  mc- 


ne  juris  hzreticus  forte  em,  vocis c«- 
te  pcoplietate  non  erit  j cutn  non  fit 
contearie  & pqfitive  infidelis  , quan- 
quam  eft  infidelis  negative  , aut  etiam 


dctenUiur  , opprimitur  . Quid  lu?  ncc 
enim  caret  fcrupulo  focieutis  occuUz 


Dk„’  rid  by 


378 


rw. 

Ctnf:iAife 


qui  manifcfto  facinori  definit  obviare 
Et  Gregoriiis , Confentire  , inquit  , vi- 
detur erranti  , qui  ad  refecanda , quar 
corrigi  debent , non  occurrit . Nec  Ste- 
phaniis Papa , CUJUS  decretum  illud  el- 
ft  dicitur , aliter  fe  iple  interpretatur  . 
Nempe  docere  volebat  , quibuTnam  te- 
li ibus  Ades  habenda  Iit , Sc  inter  exte- 
ros eos  a teftimoniorum  fide  rejicit  , 
qui  aut  fidem  veritatis  ignorant  , aut 
oubii  nimirum  in  fide  fiint  . Hos  e- 
nim  Pontifex  jure  & infideles  elfe  fu- 
mit,  & in  teftimoniis  ferendis  menda- 
ces . (^ocirca  primum  illud  caput  non 
eo  ibrfitan  Ipedtat , ut  ex  illius  lenten- 
tia homines  hxretici  judicentur  , led 
eo  potius,  ut  fidei  judices  intelligant  , 
quofnam  lint  in  caufa  fidei  telies  le- 
gitimos habituri  . Ablurdum  enim  ef- 
let , tit  infideles  de  fide  adverfum  Chri- 
feianos  teftificentur  , live  infideles  ve- 
ntatis ignoratione , aut  dubitatione  lint  , 
leu  multoque  etiam  magis  errore  con- 
trario . 

At  eum  , qui  non  infirmitate  , fed 
pertinacia  dubitat , fidei  habitum  amit- 
mihi  vehementer  probabile  ell  . 
Nam  fidei  omnis  vel  pertinax  , 

vel  imbecil'*  dubitatio  tollit  , qui  qui- 
dem ambiguuiC  habet  , & li  ha- 
bet , aftus  fidei  v^ro 

in  baptifmo  lufceptan»  P-f  hx- 

relim  perdi  , hujus  opinio'.’’'*  autwrcs 
facile  negant . Colorem  namqud*  ®ltmm 
non  motio  ater  expellit , fed  gilvus 
iam  & glaucas , ac  exteri  omnino  in- 
termedii . Pides  item  non  folum  infi- 
delitate excluditur  , fed  clara  etiam 
vilione . Quum  enim  venerit  quod  per- 
feftum  eft  , evacuabitur  quodf  ex  par- 
te eft.  Nihil  igitur  obftat  quin  & per 
hirelira  perfecte  contrariam  , & 
dubitationem,  & opinationem , qux  ex 
parte  fidei  adverfx  funt  , fides  ipla  tol- 
latur. 

Enimvero  quod  poftremo  loco  ar- 
gumentum additur,  facillimum  eft . Er- 
ror qnippe  thcologix  contrarius  cum 
& alTenmm  falfum  habeat  , & in  falfi- 
tate  contumaciam : indirefte  licet , un- 
dique tamcff  fidei  adverfus  eft  , tum 
ex  intelleau  , tum  ex  voluntate  . Du- 
bitatio antOT  pertinax  ex  voldiitate 
quidem  fidei  perfcdie  adverfatur  , ex 
ifitelleftu  non  item , ut  c»ji  , quamdiu 
dubitat  , errorem  affen^onemque  noir 
habeat  . Qua  ex  parte  rationem  con- 
trarii claudicare , qui  aut  admiratur  , 
aut  ambigit,  u qui  fit  yirdoftus , 


Tie  Locorum  ufu  in  Schoii^.  Difp. 

nefeire  fateatur . Cum  ergo  hanells 
non  ex  parte  , fed  undique  fidei  con- 


traria Iit,  clficitur,  dubiutionem  Ikc- 
refim  proprie  non  effe , quantumvis  du- 
biutio  Iit  pertinax . 

Quid  ergo  > fatui’  hoc  eft , ut  de  fi- 
dei veritate  pertinaciter  dubitantes  non 
eflfe  hxretici  videantur  > Mihi  quidem 
non  videtu':  quanquam  alteram  earum 
opinionum  metaphy  ficus  probo  , alte- 
ram philofophus  moralis  non  reprobo  . 
Ad  normam  liquide.n  Metaphylicx , le- 
gefque  contrariorum  a dialeCticis  phy- 
Hcilque  prxfcriptas  dubitatio  neque  fpe- 
ciem  habet,  neque  formam  . Nihil  e- 
nim  affert , nihil  ponit  , quod  aut  res 
fit , aut  Ibrmx  rationem  habeat  . Con- 
ftat  autem  , qux  proprie  contraria  funt  , 
ea  duas  formas  rtfe  maxime  repugnan- 
tes . Quo  moiio  fanis  evincitur  , dubi- 
tatione n nec  elfe  hxrefiai  , nec  fidei 
elTe  contrariam.  At  fi  phikdbphix mo- 
ralis fequimur  leges  , qux  in  id  fpe- 
&at  , quod  frequentifiimum  eft  , tum 
vero  hominem  pertinaciter  de  verita- 
te catholica  dubitantem  , eundem  nul- 
lum omnino  errorem  habere  fidei  ve- 
re contrarium , prorfus  incredibile  eft  . 
Quod  enim  quifpiatn  vel  de  conclufto- 
ne  aliqua  , vel  de  uno  etiam  quolibet 
Theobgix  principio  ambigat  , nihil  eft 
admirandum  . Quod  autem  non  con- 
clufiones  modo  in  ecclelii  certas  , ve- 
rum etiam  omnia  catholicx  dodirinx 
prima  principia  in  dubium  vertat , nul- 
li alTentiatiir  , nulli  repugnet , nequa- 
•am  verifimile  fit : nili  velimus  homi- 
^ ->iiempiam  fingere  hxrentem  ad 
9.  lutantem  , cui  univerfarum 

« • Verum 

co  conftans  , 8f  hx.  i;  q^j 

pone  hominem  ejufmoc.  •*:, 
ancipiti  femper  gradu  peno^  rhri! 
It  Cnriftum^neraliterprofitetui 
fti  etiam  doilrinam  m generali 
bat?  fac  ergo  eum  fcripturasfacras‘au 
mittere  , aut  certe  ecclelix  auftorita- 
tem  . Cum  ergo  is  dubiuverit  de  uno 
quolibet  dogmate  , quod  in  feripturis 
invenitur  , vel  ab  ecclefia  definitum 
eft  , Ij  illi  oftendas  aut  eccleftx  defi- 
nitionem, aut  feripturx  apertum  dog- 
ma, necefle  eft  lUura  aut  dubium  ab. 
jieere  , aut  credere,  ecclefix,  fcriptu- 
i^^que  teftimonia  incena  elfe  . Nam  li 
certa  illi  funt  , omnem  hxfitationcm 
pellent . Merito  igitur  ecclefiaftici  ju- 
dices & Theologorum  , & Juris  perito- 
nvn  au^pritate  confirroti , ops  omne» 

hx- 


oro- 

J 


Uhn  DuodecintHs . Cap.  VUI.  379 


h*refcos  nomine  condemnant  , qui  de 
dogmate  catholico  pertinaciter  dubita- 
rint . Sed  nunc  quid  pertinacia  fit , ea 
quz  vel  maxime  hzrcncum  perficit  , 
quam  breviflime  explanandum  eft. 

Rtfpon.  Quod  autem  hxrefis  efle  fine  perti- 
tii  nacia  nequeat  ( nam  id  primum  que- 

ntur  ) non  ell  difficile  ollendcre  , tum 
communi  omnium  & Theologorum,  & 
Juris  peritorum  conlenfione  , tum  era- 
viffirais  veterum  teflimoniis,  in  quibus 
ilia  praeclara  funt  , qux  ex  Auguflino 
h tf.  171.  rcferuntnr*x4.  quxfi.  5.  cap.  Dixit  A- 
T • & cap.  Qui  in  ecclefia  . I- 

t.vl"  r>{,  ‘1.  ‘ic™  colligitur  cx  cap.  Damnamus  , de 
i3.r.  & fumma  Trinitate  : non  enim  tanquam 

«w.  Mmc,  hxreticus  condemnatur  , nifi  qui  do- 
&rinam  fidei  contrariam  defendere  prx- 
fumpferit  : prxfumptio  autem  ( uc  e- 
nim  vulgus  arrogantiam  appellat  ) ra- 
dix efl  pcrtinacix.  Ex  cap.  uni.  de  fum- 
ma Tnnitate  in  6,  illi  cenfentur  hx- 
rctici  , qui  prxfumplerint  , aut  teme- 
rario aulu  alferuerint , &c.  Et  in  de- 
ment. de  fumma  Trinitate  apertius  : 
Qiiifquis  aflerere  pertinaciter  prxlum- 
^1.7.  i.s.i.  pierit,  &c.  Divus  quoque  Thomas  tan- 
^ fer.tentia  alie- 

ha.^"'  *'  nu*  "0"  modo  arbitretur  , hx- 

refim  fine  pertinacia  reperiri  non  pof 
fe  , fed  etiam  contendat , eam  in  hx- 
refis  ratione  includi  . Quam  rem  fiu- 
detin  primis  ex  nominis  origine  : nam, 
ut  explicatum  eft  , hxrefis  Grxee  ab 
eledione  dicitur  . Non  eft  ergo  hx- 
reticus , nifi  qui  videns,  & prudens 
dodrinom  eligit  fidei  contrariam  : id 
quod  fine  pertinacia  non  fit . Utitur 
t.Tim.f.  deinde  illo  Apoftoli  teftimonio  : Siquis 
aliter  docet  , & non  acquiefeit  f^is 
fennonibus  Domini  Noftri  Jefu  Chri- 
fti , & ei , qux  fecundum  pietatem  eft , 
do^lrinx  &c.  Qui  ergo  ecclefix  dodri- 
nx  reCftit , atque  ideo  eft  pertinax , is 
duntaxat  hxreticus  habendus  eft.  I’rx- 
terea  hxrefis  , ut  fupra  quoque  dixi- 
mus, fidei  catholicx  maxime,  ac  fum- 
me  repugnat  : non  eft  autem  perfeda 
fiues,  nifi  imelledus  afienfio  vera  vo- 
luntatis reda  confenfione  firmetur.  I- 
gitur  nec  hxrefis  abfoluta,  jfc  confum- 
mata  eft  , nifi  fdlfum  intelledus  erro- 
rem prava  voluntatis  eledio  confirmet, 
ut  quemadmodum  in  fide  conflantia  ve- 
nulis exigitur  , ita  in  hxrcfi  contra- 
ria infit  pertinacia  falfitatis  . Sed  be- 
ne hlbet  , quod  in  hac  re  afferenda 
nullum  adverfariiim  habemus  . Qua- 
propter euam  fi  rationes  nec  probabi- 


les eflent  , nec  latis  idonex  ad  facien- 
dam fidem  : communi  tamen  omnium 
fenfu  ea  finitionis  particula  comproba- 
retur . Non  enim  arbitrantur  hominc;n 
quempiam  hxreticum  elfe  , qum  idem 
in  errore  fit  pertinax. 

At  quid  pertinacia  fit , a multis  qui- 
dem addubitatum  eft  , a paucis  vero 
expeditum  . Sive  autem  dicatur  perti- 
nax, quafi  nimium  tenax,  feu  plus  et- 
iam , quam  decet  animo  pertendens  : 
( hxc  enim  minutula  nimilque  depida 
libentius  omitto  ) perfpicuum  eft  ta- 
men , eum  nunc  vocari  peninacem  , 
qui  valde  , nimifque  etiam  in  errore 
permanet  , felfamqus  fententiam  mor- 
dicus tenet  , ardeque  defendit  . Ita  a 
quibuldam  definitur  hoc  modo  : Per- 
tinax eft  , qui  id  tenere  pertendit  , 
quod  debet  dimittere.  Cui  finitioni  il- 
la vel  finitima  , vel  certe  eadem  j Per- 
tinax eft,  qui  in  errore  ptrfiftit,  quem 
defercre  tenetur  . Facillime  dicuntur 
hxc , quis  dubitat  ? Sed  fi  ea  pertina- 
cia explicata  eft  , qux  errori  adjun- 
da  facit  hxreticum  , plurcs  fane  in 
hxreticis  habebuntur,  qui  hxreticinon 
funt . Ifi-imura  enim  fi  error  contra  fi- 
dem fit  , illum  fugere  , ac  declinare 
debeo  , five  fidei  contrarium  eflc  vi- 
deam , five  etiam  ignorem  . Erranc 
quippe  illi  vehementer  , qui  ignoratio- 
nem exiftimont  obligandi  vim  a prxee- 
ptis  auferre  . Non  id  , mihi  crede  , 
Ignoratio  cflicit  , ut  obligatione  folva- 
mur  , fed  nc  res  alias  vetita  nobis  im- 
pingatur ad  culpam  . Omnis  igitur  ho- 
mo , etiam  fi  in  ignoratione  verfetur  , 
errores  fidei  contrarios  fimpliciter , & 
abfolutc  evitare  debet  , ii  eos  nondum 
habet , & fi  habet , deftitucre . Itaque 
fi  in  eis  perflat  vel  ignorans  , id  ni- 
mirum tenet  , quod  dimittere  teneba- 
tur . Verum  ifthxc  raifla  faciamus  , 
qux  tenuius  differuntur  , quam  ut  qui- 
vis ea  pollit  amolcerc  , & ea  perfe- 
quamur,  qux  ficile  vel  imperiti  com- 
prehendent . Enimvero  , cura  homo  im- 
peritus  vel  ab  epifeopo  fuo  efl  admo- 
nitus , vel  a fidei  judicibus , vel  a theo- 
logis infignis  cujufpiam  Academix  , vel 
ab  amicis  etiam  eruditis  , & piis  i fi 
adhuc  errorem  non  deferit  , in  eo  ni- 
mirum perflat  , quod  debet  dimittere  . 
Eft  ergo  vere  pertinax  , fi  in  verbi  e- 
jus  definitione  neque  atxft  quicquam  , 
nec  redundat.  Nihil  igitur  deerit,  quod 
ad  hxrefim  conftituendam  eft  necefla- 
rium  . Habet  enim  homo  lUc  errorem 

lidci 


380  De  Locorum  ufu  in  Scolafl.  Difp. 


fidei  romritiiim  , in  auo  etiam  e(l 
pertirsx . At  minime  ambigitur  , ejuf- 
rr.oti  hominem  , tam.etfi  omnino  pec- 
. cet , harreticum  tamen  non  elie , fi  non 
ixillimat,  fementiam  luam  ecclefiar  ef- 
le  contrariam  , fed  aut  F.pifcopum  , 
aut  Inquifitorcs  ( fic  trulgo  apj’ellan- 
tur  ) aut  Theologos  accaoemiz  falli  . 
t^iocirca  nondum  videtur  cx  iis  , qu* 
«fida  lunt , pertinacia  illa  innocefeere  , 
qua  hxrefis  confiituitur , Sed  ne  hanc 
rem  quidem  ea  peitinacix  infignia  pa- 
tefaciunt, qur  ut  ederert  , plurimi  fi- 
cur.  1m  IX-  ne  caufa  ludarunt  . Nam  rei  hujus 
quofdam  notas  fcpttm  , alios  duode- 
/„.  ' ' cim  , alios  etiam  viginti  edidilTe  per- 

jt.  Gnf.x.f.  vulgatum  eft  . Et  cum  figna  ex  illis 
I+.  quxdam  dubia  fint  , poteft  accidere  , 
ts  sliquod  figiium  dubie  datum  pro 
' certo  a fidei  judicibus  fit  acceptum  : 
ita  fiet , ut  prrtinax  is  , & hxrcticus 
judicetur , qui  hxreticus  vere  non  ell  . 
Sed  quoniam  aliter  junfperiti  , aliter 
theologi  hxc  & fimiba  tradlant:  jurif- 
periti  , quatenus  tenere  manu  res  pof- 
lunt , theologi  , quatenus  ratione  , & 
intelligentia  : exponamus  primum  ad 
theologorum  leges  , quxnam  ea  perti- 
nacia iit , qux  lixrefim  perficit  : dein- 
de , fi  rien  poteft  , juris  quoque  pruden- 
tibus pertinacix  hujus  figna  , notafque 
tradamus  j-non  illas  tam  multas  , tam 
varias  , tam  ambiguas , fed  perpaucas  , 
fixas,  aeque  coiiftantes. 

Rerp.  adi.  Ratio  igitur  hoc  thcologix  pofhilat, 
eonhrm.  j!  pertinacia,  qux  hxrefim  facit  , non 
argum.  ' -fit  tempons  diuturniute  xftimanda  : 
Ut  fcilicet  ille  fit  pertinax  , qui  diu 
in  errore  perfiftit  . Certe  fi  conllaret  , 
quod  una  folum  hora  quilpiam , Deum 
non  efle  trinum  , ex  an;mo  defendil- 
fet  , is  hxreticus  ab  ecckfia  judicare- 
tur, qux  ex  uno  adlu  quantumvis  bre- 
vi vel  adorandi  idola,  vel  puerum  cir- 
cumcidendi , folet  homines , tanquam  fi 
efll-nt  hxrecici  , judicare  : nequaquam 
judicatura  , fi  crimen  hxrdeos  diutur- 
num longumque  illud  tempus  exigeret. 
Kurliim  fi  quis  Iciens  prudenfque  to- 
tam fidem  abnegant  , quamvis  brevif- 
fimam  moram  incerpofueric  , apoftata 
vere  & jure  ab  ecclcCa  cenfebitur  : er- 
go & Ille  hxreticus  judicabitur  , qui 
manifefto  fidei  articulo  repugnaverit  , 
ec''amfi  repugnantia  illa  diutina  & lon- 
ginqua non  fuerit . Prxterea  , [ut  Fidei 
aiflus  omnibus  fuis  numeris  expletus 
fit , temporis  longinquitas  nulla  cfl  'ne« 
ceimia  : ergo  nec  hxreicos  adv:rfa 


aftio  diuiarnitatem  libi  erroris  vendi- 
cat  Sc  requirit  . Illud  rurfum  ratio  ’ ' 
thcologix  docet  , hxreticum  eum  ef- 
fe  , qui  volens  unicuilibet  dogmati  al- 
lenticur,  lum  etiam  cum  inteflig  t ec- 
clefix  Fidei  effe  contrarium  : Ut  fi  quis 
pollea,  quam  illi  conflat  , rem,  quam 
credit  , vel  facris  literis  vel  ecclefix 
apertx  definitioni  refragari  , lui  adhuc 
juris  jentemixque  fit  : hxc  fcilicet  ve- 
ra hxrefis  tll,  atque  in  fua  fpecie  per- 
fedta.  Id  quod  egregio  argumento  Ca- 
jeianus  dcmonllravit  . Fides  enim  af-  *■*” 
fenfu  intelledlus  perficitur  , ex  coh- 
fenfione  voluntatis  in  eo  , qui  rem  , 
quam  credit  , cognofeit  efle  catholi- 
cam veritatem  : ergo  Sc  infidelitas  dif- 
fenfu  intelledlus  perficitur  ex  confen- 
flone  voluntatis,  in  eo  , qui  rem  , cui 
aflentit  , cognolcit  efle  contra  eccleflx 
communem  ficem  . Contrariorum  e- 
nim  contrari.as  oportet  efle  notiones  . 

Confirmat  autem  noc  vel  maxime  prx- 
clarum  lUud  A uguflini  teflimonium  in-  ^ 
qiiientis  ; Conllituamus aliquem  id  fen- 
tire  de  Chnfto  , quod  Photinus  opi- 
natus ell  , exiflimantem  iplam  efle  ca- 
tholicam fidem  . Ilhim  nondum  hx- 
recicum  dico  , nifi  manifclla  fibi  do- 
dlnna  catholicx  Fidei  refiftere  malue- 
rit , & illud  quod  tenebat , elegerit  . 

Prxterea  qui  fic  tener  errorem  Fidei 
contrarium  , ut  non  fit  paratus  ab  ec- 
clefia  corr  gi  , fine  dubio  ell  hxrcti- 
cus , ut  Augull.  idem  in  epift.  ad  Glo- 
rium  & Eleufiiam  affirmat  . Sed  qui  vi- 
det  luam  opinionem  adverfam  elVe 
tholicx  Fidei  , & adhuc  in  ea  p.rma- 
net  , hic  non  efl  paratus  ab  ecclefia 
corrigi  , cujus  viuelicct  audloritatcm 
rejicit  & contemnit  ; verum  igitur  cri- 
men hxrefeos  admittit  . Qua  ex  re  in- 
telligitur,  pertinaciam  eam  , qux  hae- 
reticum facit  , femper  folumque  in  eo 
inveniri,  qui  dogma  aliquod  tenere  per- 
git , cui  cognofeit  catholicam  fenun- 
tiam  adverfari . Id  vero  nominis  ipfa 
quoque  notio  declarat.  Pertinax  quip- 
^ is  dicitur  , qui  plus  nimio  in  pro- 
pria fententia  hxret . At  qiu  opinionem 
luam  intcUigic  communi  ecclefix  fen- 
fui  & Fidei  repugnare . atque  in  ea  per- 
flat nimis,  proflo  iUe  in  privata  len- 
tentia perleverat : vere  igitur  eft  per- 
tinax : imo  hxc  fola  conlummau  perti- 
nac  a efl , qux  abfolute  otm  Fidei  con- 
flantia pugnat , atque  adeo  fola  ea  finv- 
pliciternxrefia  conficit.  Nam  quemad- 
n-odum , ut  paulo  ute  diitum  efl  , fi- 
des 


Liher  Duodecimm . Cap.  Vlll.  381 

dn  ea  eleftione  perficitur , ubi  is , qui  efTet , G a fciente  ^ vidente  commit- 
vult  veritati  alTcntiri  , intelligit  illam  teretur.  Nempe  aiicdtatus  error  ex  e- 
effe  catholicam  veritatem  j (ic  & hae-  lediione  eft , nec  paratus  eft  ille  cor- 
refis  contraria  omnino  elcdlione  con-  rigi , qui  de  mdullria  commonitionem 
fummabitur  epis  , qui  adverfante  ca-  ecclefia;  dodlrioamque  declinat . Atqui 
tholica  fide  , propriam  lententiam  vi-  ex  ignorantia  non  afirdbta  errat , hic 
' dens  volenfque  compledlitur  . Ecquis  quodammodo  invitus  elt  8e repugnans, 

* enim  eo  pertmaaor  elFe  potefl  , quem  non  libens  & voluntarius . Quocirca  nec 
de  1'ufcepta  caufa  propofitaque  fenten-  errorem  eligit , nec  gravate  feret , quum 
tia  nulla  ecclefiat  vis , nulla  catholico-  ab  ecclefia  corrigetur  , errorem  iiium 
rum  depellit  audontos  ? Prarclare  ita-  ipfe  corrigere. 

que  Hieronymus  interpretatur  , hire-  Verum  noftris  hifce  documentis  il- 
ticum  idcirco  lubverlum  etle  , 8i  pro-  lui  in  primis  obiicitur  , quod  error  ifle 
prio  judicio  condemnatum  , quia  luo  ignorantixvitiofxmort^epeccatumell; 
arbitrio  ab  ecclefix  inllitutionc  diicef-  pr.rfertim  poft  admonitionem  epifeopt 
fit , qux  difcellto  proprix  conicieiuix  dodi  , prudentum  pidicum  , Theolo- 
videtur  elTe  damiutio.  gonim  lapientium  . Peccatum  autem 

eribus  rebus  politis  , illa  confeda-  mortale  hoc  non  nili  liib  infidelitatis 
ria  funt . Primum  , Ii  dogma  aliquod  genere  continetur  . Tres  vero  folu  n 
nondum  ell  certum  & expeditum  .nd  elFe  infidelitatis  Fpecies  , Divus  Tho- 
catholicam  fidem  attinere  , quamvis  mas  definivit . Cum  ergo  crimen  cjulmo- 
plerique  viri  dodi  exiftiment  , a Deo  di  nec  Paganirmas,  nec  Juiiif.iius  fit, 
clle  revelatum  i peccat  ille  quidem  gra-  erit  profecto  hxrefis  . Adde , quod  fi 
viter,  qui  cum  eo  dogmate  pugnat  , quis  ex  ignorantia  vitiola  & lupina  ho- 
eilque  Item  pertinax , qui  plurimorum  minem  occident , vere  8c  proprie  ho- 
& dodilTim<^rum  aiidoritatem  con-  miciua  ellet , in  eafque  poetus  incur- 
temnit  , eamque  obltinanone  quadam  rerct  , qux  fuerint  homicidis  i jure 
Fenientix  repudiat  ; fed  non  eft  hire-  prxlcriptc  . Eodem  vero  caula  Fubell 
ticus  , quoniam  pertinacia  illa  tametfi  m eis,  qui  minus  violenter  clericis at- 
impudens  & vitiola  ell,  non  tamen  in  tulerint,  atque  m exteris  omnino  lacri- 
ecclefiam  tendit  , Fed  m viros  illos  e-  legis,  ^i  igitur  ex  ignorantia  crafia 
ruditos  ac  pios  , quos  ille  arroganter  poft  Fulceptum  Chriftt  baptiFmum , er- 
dcFpicit , ac  pro  nihilo  putat . _ rorem  habuerit  Fidei  contrarium  , is 

Illud  deinae  conledarium  eft  : Si  vere  erit  hxreticus . Adus  enim  , qui 
certum  exploratumque  fit  , dogma  u-  ex  hujuFmodi  ignorantia  proficiFcitur  , 
numquoUlibet  Fidei  veritatem  eue , qui  firapliciter  de  abfolute  8e  volentis  eft 
ignoraverit  ejufmodi  dogma  ad  fidem  & conlenticntis  t poterit  ergo  exculari 
IpecFare  catholicam , 8c  quamvis  admo-  quidem , ne  tam  guvis  culpa  fit , non 
nitus  ab  epiFcopo,  ab  hilqiie  rurFum,  autem  ut  hxrcFeos  culpa  non  fit  , 8e  , 
quibus  Fidei  cognitio  concelFa  eft  , a ejus  omnino  generis,  cujus  elFet  , fi  a ^ 
viris  demum  doinis  de  piis  , placitum  non  ignaro  proficiFceretur  . Adde  et- 
fuum  prxfradle  nimis  obftinateque  de-  iam  Divi  Thomx  teftimonium  in  hxc 
fenderit  i hic  temerarius  , contumax  , verba : Ab  errore  circa  articulos  fidei 
prxeeps  , inFolens  , lapiens  hxrcitm  , non  polFunt  aliqui  propter  limpliciu- 
de  quibuFque  hujus  generis  nominibus  tem  exculari , quin  fint  hxretici,  prx- 
notan  poterit  : nec  tamen  etiamnum  Fcmm  quantum  ad  ea  , qux  ecclefia 
notam  nxreleos  halkbit , quia  ( dicen-  iblennizat , de  qux  communiter  verfan- 
dum  eft  enim  1'xpius  ) pertinacia  ejus  tur  in  ore  fidelium  . Sed  circa  alia  , 
nondum  cum  Fidei  veritate  8c  ecclc-  qux  iudireCFe  pertinent  ad  FiJci  di- 
lix  audoritate  pugnat , Fed  cum  eorum  Iciplinam  , ut  quod  Ilaac  fuit  filius 
Fentcniia , qui  & tallcre  de  falli  poF-  Abrahi , non  juJicatur  aliquis  hxreti- 
^ r:t.  j.  funt  . Rcift  igitur  D.  Thomas  alie-  cus,  nili  ab  errore  non  recedat,  etiam 
■*-  ruit , eum  , qui  paratus  eft  corrigi  fe-  vilb  quid  ex  eo  lequatur . HaCfenus  il- 
cundum  ecclefix  determinationem , hx-  le  . C^x  verba  adeo  aperte  cum  hac 
reticum  non  elFe  : quia  non  ex  mali-  noftra  Uo^rina  pugnare  videntur  , ut 
tia  errat , ied  ex  ignorantia . Qijoi  de  non  fit  necclFe  argummtari . Sed  de  Htm.  g.  ,>  _ 
cralFa  etiam  ignorantia  diftum  accipio : Chrylbftomus  videtur  quoque  nobis  ad- 
nam  qux  alliata  eft,  hxc  non  tollit , verlari , qui  illum  Pauli  locum  , Cum 
quin  peccatum  fittjufinodi,  cujuTmodi  modefha  corripientem  eos , qui  refi,'* 

llunt 


Tl,.  j. 


Refpon- 
detur  ob- 
fcfiis 
(uin  . 


i. 

srgmm 


382  De  Locorum  ufu  in  Schola/t.  Difp. 


fiuat  veriuti  &c.  de  eis  accipit,  qui 
non  adverfandi  affedlu  , fed  ftiidio  m- 
fcenda;  ventatis  veritati  refilluat  . At 
Paulus  de  hatreticis  loquebatur  , quos 
alio  loco  femel  atque  iterum  commo- 
nefaciendos ede  corripiendofque  piae- 
cepit,  fed  pod  unam  & alteram  cor- 
reptionem devitandos. 

Quibus  argumentis  breviter  ita  re- 
fponoeo.  Diximus  fupra,  dupliciter  a- 
liquod  peccatum  in  eenere  & fpecie 
collocari:  uno  modo  rormalitcr  & di- 
retke , altero  modo  materialiter  & re- 
dudive . Dent  mihi  latini  veniam , pre- 
cor, ii  verba  minus  latina  ufurparim. 
Sic  a dialedicis  acciimus  , materiam 
in  prxdicamento  fubiuntiz  poni , pun- 
dum  in  genere  quantitatis  , embrio- 
nem  in  ejus  fpecie  animantis  , cujus 
gratia  a natura  paratur  : poni  , in- 

auam  , non  per  le  & proprie  quidem , 
:d  per  accidens,  & quaii  improprie. 
In  Moribus  itidem  quxdam  peccata 
lunt  in  fua  fpecie  perfedla  , qua:  vi- 
dentes & fcientes  de  induftria  com- 
mittunt , & ea  proprie  per  fe , & for- 
maliter  in  fua  quoque  fpecie  reponun- 
tur . Alia  vero  irapwfeaa  funt  , qii* 
przter  intentionem  ignorantes  admit- 
tunt , 8f  ejufraodi  ad  fpectem  & genus 
per  accidens  reducuntur  . Error  igitur 
ille  catholicz  veritati  contrarius , quan- 
do in  vitio  ignoratia  ed  , ad  fpeciem 
hzrefis  referetur  : nee  tamen  nzrelis 
perfedia  erit,  nec  perfefta  infidelitas  , 
quz , ut  ance  etiam  didum  ed , in  tres 
Ipecies  a Divo  Thoraa  didinguicur  . 
Eritna  iuque  objedio  minimo  negotio 
pellitur. 

Illa  altera  difficilior  ed  , ubi  quz- 
ritur,  cur  qui  hominem  ignorans  per- 
imit, vere  Homicida  ed  , atque  adeo 
poenas  homicidii  contrahit , n ejus  i- 
gnorantia  ed  in  vitio  : is  autem , qui 
contra  fidem  errat  pod  ddem  in  Ha- 
ptifmo  fufeeptam  , nec  crimen  hzre- 
Icos  vere  patrat,  nec  in  poenas  hzre- 
ticorum  incidit  . Quz  fane  quzdio  i- 
ta  folvitur  . Non  ed  hzreticus  nec 
Theologorum  , nec  Jurifpericorum  u- 
fu,  qui'  in  hzrefim  illam  imperfedam 
incwrrit  : nec  hzrefis  illa  impcrfcdla 
in  frequenti  vulgacoqtie  ferraone  flin- 

Sliciter  &:  abfolute  hzrefis  ed : fed  il- 
: tantummodo  hzreticus  dicitur , qui 
formaliter  & ex  cledione  , quafi  dedi- 
u opera , cum  communi  fide  pugnat . 
Quare  nifi  a perfeda  & confummaca 
karefinuUiMB  (ucmicuB  nominabimus. 


fi  frequentem  eundemque  proprium  hu- 
jus ufiim  vocabuli  volumus  conferva- 
re.  Eam  rem  quoniam  tu:n  ex  nomi- 
nis origine  ffe  notione,  tum  ex  vete- 
rum cedimoniis,  tum  ex  communi  o- 
mnium  fcnfu  paulo  ante  odendebamus , 
nihil  ed  neceile  adla  agere  . Hinc  il- 
lud ed.  Excommunicamus  omnem  hz- 
refim  extollentem  fe  adverfus  catholi- 
cam fidem  . Non  errorem  ait  , extol- 
lentem fe  adverfus  epifeopum  , non 
adverfum  Inquifitores  , non  adverfum 
Theologos  aut  Parifienfes  , aut  Sal- 
manticenies  , aut  Complutenfes  , aut 
Bononienfes  , fed  adverfus  catholicam 
fidem.  Hinc  etiam  illud  : Non  acqute- 
fcit  fanis  fermonibus  Domini  noltri 
Jefu  Chridi,  & ei,  quz  fecundum  pie- 
utem  ed  , iiodWnz  . Non  dixit,  Sa- 
nis fermonibus  epifeopi  fui  , non  eo- 
rum, qui  de  fide  inquirunt , non  Theo- 
logorum etiam  multorum  , fed  Domi- 
ni nodri , &C.  Quod  fi  vel  in  divinis 
libris  j vel  in  ecclefiz  dodb-ina  non 
acquielcit , hzreticus  ed : quamvis  non 
fit  nec  ab  amicis,  nec  a Theologis, 
nec  a fidei  judicibus  admonitus.  Con- 
tra vero,  fi  horum  omnium  repudia- 
tis & monitis  & przceptis,  fermones 
tamen  Det  & ecclefiz  non  indudria 
repudiat  , fed  ignorantia  , hzreticus 
non  ed  . Nec  vero  ezdem  caufz  fub- 
funt , ut  cztera  vitia  , cum  ex  igno- 
rantia crada  fupinaque  prodierint  , Sc 
nomen  & fpeciem  amittant . Non  enim 
homicida  is  folum  dicitur  , qui  homi- 
nem data  opera  occidit , fed  qui  inju- 
de  occidit  , quamvis  animi  perturba- 
tione, aut  etiam  imprudens  id  fecerit* 
Atque  item  fimiliter  m reliquis. 

Jam  Div.  Thomas  vel  prudenter  Fi- 
det judices  admonet , idque  illis  prz- 
cipit,  quod  non  fulpicari  modo  , fed 
fumere  etiam  atque  exidimare  debent  ; 
vtl  non  putat  ea , quz  in  omnium  ca- 
tholicorum ore  verfantur  , ab  ullo  o- 
mnino  fideli  ignorari  pofle , nifi  qui  er- 
rorem affcdlaverit  : vel  de  hzrefi  im- 
perfedta  intelligit,  quz  nec  pertinaciam 
requirit , nec  abfo'ute  & fimpliciter  hz- 
reticum  fant  , fed  q^dammodo.  At- 
que hoc  refponfum  idem  illa  etiam  ver- 
ba recipiunt,  quz  cx  i.  par.  fupra  feri- 
pfimiis . 

At  Chrjrfodomus  a nobis  dat,  non 
contra  nos . Qui  enim  non  dudio  cer- 
tandi , fed  difcenoz  ventatis  dodlrinz 
refidit , cum  doceri  paratus  fit  , eum 
BCcChryfodoBias,  nec  alios  quiiquam 

M- 


Oi  Itrtt. 
Cm,  £xetm- 


I.  Ttm4^ 


Liber  D/toJetimuf.  Cap.  VlII.  383 


hrrfticum  propri:  vocav:rit . Et  illos 
tamen,  de  quibus  Paulus  Timotheo  fer- 
monem  faciebat  , grav.  peccatura  ptc- 
cavilTe  , rerti  iu  quiHionem  non  pot- 
eft.  Invenitur  ergo  , Chr/ibftomo  au 
dore  , error  fidei  contrarius  , qui  ta- 
metli  in  vitio  cll , non  tamen  ilt  hz- 
relis  : quia  non  eft  mihtiofi  error  , 
fed  ignorantis  . Quod  fi  Chryfolbmi 
interpretationem  lequimur  , non  erat 
Paulo  de  hzr.tics  ierrao  , qui  , quo- 
niam  obllinats  pugnaces  lunt , non  lunt 
admo.ienui  , led  vitandi  . (^:m  l’en- 
fum  judices  fid.i  videntur  ftqui  , cum 
in  univerliim  jubent , hzreticos  vel  o. 
milla  firaterna  corredione  denunciari  . 
Quod  utique  prxeeptum  vulgo  datum 
prudentia  pleniiTimum  eft  : quanquam 
non  omnium  hzreticorum  aures  , ut 
quidam  falTo  putant  , ita  claufz  lunt 
veritati  , ut  at>  amico  przfertim  dodo 
& fapienti  verum  audire  non  queant  . 
Hanc  Ipem  , fateor  , de  amicis  hxre- 
ticis  non  funt  paflim  indodi  habituri  : 
lucorum  erit  illa  fiducia , eaque  pru- 
entiflTimorum , fipientilTimorum  , con- 
jundilTimorum , qui  & prudenter  intel- 
ligant  , quorum  non  fit  defperanda  la- 
lus , & fapienter  amiceque  polfint  fuos 
t.  Th».  a.  1.  ad  fidem  Ecclefiz  revocare  . De  qui- 
j.jj.  «-.7.  bus  non  valde  obfirmatis  Paulum  quo- 
que ad  Timoth.  loqui  , haud  abfurde 
intelligimus . Nolo  autem , ut  quifpiam 
quamvis  dodus  & amicus  , hac  peri- 
culofilTima  ztate  , ubi  hzrctici  obfir- 
nutilTimi  funt  vel  plenque,  vel  omnes, 
fraterna  correptione  abutatur  , nifi  fir- 
miter & ceno  exiAimaverit  , hzreti- 
cum  efle  ex  animo  convertendum  . Non 
enim  propter  conjedur.s  aut  verofi 
miles,  aut  etiam  probabiles  , rem  tan- 
ti momenti  debet  periculo  exponere  : 
przfertim  cum  experimento  explora- 
tum fuerit , quantum  noAratibus  incom- 
modi attulerit  in  crimine  hzreCs  in- 
tenu  correptio  . Meminifie  dibet  vir 
dodus  & prudens , Paulum  mulieri 
confulere  , ut  maneat  cum  viro  infi- 
deli ; quod  videlicet  inter  gentes,  qui- 
bus tunc  fcribcbat , fpes  erat , ut  uxor 
virum  fuum  ad  fidem  alliceret  . At  u- 
bi  ecclefia  comperit,  inter  Judzos  pre- 
fertim  uxores  ^tius  corrumpi  a viris*, 
prudentiflime  lanxit,  ne  uxor  ^ad  fidem 
' converla  cum  viro  infideli  maneret  . 
Qua  lege  non  Pauli  confilium  evertit  , 
fed  firmavit.  Sic  Fidei  judices  , quan- 
do multis  magnifque  experimentis  ac- 
ceptis legem  tnlerint  dc  dcnuncian- 


do  hzretico,  quimvis  occulto,  frater-  . 
nz  correptionis  legem  a Chrillo  prz- 
fcriptam  non  violant  , fed  Ihbiliunt  . 

Nili  naturz  juribus  legislator  repugna- 
vit , cum  lapientillime  edixit  : Si  tibf 
voluerit  perluadere  trater  tuus  , auc 
filius  tuus , vel  filia , five  uxor  , quz 
eft  in  finu  tuo , aut  amicus , quem  di- 
ligis ut  animam  tuam  , clam  cicens  : 

Eamus,  & lerviimus  diis  alienis,  quos 
ignoras  tu , & patres  tui  j non  parcae 
ei  oculus  tuus,  ut  mifcrearis  & occul- 
tes eum  , Icu  ft.tim  interficies  , &c. 

Deut.  i}.  Hzc  igitur  Lx  in  crimine 
hzrefis  populo  l.rvanda  eft  diligenter  , 
ne , <jum  per  fallam  raifericordiam  ho- 
mini indulget , in  rem  Chrilli  publi- 
c.m  crud-fis  fit  . 

Nec  optrz  pretium  erit  hoc  locoAdt.con- 
difputare  , an  Apoftoli  hxretici  fue-  fimut.  j. 
rint : quod  qui  fatetur  , qua  hunc  ob-  argum. 
jurgatione,  aut  quo  potius  convicio  a 
tanto  errore  coner  avertere  ? Poteft 
enim  , Deus  immortalis  , abfUrdius  di- 
ci quicquam  , quam  miniftros  primos 
Evangelii  ad  unum  omnes  , non  a fide 
modo  alienos  , verum  etiam  hzrcticos 
fuilfe  ? Quanto  & verius  & modeftius 
illi  fentiunt,  qui  arbitrantur  , Apofto- 
los  Chriftl  non  ex  malitia  , nec  de  in- 
duftria  , fed  ex  animi  perturbatione  & 
ignorantia  peceafle  ? Aperte  iHis  Do- 
minus mortem  & refurredionem  fuam 
przdicebai  , & tamen  ipfi  , ut  Lucas 
ait  , non  intelligebant , quz  diccban-  ^ **• 
tur  : & credemus  nos  , poft  tot  adeo- 
que  magnas  turbas  excitatas  , difcipu- 
los  non  perturbatione  animi  , fed  ma- 
litia dubitafle  ? Nam  incredulitas  & du- 
ritia cordis  cujufmodi  ilU  ftierit  , Eu- 
angelifta  nobis  expofuit  , inquiens  , 
quia  his , qui  viderant  eum  refurrexilTe , 
non  crediderunt,  llli  porro  , qui  vide- 
rant , digni  omnino  erant  , quibus  fi- 
des haberetur  : fed  falli  poterant  ta- 
men. His  ergo  non  credentes  Apofto- 
li quidam  & multis  & incorruptis  te- 
ftibus,  duri  erant  , incredulique  etiam 
erant  t at  non  Deo  , fed  hominibus. 

Pertinaces  iuque  erant  adverfus  ho- 
mines , non  adverfus  Deum  & Chri- 
ftum  ejus  . Quocirca  Chrifti  difeipu- 
los  hzrefeos  inliinulare  , ftultitiz  eft 
manifcftz,  fi  ea,  quz  diximus  in  hz- 
refis finitione  conftituenda  , re£le  Se 
di£la  & confirmata  funt . Confirmatum 
eft  autem  multa  elle,  quz  concurrant  , 
ut  quifpiam  hzreticusconftituatur.  Pri- 
mum errorem  habeat  oportet . Dein- 


384 


Df  Lttohim  ujtt  tH  Scht/aji. 


df  ut  is  error  catholica;  vcriuti  con- 
trarius fit . Tertio  loco  certum  efle 
necelii;  crt  , at-iu;  expeditum  , erro- 
rem illum  veritati  catholica;  repugna- 
re . Quarto  errori  pertinaciam  adjun- 
gi , non  quamvis , led  qux  cum  certa 
Ecclcfii  regula  pugnet . Quinto  , ut  is 
error  fit  jx)rt  fuicepeam  l-ijci  pro!e(Tto- 
nem  in  illo , qui  Chrillo  fe  credere  pro- 
fitetur . 

Haftenus  Theologis  nofiris  attenua- 
te predeque  finivimus , quidnam  hxre- 
fis  fit , uiiue  illis  (latim  pcripicuum  fiat , 
quxiiam  fit  hzrctica  propofitio  . Nam 
in  mente  eadem  pronus  res  funt  , in 
voce  autem  vel  leripto  hxretica  pro- 
pofitio dicitur  , qux  hxrefim  int.rio- 
rem  enunciat  , illiufque  ell  ommno  fi- 
gnum . Quia  vero  1'olus  Deus  novit  8c 
corda,  & cogitata  filiorum  hominum  , 
nemo  mortalium  prolecto  pote  II  alte- 
rius habere  clare  cognitam  hxrefim  , 
& fatis  firme  conceptam  animo  atque 
comprehenfam  . Quamobrem  cum  vox 
feripturoque  ipmm , ac  extera  demum 
omnia  externa  ligna  fallacia  aliquan- 
do fint  , non  cft  facile  cenas  & con- 
flantes roimulas  Fidei  judicibus  expri- 
mere , ut  retle  atque  ex  ordine  vale- 
ant de  hxrefibus  jiiciicare  . Nam  Theo- 
logi quum  compertum  habuerint  , pro- 
pofitionem  aliquam  Fidei  catholicx  ef- 
fc  manit’cfle  contrariam  , Aibicribcnt 
forte  illico , hxrettcam  illam  efse  ; quo- 
niam interdum  de  rebus  ipfis  nude  po- 
litis ex  genere  naturaque  loquuntur  , 
& eas , quas  circumflantias  appellant  , 
qiundoque  aut  negligunt,  aut  certe  in 
judicum  fide  ac  diligentia  deponunt  . 
Itaque  fuo  fe  munere  probe  ftindos 
arbitrantur  , fi  unum  illud  explorave- 
rint, an  eiror,  cujus  ab  eis  nota  qux- 
ritur  , Fidei  aperte  adverfetur  . Cum 
autem  ad  hxrefim  perficiendam  eam  , 
qux  leg  bus  proferipta  & damnata  cft  , 
quxdam  aha  fint,  ut  diximus,  necel- 
laria  > non  videtur  efse  bene  conful- 
tum  multorum  infirmiuti  & innocen- 
tix  , nifi  fidei  ceiilores  iterum  atque 
iterum  admoneantur , ut  diligentilfime 
errantium  judicium  , ingenium  & ani- 
mum fludeant  indagare  , illudque  po- 
tiflimum  , an  eam  pertinaciam  habe- 
ant , qux  fupra  lludiole  nobis  & fcdu- 
1q  definita  eft  : quod  in  hac  re  vd  ma- 
xime F.cclefialtict  judicii  caiuo  ve  fa- 
tur . Nec  fatis  ell  ad  fentcntiam  de 
hxrefi  rite  jhlleque  ferendam  , hxrc- 
fim  ipllun  furpicione  attigilfc , fcd  com- 


prehenfione  quadam  opiB  eft  , ut  fine 
errore  dc  erroribus  judicetur  . Nifi  e- 
nim  illos  judex  quali  manu  teneat  , 
prxeeps  fere  erit  temerariumque  judi- 
cium . Quod  fi  in  caufa  fanguinis  id 
civiles  leges  prxfcripfere,  ut  probatio- 
nes cllcnt  luce  meridiana  clariores  : 
ecquid  fieri  oportet  ab  Hcclelix  judi- 
c bus  in  eis  caufis  decernendis , m qui- 
bus non  lolum  res , honor  , Usoi , vi. 
ta  hominis  unius  periclitatur , fcd  totius 
etiam  generis  ac  lamilix  prxclara  &;  fem- 
pitema  exillimatio  ? Age  ergo  nonnas 
prxllituamus  , quibus  Ecclefix  judi* 
CCS  tuto  lu  hxrefi  dijudicanda  uti  pof- 
fint. 


CAPUT  IX. 

trn , sd  quut  Tidti  ixttn» 
juditis  diriieud»  . 

PRima  formula  in  promptu  cft  , i- 
plius  contra  fe  errantis  tellimo- 
niuin  , quod  in  omni  foro  exploratum 
eft  admiiii  criminis  argumentum  , prx- 
fertim  fi  crimen  fuura  reus  fua  1'ponte 
& voluntate  teftificetur  . Tametfi  ea 
etiam  confcfilo  , quam  a reo  judex 
quxllione  ac  tormentis  exprimit  , fe- 
cundum leges  tum  civilcs  , tum  cano- 
nicas idonea  ell  ad  laciendam  in  ex- 
terno judicio  fidem  . Sed  de  toto  hoc 
& confelfionis  & quxftionis  genere  com- 
modius  non  a jurilperitis  folum  , ve- 
rum a quibuldam  etiam  optimis  viris 
familiatitcr  colloquentibus  , quam  ab 
ullis  Theologis  uUa  in  fchola  , di.pu- 
tatur . Nec  vero  quemp  am  velim  ia 
eum  fenfum  formutx  hujus  verba  in- 
teimretari , ut  reus  , qui  hairefis  for- 
talle  vim  . & naturam  nefeit  , hxre- 
fim ipfe  lit  luo  judicio  xftimaturus  , 
illun^ue  fecuturi  m fententia  judices  . 
Sed  ita  accipi  oportet  , ut  reus  cum 
fadlorum  atque  didlorum  fuorum , tum 
proprix  conicientix  atque  animi  teftis 
contra  fe  lit  j judices  ex  fadlis  , di- 
alis , mente  , ingenioque  illius  hxre- 
fim deprehendant , cujos  notionnn  an- 
te oculos  polium  halxre  in  omni  Fi- 
dei religtonifque  judicio  debent  . In 
hominem  prxeeptor  olim  meus  inci- 
dit , qui  vehementer  fe  ipfe  ailinna- 
ret  hxreticum  elTe  . Quid  ita  i ro- 
g^  . Cur  te  hxreticum  elTe  arbitra- 
ris ? Refpondit  fe  tenere  contra  Ca- 
tholicam fidem.  Hic  ille  ur»t  : An  tu 
credis  catholicam  fidem  miam  ell;  t 

h\i- 


Digitized  b,  , ‘O^ 


Liier  T>H0detu»uf.  Ctp.  Xt.  385 


Minime  geatium  , imuit  ille  : ideo 
eaun  me  nzreticum  exiliitro , hoc  eft  , 
errancmi  , 8c  a ventate  alienum , quia 
coatra  fidem  catholicam  lentio  . Jam 
praeceptor  rtlum  continere  non  valens , 
abi  llulte  , ait  s eo  enim  minus  hx- 
rcticus  es  , quo  magis  te  hxreticum 
opinaris . Sadva  quippe  res  eil , fi  tunc 
errare  te  fentis  , quum  Fidei  catholt- 
cx  repugnas.  Sic  hominis  ftultitia  ell 
non  tam  Theologix  rationibus  , quam 
prudcntix  manibus  comprehenfa  . Mi- 
ni etiam  ipfi  aliquando  contigit  , ut  a 
Judicibus  Fidei  errores  nelcio  quos 
denotandos  acciperem  : certe  hominis 
ejus  errores  , ut  pollea  comperi  , qui 
judicum  nec  julfii  , nec  accerfitu  ad 
tribunal  venerat  , led  lacerdotis  cujuf- 
dam  fuafu  , & confilio  , quem  pceni- 
tentix  adminillrum  habebat  . Sponte 
igitur  , fuoque  judicio  hxrefes  adver- 
(um  fe  plurimas  ( fic  cenicbat  ) ex- 
cipiente nourio,  prodidit  . Ad  me  er- 
go itum  ell  , ut  errorum  notas  ede- 
rem. Quos  ut  multos  , variofque  con- 
fpexi  , coepi  roecum  ipfe  attentius  co- 
^urc  , quifnam  eorum  audor  habe- 
ri poflet  . Quicunque  porro  is  elTet  , 
partim  ex  Arii  , partim  ex  Macedo- 
nii, partim  ex  Vvicleffi,  partim  exl.u- 
theri  fontibus  , quafi  quofdjm  dedu- 
xiffe  rivulos  viitebjtur  . Crederes  eunt 
aflidue  in  omnium  bxreticorum  leftio- 
oe  verlatum  . Quod  li  ulla  eflet  re- 
nim  confequentia  , & connexio  , crro- 
rumve  compofitio  , & coagmentatio 
aliqua,  mihi  quoque  inje&a  elTet  illa 
lulpicio  . Sed  cum  cernerem  , in  tan- 
ta errorum  copia  non  complexionem 
clle , non  vinculum  , infanix  hominis 
potius,  quam  hxrefeos  venit  in  men- 
tem . Nolui  itaque  de  erroribus  judi- 
care, nili  prius  auroris  ingenium  , & 
judicium  explorallem  . Ergo  judices 
rogo  , num  copia  fit  videndi  homi- 
nis . Ajunt  efle  : Nam  datus  erat  in 
cullodiam  , 8c  conjedus  in  carcerem  . 
vivitur  vinculis  , corara  producitur  , 
intueor  oculis  , animo  cemo  , video 
illum  parum  lana  ntente  efle  . Pericu- 
lum ex  relws  prxfeniibus  fcci  , quas 
longum  eflet  commemorare  : probavi 
ita  le  habere  rem  , ut  ante  ego  cogi- 
taram  . Vix  tamen  a judicum  animis 
opinionem  infixam  potui  divellere . ied 
vici  tandpt  , 8e  perfuafi  , atque  , ut 
erant  viri  boni  , dederunt  manus  , a- 
meniemque  l^nte  confeflum  , fuoque 
judicio  conviaum  , m pareniuin  oo- 


mum  cerebro  vacuum  quidem  , fed  o- 
mni  etiam  poena  vacuum  dimiferuiit  . 

Ac  de  his  nihil  ell  necefle  , ut  Theo- 
logi prxeipiant:  funt  tamen  ea  cogno- 
fcenda : pertinent  enim  ad  eum  ulum , 
quem  juris  prudentes  fune  e locis  eheo- 
logcis  habituri  , dc  qua  re  hoc  libro 
dilTcrimus . Reliaua  demceps  perfequa- 
mur;  nam  formula  hxc  tantum  attin- 
genda fuit. 

Alteram  Divus  Thomis  protulit  in  P !*• 
prima  parte,  Sc  in  priorem  ad  Corin- 
thios  epillolam  . Ea  ell  hujufmodi : Si 
error  fidei  contrarius  circa  ea  fic  , qux 
nullo  modo  ell  probabile  ab  erranti- 
bus ignorari,  qui  ad  fidem  catholicam 
certo  pertineant  , tunc  judices  tuto  de 
hxrefi  pronunciabunt  . Ut  II  , exempli 
caula  , homo  quivis  etiam  de  media 
plebe,  aut  neget  Chrillum  cruci  fulfi- 
xunx  , vere  mortuum  , vere  a mortuu 
excitjitum ; aut  aiat , fuperfluum  elle  Sc 
vanum  orare  pro  mortuis  , nullo  prx- 
mio  jullos  a Deo  affici , nullo  fuppliao 
improbos , & extera  fimilia . Item  fi  vir 
in  Idiola  Theologix  diu  multumque 
verfatus  contendat  , Spiritum  fandhin 
a Filio  non  procedere  , aut  Patrem  6c 
Filium  Spiritus  ejufdem  duo  efle  prin- 
cipia; aut  non  efle  tres  poenitcntix  par- 
tes ; aut  Chrillianis  nullo  modo  efle  li- 
citum cum  hollibus  belligerare  ■ aut  e> 

Eifeopum  non  efle  fuperiorem  fimplici 
icerdote  , aut  ciuicquam  ejufmodi  , 
quod  incredibile  eil  nefeire  Theologos 
ad  Ecclefix  communem  fidem  attinere  , 
prxfertim  fi  in  fchola,  ut  dixi,  perdhi 
le  fe  , ac  valde  exercuerunt  . Qua  m 
re  non  dubito , quandoque  a judicibus 
per  remiflionem  nimiam,  aut  mannam 
certe  ignorationem  erratum  . Nolo  e- 
nim  fulpicari.  Fidei  leges  per  gratiam 
elfe  aut  populi  furori , aut  potentium 
voluntati  oonceflu  . Fuerunt  ante  hos 
pailoos  dies  Theologi  quidam  habiti 
dodiflimi , in  iis  erroribus  deprehen- 
fi  : quos  & Lutheranorum  efle  proprios, 

& Ecclefix  communi  Fidei  adverlbs  , 
nemo  addubiure  poterat  , qui  vel  me- 
diocriter rebus  Theoloeicis  eflet  in- 
llrudlus  . Coa^i  funt  hxrefes  abjura- 
re, quafi  fufpe£li  de  hxcelibus  , non 
convidli . Cum  tamen , fi  hxc  non  di- 
co ad  rhythmicorum,  aut  mulicorum 
acerrimam  normam  , fed  ad  perpen- 
diculum communis  juris  , & vulgarem 
rationis  formulam  dirigerentur;  nullum 
facilius  erat  , procliviufque  judicium  . 
Turpe  fuit  autem  ea  dubkare  peritos  , 

B b qux 


385  Dc  Lt<efum  ufu  $n  Scholufl.  Dtfp. 


qujE  ne  nidici  qa’dem  dubiunt , nem- 
pe nullo  pa£to  rerifimile  fieri , ut  ho- 
mines in  earum  rerum,  quas  diu  mul- 
tumque tradaruni , ignoratione  verfen- 
tur . Ecquis  autirni  oredat , viros  theo- 
logiciflimos  ( lic  cenlebat  vulgus  ) ea- 
rum rerum  infcios  Sc  rudes , quae  Theo- 
logis univerfis  notae , & pervulgatz  funt  ? 
Erat  in  animo , quz  horum  Theologo- 
rum fuerint  errata , fubfcribere  : ut  in 
hac  quafi  imagine  & hujus  praefcriptio- 
III  s regula  lUullnor  appareret  , 8c  ad- 
monerentur quoque  futuri,  judices  , ut 
alieno  periculo  laperent  , neque  animi 
relaxationem  moU  tiem , clemoitiam, 
& mtfericordiam  efTe  arbitrarentur  . 
In  illis  nimirum  8f  reis  & juil'cibus  , 
ne  quod  pcrniciofum  exemplum  eflet 
proditum,  pert meldham  . <^uod  enim 
exemplo  Iit  , jure  fieri  putant  . Sed 
quoniam  jam  rei  ipfi  dcceflerunt , o- 
mnique  odio  carent  & invidia  , non 
ppuvi  ejufmodi  errores  traducendos  : 
quos  fi  conteftatos  & confignatos  e- 
dettm  ad  Cmipiternam  memoriam  tur- 
pitudinis, non  folum  m monuos  reos, 
fed  in  vivos  etiam  judices  viderer  male- 
dida  conferre  . Quamquam  forte  ibi 
timeo  , ubi  non  erat  timor  . Sed  u- 
tcunque  res  habeant  , jurifperitos  ad- 
monui , ne  in  animum  inducant  crede- 
rcp  nullos  elfe  pertinaces , nifi  qui  ju- 
dicum monitiones  przccptaque  defpe- 
xerlnt.  Ante  hominum  hortatus  illos  , 
crede  mihi  , vera  hzretiMnim  perti- 
nacia reperitur  , eorum  fcilicet  , qui 
minime  ignorant  , opiniones  fiias  con- 
tra fidem  Ecckfiz  venire  . Ipfa  vero 
omnium  fidelium  vox  , idemque  com- 
munis fenfus  , non  pro  una  monitione 
dico  , fed  pro  mdle  fuificit.  Quapro- 
ter  Ecclefiz  unam  vocem  qui  ipernit  ^ 
ic  multo  pertinacior  efl,  quam  fl  fex- 
centas  aut  Theologorum  , aut  judicum 
contempfiflet . Ac  de  fecunda  quidem 
regula  ha£lenus  . Tertiam  hanc  habe- 
bimus. 

Si  de  cujufpiam  errantis  pertinacia 
dubitant  judices  , duz  res  illis  fune 
accuratius  tranfigendz  : quarum  una 
Theologorum  propria  efl  , altera  cum 
Theologis  jurifperitorum  etiam  com- 
munis . Priorem  ergo  a Theologo  ju- 
rifpehtus  mutuabitur  , pofleriorem  au- 
tem fuo  fibi  jure  vindicabit  . Primum 
igitur  a fapicntillimis  Theologis  illud 
explicatum  , diffinituraque  habeant  ju- 
dices , an  error  , qui  in  judicium  ve- 
ftii-,  cim  fide  catholica  aperte  pu- 


gnet . Nam  una  ex  hac  parte  duplfciter 
hzrefeos  judicium  excludetur : vel  'quia 
incertum  efl , dogma  illi  errori  contra- 
rium catholicz  Fidei  veriutem  eSe  i 
vel  quia  repugnantia  erroris  ejufmodi, 
& catholica;  ventatis  obfcura  efl , & ia 
opinione  pofita . Ut  fi  , verbi  gratu  , 
oltm  negaret  quis  , epiflolam  ad  He- 
brzos  elfe  Pauli  , habeat  autem  pro 
certo  illam  effe  canonicam , & de  au- 
siore »i(lolz  quzflionem  moveat , noa 
de  auaoritate  s funt  Theologi  qui  fen- 
tiant , hzrefim  illam  efse  . Ego  vero  , 
nifi  Ecclefiz  definitio  obflaret  , non 
puto  , qui  exiflimem  Chrifli  fidem  ia 
nullo  extremo  verfari  difcriminc  , fi 
libri  canonici  aiklorem  nefciamus  j 
modo  fciamus  librum  efse  canonicum  . - 
Quocirca  five  Paulum  , five  Lucam  , 
feu  Bamabam  illius  epiltolz  audtorenr 
quifpiam  dixerit , fi  folida  ei  efl  fixa- 
que  & conflans  epiflolz  audlorius  , 
non  continuo  Chntli  fidem  evertet  . 
Cum  Igitur  tempore  D.  Hieronymi 
nondum  fuerit  explorate  cognitum  , 
an  Fidei  certa  veritas  fit  , Paulum  il- 
hun  ad  Hebr.  epiflolam  fcripfille  , fi- 
error  adverfus  ad  tribunal  Eidei  tunc 
referretur  , criminis  fortafle  quidem 
judicium  fuifTet  , fed  hzrefeos  judi- 
cium non  fuiffet . Item  , Dei  auxilio' 
peculiari  nos  ^ere  , ut  ficut  opmet  , 
credere , fperare , diligereque  poflimus , 
Fidei  dogma  efl  longe  certilfimum  . 
Qui  inficiabuntur  , nullos  efle  habitus 
fpei  & charitatis  infiifos  , illi  drama- 
ti huic , ut  quidam  fentiunt  j repugna- 
bunt ; led  quia  ea  pugna , tametfi  val- 
de probabiliter  apparet  , non  tamen  efl 
manifella  ratione  comprehaifa  , eorum 
hominum  error  notandus  efl  , tmneritas 
Sc  impudentu  notanda  : haerefis  ne 
fufpicanda  quidem  imee  ticn  Concilii 
Tndentini  lucreta  . Qui  locus  , nullo 
etiam  commemorante  , fidei  cenlbret 
admonet , ut  id  mutui , quod  a Theo-' 
logis  funt  necefiiu-io  accepturi , non  t 
quibufvis  accipiant , fed  ab  eruditis , 
expertis  , exercitis  . Qui  fcilicet  cum 
exploratum  habeant , quinam  ex  Theo- 
logiz  lociscerd  ac  fiimi  fint^  qui  con- 
tra probabiles  & non  necefiarii , tum 
argumentorum  Thelogicorum  frequen- 
ti atque  expedito  utu  facile  quofeun- 
que  errores  deprehendant  , qui  Fi- 
dei catholicz  dilucide  refragentur  . 
Altera  erat  res  , ut  judices  dii  gen- 
tem navent  operam  , quo  illis  errantis 
pertinacia  pacefeat  . Quz  fi  in  dubium 

for- 


Liher  DuoJecimut.  Cap.  X.  3S7 


fortadc  vertitur,  Sc  nequ:  ex  ance  aut 
«li^is  aut  fadlis  , neque  ex  errantium 
ftatu  , condicione  ingenio  colligi- 
tur , non  alia  eam  ratione  melius  de- 
prehendent, quam  fi  erranti  certum  fi- 
gnum  catholica;  ejus  veritatis  ollen- 
danc , cui  error  illius  contradicit  . Ut 
fi  proferatur  apertius  aliquis  feriptura; 
locus  , aut  definitio  legitimi  concilii 
generalis  , aut  decretum  conftans  A- 
pollolicx  fedis , aut  una  quxlibec  alia 
ceru  nota  earum  , quibus  & cacbolicx 
Si  f,rt,  im-  veritates , & contrarix  omnino  hxrcfes 
ttrfrrtMiui*  dijudica.icur . Quod  fi  hifce  figms  no- 
ift  ftmttnt.  tifque  prolatis  lUe  celTent  , i^umcn- 
tum  erit  ignorancix  probabiliflimum  : 
^ repugnaverit , argumentum  erit  per- 
ttUni  ‘im  ttnacix  certiflimum  : prxferiim  fi  nec 
rmir.  i,  im-  ingenii  nec  dodtrinx  expers  fit . Nara 
nf.&cmni.  fi  jjjeo  rudis  & imperitus  ell  , ut  ha- 
rerum  intelligenciam  oullo  modo 
j.  i habere  polfit,  equidem  nullam  cerum 

& regulam  prxfcriptionemque  conftantem 
impiffrmm  exprimerem  , ut  hominis  ejufceraodi 
Psttinacia  innotefeeret  . Certe  fi  qua 
« ell  craila  pinguique  minerva  deferiben- 
yiii  da  formula,  ea  erit  fcncentia  Hcclefix 

itmmit , bk  communis  , fideliumque  coiifenfus  & 
confpiratio  eadem  : quibus  fi  ille  ad- 
iinjtumt,  ygrfgjjjf  ^ etiam  cum  videt  contra 
fe  venire  omnes,  pertinax  atque  adeo 
hxrecicus  exillimaDitur  . Nec  necelTe 
erit  tamen  orbem  omnium  peragrare 
, terrarum  , & fingulorum  fidelium  ro- 

gare fencenciam  . Nam  qux  fit  fidelium 
fingulorum , neque  arte  aliqiu , nec  di- 
ligentia & inquifitione  perpenditur  , 
fed  quodam  quali  prudentix  fenlu  ju- 
dicatur . Quemadmodum  enim  fi  quif- 
piam  neget  omnem  ignem  calefacere  , 
non  ell  opus,  ut  contumax  in  naturam 
habeatur  , propofitionem  illam  genera- 
lem indudlione  & demonllratione  fin- 
gulorum ignium,  fed  fignificatione  po- 
tius & ratione  declarare  ; cum  quibuf- 
dam  demonllratis  , eadem  fit  de  exte- 
ris ratio  : fic  in  fidem  Hcclefix  ille  e- 
rit  pertinax  , qui  fux  provincix  aut  ci- 
vitatis fidelibus  univerfis  in  Fidei  fen- 
tentia  repugnaverit . 

* Sed  hxc  relinquamus  , idque  largia» 
mur  inertix  noltrx  : inepu  enim  fu- 
mus , ut  hebetes  ac  rudes  ad  regulam 
& lineam  exigamus . Hxc  vero  omnia , 
qux  in  hac  pollrema  conllituenda  re- 
{^la  diximus  , fi  ad  vulgans  pruden- 
tix rationem  dirigas  , redia  forufle  e- 
runt  : fin  perpendere  ad  cxadlioris  di- 
feiplinx  prxeepta  velis , reperientur  qux- 


dam  fortalTe  non  redia  . Qiid  enim  in 
tam  inxquabili  & rerum  & ingeniorum 
varietate  prxfcnbere  nos  polTumus , quou 
xquabile  inter  omnes  & unum  omnibus 
elTe  queat  ? prxfertim  cum  id  genus 
caufx  propemodum  conje^rales  fint  , 
in  quibus  judices,  indiciis  quibufdam 
atque  velligiis  in  ipfa  penetrare  homi- 
num corda  pertentant  , qux  fi  cogno- 
fcerent , non  egerent  perpendiculis , non 
normis , non  regulis  . ^id  igitur  hx- 
refis  fit , qux  hxretica  ^opontio , qua 
demum  via  ac  ratione  utrique  8c  theo- 
logo & jurifpcrito  internolcenda  , mihi 
]am  fatis  fuperque  dixifie  videor. 

CAPUT  X, 

Dt  prtfmlitlmt  trrtiu»  , fmpiinti  hirtjim  , 
pimrHm  Murium  tffmfivM,  ($•  nrru- 
ruriMy  ^ fcMnjMitfM . 

DHinceps , ut  erat  propofitum  , de 
propofitione  erronea  videamus  . 
Cujus  notio  ac  definitio  non  eaoem  o- 
mnibus , fed  fua  cuique  ell : ut  hic  et- 
iam verum  id  efle  comprobes  , Quot 
homines  , tot  fententix  . Illud  autem 
in  primis  definitum  & conllitutum 
fit,  propofitionem  erroneam  ab  hxre- 
tica non  cogitatione  modo  , fed  re  et- 
iam feparan  . Non  enim  , ut  quidam 
exillimant  , concilium  Conllantienfe  , 
unde  varia  illa  errorum  genera  aace- 
pimiis  , propofitionem  erroneam  ufur- 
pat  in  fignificatione  generali  , ut  erro- 
ris hxretici  & exterorum  genus  com- 
mune fit  , qux  videtur  elie  eius  no- 
minis propria  fignificatio  . Ecquis  enim 
credat  , quicquam  aliud  efie  propofi- 
tionem erroneam  , quam  errorem  f Sed 
concilium , ut  dixi  , ab  hac  ufurpatio- 
nc  longe  abell  : id  quod  llatim  pla- 
num laciam  , fi  verba  patrum  adlcri- 
bam.  Compertum  ell  , inquiunt  , ex 
prxfatis  articulis  plures  clfe  notorie 
nxreticos  , alios  non  catholicos  fed 
erroneos  , alios  fcandalofos  , quofdam 
piarum  aurium  oflcnfivos  , nonnullos 
temerarios  . Qux  forma  fermonis  cllet 
& falfa  & ablurda,  fi  propofitio  erro- 
nea pro  quocunque  errore  communi- 
ter lumeretur  . Ta,m  .cnjm  redle  quoque 
dici  polTet  , poil  multas  argumentatio- 
nes enumeratas  , in  his  qiufdam  efle 
fyllogifmos  , quafdam  indufliones  , 
quafJam  argumentationes  : quod  quam 
ut  ineptum  , nemo  ell , qui  non  intelli- 
gat  . Sine  dubio  iaiiur  erronea  pro- 
B o » po- 


388'  De  iMorHm' ufm 

poAcio  ab  hzrctica  fccermcur , non  tan- 
i]iiain  genus  ab  ipecie,  quod  eflet  dif- 
crimen  rationis  > fed  tanquam  una 
erroris  fpecies  ab  altera  : que  vera  re- 
nim,  non  modo  vocabulorum  , dillin* 
Aio  ell. 

Illud  deinde  conAituere  debemus  , 
quod  prius  forfan  diAum  oportuit , fed 
lioArina  fera  non  eft  reprehendenda  , 
]trxfertim  fi  in  opportunum  tempus  re- 
fervata  fit  : ConAituendum  ergo  , ca- 
tholicas veritates  non  fingulari  modo  , 
Ad  bipartito  r:periri  . Quzdam  enim 
fiint  catholice  veritates , qux  ita  ad  fi- 
dem pertinent  , ut  his  lublatis  , fides 
quoque  ipfa  tollatur.  CJuas  nos  ufu  fre- 
quenti , non  folum  catholicas  , fed  Fi- 
dei veritates  appellavimus.  Aliz  verita- 
tes funt  etiam  iplx  catholicz  & univer- 
fales,  nempe  quas  umverfa  ecclefia  te- 
net, quibus  licet  everfis  fides  quatitur , 
fed  non  evertitur  umen  . Atque  tn  hu- 
jufmodi  veritatum  contrariis  erroribus 
fupra  dixi  fidem  obfcurari , non  extin- 
gui  , infirmari  , non  perire  . Has  ego 
nunquam  Fidei  veritates  cenfui  vocan- 
das, quamvis  doAnnz  Chrillianx  ve- 
ritates fint : Speciales  orationes  applica- 
tas uni  perfonx  per  prxlatos  vel  rcli- 
giofos  plus  prodeue  eidem  , quam  ge- 
nerales j Fratres  non  teneri  labore  ma- 
nuum viAum  quxrere  , fed  licere  eis 
Clfe  mendicos  : & complures  alias  fi- 
miles  propofitiones , quis  omnes  catho- 
lici veras  eAc  fine  dubio  exiAimant  , 
tdeoque  veritates  cathohex  vocari  pof- 
funt , atque  etiam  debent . Qux  igitur 
propofitiones  hujus  pollerioris  generis 
veritatibus  contradicent , eas  equidem 
erroneas  appello:  qux  quoniam  doAri- 
nx  catholicx  a-lverfantur  , errores  funt 
hxrefi  proximi , hatrefes  non  funt . Ncc 
noAro  more  nos  ita  loquimur  , fed  eA 
etiam  hoc  m more  pofitum  fermon^ue 
majortim,  ut  oomen  gen.ris  fpectei  il- 
li abfoluK  tribuant , qux  cA  m eo  ge- 
nere imperfeAiAima  . Sic  AriAoteles 
in  prxdicameniis  difpofitioncm  fejun- 
xit  ab  habitu,  cum  tamen  difpofitio  a- 
lias  habitus  ipfius  genus  fit . Virtus  quip- 
pe, quam  habitum  clfe  nemo  eA  qui 
neAhat,  difpofitm  eA  perteAi  ad  opti- 
mum. Ac  ne  plura  exempla,  qux  lunt 
prope  innumera  , referamus  , illud  eA 
pafiim  vulgi  etiam  ore  contritum,  quo 
animalis  vocem,  cum  omnium  .'iniman- 
twm  communis  fit  , interdum  pro  his 
folum  accipiunt , in  quibus  nihil  nliud , 
quam.^is  aniountis  apparet  . A qua 


in  Sch*l^.  D/fp. 

confuetudine  ne  Paulus  quidem  abhor- 
ruit, quum  animalem  hominem  dixit 
quafi  brutum  expertemque  rationis.  Pa- 
tres item  concilii  ConAantienfis  hoc 
fenfu  videntur  efie  locuti  , fi  decurate 
eorum  voces  expendamus  . l£'x  quibas 
facile  intelligimus , erroneas  propofitio- 
nes contra  catholicas  fuille  divifas,  6c 
inferiore  quoiLm  gradu  , quam  hxre- 
ticas , fume  locatas . Error  itaque , qui 
& minus  quiddam  quam  aperta  hxre- 
fis,  & catholicx  doArinx  tamen  con- 
trarius cA,  propofitio  erronea  vocatur . 
Theologi  (knique  modcAiores  , quum 
in  dilpuiationibus  fuis  quicquam  lanx 
doArinx  adverfum  hxreticum  appella- 
rt  non  audent , temperato  vocabulo  er- 
roneum e&  confirmant  . Quum  vero 
in  hunc  fenfum  & vulgari  confuetudi- 
ne alliciar  , & compellar  majore  Phi- 
lofophix  ratione  , facile  me  patior  in 
cum  adduci  , libenterque  in  co  cupio 
retineri . 

EA  8e  propofitionis  erronex  alius  i- 
tem  gradus  . Qpum  enim  vetitas  ali- 
qua , fapientum  quidem  opinione  vehe- 
menti , fidei  verit.-is  eA  , fed  non  eA 
plane  ab  ecclefia  definita  , ncc  certo 
argumento  demonArata  5 tunc  veritati 
illi  adverfari  non  eA  hxreticum  , fed 
erroneum.  Videlicet  hxrdis  , quemaa- 
modum  fupra  diximus  , a voluntate 
quoou:  errantium  pendet  , nedum  ab 
inteluAu . Error  autem  , ficut  & falfi- 
tas , e rebus  ipfis  figni ficatis  perpendi- 
tur , nulla  aAerentis  habita  ratione . I- 
ta  licet  veritas  illa  ad  fidem  fuapte 
natura  pertineat  , quia  tamen  nec  hoc 
certum  nec  expeditum  eA  , hxretica 
pertinacia  abeA  , error  gravis  & peri- 
culofus  non  abeA.  Similiter  & propo- 
fitio erronea  tertio  quodam  gradu  vo- 
cari potell,  qux  certx  veritati  catho- 
licx fidei  adverfatur  , non  manifcAe 
quidem  , fed  fapientum  omnium  longe 
probabili  ac  ferme  neceffaria  fententia  . 
EjUs  quippe  erratio  gravis  eA , qui  hoc 
defendit  contumaciter , quod  viri  omnes 
doAi  ientiunt  periculum  grande  catho- 
licx fidei  conflare.  Quicunque  ergo  vd 
doArinam  fidet  appendicem  liquido  e- 
vertit  , vel  fidem  ipfam  in  mferimen 
adducit , vehementer  ille  fane  in  Chri- 
Aiana  dtfciplina  errat  , atque  adeo  ejus 
diAa  jure  appellantur  erronea  . Verum 
de  erronea  propofitione  plus  quam  fa- 
tis diAum  eA. 

Propofitio  vero  fapiens  hxrefim  a 
quibuAlam  definitur  ca , qux  in  Agni- 

fica- 


by  G* 


..  f *. 

«.  I. 

tr 


Uiet  DuoiUdtmH.  Cap.  X.  389 


fimione  , qiutn'  verba  prima  facie  o- 
fiendunc  , {enfum  habet  bxreiicum  , 
quamvis  pie  incdle^  fenlum  aliquem 
habeat  verum : ut  1’unt , inquiunt , illz 
proportiones  , Pater  ell  major  Filio 
Chriflus  elt  creatura  , Tres  funt  dii . 
Qjz  definitio  nec  vo^uli  poteffatem 
exprimit  , nec  rei  diffinttz  vim  natu- 
ramque declarat , nec  mutuo  nexu  cum 
lUa  elf  copulata  . Quis  enim  dubitet  , 
illam  prof«fitionem  , Ridiculum  eil  , 
Euchariflix  facramentum  folenni  ritu 
per  vias  publicas  circtinferre  , Luthe- 
ranorum  mtrefim  lapere , qua  negant  in 
F.uchariflia  corpus  Chrilfi  verum  con- 
tineri ? Et  tamen  in  nullo  pio  fenfu  ve- 
ra eft  • Hujurmodi  propofitiones  mul- 
tas in  Erafmo,  Joanne  Carione  , alitf- 
que  quibufdam  hujus  feculi  feriptori- 
bus  palCm  leges,  qu*  nec  apertas  hx- 
refes  prx  fe  hrant,  nec  fanum  aliquem 
habeant  fenfum  : fed  quia  hxrefeos  fa- 
porem  quendam  & odorem  referunt  , 
merito  eas  quidem  dicimus  hxrefim  fa- 
pere » qui  vero  illas  proterunt , hos  hx- 
reticorum  & faporem  habere  , & profer- 
re odorem  . Nec  exempla  illa  placent  , 
quibus  hi  luam  dehiiitionem  illuflrant. 
Veriora  equidem  exempla  delibro  , & 
magis  ad  rem  , de  qua  agitur  , accom- 
modata : quamvis  in  hoc  genere  nihil 
ab  iis  requirendum  cfl  , qui  omnes  i- 
llqs  propofitionum  gradus  permixtos 
efle  ac  contulos  opinantur  . Sed  primum 
exemplum  a Joannis  Euan»elto  ,ChriAi- 
que  dodhina  furaptum  eft . Quod  vero 
Chrilli  dodhina  & Euangelium  hxre- 
fim lapiat  , feribere  ego  non  auderem. 
Illud  fecundum  exemplum  congruens 
atque  aptum  efl , fi  eis  alTentimur  qui 
exiflimant , illam  orationem  , Chrifms 
eft  creatura  , fimpliciter  veram  efle  , 
fed  eam  Theologos  refutafle  , quod  fx- 
torein  quendam  ab  Ano  contraxerit. 
In  quam  fententiam  Divus  Thomas 
multa  dixit  . Ac  Sophrontus  in  lexta 
fynodo  plane  fatetur  , Chriftum  crea- 
nim  & increatum  , idmque  m ?.  libro 
‘tt/r.  Joannes  Damalcenus  . Sed  & Hierony- 
mus creaturx  nomen  in  Chrifto  non 
horret . Ego  vero  femper  habui  perfua- 
Aim  , enunciationem  illam  & fimplici- 
ter  f^am  efle,  & catholicx  Fidei  ab- 
iblute  contrariam  . Eft  enim  in  crea- 
turx voce  negatio  intus  inclofa  , qux 
Chrifti  fuppofito  abfolute  divinitatem 
tollit . Nam  qui  dicit  rem  aliquam  fia- 
dlam  ex  nihilo  , is  necat  eam  de  fub- 
ftantia  generantis  extitllTc  : hoc  enim 


diferimine  id  quod  vere  &:  proprie  fa- 
dum  eft  , ab  eo  , quod  vere  & proprie 
eft  genitum , leparatur  . Quemadmodum 
igitur  illud  , Chriflus  coepit  efle  , tidei 
adverfum  eft  , quoniam  inde  perfpicua 
argumentatione  tcquicur  , filium  Dei  ef- 
fe  capille  , atque  adeo  aliquando  non 
fuiffci  fic  & illud  , Chriflus  fadlus  eft 
ex  nihilo  , fidei  quoque  adverfttur  , 
quod  implicite  filius  Dei  de  natura  e- 
jus  , a quo  extitit  , efle  negatur  . Sive 
Igitur  incipere  , live  fadlum  efle  , feu 
elfe  creaturam  , de  filio  Dei  vere  e- 
nunciari  non  poflunt  , quoniam  inficia- 
tionem  abditam  & latentem  continent  , 
ux  a Fdio  Dei  , pro  quo  nomen  Chri- 
i accipitur  , vel  Mrpetuum  efle  , vel 
efle  3 patre  depellat.  Itaque  , ut  mea 
fen  opinio  , propofitiones  illx  , ac  cx- 
terx  ejufmodi  non  tanquam  lapientes 
hxrefim  , fed  unquam  hxreticx  a Ni- 
cxnis  patribus  funt  damnatx  . At  pro- 
pofitionem  hxreticam  & fapientem  hx- 
refim  eandem  efle  , mihi  quidem  non 
fit  veroliraile  . Stultus  nempe  habere- 
tur is  , qui  quam  rem  vinum  efle  con- 
flaret , hanc  vinum  fapere  , nili  per  jo- 
cum & ridiculum  , diceret  . Jam  pa- 
trem & filium  & Ipirittim  fandum  tres 
Deos  efle  , cum  fide  aperte  pugnat  . 
Nam  fenfus  ille  , qui  pius  dicitur.  Im- 
pius eft.  rari  certe  ratione  illa  propo- 
fitio  , Deitas  eft  crucifixa  , hxrelim  fa- 
pere diceretur  > quam  tamen  , ut  hx- 
reticam manifellc , quinu  fyn^us  con- 
demnavit . Illa  item  , Eflentia  generat 
eflentiam  , in  gradu  fapientiiim  hxre- 
fim locaretur  , quam  in  lixreticarum 
numero  poni  oportere  , Concilium  La- 
teranenfe  definit  . Quid  illx  ? Eflentia 
divina  non  eft  perfona  patris  , In  tri- 
bus perfonis  tres  funt  Deiuces  , alix- 
que  plures  hujufcemodi  . quas  tn  fen- 
ili novitio  , & nuper  a fe  excogitato  , 
quidam  veras  efle  dixerunt  . Sane  nihil 
tam  abfurdum  dici  aut  excogitari  pot- 
ent, quod  in  fenfum  aliquem  fidum  fi 
detorqueas , verum  non  fit  , ac  rationi 
tum  numanx  , tum  divinx  confenu- 
neum . Ssd  confentancum  non  eft  , fen- 
fa  ejuUnodi  commentitia  , ab  ufuque 
fandorum  & ecclefix  aliena  , pia  nun- 
cupare , & homines  futiles  .talium  fen- 
forutn  excogitatione  defendere  . Ego 
certe,  ut  quod  fentk)  loquar  , harum 
propofitionum  audores  nihil  minus  , 
quam  hxreticorum  faporem  habuifle  ar- 
bitror. Sed  fi  in  eis  aliquem  meo  w- 
ftu  percipio , mlcitix  fapor  «Ile  eft  , 
]i  b j non 


350  t>e  Lomum  hJh  in  Schol^.  Difp. 


Bon  h»refeos . Qijum  vero  loquen<U 
vim  , & confuetudinem  verborum  te- 
neo , propofitiones  iplu , de  quibus  lo- 
quimur , non  fapientes  hacreum  dico  , 
(ki  ?idei  manifelte  contrarias.  Sermo- 
nes porro  idos  per  metaphoram  figu- 
ratos , confiderata  intelligentia  magis 
percipere  pofliimus  , quam  circumlcri- 
pta  definitione  explicare . Quamobrem , 
quid  hzrefim  fapiat,  quid  non  lapiat  , 
non  tam  finitione  , argumentatione 
fpeculatricis  difciplinz , quam  lenfuquo- 
«lam,  gulhique  prudentia  judicatur . Vi- 
deas hominem  in  Lutheranorum  dogma- 
tis expugnandis , & intcmofcenda  men- 
te exercitatum , qui  , ut  canes  venati- 
ci , in  libro  quem  legendum  fulieipic  , 
harefes  odore  quodam  fufpicionis  quam 
higaciflime  pervefliget  , ejufque  libri 
audorem  corruptum  efle  , acutinime 
fenciat.  Leget  eum  I brum  fbrtaTle  ali- 
us ftipes  line  fenlu  , qui  nihil  omnino 
indagare , nihil  olfacere , mhil  ne  fufpi- 
cione  quidem  poOit  accingere  . Qpales 
funt  hodie  non  pauci  , qui  Bapcilbm 
tremenfera , Henricum  Harph.  Joannem 
Tauierum,  aliofque  hujus  farina  audo- 
res  quotidie  habentes  in  manibus  , quo- 
tidie in  ore , eorum  errata  tamen , men- 
tem , animum  non  odore  ullo  , non  ve- . 
digiis  , non  fapore  capiunt . Videlicet 
abiiulic  Dominus  a Juda  , 8c  Hierufa- 
lem  judicem,  & prophetam  , & ario- 
lum  , 8c  fenem  , fapiemem  de  archi- 
tedis  , & prudentem , non  folum  clo- 
ouii  mylhci , fed  harefis  occulta  diju- 
oicanda  . C^idni  muci  fint  canes  . & 
latrare  non  valeant  , quibus  ad  invclfi- 
gamium  nulla  jam  eft  fagacicas  narium  f 
Et  cum  tot  lignis  lupi  declarent  , qui 
lint  ac  velint , quid  quarant  ac  defide- 
renc  , canes  tamen  fere  dupor  oppref- 
fit , ^dores  vero  cacutiunt  , & obfur- 
delcunc  nefeio  quo  modo  , ut  nec  ea, 
qua  a viris  lagacibus  monentur  , audi- . 
anc , neque  ea , qua  a lupis  geruntur , 
videant:  nili  forte  omnes  3;  padores, 
& canes  dupidi  timore  obmutuerunt. 
Atqui  unde  libet  dupidicas  accidat  , ad 
ecclefia  perniciem  idem  cd  . Securi  e- 
nnn  jam  ferunt  viri  improbi  non  mo- 
do ad  aurem  admovere  fermonem  , qui 
ut  cancer  ferpat , fed  patentius  vene- 
num fpargere , atque  evomere  virus  pe- 
dilentidimum  erroris  fui : quod  fi  mens 
non  lava  fuillet , etiam  occultum  , at- 
que in  venis  inclufum  a fano  humore 
fcewni,  & internofei  tam  poterat  , ad- 
hibiu  diligentia  , 6;  cura  , gravique  , 


& acri  judicio.,  quam  poted  color  al  ■ 
bus  a nigro,  aut  dulcis  fapor  ab  ama- 
ro didingui.  S;d  non  ed  hujus  loci, 
ecclefia  calamitatem  deplorare  . Nunc 
enim  id  folum  agitur  , propofitionum 
lapores  magis  Icn  ciendi  , 8e  gudandi 
viribus  difeernendos  , quam  l^culan- 
di.  CauLi  quippe  hos  , non  natura  di- 
dinguic.  Itaque  non  prareepus  , & re- 
gulis, fed  prudentia  , & fjgacuate  di- 
judicantur . Expediam  brevi  rem  hanc  , 
& planam  exemplo  uno  faciam . Leges 
diam  propolitionem  , Pater  major  me 
ed , in  Euangelio  . Habes  illius  do&ri- 
na  audlorem  cognitum,  8e  perfpedhim: 
antecedentia,  & confequentia  in  Euan- 
gelio verba  diligenter  attendis  , cius 
domina  principia  reliqua  memoria  te- 
nes. Jam  expenere  , nifi  habes  humo- 
re aliquo  mjlo  afiedlum  guftum,  pro- 
podeionem  illam,  P.icer  mapr  me  cd  , 
non  harefim  tibi  fapere  , Icd  modedi- 
am.  Legebat  eandem  in  Arianorum  li- 
bris Achanalius  , audlores  incus , & in 
cute  noverat  i Anana  dilciplina  cau- 
las & effeifb,  principia  8c  connexa  per- 
fpexerat  j & qua  in  Euangelio  Chridi 
dulcis  erat  fupkr  mei  & favum  , eadem 
propolitio  in  Arii  .libros  transiifa  la- 
pieb.c  harclim,  eratque  ejus  gudui  vel 
amari  dima  . Atque  ut  idem  vinum  ex 
vafc  uno  fapix  picem  , ex  altero  non 
fapit  , & res  eadem  illud  olet,  unde 
lic  , e cceno  male  , ex  arcula  muliebri 
bene  s lic  una  & eadem  oratio  ex  uno 
corde  , & ore  odorem  fpirac  jucundif- 
limum , ex  altero  tecerrimum  i cx  uno 
faporem  fuavem  fervat  , ex  altero  in- 
fuavem  . Quenaadmodum  etiam  vide- 
mus , aquam  e radicibus  & canalibus  , 
per  quas  tranlLc,  aliud  atque  aliud  8c 
olere , 3e  lapere  . Non  itaque  e rerum 
ipfaruro,  orationumque  natura  fapor  , 
odorve  omnis  exidimandus  ed  , fed 
tum  res  , tum  orationes  ipfz  a venis 
aliquando  , 8c  viis  , per  quas  perme- 
ant , Idpqrem  , & odorem  accipiunt. 
Saporem  igitur  propolittonum  , ut  di- 
xi , non  tam  fdencia  , quam  pruden- 
tia dijudicat . Quocirca  qua  propoli- 
tio haredm  fapiat,  qua  contra  non  fa- 
piac , non  Themogi  quivis , fed  pruden- 
tes loliun  , atque  experientes  poterunt 
judicare . 

Idem  vero  de  propqfiiione  mile  fo- 
nante , feu  piarum  aurium  ofFimliva  di- 
xerim . Ed  enim  , ut  lingua , narium- 
que , ita  8c  aurium  judicium  fuum , ab- 
lurdos,  Sc  abhorrentes  fonos  rerpuen- 

tium . 


Libtr  DHoaeamHs.  Gap.  X,  391 


tium.  Quemidmodum  autem  non  fo- 
lum  res  falfx  , atque  perablurdx  , fcd 
graves  quoque  > ac  ver*  lencentiz  in- 
conditis verbis  elatx  offendunt  aures, 
acres  prxicrtim  , & acutas  j fic  Theo- 
logorum aures  teretes  , 8f  religiofx 
non  a lententiis  modo  falfis  , & hz- 
reticis  , ted  ab  iis  etiam  abhorrent  , 
quas  intcll  gentt  judicio  percipiunt  ma- 
le , atque  abiurde  lonare  , quamvis 
nullam  in  eis  falfitatem  hzrcfcos  de- 
prehendant , Dupliciter  ergo  de  pro- 
pofitione  male  forunte  loqui  pofliimusi 
uno  modo  generaliter , quo  omnis  pro- 
pqlitio  Fidei  contraria  fidelium  aures 
offendit  , eoque  mag  s , quo  apertius 
illam  vident  Fidei  catholicx  efle  con- 
trariam . Alio  modo  l'pec<aliter  , quo 
gradum  quendam  propofitionum  con- 
Itituimus  ab  illo  hzreticarum  liipremo 
dillantem  . Qua  ratione  eas  proprie 
male  ,fonantes  propofitiones  Sc  pia- 
rum aurium  oflenfivas  dicim  is  , in  qui- 
bus nullus  error  Fidei  advcrius  mani- 
felte  notari  potefl  , fed  abibnum  ne- 
Icio  quid , atque  abfurdum  , quod  in- 
dignum efle  piis  , & religiofis  auribus 
videatur  . Enimvero  in  hilce  abfon  s , 
& abfurdis  propofitionibus  dtlcerncn- 
dis , nollem  equidem  imperito  , atque 
imprudenti  vulgo  aures  dedere  , qua- 
rum eft  judicium  pinguifltmum  . ^ne 
quanquam  nonnullis  in  rebus  , qux  fi- 
delium omnium  Icilicet  communes  funt  , 
judicium  retium  adeo  dotlis  , atque 
indotlis  ell  & promi  fcue  , & commu- 
niter 3 fide  datum  , ut  qux  propofi- 
tiones vulgi  opinione  male  lonantes 
habentur  , intelligentium  quoque  judi- 
cio male  fonantes  fere  fint : at  promi- 
fcuum  vulgus  auditum  plerumque  he- 
betiorem habet  , interdum  etiam  tene- 
riorem, quam  opus  eft;  & multa  fi- 
p:  tum  auribus  accipit  , tum  animo 
fert , qux  tritx , atque  intelligentes  au- 
res afpemantur  : quzdam  contra  refu- 
tat quafi  ablona,  qux  Theologos  peri- 
tos, & lapientes  non  modo  non  bcef- 
funt  , led  nc  movent  quidem : Theolo- 
gos , inquam  , peritos  , & fapientes . 
Nam  in  quibuldam  aurium  fenfus  fafti- 
diofiflimus  eft , in  quibufdam  etiam  fu- 
perbiflimus  . ^la  I8itur  vel  Theologi 
quidam  nonnulla  refpuunt  , qux  aures 
clementes  , & modeftas  minime  offen- 
dunt ; neceflarium  eft  , fi  res  has  re- 
& fapienter  dijudicare  volumus  , 
aurium  habere  fenlum  politum  , ter- 
fum  , fubtilcm  , prudentem  . fi 


propofiiimiim  ablbnamm  , conlbna- 
rumque  judicium  Ecclefia  in  vulgi  au- 
ribus collocaflet  , illam  certe  propo- 
fitionem  , Beata  Virgo  peccatum  ori- 
ginis a primo  parente  contraxit  , nu- 
le  fonare  , & pias  aures  offendere  ju- 
dicaremus . Illa  enim  audita  , vulgus 
fine  dubio  perllringitur  , percutitur  , 
torquetur  . At  piarum  aurium  offenfio 
crimen  eft  . Id  autem  in  crimine  po- 
nere, quod  Ecclefia  ab  omni  alienum 
crimine  cenfuit  , temerarii  inlblentix 
eft.  Euangelii  item  verba  quxdam,  fi 
turba  nobis  lex  eft  , male  lonantta  fu- 
ifVent,  & piarum  etiam  aurium  otfen- 
fiva  . Turbis  quippe  aliauando  Domi- 
nus vocibus  ambiguis  , onlcurilque  tur- 
bavit. Quin  infig^niter,  atque  afpere  un 
fcipulorum  quandoque  teneras  auricu- 
las per^Iit  : nara  1’harifioran  aures 
mordaci  lolebat  radere  verbo  . Phari- 
fxi , audito  Chrifti  verbo  , fcandaliza- 
bintur:  plerifque  difcipul  s durus  erat 
illius  fermo  : turbis  habere  dxnoniura 
videbitur . Nec  eft  amb  guum  hoc  tem- 
txjre  elfe  Pharifzos  quoldam  , efle  fto- 
lidam  turbam  , & multitudinem  falfis 
opin  onibus  obtufam  , certos  dsmum 
elVe  difcipulos  , quibus  eft  fermo  veri- 
tatis durifliraus  . Hi  , fi  abufiis  repre- 
hendas , QUI  in  imaginibus  &:  colendis  , 
&:  ornandis  in  facellis  , templis  , mo- 
nafteriis  , fepnlchrorum  monumentis  , 
fempiternifqu:  memoriis  condendis  funt 
plurimi  : h affirmes  , in  hujulcemotli 
interdum,  vel  potus  nimium  fxpe  plus 
vanintem  valere  , quam  religionem  , 
diabolum  , quam  Chnftum  ; 'hi  , in- 
quam , fortaife  dicent  , te  Lutheranis 
opinionibus  occupatum  , intolerabiles 
fonos  fundere  . Non  eft  igitur  haben- 
da ratio  vulgi  promifeui  , imbecilli  , 
perturbati , imprudentis , fed  prudentis , 
Ijrnceri , pii , incorrupti  . N:"c  Theolo- 
gia modo  requirenda  eft  , fed  pietas  , 
& prudentia , fine  qiu  nulli  aures  pof- 
funt  conientaneos  lonos  , abhorrentef- 
que  difeernere. 

Itaque , ut  femcl  finiamus , cum  non 
fit  cujufvis  male  fonantem  propofitio- 
nem  a bene  Tonante  diftinguere , pru- 
denti flimi  Theologi,  quod  jam  iterum, 
ac  fxjK  dixi  , confulendi  a judicibus 
ecclefix  funt  , nifi  volunt  in  harum  re- 
rum judiciis  vehejuenter  errare  . Et 
quamvis  nullam  nos  quidem  compre- 
henfionem  habeamus  , definitionem  nul- 
lam , qua  judices  valeant  fingulas  in 
fpecie  raale  fonantes  propofiuones  ju«, 
B b 4 dica- 


392  De  Locor Httt  ufu  in  Scholajl.  Dtfp. 


dicare  : illud  tamen  fpedatim  admone- 
re polTumus , hujufmodi  propofitionum 
duos  e<T:  gradus . Unum  earum  , quas 
ante  diximus  hxrefim  fapere  . Videli- 
cet , quz  fidelium  gullatui  male  fapi- 
unt , ezdem  male  lonant  auditui . Ve- 
rum quia  eullatus  fenlus  pinguior  , & 
crafiior  elt,  auditus  fubtiiior  , & acu- 
tior i alter  gradus  male  Tonantium  pro- 
pofiiionum  ell , quz  licet  hzrefim  non 
lapiant,  Tomim  tamen  quendam  abfur- 
dum  , & peregrinum  referunt  , qui  a 
dodlrina  fana  , fynceroque  , & iolido 
ecclelix  Termone  difcrcpare  videatur  . 
Qua  ratione  pias  illz  aures  feriunt  8c 
af^re  , & graviter , tametfi  cur  iu  fe- 
riant , caula  fzpe  occultifiima  eft . Hu- 
jus generis  illa  exempb  videntur  ap- 
pofitiiUma  , quz  Concilium  Confianti- 
enfe  notavit  : Graduationes  , & masi- 
fteria  univerfitatum  c(Te  vana  gentili- 
tate introduda , & tantum  prodclTe  ec- 
clefiz,  quantum  diabolum  ; Silvellrum  , 
& Conllantinum  errafTe  ecclefiam  do- 
tando : Ecclefiam  Romanam  efife  Tyna- 
gogam  lathanz  : Eledionem  Papz  a Car- 
dinalibus per  diabolum  fuifie  incrodu- 
£iam.  Item  , Papam  non  debere  dici 
fandtfiimum  propter  officium  : alioqui 
diabolus  diceretur  Tandiis  , quia  ell  of- 
ficialis Dei.  Item  , plures  Romz  nunc 
Talvari  ex  conjugatis  , quam  ex  cleri- 
cis. Item  , monachatum  non  efle  pie- 
utcm  . Item  , Romani  EpiTcopi  mo- 
narchiam poli  Divi  Hieronymi  tem- 
pus exortam  elTe  . Item,  Phocam  infti- 
tuilTe  , Romanam  ecclefiam  omnium 
efle  ecclefiarum  caput  : & alia  innu- 

mera, quz,  ne  longum  faciam  , prz- 
termttto . C^od  fi  quis  adeo  tenui  pa- 
lato ell  , ut  has  etiam  propofitiones 
hzreliras  laporem  .referre  judicet  , cum 
eo  equidem  non  magnopere  contende- 
rint , przfertim  fi  de  harum  una  , & i- 
Km  altera  fermo  fit . Quanquam  mihi , 
bteor,  palatum  torpet  quandoque,  ac 
jacet , auris  Tubtilior  , & ereUlior  ell  . 
Ita  mihi  videor  facilius  Pofle  propofi- 
tiones auditu  , quam  gultatu  percipe- 
re. Sed  , ut  dixi  , neuter  Tenfus  regu- 
lis inllituitur,  fi  defuerit  prudentia,  8e 
Tpiritus  quidam  dijudicandi : fi  vero  hzc 
imuerint,  fine  przceptis  noflns  Theo- 
logi judicium  ^terit  efle  vel  redlifli- 
mum  . Ac  de  propofitione  male  Tonante 
hadlenus . 

Propoli tio  vero  temeraria  duobus  i- 
lidtm  modis  ulurpari  folet  , & com- 
muniter , & proprie  . Cohuniiokc;  , 


ut  omnis  propofitio  a fide  averla  , te- 
meraria quoque  appelletur  , etiam  fi 
hzrelis  manitella  lit  . Ecquid  entm  in- 
confideratiflima , ac.  dementiflima  teme- 
ritate plenius  , quam  Chrilli  ecclefiam 
cor.tradicerc  ? Proprie  autem  ea  vox 
ulurpatur  , quum  aflcveratio  ut  teme- 
raria notari  potell  ; nt  hzretica  , vel 
erronea,  vel  lapiens  hzrefim  non  pot- 
tll.  In  quem  feafum  poli  illos  propo- 
fitionum  gradus  poilremum  locum  pro- 
pofitio temeraria  tenet . Temeritas  por- 
ro non  uno,  & fimplici  modo  intelli- 
gitur.  Temere  enim  ea  quandoque  fie- 
ri dicimus,  quz  non  confilio,  led  for- 
tuito geruntur:  quo  modo  ea  temera- 
ria funt , quz  turbulente , & inconful- 
te  efllitita  lunt . In  hoc  vero  fignifica- 
tu  temeritas , qnz  nullo  deleftu  , aut 
diferimine  ducitur  ad  judicandum  , fa- 
pientiz  contraria  ell  , in  qua  non  ca- 
iiis,  & fortuna,  fcd  ratio  , & qpnfili- 
um  valet.  Qui  ergo  nulla  aut  ratione  , 
aut  au£loritate  impttlfus  res  ipfas  affir- 
mat , led  temere  Icribit  , & di&itat  , 
vel  quod  in  bucc.im  venit , jure  is  tan- 

3uam  llultus  , & temerarius  reprehen- 
itur  . Nam  quamvis  vera  aliquando  di- 
cat i fed  ut  vera  dicat  , tamen  non  id 
confilium , & ratio , fed  fors  , & cafiis 
elficit . QiMlia  funt  nonnulla , quz  viri 
quidam  pii  in  vita , rebufoiie  gellis  Chri- 
Iti  Domini  nu^isoomminiicunntr,  quam 
contemplantur  s quz  etiam  feribunt 
non  tam  vere  & prudenter  , quam  de- 
vote ac  ferventer  . Quorum  ell  inter- 
dum ezea  • ac  temeraria  quidem  & in 
alfenciendo  credulitas  , & in  aflerendo 
facilitas;  fed  temeritas  hxc  tamen  non 
eft  ejufinodi  , ut  a Fidei  judicibus  co- 
erceri debeat  , qui  graviorum  errorum 
cenfurara  alVumere  Aio  jure  pofliint  , 
levioris  hujus  vel  imprudentiz  , vel 
ftultttiz  non  pofliint  . Fidei  quippe 
cognitio  illis  mandata  eft  , non  pru- 
dentiz  , eius  przfertim  , quz  viros  pi- 
os fzpe  deftituii  . Videmus  autem  il- 
liufmodi  feu  mediutiones  , Teu  con- 
templationes , licet  tnconfiderace  , at- 
que imprudenter , fine  ratione  , & gra- 
vi teflimonio  editas  , cum  pieute  fe- 
re , atque  adeo  cum  fan&itiueelfi;  con- 
junilas.  Non  decet  igitur  , ut  fimpli- 
citas  columbina  feveriffirai  tribunalis 
judicio  vexetur  , quantumvis  illa  fit 
inconfulia  , & imprudens  . Dicitur 
rurllim  & id  temere  afftri  , quod  in- 
Ibknter  , nimiumque  auda£ler  afleri- 
tur  . Qu«  modo  omnibus  in  rebus  al- 
^ fcr- 


Digitize-d  " . Googli. 


Lihtr  'DuodtciwHS.  Cap.  X.  393 


ferverandi  ttmerius  , pronunci;mdi(}ue 
audacia  turpis  eft  quidem , fed  in  his , 
qux  ad  ecclefix  dodlrinom  attinent  , 
ell  ptriculola  vel  maxime  . Habet  e- 
cim  contemptionem  fuperbam  eccklia- 
llicx  reguix  : quam  contemptionem 
nifi  tulei  judices  coerceant  , & com- 
primant , uici  non  potell  , quantum 
ulicnminis  omnis  eccleilx  dodlrina  Ac 
habiiura  . Qux  igitur  non  inconiiilca 
oratione  moM  , Icd  , ut  verbis  utar 
gravioribus,  conAdenci  audacia  , inlb- 
lentia  proterva  , exulutione  impuden- 
ti, jaetacionc  1'upcrba  , non  contra  A- 
dem  oikcf,  fed  contra  eccIeAallicx  mo- 
dcllix  regillam  aAeruntur  , ea  Theo 
logi  in  prxicnti  temeraria  cenfent , at- 
que inter  errorum  gradus  conAituunt , 
8c  locant,  qui,  quonum  hxrefum  ap- 
pendices Ainc  , a Fidei  judicibus  Aint 
animadvertendi  : Ut  , Beatam  Virgi- 
nem non  elle  in  coelos  cum  corpore 
aflumpeam  : quod  licet  Fidei  minime 
adverlum  Ac , fed  quia  communi  eccle- 
Ax  confrnAoni  repugnat , petulanti  te- 
Bieritate  diceretur  . Item  , In  bapeif- 
mo  non  infundi  parvulis  informantem 
gratiam , & virtutes  ; cum  Concilium 
Viennenie  contrariam  opinionem  du- 
xerit clioendam  . Item  , Angelum  non 
effe  Amifl  cum  mundo  corporeo  crea- 
tum , aut  ipAim  etiam  non  eAe  incor- 
poreum : cujus  ucnufque  rei  contra- 
rium Concilium  Lateraneiife  fiib  Inno- 
centio  Tertio  nos  docuit.  Item  , Diem 
judicii  ad  certum  quendam  diem , men- 
lem  , annumve  futurum  , ut  , verbi 
caufa,  ab  hinc  quinto,  vel  fexto,  quod 
a Concilio  LateranenA  fub  Leone  De- 
cuno  diligenter  prxeautum , atque  pro- 
vifum  eft  . Nec  enim  parva  elt  teme- 
ritas ejus  rei  prxfagitionem  ufurpare  , 
quam  inclufam  divinitus  Pacer  in  fua 
poAiit  poteftate , 8c  neque  Apollolis, 
neque  Angelis  revelavit . Item , Joan- 
nes  Euangeliila  fuit  in  utero  fanaiAca- 
cus:  atque  in  Aimma  omnes  illx  pro- 
poAtiones  , in  quibus  a Fidei , & feri- 
peurarum  lege  uaiverfali  quifpiam  Ane 
idoneo  celtimonio,  aut  probabili  ratio- 
ne eximitur . Nam  hu^  generis  exce- 
ptiones temerarix  Fidei  uges  tametA 
non  tollant,  prxeidunt  tamen.  Eft  de- 
mum & ea  temeraria  propoAtio  , qux 
in  dodlrina  Fidei  cum  celebris  univer- 
Atatis  communi  decreto,  ac  deAnicio- 
RC  pugnat  . Qi^qiiam  enim  circunfe- 
nmtur  articuli  PariAenfes  , qui  non 
Auk  xrticuli  Fidei  «nuies  quoniam 


ne  hanc  quidem  vel  longiiAmc  tan- 
gunt : fed  eius  Academix  tamen  de  A- 
de , & religione  Hxa , conftanciaque  de- 
creta femper  Chrifti  EocleAa  fufpexic  : 
qui  vero  contemplerunt  , inaniaque  , 
& levia  , ac  pro  nihilo  exiftimarunc  , 
omnes  ad  unum  periclitati  funt  , & ii, 
qui  manifefte  ao  eccleAa  difceftere, 
& ii , qui  eecleAx  fuere  fuTpedli : po- 
ftremo  ii  , qui  m occulco  adhuc  la- 
tent, fed  fuo  ie  tempore  , ut  exteri  , 
prodent . 

PropoAtionem  autem  fcandalofam 
quidam  cum  piarum  aurium  ofienAva 
confundunt  , ut  verbis  diftinguantur  , 
re  exdem  prorfus  Aut  . Atque  hujus 
generis  exempla  illa  ponunt  ; Tyran- 
num poteft  quilibet  illius  fubdicus  oc- 
cidere: Jejunare  impertii.cns  eft  Chri- 
ftianx  perfcAiom  : Nullum  eft  prxee- 
ptum  de  bapcilmo  iufcipiendo  . At  iis 
Ita  perturbati  funt  , & contiiA  errorum 
gradus , nullus  ut  At  primus , nullus  uc 
fecundus,  nullus  uc  tertius,  aut  quar- 
tus. PropoAtio  Igitur  fcandalofa  duo- 
bus Amilicer  modis  appellari  folet . Pri- 
us ufurpatione  communi  , qua  omnis 
oratio  , qux  occaAonem  niinx  prx- 
ftet,  quamvis  hxretica  aperte  At,  Ican- 
dalola  dicitur  . Quo  fenfu  Concilium 
Conftantienfe  decimamquincam  illam 
propoAtionem , Quilibet  tyrannus  poc- 
eft  licite  a quocutique  fubdito  occidi  , 
&c.  unquam  hxrecicam  , &fcandalo- 
fam  condemnavit  . Quales  funt  item 
reliqux  dux  , qux  ab  his  in  exem- 
plum funt  toAcx  . Ac  vero  pofteriiis 
fcandalola  illa  proprie  oratio  vocatur  , 
in  qua  fcandalum  notari  poteft  , hx- 
reAs  non  poteft.  Qualis  illa  felit  enu- 
meratio incommodorum  auricularis  con- 
fcAionis  , in  qua  incommodorum  e- 
numeratione  tanto  cum  Germanix  fcan- 
dalo  EraAnus  verfacus  eft  . Tales  illae 
funt  Ave  commenticix  fabulx , feu  nar- 
rationes etiam  verx  , quibus  monacho- 
rum occulu  vicia  vel  Anguntur  , vel 
deteguntur.  Id  quod  Ane  dubio  Ane 
imbecillium  oOendicuIo  Aeri  non  poc- 
eft.  Non  enim  hic  fcandalum  more  vul- 
gi ufurpamus,  pro  eo  quod  aures  of- 
fendit, quodve  Adelis  populus  horret  : 
fed  pro  eo  , quod  inArmis  caufam  rui- 
nx  prxftet , k quod  ante  Adelium  pe- 
des poAcum  , eos  facit  in  illud  incur- 
rere , irruere  , ofEindere  . Sic  F.ccleAj 
Romanx  abufus  plebi  rudi  objicere-, 
atque  in  vulgus  edere , fcandalum  eft. 
Sic  propoficiones  illx  Icandalofx  funt : 

Prx- 


394  De  Lbcsrtm  ufu  in  SckehJ}.  Difp. 

Pratlatus  malus  vere  eft  fur  & latro  : ufque  generis  nota  quseratur  5 & fbr- 
Per  cenfuras  ecclefiafticas  clerus  to-  mula , viam , rat:onemque  docere . Que 
palum  fuppeditat,  8;  avaritiam  miuti-  eadem  erit  ars  argumenti  inveniendi  j 
plicat  : Sacerdot.s  criminofe  viventes  ex  locifque  Theologiae  ducendi.  Quan- 
laccrdotii  polluunt  potellatem  : Cleri-  quam  Theologici  argumenti  inveftigan- 
ct  epillolis  decretalious  Audentes  ftul-  di  quidem  , atque  eruendi  commuivo- 
ti  funt  ; Dantes  eleemofynam  fratribus  ra  praecepta  funt  . Illud  enim  perfpi- 
irendirantibus  funt  excommunicati  : cuum  eft  , omnium  rerum  in  contra- 
Confirmatio  juvenum  , clericorum  or-  rias  partes  facultatem  ex  eifdem  fup- 
dinatio,  locorum  confecratto  refervan-  peditari  locis  . Quocirca  nihil  mmus 
tur  epifeopis  propter  cupiditatem  lu-  haereticus  e locis  Theologix  ar^umen- 
cri  temporalis  , 8c  honons  : Univerfi-  ra  ducet  , quam  Theologus . Sed  illius 
tates  , 8c  collegia  vanitate  hominum  incerta  , innrma  , & fpecie  veri  falla- 
funt  inducta  : Leguminibus  , & pifeibus  cia  erunt : hujus , ut  qui  non^umbram  , 
venter  inflatur , & turget  , atque  adeo  fed  veritatem  iplam  alTccutus*  eft  , e- 
ad  concubitum  , ac  vtnereas  volupta-  nint  ceita,  firma  j & conflantia  . Nec 
tes  apti  (limus  redditur  . Quarum  non-  argumentationes  tamen  omnes  Theo- 
nullr  hxrefim  fapiunt  , non  inficior : logus  e locis  certas  expnmit  , fed  in- 
ied  quamvis  in  verum  fenfum  defle-  terdum  , imo  fxpe  etiam  , probabiles  . 
dlantur  , non  folum  error , fed  ipfa  et-  Nec  id  iblum , quia  loci  quidam  inert- 
iam ifthxc  veritas  , cmalilcumque  illa  ta  tere  argumenu  prxbent  , fed  quia 
fit,  qux  forte  in  hisdidhs  inveniri  pot-  locus  firmus  argumentum  quandoque 
eft , fcandalum  affert  idiotis  , & infir-  prxbet  non  firmum  . Nolnu  enim  , 
mis . Non  enim  folum  falfa  fcandalum  quifpiam  hoc  ducatur  errore , ut  fi  lo- 
faciunt,  fed  aliquando  etiam  vera.  Ac  cus  firmus  eft  , omnia  argumenta  in- 
de propofitione  fcandalofa  fatis  fere  de  diifta  efle  firma  arb  tretur  j aut  fi 
diximus  . Propofitionem  autem  fchif-  e contrario  infirmus  eft  locus  , omnia 
maticam  , fcditiofam  , maledicam  , & ex  eo  accepta  infirma  efli  . E facris 
contumeliofam  quorfum  attinet  defi-  qirppe  literis  interdum  argumenta  pro- 
nire  ? Quis  eft  enim  , cui  non  perfpi-  babilia  ducuntur  : Ut  fi  e fenfu  myfti- 
cua  fint  illa  , qux  pluribus  verbis  a co  petita  fint  , aut  fenfus  etiam  lite- 
quibufdam  explicantur  ? Res  itaque  fa-  ralis  non  fit  explorate  difliniius  . At- 
ciles  , Sc  cuique  per  fe  facis  expoficas  que  e diverfo  hiftorix  humanx  audhi- 
Confulco  prxtcreo  . Quoniam  liber  hic  rttas , imbecilla  ipia  cura  fit  , certa  a- 
norter  non  pollicetur , qux  paflira  vul-  liquando  argumenta  fuppeditat  . Qua- 
gata  & contrita  funt  , led  ea  conatur  propter  ubi  artem  & prxeepta  adhi- 
exponere  , qux  & funt  obfcura  , nec  buerimus  , quibus  argumenta  e locis 
ftatim  omnibus  occurrentia  , & obvia.  Theologicis  eruantur  , adhuc  judicium 
Sed  ne  Amalthxam  quidem  edimus  , deeft,  ut  explorentur  . Quod  fi  nulla 
& bibliothecam  rebus  univerfis  inftru-  judicii  ratio  , nullum  dilcrimen  accef- 
dam  . Brevitati  quippe  ftudemus  , at-  ferit  , copia  quidem  argumentandi  fa- 
que  utinam  non  hoc  decipiat  nos  bre-  cilis  & prompta  erit , led  nullo  in  pre- 
vitatis  ftudium.  Decepit  enim  multos  i tio  tamen,  nifi  apud  eos  , qui  res  nu- 
quoldam  , qui  cum  le  breves  effe  pu-  mero  xftimare  Iblent  , non  pondere  . 
tarent  , faere  longiffimi  ; alios  , qui  Perfedlus  autem  ablolucufque  Theolo- 
cum  fe  breves  eiie  laborarent  , fuere  gus  non  modo  varia  e locis  argumen- 
obfcuriffimt  . Sed  hxc  hadlenus  , jam  ta  congeret  , fed  dificncientia  & con- 
pergamus  ad  reliqua.  fentieiuii  , certaciue  & incerta  fecer- 

net  . Qmrmadmodum  enim  dialeClici 
CAPUT  X L confummati  facultas  duabus  rebus  ex- 

pletur, inventione  ac  judicio  > ficTheo- 
Qiitmtdmoium  argamtnt»  Thttltgia  /»-  logum  inftrudlum  efle  oportet  cum  ad 
wnitni»  , f Ittit  ductn-  inveniendum,  tum  ad  jumcandum  , fi 
d»  fint.  ars  illi  in  Theologia  diflerendi  exple- 

ta futura  eft , per  quam , dico , & fua 

De  notis  8c  catholicx  veritatis , & dogmata  firmare  poflit , & errores  con- 
erroris  contrarii  diximus  , erro-  trarios  refellere  . Theologi  porro  ju- 
refque  ipfos  quam  breviflime  fieri  pq-  dicium  tunc  mihi  videor  inftruxifle  , 
tuit , internovutms . Sequitur  , ut  utri-  cum  locorum  Theologicorum  vim  & 

oa- 


Dia:;:^  ;d  b,  CoogK 


i.Pricc: 
ptum  ar- 
gumenii 
invenien- 
di. 


Lihtr  Duodecimus.  Cap.  XI.  39$ 


naturam  exprefli.  Nempe  e decem  par- 
iilnis  , in  quas  loci  theologici  ampli- 
tudinem pocellatcmque  divi  fi  , quznam 
carum  partium  firma  argumenta  con- 
tinerent , quz  vero  infirma  , patefeci  J 
Cumque  etiam  veritatum  catholicarum 
notz  ezdem  iint  , & certifikna  (igna  , 
ut  quzlliones  fidei  ddeemantur  , & 
argumenta  quoque  certi  ffima  , ut  con- 
clufiones  thcologix  probentur  : non  a- 
l:ud  mihi  negotii  dandum  credidi  iu 
dijudicandis  argumentis  , quz  dogma- 
ta noflra  probarent , quam  datum  pau- 
lo ance  fine  in  iis  notis  edendis  , quz 
noflras  veritates  infignirenc  . Pars  er- 
go illa  ju<ficandi  nec  pofl  ea  , quz  di- 
ximus , admonitione  ac  przcepcis  in- 
diget, ncc  proprie  ad  locorum  trafla- 
cum  attinet , quem  liber  hic  noflra  fua 
inferiptione  pollicetur.  Quod  cum  per- 
1'picuum  fit  , Tequicur  , ut  dineramus 
( id  quod  przrrncis  eft  negotii  ) quibus 
rebus  polfimus  eum  , quem  e locis  theo- 
logiz  volumus , adipifci  ufiim  argumen- 
undi . ubi  illud  primum  occurrit , quod 
difciplinarum  ordo  rerumque  contex- 
tus ipfe  ac  connexio  monet  , ut  quif- 
quis  e theologiz  locis  invenire  cupiet, 
is  communes  przceptiones  teneat , quas 
de  inveniendis  argumentis  dialeaici 
tradiderunt  . Hzc  etenim  , fi  cit  fim- 
pliciter  breviterque  dicendum  , quibus 
przceptis  crumitur  a locis  dialeaicis  , 
eifdem  ferme  a theologicis  : cametfi 
ell  alius  quoque  quidam  aditus  ad  theo- 
logicos , ut  ex  lis  peculiari  via  & ra- 
tione argumenta  deriventur  , firma 
przfertim  , quz  ufui  Theologi  lunt 
nccefiaria  vel  maxime. 

Omnium  auum  ejufmodi  przccpto- 
rum  illnd  cfl  caput  , ut  theologus  ha- 
■ beat  omnes  theologiz  notos  & trac- 
tos locos  . Notos , inquam  , & trana- 
tos locos  . Nec  enim  memoria  cenuif- 
fe  fat  ell  , ied  paratos  & expeditos 
habere  oportet  , Primum  ergo  rliJcatur 
numerus  naturaque  locorum,  qui  fint, 
quot  fint  , quz  vis  cujufque  ac  pro- 
prietas . <^i  res  live  a nobis  accipi- 
entur, feu  ab  alio  , qui  ad  hzc  feri- 
lienda  parat. or  poli  me  atque  inflru- 
£tior  venerit , non  multum  refert . Cer- 
te quz  hilce  rebus  pirdifccndis  ne- 
ceflana  funt , ea  mediocriter  , ut  mihi 
Videtur  quidem  , libris  fiiperioribus  e- 
docui.  Locorum  iiaque  numerum  , vi- 
res, & proprietates  five  hinc  , five  a- 
liunde  ad  manum  habere,  id  e(l  m eo- 
rum cognitione  pnmum. 


Proximum  e(l  loCos  ipfos  luAraffe 
ac  comprehendifie  umverfos  . Nam  qui 
lactas  litteras  aut  non  legerit , aut  et- 
iam ledlas  minime  intellexerit  , is  quo 
pa^lo  e primo  loco  argumentabitur  > ^i 
traditiones  Chrifti  & Apollolorum  nul- 
uam  omnino  oblerv^rit,  quo  hic  mo- 
o e fecundo  loco  argumenta  ducet  t 
Qui  nec  in  Ecclefiz,  hec  in  Concilio- 
rum, nec  in  Pontificum  dodlrina  tuent 
afliduus  , quem  huic  argumentandi  u- 
fum  loci  ejulmodi  fuppeaitabunt  > Quas 
vero  argumtnutiones  e fandis  audo- 
ribus  ille  colliget , qui  fandorum  luros 
ne  attigerit  quidem  ? Quam  autem  dif- 
ferendi facultatem  e Icholz  theolog  s 
habere  potent  , qui  nullo  fe  ttmpore 
in  fcholz  confliclationibus  exercuerit  ) 
An  e Phyllea , Metaphyfica  , Aftrono- 
mia  , (leonietria  is  homo  ratiocinabi- 
tur , qui  huminam  rationem  his  nun- 
quam difciplinis  excoluerit?  Philofophi 
demum  8c  hiAorici  ecquid  ei  emolu- 
menti afferent  , qui  non  fuerit  in  illo- 
rum ledione  verfatus  ? Hzc  igitur  o- 
mnia  , cum  argumentum  quzrimus  , 
compledi  animo  , cogitatione  , intelli- 
gcntiaque  debemus  , nec  locos  modo 
habere  cognitos  , fed  ipfos  etiam  dili- 
gentilfimc  coluifle. 

Sed  ais : EAne  quifquim  tanto  infla- 
tus errore  , ut  libi  fe  illa  fcire  omnia 
perfuaferit?  Ego  , fi  Theologus  iAhzc 
non  luerit  confecutus,  nihil  lane  vitu- 
pero: id  reprehendo  , fi  non  fecutus  , 
nomen  fibi  Theologi  ufurpaverit  . Il- 
lud autem  argumentandi  genus  , quod 
cx  omnibus  locis  apte  ducitur  , perfc- 
dum  & abfolutura  eA  , atque  omnes 
numeros  habet  , nec  przter  confum- 
matiim  Theologum  cadere  in  qurnquam 
potell  , Cum  vero  aliquid  j^rfuafum 
eA  , in  quo  vel  mediocria  argumenta 
comparcant  , id  cumulate  videtur  ef- 
f<  perfedum  , propterea  quod  vulgus 
Theologorum , quid  ibfit  a perledo  non 
fere  intelligiti  quatenus  autem  intcUi- 
g t , nihil  putat  prztermiAum  . Quod 
etiam,  ut  Cicero  ait  , in  poematibus 
& pi^hiris  ulu  venit  , in  aliifque  com- 
pluribus, ut  deledUntur  imperiti,  lau- 
dcntque  ea  , quz  laudanda  non  fint  , 
ob  eam  , ut  credit  , caufam  , quod  in- 
iit in  his  aliquid  probi  , quod  capiat 
ignaros . Sic  nonnullos  invenias  , quos , 
quoniam  iidem , quid  tir  uiuquaque  re 
vitii  fit  , nequeunt  judicare  , mirifice 
deledent  juniorum  opufcula  quzdam  , 
in  quibus  nihil  reconditum  Sc  exacLum 

eA 


39^  I>e  LocevHtM  ufu  it$  Sclt»k/f.  Difp. 


elt  , nulla  ex  propri  s argumenta  du- 
^ia:  communia  omnia  , vulgaria  , im- 
perfedla,  ac  fere  ex  genere  probabi- 
lium. Ita  jejuna  & arida  illorum  tota 
cft  difputatio  , quz  vix  unius  fontis  , 
cjiifquc  vulgaris  ac  triti , aqua  com- 
muni 8e  perexigua  rigatur.  Quanto  Di- 
vus Thomas  copiofior  & nervolioreft  , 
qui  non  Iblum  aut  rationi  aut  aublori- 
tati  confidit , led  omni  modo  argumen- 
tatur, & accurate  ex  omni  loco  dif- 
feric , teAimoniirque  fimul  ac  rationi- 
bus conquifitis  dilpuut  . At  obfcura 
. quzaam  in  Divi  Tnomz  lucubrationi- 

bus iunt  , illorum  vero  lucubrationes 
fiint  lucidz  . Sane  quidem.  Non  tamen 
^ illo  ita  aicuntur  de  induflria  : nec 
Tn  ingenio  inefl,  fed  in  rebus  ipfis  ob- 
fcuritas.  Et  propria,  quam  communia, 
oblcuriora  lunt.  Vinum  quoque  aqua 
mixtum  darius  efl  quidem  , led  dilu- 
tius ell  tamen  . Merum  ad  bibendum 
(iiifidlius , plus  omnino  habet  virium . 
Ac  de  primo  inventionis  przcepto  ha- 
denus.  Reliqua  perlequamur. 

».  Przce-  Argumentationes  ^rro  Theologo- 
ptuin.  rum  luis  locis  reddere  , adeo  videtur 
eile  facile  , ut  non  Iit  fortafle  prxei- 
piendum . Nemo  enim  tam  rudis  efl  , 
quin  feiat  eo  llatim  unumquodque  ar- 
^mentum  Theologix  referre  , unde 
petitum  efl , aut  ad  facras  literas , aut 
ad  concilia  , &c.  Quanquam  non  efl 
inutile  argumenta  , quz  in  dodoribus 
probatis  inveneris , ad  locum  fuum  quod- 
que redigere  . Hinc  enim  & thefau- 
rum  tibi  comparabis  ex  aliorum  inven- 
' tis , & cum  intellexeris  CUIUS  loci  u- 
lus  illts  defuerit , ipfe  per  te  ea  , quz 
omifla  funt  , diligenter  inquires  : ut 
in  controver^  catholicorum  cum  Pc- 
lasianis , pod  facranim  literarum  , con- 
ciliorum , ledis  Apoflolicz  , fando- 
aumque  teftimonia  , quibus  Auguilinus 
fatis  abunde  caufam  obtinuit  , ratio- 
nes Theologiz  Thomas  addidit  , quz 
& teflimoniis  pondus,  & caufz  lucem 
adhiberent.  Agnofeere  igitur  apud  ve- 
teres Theologos  argumentationum  lo- 
cos plur  mum  proded  , tum  in  intelli- 
ccndis  eorum  virtutibus  , tum  in  di- 
fcernenda  vatia  eorum  argumenundi 
ratione , tum  quod  copia  quzdam  pa- 
ratur hac  diligentia  & ,ufu  , ut  non 
folum  quz  iln  invenerint , ea  habea- 
mus in  promptu , (ed  ut  quoties  e lo- 
cis Theologiz  quzremus , limilibus  in 
rebus  fimiles  notiis  argumentationes  oc- 
currant . Atque  in  omni  arte  utrum- 


que fcire  operz  pretium  eft , & quid , 

& quo  padlo  fit  laciendum  . Ambas 
vero  has  res  imitatione  peritorum  fic 
eflequimur  , ut  difficile  fit  pidicare  , 
plus  ne  przceptis  aflequamur  , an  ex- 
emplis . Theologos  fane  , quod  ad  in- 
ventionem attinet  , mag  s veterum  ex- 
empla juvabunt,  quam  przcepta,  non 
dico  noflra , fed  ne  cujufcunque  qui-  > 

dem  alterius  artificis  . Prudentia  nem- 

f>e  argumentandi,  nedum fcientia Theo- 
ogi  veteres  polluerunt  , qui  nec  in- 
dwiores , quam  recentes  ifti  , & cer- 
te prudentiores  mel>orefque  fuerunt  vi- 
ri . Nam  de  feripturz  l«rz  peritia  , 
in  qua  argumenti  Theologici' thelaurus 
przcipue  mclufus  efl , certare  cum  ve- 
teribus nulli  poflunt  . Verum  non  in 
feripturz  folum  intelligeutia  quzrenda  , 
fed  cum  multis  aliis  in  rebus  negli- 
gentes  juniores  funt  , tum  maxime  in 
argumentis  Theolt^iz  propriis  eruen- 
dis . Nec  recentiores  ego  Theologos 
contemno  , quorum  fatis  arguta  mul- 
ta, fed  ut  modo  priamn^ue  nafeen- 
tia,  depidla  nimis  atque  minnu,  fi  ad 
vetera  conterantur  . Quz  plus  nefeio 
quo  paiflo  videntur  habere  auftori- 
utis  , plus  nervorum  , plus  virium  , 
non  folum  ad  afTedhis  permovendos  , 
fed  ad  Fidei  quoque  evincendos  adver- 
farios . In  hae  igitur  przceptione , quam- 
vis facili,  elaborandum  elt,  fi  non  co- 
piam modo  , fed  gradus  etiam  argumen- 
torum exquirimus. 

Multo  vero  magis  Theologo  elabo-  J.  PrartC 
randum  , ut  cognitis  ac  tradatis  lo-  ptum . 
cs , quxflionem  quam  verfare  cupit , 
in  locos  Theologiz  conjiciat . Cum  au- 
tem illam  per  omnes  deduxerit  , con- 
fiderare  accuratius  debet  , quid  e fin- 
gulis  in  uiramque  partem  dici  argu- 
mentando poffit  . Tum  ei  colligenda 
funt  omnia,  & quz  confentire  caufz 
propofitz , & quz  dillentirc  videantur  , 

& judicio  adhibito  pervidendum  , u- 
tramne  quzftionis  partem  diuUa  argu- 
menta probent.  Vix  enim,  quemadmo- 
dum fu^adixi , Theologus  potell  ab  in- 
ventione judicium  (eparare  , fi  verita- 
tem quzreie  & amjidefli  efl  illi  inflitu- 
tum . Nec  in  omni  loco  tamen  aut  pro 
re , aut  contra  rem  argumenta  femper 
idonea  reperiemus . Non  enim  fi  aut  ve- 
nator, aut  pifcator  loca  apta  venatio- 
ni ac  pifcationi  cognoverint,  quamvis 
diligentiam,  adhibeant  vel  maximam  , 
protinus  aut  pifeabitur  hic , aut  ille 
venabitur  . Nulla  quippe  ars  adeo  efie 

cer- 


Uher  DwdecimHj , Cap.  'XI.'  397 


cem  pottft  , qa*  non  interdum  ope- 
ris An  Au£hi  carcac  . Ut  igitur  in  dif- 
puutione  noAri  loci  concurrant  omnes  , 
optabile  eA:  An  minus  , plures  majo- 
relque  ponderis  plus  habebunt  . Si  ve- 
ro nulli  , non  cft  minuenda  artis  opi- 
nio, nec  de  gradu  deliciendus  animus  : 
Icd  etiam  atque  etiam  argumenta  qux- 
reiida  . Quamvis  enim  demerla  nnt  , 
emergent  tamen  h«c  aliquando  , A pe- 
lagus vel  iramenlum  & noftra  diligen- 
tia excitetur  , & divina  gratia  , qu* 
pullantibus  aperit , & quxrentibus  nun- 
quam deeA  . Illud  autem  de  probabi- 
luim  quxAionum  gmere  didtum  acci- 

1>i  velim  . Nam  Adci  dogmata  ab  his 
ocis  , qui  auctoritate  conAAunt  , ma- 
nant omnia  . Quare  nullum  apud  nos 
certum  decretum  cA  , quod  non  idem 
e locis  oriatur . Non  itaque  verendum , 
ne  in  Adei  quzAione  locorum  nos  ar- 
gumenta deitituant  . Sed  utcunque  ad- 
erunt res  ( nec  enim  omnes  eodem  in- 
gemo & Wertia  , nec  Amiliter  inqui- 
rimus ) argumenta  rerum  huiufmodi 
Icmpcr  quiciem  in  locis  inclufa  erunt  : 
eo  autem  eruentur  vel  pauciora  , vel 
plura  , quo  inquirentis  erit  eruditio  , 
ingenium  , x diligentia  major  . Atque 
hxc  quidem  haClenus  . Patefadta  enim 
res  ipia  eA  , ut  non  Ac  diiH  cile  , in 
exquirendo  argumento  quid  cuique  fa- 
ciendum At  , vitkre  . Et  mulca  etiam 
Ane  inquiAtionc  le  ipfa  oAerunt , prz- 
fertim  nominibus  eruditis , atque  in  ha- 
rum rerum  uAi  diu  multumque  verfa- 
tis  . Quamquam  quz  cogitato  medita- 
ta & prxparau  m ddputationcm  infe- 
runtur , ea  jure  illis  anteponimus , qux 
repentina  animi  cogitatione  prodeunt  . 
Qux  ^oniam  celerrima  eA  , atque  ad 
breviflimum  tempus  , afferre  argumen- 
ta potcA  , ponderare  non  pqtell.  lu- 
que  iit  Ane  ullo  errore  & inveAigare 
argumenta  , & invenire  poAimus  , for- 
mula quxdara  confhtuenu  cA  , quam 
A fcquemur  in  difputacione  theologica , 
nunquam  a redlo  tramite  recedemus  . 
Erit  autem  hxc  formula  chtologorum 
rationi  difciplinxque  maxime  confen- 
taiiea  . Ubi  theologo  differendi  mate- 
ria fuerit  oblata  , quxAioncm  accura- 
te habet  expendere  , Aacuereque  in  pri- 
mis CUJUS  seneris  illa  At  ex  omni  il- 
la , quam  iiipra  explicuimus  , qiixAio- 
num  varictaie  . NiA  enim  Theologus 
naturam  quxAionis  comprehendent  , 
nec  facile  incelliget,  qualia  Anc  ei  in- 
vkAiganda  argumenta  , nec  ex  quibus 


etiam  petenda  locis  . C^j^quam  enim 
omnes  wter  fe  colligatT  atque  impli- 
cati funt , tamen  ex  Angulis  certa  ar- 
gumentorum genera  nalcuncur  : nec  n- 
niverA , ut  a principio  llatim  hujus  o- 
peris  dixi  , 'xque  omni  quxAioni  ac- 
commodantur. Cum  vero  genus  quz- 
Aionis  conAituerit  illud  vcT  maxime , 
uod  cA  omnium  diAicillimum , an  A- 
ei  At , an  non  At  : per  omnes  loco* 
ducat  cam , illos  prxfcrtim  , qui  crune 
quxAioni  masis  apti  & congruentes  . 
Nam  A quxffio  eA  Aipcrnacuralis,  in 
eos  locos  eA  conjicienda  pqtiAime,  qui 
Dei  audoritate  nituntur.  Sin  autem  eA 
naturalis  , per  eos  prxeipue  locos  de- 
ducetur , qui  naturx  ratione  conAant . 
Qtiod  A mixta  qux  Aio  e A , & partim 
a natura  , partim  a revelatione  pen- 
det , per  omnes  ducatur  oportet : eun- 
di enim  juxta  poffunt  argumenta  prx- 
bere^TamecA  nullius  omnino  generis 
quxAio  eA , qux  non  per  omnes  locos 
utiliter  deducatur . Naturx  quippe  res 
fxpe  fcripiura  tradit  : & res  quoque 
iupernaturales  vel  fuadet  ratio , vel  ex- 
Miut  . Ac  divina  audoritos  humanain 
fiilcit , contraque  humana  drvinx  fervit. 
Ncc  vero  writas  , qux  Amplex  effc 
debet  , ex  diffimilibus  rebus  raifceri 
& temperari  pocrA.  Sed  divina  & hu- 
mana ratio  { quod  fxpiirmK  dixi  ) dif- 
Amiles  non  funt  , nec  alio  hxc  , alio 
ducit  illa : quin  eodem  fpcdaiit  ambx , 
& in  eumdem  Anem  referuntur. 

Itaque  accepimus  , majores  noAros 
foKtos  exscran  cos  , qui  primum  hqc 
natura  cohxrcntia  opinione  diAraxil- 
fenc  . Qijibus  quidem  ita  funt  fcholx 
Theologi  affeoA  , ut  niA  has  duas  ns 
in  difpuutione  -fua  conjunxiffent , non 
fe  putarent  Theologos  vere  effe.  Con- 
jeda  itaque  per  omnes  locos  quxAio- 
ne  , & collcdis  hinc  inde  argumen- 
tis , Ave  qux  difcreparc,  fcu  qux  con- 
gruere videantur,  in  ucramque  partem 
utlputet  : fcd  tamen  ad  extremum  A- 
niat , quid  verum  At , quid  contra  fal- 
fum  . Doceat  vero  primum  , quid  A- 
des  ChriAi  de  ea  quxAione  teneat  , 
quibufque  idoneis  ac  certis  teAimoniis 
id  , quod  tenet , evincat : deinde  , quid 
aut  prxfcribat  , aut  certe  fuadeat  ra- 
tio . Nam  A quxAio  naturalis  eA  , ra- 
tio prxfcnbit  : An  eA  fupra  naturam , 
ratio  fuadet . Qiu  in  re  , ut  modellif- 
Amc  dicam , fcholam  apud  noAros  me- 
diocriter ego  juvi . Qux  ante  nos  non 
erat  adeo 'Adei  argumentis  inArudfa  : 

a ra- 


Diy- i -;-i  ' ■ Oglt 


398  LattrHWt  ufu 

a ratione  Rufiis-  res  theologica  prope- 
modirn  agebatur.  Ordinem  ego  Divi 
Themz  iiiimuuvi.  Etenim  in  Sumtna 
adverfum  gentes  ille  quidem  primo  ra- 
tiones, mox  cellitconia  ponit . Ego  ve- 
ro in  legionibus  meis  lempcr  a prin- 
cipio docui , quid  praefiniret  de  una- 
oualibet  quaeftione  fides  , tum  quid  o- 
Aendeiet  ratio  . Sed  immutationis  hu- 
jus prompta  eft  atque  expedita  caufa . 
Divus  porro  Thomas  adverfiin  Gen- 
tes theolt^ix  negotium  conficere  ra- 
tione debuit  : quia  feripturx  teftimo- 
nia  apud  eas  vd  fecundo  , vel  nullo 
etiam  loco  funt.  At  apud  nos  , qui 
Chrillianos  difcipulos  infiituimus,  pri- 
i>e  mtrti.  mas  partes  auftoritas  habet  , lecundas 
Xccirf.  rt-  ratio.  Quin  Se  hunc  differendi  ordinem , 
tui.  <.  i.  naturae  noftrae  confentaneum 

magis  , Auguftinus  probat  : quamvis 
Manicheis  fele  attemperans  , id  agat 
interdum , quod  in  difputando  fatetur 
efie  vitiolum . Naturae  , inquit , ordo 
IU fe habet,  ut , cum  aliquid difeimus  , 
rationem  p^xcedat  audlorius . Sed  quo- 
niam cum  iis  nobis  res  eff , qui  etnnia 
contra  ordinem  Se  fentiunt  Se  loquun* 
tur , nihilque  aliud  maxime  di^iunt  , 
nifi  rationem  prius  eile  reddendam  i 
morem  illis  geram  , ^ quod  fateor  in 
«ifpuundo  vitiofum  efie  , fiifcipiam  . 
Quo  exemplo  Divus  Thomas  ad  cun- 
* dem  modum  fe  gentibus  accommoda- 
iitiM  rtl^.  yjj . njjjj  in  furoma  theologix  audori- 
***  us  fere  rationi  prxparat  homtniem , ra- 
tio deinceps  ad  tntellidum  cognitio- 
nemque  ^rducit . In  ipfa  vero  Se  au- 
ftoriute  Se  ratione  fune  gradus  argu-> 
mentorum  , Se  quid  cuique  przftet , 
iotelliai  facile  poteft  : ut  prima  fint , 
qux  e Icripeura  ducuntur ; lecunda , qu^ 
e tMditionibus  Chrifii  & Apoffolorum  ; 
tertia,  qux  ex  tcclefiz  decretis,  dein- 
ceps gradaiun  reliqua  coofequantur  . 
Eu  autem  inter  theologos  controver- 
fum , uua  fit  prior  , fcripturx  audori- 
us , an  ccctefix.  Verum  hxc,  ficutSe 
extera , qux  non  ad  inventionem , led 
ad  difpontionen  attinent  , non  puuvi 
effe  perfeque..da  . Atque  hxc  res  , fi 
quando  in  contentionem  venerit , quem- 
admodum dijudicanda  fit , fatis  eff , ni- 
fi male  memini , fitpra  difputanim  . Il- 
lud perfpicuum  efi , eamdem  omnino  ef- 
ie Spiritus  fan^  in  feriptura  St  eccle- 
fia  audoritatem  , fi  res  ipfas  Infpicias . 
Quare  in  fe  quidem  neutra  aut  prior 
aut  major , neutra  aut  pofterior  , aut 
mmor  eft.  Quid  cltergo,  quod  in  koc 


/»  Schikji. 

loco  noniiunquam  Jubitattonem  afferre  1 
foleat  , connderandumque  videatur  i ~ 

Credo  , fi.  quando  dubitatio  accidit  , . 
quale  fit  hominis  ejus  ingenium,  em> 
ditio  , mfiitucum  , quicum  difpuratio- 
nem  inllitueris,  fpeoare  deat . Ut  e- 
nim  funt , qui  feripturas  ecclefix  ufui  1 
anteponunt , fic  reperies  multos , qui- 
bus ecclefix  mos  & fenfus  maiores  ef- 
fe videantur.  Quia  vero  ecdela  prior 
Se  antiquior  efi,  dubitari  non  poteft  , 
ipfius  aitfloricatera  quodammodo  elie 
majorem  : nam  quod  fit  St  notior  Se 
crebrior,  exploratum  efi.  At  in  omni- 
bus, ut  dixi,  ejus,  cum  quo  difieris, 
habenda  efi  ratio . Sic  enim  l^tnis  Ju- 
dxis  ait , Habemus  firmiorem  propne-  a.  ivv.  i . 
licum  fermonem : cum  Petri  tamen  fer- 
mo  nullo  nobis  gradu  infitrior  fit.  Sed 
de  hoc  ( magna  enim  res  efi  ) alto  lo- 
co pluribus.  Nunc  ad  propoutum. 

Illa  igitur  St  ulia  circumlpicienoa 
funt  in  omni  quxfiione  , St  confuetu- 
do  exerciutioque  capienda  , ut  boni 
ratiocicatorss  argumentorum  ede  pof- 
fimus , Se  addendo  deducendoque  vide- 
re , qux  omnium  fiutaiu  fiat , ex  quo, 
quantum  cuique  quxftion  i debeatur,  in- 
telltgas.  Sed  ut  nec  medici,  nec  impe- 
ratores , nec  oratores  , quamvis  artis 
prxeepta  perceperint , quicquam  ma- 
gna laude  dignum  fine  ulii  St  exerci- 
tatione confeqili  polfiint;  fic  argumen- 
ti theologici  inveniendi  prxeepta  tra- 
duntur , lUa  quidem  ut  fervemus  ipfi  , 
fed  rei  magnitudo  nfiim  cxercitationem- 
que  defid^ . Quia  igitur  panun  ver- 
ba prodefle  nofira  poterunt  , nifi  ad 
rem  conferantur,  ufufquc  prxeepuet»!- 
firroet , necefle  fuerit  theles  exerciu- 
tionis  gratia  dicere  , id  quod  fere  efi 
a Peripateticis  infiitutum  . Archelaum 
primum  feribit  Diogenes  tn  utramque 
partem  difputafle:  fides  fit  penes  illum . 

Cicero  enim  huiufmodi  exercitationem 
tradit  ab  Arifiotele  inventam  . CujUS 
confuetudo  de  omnibus  in  contrarias 
partes  differendi , jure  ab  fcholx  theo- 
logis probata  efi : eo  quod  quid  in  u- 
naquaque  re  verum  fit  , qmd  contra 
falmm , aliter  nequeat  inveniri . Quan- 
quam  enim  cognitio  veritatis  , ut  Au- 
guftinns  ad  Diofeorum  ait,  omnia 
fa  , fi  modo  proferantBT  , etiam  qux 
prius  inaudita  erane  , Se  dijodicare  Sc 
fnbvertere  idonea  efi  : quia  tamen  hxc 
ipfa  veritas  elucert  in  difputatione  ne- 
quit , nifi  ex  iitraque  parte  cauftrwn, 
fit  b&i  contentio , oec  poteft  fides 

ulla 


Uher  "Duodtclrnui 


ulU  de  re  fieri  , niC  urmj  adveriario- 
rum  perliuiiones  eveluiuur  : maxime 
nacurale  ell  , ut  antequam  prubemus 
noftra,  amoliamur  adverla,  & opinio- 
nes contrarias  refutemus  . Vix  autem 
rq>crietur  aliquid  um  omnibus  inge- 
niis conlbitaneum  & quadrans , ut  ne- 
minem habeat  repugnantem  . Omn>s 
namque  , ut  Hilarii  verbis  uur  , hu- 
mani eloquii  Icrmo  contraui^ioni  ob- 
noxius huc  lemper , non  1'olum  quia  in 
alio  capite  de  mente  alia  propemodum 
fentcncia  eU  , led  quia  dilTencient.bus 
voluntatum  motibus  , dilkntiens  quo- 
que tic  iciUus  animorum  . Unde  exiili- 
nut,  Pnilolophorum  placita  dici  ^ qu^ 
unulquilqu:  illud  ferme  amplectitur  , 
non  quod  ratio  prselcriUit  , led  quod 
placet  animo  : non  quod  dictat  Ula  , 
led  quod  dictat  afleCtus  . Necefle  clt 
ergo  Theologis  , varie  in  contrarias 
partes  dilTerendo  , quali  in  limulacro 
pugn*  exercere  fe  iplos  ; id  quod  D. 
Thomas  in  quarltionibus  dilpuutts  di- 
ligentilTime  Iccit . Cum  vero  in  omni- 
um artium  ufu  optimorum  imitatio  ar- 
tificum valeat  plurimum  , exempla  in 
Theologia  dilTercndi  ab  his  peti  xquum 
elt , qui  in  hac  arte  excelluerunt : quo- 
rum Augulluius  Ce  Tnoraas  lunt  facile 
principes  ; Augultinus  citra  aleam  : 
Thomas  judicio  peritorum.  Neque  e- 
nim  in  ancipiti  Idlum  dilputatione  , in 
qua  de  umverlo  genere  utrinque  dif- 
lerere  copiofe  licet  , led  in  omni  o- 
mnino  quxlltone  adeo  hinc  in^  uber 
ac  dives  clt  , ut  mirandum  Iit  , in  re- 
bus um  multis  & variis  , iilque  fxpe 
neque  pervulgatis,  neque  tritis,  egre- 
gia in  utramque  partem  argumenu 
prompta  illi  parauque  tuilTe  . In  mul- 
tos aniculos,  &teor  , concidit  omnia  , 
de  articulo  fere  cuique  prxlcriplFt , ve- 
luc  lege  quadam  , argumenucionum 
numerum  . Aridum  quoque  lUi  fuit  dif- 
pueandi  genus  , 8c  quxUionum  traOa- 
tus  una  perpetuo  fpecie  compoliciis . In 
ea  denique  mit  auCtorum  Ic^a  , qux 
adeo  nullum  florem  orationis  Icquitur , 
nt  apparentibus  line  carne  nervis  , de- 
forme videatur  difputationis  corpus,  cer- 
te ab  omni  cloquennr  ornatu  al  enum . 
Iu  a dodiflimo  & granflimo  viro  cu- 
riofi  quidem  homines  & delicatuli  Ion 
giori*  operis  latieute  , laltidio  llmili- 
t^mis  , incultxque  didioms  horrore 
abalienantur . 

Dixit  in  concilio  Tridentino  vir  e- 
loquens  fane  ac  facundus , fed  panun 


• X/. 

Theologus  umen  , qui  id  fuadcre  vel- 
let audientibus  , auverfum  hxrtt.cos  , 
prxlertim  Lutheranos  , non  effe  ma- 
giium  ufum  fcholalticx  concertationis 
oratorio  potius  more  cum  illis  difle- 
rendum  : noftrum  enim  fpinolum  elT: 
ac  permoleftum . Qux  li  vera  effent  , 
exempla  m Theolog.a  difpiitandi  non 
ab  his,  quos  ante  dixi  , mdiora  pete- 
rentur. Hquidem  etli  non  fum  nelcius, 
quam  Iit,  non  fcholi  dico  in  difpuun- 
domos,  led  tota  omnino  fcholx  Theo- 
logia  hxrcticis  inviia,  fcd  co  nugis  c- 
xiftimo  , Icholafticam  dlllercndi  for- 
mam ad  hxrefes  refellendas  effiucio- 
rem  , quo  magis  hxret  eis  invifa  cli  . 
Quod  li  Lutherani  academix  lubtiliu- 
te  minime  cap.untur  , ne  oratione  qui- 
dem ad  rhetorum  leges  arciticofe  com- 
poliucapi  poterunt,  quonam  grandio- 
res funt  & call  d or«s  efkdi  , quam  ut 

orationis  artificioapprehcndantur.  Cum 
autm  nec  argutum  Theologum  perti- 
melcant  , nec  rhetorem  quamvis  elo- 
quentem  : non  funt , mihi  crede  , aut 
Theologi  Mumine , aut  rhetoris  flumi- 
ne , hoceft  , non  verbis  funt,  & dif- 
putatione  , fed  viribus  8e  flagdlis  fe- 
riendi. Verum  li  eo  loco  res  Iit  , ut 
adverlum  Tutherana  dogmata  certare 
cogw,  eligant  alii  ( mhd  enim  impe- 
dio )luave  orationis  genus  , quo  mol- 
lius  & lamiliarius  homines  ilHufmodi  ad 
ecclelix  benevolentiam  alliciam  ; dum- 
modo mihi  relinquant  fcholx  olla  oer- 
vofque  , ac  prcllam  differendi  folidita- 
tetii . Qux  Au°uffinus  porro  contra  ad- 
yerlarios  ecclelix  differu  t , umetfi  & 
inventa  funt  acutius  , & di^  fubtilius , 
qium  ut  quivis  ea  poflit  agnofeere  i ad 
refellendos  umen  hxreticos  ramo  ma . 
jorem  habent  elEcacitatcm , quanto  te- 
nuius ad  vivum  refecata  funt  . Atque 
etiam , quum  oratorum  more  quali  tor- 
rens fertur  oratio , quamvis  multa  cu- 
jufque  modi  rapiat , nihff  umen  fere 
«««  » nihil  apprehendas  . Cum  au- 
tem ad  fcholx  normam  certa  via  & ra- 
tione  premitur  , contineri  ample£lique 
facilius  poteff.  Itaque  prxclarum  a Di- 
vo lAoma  accepimus  morem  difpuun- 
di  , li  eum  teneremus  . Nemo  vero  a 
viro  gravillimo  orationis  delicias  qux- 
» piginenu  mulirbrta  , hicum  pue- 
rilem, led  veras  gravefque  fememias  , 
argumenta  folida  & propria , fermonem 
rei , de  qua  dilleritur  , accommodatum. 
Qux  omnia  Divus  Thomas  adeo  egre- 
S'«  prxftitit , ut  S vitu  in  eo  pauca 

fiat, 


ufu  in  SchoU/i.  Dtfp, 

Quinqu  am  argumema  ^ 
ucnncto  certiflima  funt  . Qnibtts  au-  /m  u Hh 
cem  Lutherani  contra  pugnant  , ut  i- 
pfis  quidem  videtur,  funt  maxima; 
ego  vero  fentio , frivola  , 8e  commen-  ^ 
titia  funt  omnia,  vix  digna  lucubratio- 
ne , & ingenio  anicularum  : talia  cer-  <*  iMfti 
te , propter  qux  non  modo  a commu-  * 
ni  fidelium  fenfu  cuique  effet,  fcd 
at>  amici  unius  privata  opinione  difee- 
dendum . * At  difcipuli  exet  magiflxi  r.  ».  tmar". 


400  Be  Loctrunt 

fint,  que  ab  iflis  invidiofe  commemo- 
ramur, plurimis  tamen  maximifque  vir- 
tutibus illa  comjxnfet.  Quanquam,  ut 
trat  &j  modeifus  & prudens,  miiiutil- 
fimorum  articulorum  numerum , legem- 
que diipuiationis  xquabilem  tum  ru- 
dioribus , tum  magis  fuo  illi  feailo  de- 
dit . Equidem  non  Divum  Thomam  mo- 
do , led  fcholx  auwlores  quofdara  a- 
lios  exillimo,  fl  humaniores  literas  co- 
luiflent,  6c  qux  in  fchola  didicerant, 
eloqui  voluident  , omatiflime  fplendi- 
diflimeque  potuiffe  facere  i & viros  e- 
loquentix  Itudiofos,  fi  ab  fcholx  inffi- 
tuto  non  abhorruiflent  , fcd  Theolo- 
giam Imuc  (lidiciflent  , & traftare  vo- 
luillcnt , graviflime  , & copioflfnme  di- 
cere potuiflc  . Sed  aut  utriqu;  fuo  ffu- 
di«  Oeleflati  alteros  contempferunt  , 
anf  nihiUomni  ex  parte  beatum  , ut 
lemper  aliquid  deftderemus  . Verum  £ 
alterum  fit  optandum  , malim  quidem 
indifertaift  fcientiam  , qtum- inlcitiam 
loqiwcm  . Nam  exempla  iRa  difputa- 
tionis  Theolo^icx  fuis  omnibus  nume-  '■  eflet  pontifex , fandtus , innocens  , im- 
ris  abloluta  is  folum  fuppeditare  pot-  " 
efl,  qui  eloquentiam  fapienttx  conjun- 
xerit. Age  tamen,  qualiaciinque  noftra 
itnt , a ipfi  afftramus , qux  etfi  non 
meliora  erunt , quam  vetera , erunt  tem- 
pori fiortaifis  aptiora. 

C A P D T xir. 

Xaimflmn  frimum  , -mhi  princtfimm 
Thuinit  im 

vtrtitMT , 

Ctntnvtrfi»  Jt  inthuri/tU 
Sscrifi€i0, 

De  EuchariAix  facrificio  prima  mi- 
hi cum  Vvicleffiftis  & Luthera- 
nis  controverfra  efl  . Facioque  contra 
inflitunim  meum  , cum  de  re  apertif- 
fima  dilputationcm  inflitno  . Nam  fi 
quid  adeo  certum  & exploratum  eft  , 
ut  de  eo  inter  viros  dodos  conflanter 
perpetuoque  convenerit  , argumenta- 
ri non  foleo  , ne  rem  minhne  dubiam 
argumentando  dubiam  faciam.  Nec  ve- 
ro in  hoc  dabo  operam  , ut  rem  pla- 
ne in  Ecclefia  definitam  meis  ego  ar- 
gumentis probem  : fed  m id  potius  in- 
cumbam , ut  unum  e Theologix  prin- 
cipiis non  tam  ratiocinatione  , quam 
expofitione  confirmem.  Ita  fiet,  ut  ve- 
ritate illuftraca  , omnium  tenebras  de- 
pellam errorum. 


furentis  rapiuntur  errore  , fibique  Eu-  t 
charifliam  non  effc  facrificium 
mentando  perfuadent.  *■ 

Calvinus  porro  illo  Apofloli  tefli- r«/v.  ‘ 
monk)  in  primis  nititur  : Et  alii  qui-'-  4- 
dem  ptures  fadK  funt  facerdotes  , id- 
circo  quod  morte  prohiberentur  per- 
manere  . Hic  autem  eo  quod  maneat  i.  Arp 
in  anernum  , fempitenuun  lubet  facer-  7 
dotium.  Unde  & falvare  in  perpetuum 
potefl  accedentes  per  ipfum  ad  Deum , 
lemper  vivens  ad  interpellandum  pro 
nobis  . Talis  enim  decerat  , ut  nobis 

pollutus  , fegregatus  a pecciton^ius 
& excelfior  coelis  fadus,  qui  non  ha- 
bn  ncceffitatem  quotidie  , quemadmo- 
dum facerdotes  , prius  pro  futs  deli- 
ciis hoflias  offerre  , deinde  pro  popu- 
li: hoc  enim  fecit  femel  fe  of^rendo. 

Lex  enim  homines  conflituit  facerdo- 
tes infirmitatem  habeiites  : ferrao  au- 
tem  junsjurandi  , qui  pofl  legem  efl  , 
filium  in  xternum  perftClum  . Quo  lo- 
co Paulus  facerdotium  veteris  Tefla- 
menti  a novi  facerdoiio  diflinguit  , 
quod  in  illo  plures  erant  facerdotes  , 
in  hoc  unicus  efl  facerdos  . Hujus  ve- 
ro rei  ciufaid  explicat , quod  illi  mor- 
tales erant  , quare  indigebant  fuccef. 
foribus  , qui  m demortuorum  locum 
fubrogarentur : At  Chriflo , qui  immor- 
ulis  dl,  nullos  oportet  fuccedentes  vi- 
carios lubllicnere  : quales  ii  funt  , qui 
nunc  quotidie  facrificant , 8e  plures  ipft 
atque  mortales  ad  umbras  legis  defle- 
Clunt , in  qua  plures  iidemque  morta- 
les fa^  funt  facerdotes : Noftri  quoque 
f^rdotesinfirmi&ipfifunt,  habentqiie 
neceflitatem  quotidie  , quemadmodum 
veteres  , prius  po  fuis  delidi»  hoflias 
offerre , deinde  pro  populi  . Novi  ergo 
iRi , cum  fint  veteribus  fimilliim  , lega- 
les facerdotes  funt , non  Evangelici . Con- 
firmat autem , ut  ait , hoc  illud  vel  ma- 
xime , quod  facerdos  a Deo  vocatus 
efle  debet,  quemadmodum  Aaron  , ut 
ApoRolus  idem  affirmat : at  nullam  fMr.' 

VO' 


Bilfr,  ^ 


1-  Arg. 


“DuodeciMut . Cap.  XI f. 


40C 


vttcationfim  proferre  nos  pofliimus , qu* 
nollro  faceraotio  patrocmetur  . Evane- 
fcit  igitur  iacrificium , quod  finc  facer- 
dote  elfe  non  poteft. 

Exilhirut  rurfum  Calvinus  idem  , 
Paulum  cum  Ecclefiz  fide  pugnare  , 
cum  in  eadem  epiftola  inquit:  Nec  ut 
f*pe  offerar  femetipfum  , quemadmo- 
dum pontifex  intrat  in  lan^  per  fin- 
gulos  annos  in  (anguine  alieno.  Alio- 
quin  oportebat  frequenter  eum  wi  ab 
origine  mundi  . Nunc  autem  femel  in 
confummationem  feculonun  ad  defb- 
tutionem  peccati  per  hoftiam  fuam  ap 
paruit . 'Quo  ex  loco  iterum  colligit  , 
nolhos  (accrdotes  efle  legales,  qui  non 
modo  per  (ingulos  annos , venim  etiam 
per  fingulos  oies  intrant  in  fanAa,  of- 
ferentes alienum  fanguinem  , qui  femel 
]uxta  Apoftolum  oblatus  eft.  Cum  ve- 
ro diferte  Paulus  afferat , hoffiam , quz 
oblatione  facriffeatur , immolari,  & oc- 
cidi nccefle  efffe  , profedo  (i  ffngulis 
miffis  Chriftus  in  facrificium  offertur  , 
fingulis  quoque  miffis  interficitur.  Aut 
ergo  Pauli  argumentum  vanum  eft , cum 


adeo  Chrifti  oblationem  (uifTe  imper- 
fedlam , qui  quotidie  multas  adjiciunt . 
Medicameqti  enim  illa  virtus  eft , quod  'r. 
Chryfoftomus  ait,  ut  femel  imponatur, 

Sc  non  frequenter.  Et  Theophyla&us  , hto.c.rf. 
Pharmaca , inquit , fortiora  femel  etiam 
impofita  curant : quz  autem  fzpius  ite- 
rantur , &:  imponuntur  , hoc  iplb  offen- 
duntur minus  fortia  . Sed  & pharma- 
cum, quod  fzpe  admovetur  idem  , fl- 
miificat  eandem  zgritudinem  intertur- 
bare laborantem  . Quocirca  fi  eadem 
etiam  hoftia  novis  facerdotum  oblatio- 
nibus , qoafi  idem  medicamentum  fc- 
pius  apponitur  , prima  Chrifti  oblatio 
nec  pcrtedle  curavit  zgrotos,  nec  con- 
fummavit  in  zternum  (andificatos , iit- 
pote  cum  homines  novis  quotidie  , ac 
repetitis  facrificiis  curentur,  fan^ifi- 
centur  , confummentur  . Adde  , quod 
paulo  poft  Apoftolus  afferit  : Ubi  pec- 
catorum remiffio  eft  , jam  non  eife  ob- 
lationem pro  peccato  . Poft  Chrifti  i- 
gitur  hornam  unicam , qua  omnia  fune 
in  cruce  expiata  delifta  , poft  remif- 
fas  etiam  per  Chrifti  facramenta  im- 


ait , Alioauin  oportebat , eum  ffequen-  quitates  , nulla  reliqua  eft  oblatio  pro 
ter  pati  ab  origme  mundi:  aut  fi  Chrt-  peccato  . Non  eft  itaque  in  ecclefia 


ftus  in  facrificium  exhibetur  , vere  M- 
titur.  At  corpus  vivum  , & impaflibt- 
1c  in  altari  nos  offerimus  : oblatio  igi- 
tur forfitan  effc  poterit  , facrificium 
nullo  modo  . Hoc  vero  illud  argumen- 
tum eft,  quod  Calvinus  , atque  Oeco- 
lampadius  mire  jadlant  i & nondum 
coUata  manu  , tanquam  fin-oces  vidlo- 
res  infultant. 

lUum  przterca  locum  Lutherani  pref- 
fius  ureent : Umbram  habens  lex  mtu- 
ronim  anorum  , non  ipfam  imaginem 
rerum,  per  fingulos  annos,  eifdemipfis 
holtiis  , quas  offerunt  indefinenter  , 
numqoam  poteft  accedentes  perfedos 
tacere , alioquin  ceffaffent  offerri , ideo 
quod  nullam  haberent  ultra  confeien- 
tiam  peccati  cultores  femel  mundati . 
Ft  poft  multa  alia  , quz  referre  lon- 
gum eft  , ita  legimus  : Omnis  quidem 
lacerdos  przfto  eft  quotj^e  miniftrans  , 
& eafdcm  fzpe  offerens  hoftias  : hic 
autem  unam  pro  peccatis  offinens  ho- 
ftiam , una  oblatione  confummavit  in 
lempiternum  (andlificatos  . Oblationes 
igitur  veteris  teftamenti  imbecillas  ac 
debiles  offendit  Paulus  , quod  fzpius 
Iterabantur.  Qui  ergo  in  nova  lege  ea- 
dem facrificia  iterant  , ii  fiu  repeti- 
uoiie  teftes  funt  , oblationes  fuas  prio- 
xes  infirmas  , exicuafque  fuiffe  , atque 


mijufmodi  facrificium  . Id  quod  Apo- 
ftolus e veftigio  teflatur  inquiens  : Vo- 
luntarie peccantibus  nobis  poft  acce- 
pum  notitiam  veritatis  , jam  nulla  re- 
linquitur pro  peccatis  hoftta  . Qui  au- 
tem nullam  dicit  , is  non  baptifma  fo- 
lum,  (ed  nullam  dicit  hoftiam  fuperef- 
fe  . Nos  autem  dicimus  , quod  aliqua 
fiipereft:  contra  Apoftolum  ergo  dici- 
mus . Neque  his  occurri  poteft  , in- 
qumnt , prztexendo  in  nova  lege  non 
varia  elfe  aut  mutu  facrificia  , ut  olira 
in  lege  , fcd  unum  & idem  fzpe  repeti  : 
quomodo  Chryfoftomus  8c  Theqphy- 
ladlus  occurrunt  . Quoniam  Apoftolus 
a novo  tegmento  non  folum  multa- 
rum diverfarumque  rerum  facnfiaa  re- 
jicit , fed  ejuldem  etiam  hoftiz  repe- 
titam oblationem  damnat  in  hzc  ver- 
ba : Neque  ut  fzpe  offerat  femetipfum , 

Sec.  At  Chriftus  in  altari  feipfum  nunc 
etiam  o&rt  , ut  pofterius  ex  catholi- 
corum (ementia  offendetur  . Iteratam 
quoque  oblationem  in  veteri  teftimento  iMr.  i*. 
ideo  fadam  effc  dicit , quia  prior  erat 
imperfefta  . Sive  autem  plures  res , fi. 
ve  eadem  farpius  offeratur  , Pauli  argu- 
mentum  manet  mvidlum , fi  prima  ob- 
latio perfcdla  effet  , nulla  pofteriore 
indigere  ; lu  pofteriores  lacerdotes  r.b 
offerendo  cefTaturos  - Quo  fieri  argu. 

C c mea- 


402  ■ De  Locorum  ufu  i»  S’chola/iL  Difp. 


niennntur,  ut  tHud  alterum  catholico- 
rum efhigium  vanum  cttam  iit : Nem- 
' pe,  Apollolum  loqui  de  obbtigne  cruen- 
ta , qua  Chrilhis  femel  in  cruce  defun- 
Aus  ell  i noftras  autem  elTe  incruenus . 
Sive  enim  cruentum  , Uni  incruentum  fa- 
crificiumfit,  ii  fxpius  refumitur  , prior 
oblatio  non  oerfeue  ianAificavic , nec 
exhaufit  deli^  prxteriu  , pro  quibus 
alia  boftia  profertur  . Nulla  luque  , ut 
putant  , rima  effugere  polTumus  , fed 
fateamur  neccife  ell , totam  ad  Hebrxos 
epillolam  novorum  facrificia  1'acerdo- 
tum  explodere  : prxfertim  cap.  lo,  u- 
bi  fi  Paulus  de  cruenta  folum  hollia 
lermonem  faceret  , facile  eluderetur  , 
vel  quum  ait  , Ubi  autem  horum  re- 
milTto , jam  non  ell  oblatio  pro  pecca- 
to: vel  etiam  magis  quum  dicit:  Vo- 
luntarie peccantibus  nobis , nulla  relin- 
quitur pro  peccatis  hollia  . Nihil  enim 
interefl , cruenta  Iit , an  incruenta  , fi 
oblatio  ell  & hollia  pro  peccato . 

4.  Ad  hxc , Matthxus  , Lucas  & Pau- 

mai:!,.  jt.  Ius  aperte  narrant  , Dominum  in  ul- 
obtuliffe  quidem  corpus 
'•  "•  Sc  fanguinem  Deo  , fed  Euchvilliam 
difcipulis  accipiendam  diflribuilVe  . O- 
ptima  igitur  milTa  illa  erit  , qux  erit 
primx  quam  limillima  : prima  autem  c^- 
na  fuit,  non  facrificium.  Etenrni  fi  fan- 
guinem  pro  peccatis  tunc  Chrillus  ob- 
(ulillet  , jam  ante  crucem  ellent  remif- 
fa  peccata  , nili  frullra  Chrilli  fanguis 
in  ccena  oblatus  ell  , qui  peccatorum 
remillionem  non  obtinuit  , quam  vel 
nunc  obtinet  Patri  a facerdotibus  exhi- 
bitus. 

<•  ^rf.  infuper  loca  nobis  Lutherns  ob- 

iw.  u.  ) quibus  locis  calix  fanguinis  Chri- 
j.  ctT.  11.  Ili  tellamentuffl  dicitur  : Tellamentum 
vero  non  ell  opus  bxredis.  fed  tella- 
toris . At  lacrtficium  opus  ell  nollrnm . 
Sacramentum  igitur  fanguinis  non  ell 
lacrificium . Hanc  vero  ratiocinatio- 
nem , bone  Deus , quanto  verborum  or- 
natu , quali  limiam  purpura  , vellit . 
Qux  ell , inquit  , tanu  temeritas  , ut 
tellamentum , hoc  ell  promiflionem  hx- 
reditatis,  nos  opus  elTe  nollrum  dica- 
mus , quod  teltatort  in  fatisfa£lionem 
exhibemus  f & ubi  de  acceptis  gratos 
nos  efie  oportet  , ibi  accedamus  fii- 
perbi  daturi  accipienda  : ut  tellator 
jam  non  fiiorum  largitor  bonorum,  led 
nollrorum  fit  acceptor  . Neque  enim 
fieri  potell  , ait  , ut  idem  ab  eodem 
fimul  8c  recipiatur , & detur , & ofie- 
Mtur , 8c  acceptetur . Quam  vero  m- 


fanus  erit  pauper  8c  indigens  , fi  bo-  - 
num  opus  dicat  fe  conterre  diviti , 
cujus  manu  accipit  beneficium  t 

Allerunt  etiam  in  hanc  rem  Cia&o-6.  Arg. 
rum  veterum  tellimonia  . Primum  il-  ■ t 
lud  Chryfollomi  e Hoc  nollrum  facri- 
ficium exanplar  ell  illius  , . quod  Chri  ’■ 

Ihis  in  cruce  fecit  . Non  autem  aliud ■ 
facrificium  , fed  id  ipfum  femper  ici- 
mus , magis  autem  recordationem  i- 
pfius  operamur  . Et  Theophyla^us 
Imo  potius , ait  , memoriam  illius  ob-- 
lationis  facimus  , qua  fe  Chrillus  ob- 
tulit. Ex  qua  corr^ione  Oecolampa- 
dius  colligit  , Chrylbllomo  & Theo- 
phylado  millam  nollram  non  efie  pro- 
prie lacrificium  corporis  , & ibnguinis 
Chrilh  , fed  exemplar  . Alioqui  non 
corrcxil&nt , quod  vere  ac  proprie  di- 
tium ell  ..  Addunt  illud  Augullmi  : 

Holocaulli  fui  imaginem  in  ecclefia  ?»• 
celebrandam  dedit  . Et  alio  rurfum  lo- 
co , Chrillianos  inquit  , pcradli^  facri-  ™ 
licii  memoriam  cdebrarc  . Et  m epi-  £f,/’  xj. 
Hola  quadam  ad  Bonifacium  docet,  in 
Eucharillix  immolatione  nomen  rerum  />• 
ipfi  figurx  exemplarique  tribui  folere. ‘■'A  ‘s- 
Bafilius  demum  apud  Euthymium , hxc 
nollra  exemplaria  dixit  elie  veri  lacri- 
licii:  Non  ergo  funt  verum  lacrificium, 
ied  facrificii  figura. 

Nec  telfimoniis  folum  premere  nos, 7.  Arg. 
fed  etiam  ratione  volunt . Nam  fi  factifi- 
cio  peccau  redimerentur  , quod  ca- 
tholici allruimus  , redemptio  nollra  a 
nobis  quoque  ipfis  per  noltras  oblatio- 
nes exilleret  . Ita  non  folum  Chrilhis 
redei^tor  efliR  , fed  homines  etiam 
fui  efient  redemotores  - Id  quod  llul- 
titix  ell  manifefix. 

Addunt  , fieri  non  poffe  , ut  opera-  J.  Axg.  .; 
tio  nollra  alteri  peccati  remillionem 
conterat  ex  vi  iplius  operis  , quod  no- 
llri  quidam  dicunt  ex  opere  operato  . 

Solius  enim  Chrilli  opera  & asiones 
ex  fe  peccata  remittunt . At  facrificium 
& milia  operatio  nollra  ell  : nefarium 
ell  igitur  affirmare  , quod  ratione  fui 
& Deum  propjfium  reddat  , & deleat 
Quoque  peccau . Atque  in  hoc  uno  Lu- 
tnerani  hujus  controverfix  flatum  con- 
llituendum  cenfent  . Afierunt  enim  , 
fe  habere  hanc  rationem  adeo  firmam, 
certam , expeditam , ut  adverliis  omnes 
jportas  inferi  conullrre  queat  . Hanc 
autem  rationem  videtur  confirmare  I- 
renxus  m hxc  verba  : Non  facrificia  til.  4.  r.  r4, 
finftificant  hominem  > fed  coiifcientu 
ejus  qui  ofiert , lan£lificat  lacrificium  , 

pura 


9-  Arg, 

Mtm.  j. 


10.  Ar*. 


iJkr  DHodecimut-.  Cof.  XII. 


403 


pura  exilkns  , & prxllat  acceptare 
Deum  quali  ab  amico  . Peccator  , in- 
quit , qui  occlJit  mihi  vitulum , quali 
qui  occidat  canem  . Quonum  igitur 
cum  limplicitate  ecclelia  otfert  , jufte 
munus  C)us  purum  1'acnficium  apud 
Deum  deputatum  ell  : Quemaumodum 
& Paulus  Philippeniibus  ait  : Keplctus 
Ium  acceptis  ab  bpaphrodito,  quz  mi- 
iilhs  in  odorem  luavitatis,  holham  ac- 
ceptam , placentem  Deo  . Dixerat  au- 
tem , lacrilicium  hoc  illud  elle  , quod 
ex  Malachiz  pnmo  capite  Theologi  co- 
namur interre  . Nulla  igitur  apud  nos 
hollia  manet  , quz  ex  le  aliorum  pec- 
cata (kkjt,  led  li  quid  habet  , id  ha- 
bet ex  oderente  . C^o  argumento  nos 
Bucerus  impugnat. 

Prztcrea , icmiflio  peccatorum  , ho- 
minis landlificatio  & julhlicatio  ell  : 
hrc  autem  per  lidein  cuique  propriam 
obvenit  , ut  ad  Romanos  Icribit  Apo- 
Holus  : nulla  ergo  lacerdotis  oblatio  ex 
opere  oper.ito aliorum  peccata  remittit. 
Nam  ne  Chnlli  operationes  quidem  , 
ni(i  per  propriam  fidem  applicantur  ho- 
minious , juxta  illud  : Quem  propoiuit 
Deus  propitiatorem  per  hdem  . Item  , 
Si  vi  tua  oblatio  facerdotis  aliorum  di- 
luit culpas  , gratiam  ergo  boc  facrifi- 
emm  confert  . Ablutio  enim  culparum 
fine  gratia  aquz  lalientis  in  vitam  z- 
temam  elle  non  potell . Neque  elaoi 
pqlTumus  dicentes,  remitti  per  1'acrifi- 
cium  peccata  venialia , non  ei.am  mor- 
talia . Quoniam  li  llinguis  Chrifli  in 
lacrilicium  olleriur , omnia  profedlo  re- 
mittit , qui  in  omnium  remillioncm  ef- 
fufus  ell.  Nili  lirullra  ac  fine  caula  ca- 
tholici petimus,  ut  hoc  lacrilicium  o- 
tnnia  crimina  nollra  detergat  : & rur- 
lum , ut  Iit  ablutio  Icelerum , & omnium 
rejRilfio  peccatorum . 

Przterea  , cum  catholici  fateamur  , 
in  hoc  lacrificio  fanguinem  Chnlli 
contineri  , fieret  , ut  unico  facrificio 
omnes  peccatorum  poenz  abolerentur  . 
Res  quippe  oblata  infiniti  valoris  ell  . 
Vanum  itaque  elfet  pro  eildem  plures 
millas  celebrare . Qui  vero  dicunt  , in- 
finitz  holliz  frutlnm  a lacerdote  of- 
ferente limitari  , hi  refelluntur  a Lu- 
theranis  mult  plici  variaque  ratione  . 
Primum,  quod  facramentorum  fruflus 
non  definitur  a miniUris  : ergo  ne  fa- 
crificii  quidem  . Deinde  , quia  quam- 
vis facerdos  offerens  in  peccato  mor- 
tali Iit , lacrificium  tamen  illi  prodell  , 
pro  quo  o.T.-rtur  . Non  ergo  hujus  fa- 


crificii  virtus  a facerdote  offerente  ter- 
minum ullum  accipit  . Itera,  quia  infi- 
nitz  rei  pretium  non  mmuitur  , live  a 
paupere  detur,  live  a divite  . Centum 
icilicet  aurei  centum  valent  , a quo- 
cunque tandem  offerantur.  Imo  quo  res 
oblata  major  ell  , & hic  , qui  offert  , 
ell  pauperior  , eo  oblatio  majori  habe- 
tur m pretio.  Ad  hzc  , fi  femel  offero 
languinem  meum  Deo  , languis  meus 
fulus  ell  idoneus  ad  omnia  peccata  de- 
lenda , nec  pretium  imminuitur  ab  of- 
ferente . Martyres  namque  univerfi  , 
inzquabilis  licet  meriti  , zque  tamen 
coRlequebantur  omnium  veniam  pec- 
catorum . Si  Igitur  vere  olfert  facer- 
dos languinem  Chnlli  , nullis  eum  fi- 
nibus circunlcribjt  , quin  latis  fit  et- 
tiam  femel  oblatus  ad  omnia  redimen- 
da peccata  . Sacrificium  denique  alta- 
ris a Chrillo  fummo  lacerdote  nunc 
etiam  Patri  pro  nobis  offertur : ab  illo 
igitur  infinitum  valorem  habet  , quem 
v.delicet  eadem  ex  caufa  infinitum  ha- 
buit in  cruce  . Neque  enim  illud  ne- 
gare poliumus  , cum  Chrillus  Icmpi- 
ternum  habeat  facerdotium  , unde  & 
lalvare  in  perpetuum  potell  acceden- 
tes per  iplum  ad  Deum  , femper  vi- 
vens ad  interpellaiidiim  pro  nobis.  At-  - 
que  Uteranenfe  Concilium  lub  Inno- 
centio  Tertio  , Una  , inquit  , ell  fi-  Trim.  & f*. 
delium  Univerlalis  ecclelia  , in  qua  i-  «'*■ 
dem  ipfe  ell  & facerdos  & lacrificium. 

Loquitur  autem  fine  dubio  de  eo,  quod 
olknmus  m altari  . In  concilio  rurium 
Tndentino  definitum  ell  , nollras  o- 
mnes  latisfackiones  Chrillum  offerre  Pa- 
tn  : multo  ergo  magis  illam  vidimam 
offeret  , quam  , ut  Deum  placemus  , 
nos  in  altari  probemus  ad  lacnficium. 

Quam  rem  non  Ambrofitis  modo  infi-  ... 
gniter  przter  Latinos  czteros,  fed  Urz- 
ci  in  canone  luo  manitelle  tcllantiir  . 

Sane  quemadmodum  facerdos  non  no- 
mine luo  confecrat , & conficit  Eucha- 
rilliz  lacramentum , ita  non  in  nomine 
fuo,  fed  Chnlli  offert  Eucharilliz  fa- 
cnficiura.  Quod  fi  Chrilli  fanguis  ho- 
llia nunc  elt  ad  culparum  redemptio- 
nem , hujus  vero  languin  s pretium  nul- 
lo fine  concluditur  , przl.-rtira  fi  a 
Cnrillo  ipfo  offeratur  ; manet  omnino  , 
unica  oblatione  omnes  culparum  poe. 
nas  refolvi  . 

Contendit  pnllremo  Calvinus  , Eu-  ii.  Atg. 
charilliz  Sacram  rntum  cum  Sacrificii 
voce  pugnare.  Euchanllia  , inquit , do- 
num elt  cum  gratiarum  adlione  perci- 
C c 1 pieu- 


404  ^ Locorum  ufu  i»  Scholaft.  Dtfp. 


piendum  : Sacrificium  vero  eit  pretium, 
quod  Deus  in  laiisfadkior.em  accipit  . 
Quwium  ergo  iatereli  inter  dare  tc 
accipere  , tantum  a Sacramento  Saai- 
licium  diiVat  . Hac  enim  argumenta- 
tione fit  , ut  reliqua  Sacramenta  Sacri- 
ficia elle  non  queant . Euchariilia  quo- 
que poli  peccata  gratis  remifia  , poli 
Kconciliationem  adepum  , vitx  nobis 
promittit  , & gratiarum  augmentum  . 
At  Tacrificium  cantilenam  aliam  canit  , 
nempe  Deum  quali  adhuc  iratum  , tan- 
quam  pretio  quodam  exhibito  placa- 
ri , nec  elle  expiata  fceUra,  quz  facri- 
ficium  expiare  dicitur  . Prztereo  alia 
argumenta  ridicula  : indigna  enim  funt , 
quibus  nos  ferio  relpondeamus . Sed  6c 
illa  Aipenora  , ut  ante  jam  dixi , ta- 
metfi  m faciem  aprarent  probabilia  , 
diligenter  tamen  infpeCla  , vana  efle 
- . deprehendentur  . Id  tantifper  dum  ex- 
plico , & fidem  meam  de  ecclefiz  fa- 
ci ificio  breviter  expono  , quzfo  le^or 
attende  . 

Si  oua  difputatio  ell , ubi  id  , de 
quo  diiputetur  , necelTe  Iit  definire  , 
hanc  ego  vel  maxime  elle  credide- 
rim , quz  nobis  hodie  inllituiiur  : Cum 
ViJ.  Ttt.  non  modo  Vvicleflilljs  & Lutheranos  , 
i-wU.  1.  d,  quofdam  etiam  catholicos  videa- 
».11.6-11.  lacnficii  VI  & natura  ignorata  , 
in  himmo  errore  & maximarum  re- 
rum ignoratione  verlari  . Eirolicaturus 
igitur , quidnam  facrificium  ut  , quid- 
que fua  definitione  contineat,  illud  in 
l^imis  accipio  , facrificium  proprium 
elle  religionis  opns  , id  ell  , ejus  vir- 
tutis , ‘quz  cultum  Deo  & czretno- 
i.^  , , affert.  Eli  enim  facrificium  qua- 
' ‘ II  facrum  fadhim  , ut  Grecorius  ait  . 
Sacra  vero  Dei  fiicere  , Mud  didaie 
ad  Dei  cultum  & reverentiam  perti- 
net . Sacrificare  igitur  propria  eu  re- 
ligionis adio,  qu.T  videlicet  lolius  Dei 
honori  dedicau  ell  , quemadmodum 
Aiigullinus  con.  adver.  leg.  & proph. 
1.  1.  c.  18.  Et  de  civi.  Dei  , lib.  10. 
c.  4.  Ador,  quoque  14.  cap.  Lucas 
Icribic  . 

Illud  deinde  fumo  , facrificium  fpe- 
cinn  elle  operit  facri  & religioli  : at- 
que adeo  opus  facrum  quafi  genus  d- 
le  lacrificii  . Etenim  qui  vocem  hanc 
ad  facras  omnes  czremonias  & religio- 
nis adiis  extendunt  , qua  ratione  id 
laciant , ipli  viderint  : certe  cum  per- 
petuo & cccleliz  & feripturz  ufu  pu- 
gnant . Septem  emm  Sacramenta  a- 
gnofcii  eccklia  , feptem  facrificu  non 


agnolcit.  Non  itaque  quodcumqiie  opus 
lacrum,  quicumqueve  religionis  ntus 
ell  facrificium . Unde  & Concilium 
Florentinum  non  obfcure  a facris  czte- 
ris  lacrificia  dillinguit . Atque  in  lege 
veteri  alias  fuille  leges  de  facrificiis 
conllat , alias  de  reliquis  literis  ritibus . 

Quz  caula  nccellaria  ell  , ne  nos  la- 
crificia cum  facris  aliis  confidamus  . 

Adde  , quod  in  lacrificio  hoHiam  elTc 
oportet , quz  Deo  immoletur  : holliam 
v;.ro  ifi  omni  religiola  czremonia  vel- 
le fingere  , r idiculutn  ell  . Adde  et- 
iam , quod  facrificium  Latinus  interpres 
lemper  appellat  , qliam  Crzci  -Ji-in'»», 

Grzcis  autem  non  ell  quodlibet 

unum  facrum  opus  , led  fpecialis  reli- 
gionis exremonia  , in  qua  res  Deo  fa- 
cra  vel  per  fanguinem  , vel  per  ignem , 
vel  alio  quovis  modo  conficitur.  C^an- 
quam  Tneophyladus  audor  ell, 
prtmrie  magis  elTe  , quz  per  ignem  fa- 
crificantur,  quam  ea  , quz  per  fangui- 
nem  . Sed  & Porphyrius  , ab  exhala- 
tione , inquit , ignis  , quam  Grzci  r»  i.  i,  ^ 
dicunt , Thylia  auoque  , quam  ** 
lacrificium  Latine  appellamus  , apud 
Grzcos  antiquitus  didta  ell  . Nunc  ve-  ftift,.  c. 
ro  non  rede  capimus  thyli»m  illum  «m;.  ‘;ov 
cultum  appellantes  , qui  languine  ce-  't-  <• 
lebratur.  Hadenus  Porphyrius  . Sed, 
ui  prima  vocis  origo  lUa  nt  , non  ne- 
gant audores  hi  , vulgarem  ejus  vocis 
ufurpationem  univerfa  ea  concinere  , 
quz  vel  per  ignem  , vel  fanguinem 
immolantur  . Atque  hzc  Latini  inter- 
pretes facrificia  vocari  perhibent  . Sic 
Itaque  exploratum  , facrificium  fpe- 
ciem  quandam  efle  cultus  liicri. 

Quod  fi  ex  ufu  rede  loquentium , 
divinzque  feripturz  cdnfueiudine  pro- 
rla  hujus  nominis  lignificacio  accipien- 
a fit  , inveniemus  lane  , facrificium 
tum  folum  efle  , quum  res  aliqua 
facra  oftertur  Deo  . Ubi  namque  obla- 
tio iion  dt  , ibi  ne  facrificium  quidem 
elle  pocell  . Qui  enim  aut  baptilini  , 
aut  confirmationis  , aut  ordinis  , aut 
matrimonii  , aut  undionis  cxciemz 
facrameiicum  conficit  , is  quamvis  line 
dubio  rem  facram  6c  divinam  faciat  , 
facrificium  tamen  lacere  non  nifi  ab- 
furdiillme  diceretur  . Quoniam  ne  ipfa 
quidem  Eucharillia  , quandiu  fervatur 
in  pyxide  , facrificii  nomen  habet  . 

Tunc  vero  primum  holUa  nuncupa- 
tur , cum  oflertar  , Oblatio  igitur  ell 
de  ratione  facrificii  . Id  quod  Paulus 
liepe  docet  , ut  ad  Hcbr.  5.  Omnis  , 

ate. 


_:|yi 


% 

Uief  hMdetiiMHi . Cap.  XIL  405 


ak  , pontifex  conllituitur  , ut  offL-rat 
facrificii  pro  peccatis  . Ec  capite  fepti- 
mo  , Pro  fuit  deli£fis  hoiliam  offerre  . 
Et  capite  nono,  Munera,  & hoftiar  of- 
feruntur , &c.  Et  capite  decimo  , Eif- 
dem  ipfis  hoffiis  , quas  offerunt  indefi- 
nenter , &c.  Nec  hic  laborare  opus  efl  , 
ubi  nihil  efl  ambigui.  Illud  addo,  quod 
difficulter  admittunt  quidam  ,<  fi  vis  Sc 
natura  hujus  vocabuli  perpendatur , non 
omnem  oblationem  facram  lacHficium 
efle,  fcd  quiddam  aliud  prxter  oblatio- 
nem f^crihcii  vocem  vendicare  , quem- 
admodum  Divus  Thomas  argutiflime  , 
/’  ■/»  omnia  , dixit  . Et  Theopnylathis  , 

» inquit  , & viAimx  exa^  ra- 
tione quidem  efl  diterimen  . e- 

nim  , hoc  efl  , facrificia  funt  per  fan- 
guinem , & carnem  oblationes , vel  cer- 
te omnia  , qiix  per  ignem  facrifican- 
tur  : Dona  autem  funt , ut  fhiflus , & 
quxeunque  alia  exanguia  , & igni  ca- 
rentia . Quod  utique  dilcrimcn  Paulus 
in  Epiflola  ad  Hebrxos  diligenter  ob- 
fervat  : Omnis  , ait  , pontilex  confli- 
Htir.  $.  tuitur  , ut  offerat  dona  , & facrificia  . 

Et  iterum  : Omnis  pontifex  ad  offeren- 
dum munera  , & hoflias  conflituitur  . 
Atque  Chryfollomus  explicans  illud  , 
Sacrificium  , & oblationem  noluifli,  ob- 
lationis , & facrifkii  hanc  differentiam 
efle  accurate  notavit  . Non  itaque  o- 
mnis  oblatio  facrificium  efl  . Quam  o- 
mnino  rem  illud  vel  maxime  argumen- 
tum probat  , quod  cum  animalis  vivi 
juxta  legis  prxfcriptum  fiebat  oblatio  , 
nulquam  hxc  aut  noflia  , aut  facrifici- 
um vocabatur  . Nifi  velis  , tum  a Ju- 
dxis  filios  immolari  in  facrificium  , cum 
pofl  purificationis  exremonias  Domino 
fi flebantur  . Quod  quoniam  abfurdum 
efl , confentiamus  , non  omnes  res  Deo 
oblaus  , hoftias  efle  , aut  facrificia  . 
Porro  autem  fi  circa  rem  , qux  offe- 
rebatur , quippiam  facri  facerdos  fa- 
ciebat , ut  fi  animalis  fundebat  fangui- 
nem  , fi  thus  ardere  faciebat  , fi  con- 
terebat frumentum  , fi  oleo  fimilam 
confperfam  frigebat  in  fartagine  : tum 
demum  vere  facrificium  faciebat  . Ea- 
rum quippe  rerum  omnium  facrificia 
efle,  Levitici  fecundo  & fexto  , Num. 
quinto  , & fecundo  Paralipomenon  vi- 
gefimo  o^avo  capite  legimus  . Scite 
ergo  , ac  prxclare  D.  Thomas  admo- 
nuit, in  eofitam  efferationem  facrificii, 
fi  circa  rem  Deo  oblatam  quicquam  fie- 
. rct  , quo  rts  ipfa  facra  quodammodo 
conficeretur  . Nam  fi  integram  , & il- 


Ixfam  facerdos  oflirret  , donum  dici  , 

& munus  , non  item  facrificium  . Id  , 
quod  in  Grxea  voce  **••/«  explicatius 
animadvertitur , ut  paulo  ante  diceba- 
mus . 

Qi;.ibus  rebus  expofitis  , facile  intel- 
ligitur  , I.utheranos  in  Apologia  Au- 
guflana  perperam  facrificium  definif- 
fe  , quod  fit  exremonia  , vel  opus  a 
nobis  Deo  redditum  , ut  eum  hono- 
re afficiamus  : Veluti  munera  , primi- 
tix  , decimx  . Hanc  vero  finitionem 
cum  exemplis  fuis  , ut  alia  argumenta 
prxtereamus  , fatis  refellit  Apoflolus  , 
tiun  dona  a facrificiis  diflingucns , tum 
magis  argumentans  , quod  fi  Chriflus 
fxfe  fe  in  facrificium  offerret  , fxpe  et- 
iam pateretur. 

Sed  ut  occultx  , atque  involutx  rei 
notitia  aperiatur  his  , qux  diela  funt  , 
illud  primum  objicitur  , quod  Prophe- 
u facrificium  laudis  fxpe  commemorat , iij. 
quod  Paulus  interpretatur  fi-udhim  la-  <1- 
biorum  confitentium  nomini  Dei  . Sa- 
crificii Igitur  definitio  non  eft  tam  angu- 
fle  conclufa. 

Illud  demde  videtur  efle  contrarium  , 
quod  Apoflolus  ad  Romanos  feribit  : 

Obfecro  vos  , ut  exhibeatis  corpora  ve- 
flra  hofliam  vivam  . Non  ergo  in  fa-  **"•  **• 
crificio  hofliam  efle  oportet  , qux  ma- 
cietur , fed  fatis  efl , fi  corpus  noflruni 
vivum  ad  facrificium  prxbeamus . 

Tertio  loco  id  opponitur  , quod  in  ** 
omnium  ore  efl  : Sacrificium  Deo  fpi- 
ritus  contribulatus  . Illa  demum  : Re- 
pictus  fum  his  , qux  mififlis  in  odo- 
rem fuavitatis  , hoftiam  acceptam  . Et 
rurlum : Beneficentix  , & communionis 
nolite  oblivifei  : talibus  enim  hofliis 
promeretur  Deus  . Quibus  videlicet  ar- 
gumentis moti  quidam  putaverant  , fa- 
crificii nomen  terminis  efle  lat  oribus 
arcumferibendum  ; a nubis  enim  ftri- 
Ctiflime  coarCbnim  . Ego  vero  cantum 
abfum  ab  ifla  fententia',  ut  non  modo 
non  arbitrer  , veram  facrificii  finitio- 
nem , qux  efl  a nobis  ante  pofita , his 
argumentis  obfcurari  , fed  fieri  etiam 
tlluflriorem  exiflimem  . Duobus  quip- 
pe modis  verba  in  facris  litteris  ufur- 
pantur  , uno  per  proprietatem  , altero 
per  figuram  . Atque  id  quidem  , licer 
tacillimum  , efl  tamen  animadverfio- 
ne  dignifllmum  . Multos  tamen  & ex 
alienis  , 8;  ex  noflris  hujus  rei  igno- 
ratio tefellic  . Dico  igitur  , nomen' 
facrificii  dupliciter  in  feriptura  facra, 
accipi,  & proprie,  & ccanslace  . Nos 
Cc  j porro. 


4c6  £>f  Locorum  ufu  In  Scholaft.  Difp. 


pono  , quum  res  definimus  necefla- 
na  Philolophiae  dufti  ratione  , non 
quid  vox  per  metaphoram  , aut  alium 
uopum  translata  fignificet , fed  quid 
proprie  contineat  , exponimus  . Sacri- 
ticii  itaque  naiura  propna  plane  nobis 
ucfinita  ell  : at  in  omnibus  teflimo- 
ntis  , quz  contra  pofuimus  i nominis 
translatio  quzdam  8c  abulus  ell . Id  quod 
in  lingulis  lacile  intelligimus  , ii  ea  ad 
veram  & propriam  lacrificii  naturam 
referamus . 

In  pruno  liquidem  teflimonio  linAus 
bbiorum  laudantium  Deum  hollia  di- 
citur , cum  lingua  labiaque  mortifica- 
■ ta  Dei  laudibus  confecrantur  . Quem- 

admodiun  enim  viculus  mactus  in  ho- 
Aiam , nullas  alias  edebat  voces  ^ quam 
in  Dei  laudem  & gloriam  > lic  lingua 
ccnviciis , decradlioni  , ac  turpiloquio 
mortua  , & foli  Deo  laudando  facra  , 
quali  facrificium  quoddam  offertur , jux- 
ta illud  , quod  licriptum  eft  : Redde- 
mus viculos  labiorum  noilrorum . Quan- 
quam  m pfaimis  dici  potell  , (acrili- 
cii  hollizque  voces  Ane  cropp  ufurpa- 
to*.  Erat  enim  in  lege  przfcnptsm  in- 
ter czcera  gratiarum  adlionis  iacrili- 
cium  , in  quo  verz  hollix  nudaban- 
tur . ^d  Paulus  , ut  folet , Mr  alle- 
goriam hotlias  illas  carnales  ad  lallorum 
Uudamium  Deum  fpirituale  iacrilicium 
traduxit . 

In  fecundo  vero  teftimonio  expedi- 
tior de  planior  eA  metaphorx  ratio  . 

• Tunc  enim  offerimus  corpus  noArura 
hoAiam  Deo,  quum  mortmeamus  mem- 
In-a  noAra  , quae  funt  fuper  terram  , 
camemque  noAram  peccato  quidem 
mortuam , viventem  autem  juAitiz  Do- 
mino offerimus  . Quemadmodum  Uie- 
tiktdvtrf,  ronymus:  Ula,  inquit,  virginitas  ho- 
Jnim,  I.  Aia  ChriAi  eA , cujus  nec  mentem  co 
gicatio  , neque  carnem  libido  macula- 
vit . Atque  fortaffis  quum  ApoAolus 
vivam  hoAiam  dixit  , quafi  pugnanti- 
bus inter  fe  vocibus  de  mote  luut . 
I.  rsr/;  j.  Similia  fiint  illa  : Qux  in  deliciis  eA 
vidua  , vivens  mortua  eA  , mare  dul- 
ce , terra  cxleAis  , fpiritualis  caro  , 
fpiritus  carneus  . Non  itaque  ex  eo  , 
qu^  ApoAolus  vivam  hoAiam  dixit, 
Aatim  colligere  oportet , animal  non 
effe  ma&mdum , quum  in  koAiam  pr*- 
betur.  Qum  potius  , A Pauli  ingenium 
tenemus  , contrario  modo  argumenta- 
bimur. 

Jam  in  tertio  quoque  teAimomo  a- 
peru  translatio  eA  . Cor  namque  in- 


Aar  frumenti  contritum  , & divini  t- 
mons  Igne  quali  fuccenluai , Am  l icu- 
dine  quadam  Iacrilicium  vocatur  , Ad- 
de , quod  familiare  audoribus  lacris 
cA , imaginum  vocabula  rebus  pir  ima- 
gines flgniHcatis  attribuere  : ut  nomen 
Davidis  ChriAo  , Ezechielis  34.  No- 
men et  am  Petr*  eidem  , i.  ad  Co- 
rinth.  10.  Tale  illud  cA:  Ego  fum  vi-  -M  »»4.« 
tis  vera  . Quia  igitur ) per  lacrificia  il- 
la  legis  externa  res  quxdam  fpiritua- 
les  potiores  przffgnabantur  , has  omni- 
no  res  lacrihcia  , holocaulia  , hoAias  tjfnmu,  vt. 
faerx  literx  appellant  . Ut  nudatio-  'y" 
nes  brutorum  animiiitiura  ligurx  erant 
mortificacionis  carnalium  & irrationa- 
lium  affcdluum,  qui  regnant  in  corM-  mfiuuiA  rt. 


re  : ideoque  camis  morciHcatio  hoAia 
dicitur , non  proprie  quidem  , fed  figu- 
rau  didione  . Et  hunc  in  modum  cx- 


tera  , qux  non  funt  modo  longo  fer-  crifoium 
mone  explicanda  . Tres  ergo  priores  tfi 
fcrupulos  plane  exculfimus  : quartum  * 

vero  illum  facilius  eximemus  , li  (eme\ ^ 
Aabilitum  fuerit , his  in  locis  ApoAo-  Utf  fmcnm 
Ium  non  proprie  loqui , fed  figurate  : • 

id  quod  liquido  d^onArari  poteA  , 

Primum  , quia  facrificium  ad  religio- 
nem proxime  pertinet  : j^t  eleemoiyna 
& beneficentia  ad  mifericordiam  vel 
liberaliutem  . Dem  ex  illo  Ofex  te- 1>-  TStm.x, 
Aimonio  , Mifericordiam  volo,  & non 
facrificium  , Quo  loco  facrificium  non  ^ 
obfcure  a milericordix  operibus  fepa- 
ratur  . Certe  li  facrificii  vox  dona  pau- 
peribus collata  proprie  contineret  , 
nullo  modo  Propneta  diceret  : Sacri- 
licium  6c  oblationem  noluiAi . Quid  i- 
gitur  (ibi  ApoAolus  vult  , quum  ea 
munera  hoAias  vocat  , qux  pauperibus 
tribuuntur  ?•  Nempe  , illa  elTc  Deo  ac- 
cepiiffima  . Videlicet  hoAias  credebat 
populus  maxime  placere  Deo  , fpirare- 
que  lUi  odorem  jucundiffimum . Genef. 

8.  Exod.  19.  Levit.  1.  & 3.  Numer.  48. 

Ufque  eo  autem  perAufio  hxc  m ani- 
mis vel  fidelium  mfederat  , ut  prx  la- 
crificiis  opera  interdum  pietatis  chari- 
utifque  contemnerenc  . Uujus  rei  A- 
poAoU  minime  ignari  , & plebem  ru- 
dem ad  veram  & germanam  pietatem 
revocare  cupientes  , mifericordix  ac 
charitatis  omeu  hoAias  appellabant  , 
non  fiUb  id  quidem  , fed  verbis  pau- 
lulum quadam  dicendi  figura  immuta-  ,4;,. 
tis  . Sic  Paulus  hoAiam  accroum.  di- 
xit in  odorem  fuavicaiis  . Sic  Jacobus  : 
Religionem  mundam  & immaculatam 
effe,  viltcaie  pupillos  viduas  in  tri- 
bu- 


Uhtf  HuodecimHt.  Cap.  X.  4^7 


bulatione  eorum  . Quam  rem  plane  & 
fine  verborun»  immutatione  legis  ille 
peritus  fignili  cavit  , inquiens  , Dilige- 
Mtn.  1*.  re  proximum  , tanquam  fe  ipfum  , ma- 
' JUS  ell  omnilMS  holocautomatibus  & 
laetific  is  . Quid  ergo  proprie  facrifi- 
cium  fit  j qua  etiam  ratione  per  tro- 
pum transferatur  , fatis  diAum  eft . Nec 
h*c  tamen  nimis  multa  videri  detent, 
cum  hujus -vocis  vi  , ac  poteftate  igno- 
rata , multorum  difputationes  vagari  & 
errare  cernamus  . Erant  autem  h^c  co- 
piofitis  explicanda  , ne  immodicae  bre- 
fitat.s  fiudio  raperentur  verborum  pon- 
•.  ^ra  diflerentis  celeritate  . Sed  de  his 

ht^enus  . Sequitur  , ut  facrificium  in 
fpecies  fuas  quam  brevilfime  partia- 
mur. 

Lutherani  in  apolog.  Auguft.  duas 
\ proximas  facrificii  fpecies  effe  yint  , 

nec  efle  plures  . Unum  enim  efle  la- 
crificium  Wopitiaiorium  , nempe  ad  pla- 
candum Deum  , & impetrandam  ve- 
niam peccatorum , alteruih  A.’-x»e<n«c>r  , 
id  eft  , gratiarum  adl  onis  . Has  duas 
fpecies  tacrificii  magnopere  oportere 
afferunt  in  hac  controverfia  nos  in 
confpedu  pofius  habere  , & fingubri 
dili^ntia  cavere  , ne  confundantur  . 
i Id  quod  ipfe  etiam  atque  etiam  mo- 

neo : fed  illud  quoque  animadverto  , 
hac  divifione  multas  facrificiorum  fpe- 
cies vitiofe  fiiille  prartermiilas . Non 
enim  folum  vel  pro  peccato  , vel  et- 
iam ad  gratiam  referendam  iacrificium 
fieri  IblcMt  , fed  & vice  fupplicatio- 
nis  . ut  a Deo  vitz»  comm^ius  ac 
prolpcritas  haberetur  . Quod  fi  Lati- 
ne liceret  , pollemus  irapetratorium  vo- 
care . Quale  fuit  Iacrificium  Jacob 
Genefis  qualeque  etiam  mulier  il- 
la prxtulit  , qux  in  Proverbiis  dixit  : 
rnv.  7.  viaimas  pro  falute  devovi  . Sane  in 
Levitico  ^ft  facrificium  pro  peccato 
* hoftix  pacificx  in  duas  fj^cies  diftri- 
buuntur , ut  alix  fint  gratiarum  adlio- 
nis  Deo  exorato  , alix  voco  vel  fpon- 
te  fuferptx  Deo  exorando  . Ac  prxter 
hxc  facrificii  genera  aliud,  fortafle  fuit 
in  hoc  paratum  , ut  foedUx^um  Deo 
ftifo  fimguine  fanciretur  . Sujufmodi 
Exod.  X4.  & 4.  Reg.  ij.  meKtio  fit  . 
Uv.t,  7.  Ut  omittam  facrificium  pro  cbnfecra- 
tione  pontificis  , quod  legislator  a re- 
liquis facrificiis  diftinxit  . Nam  holc- 
canftum  , quod  humanx  fervitutis  tri- 
butum proprium  erat  , & ad  teftatio- 
nem  d'vinx  majeftatis  ac  dominatio- 
nis Deo  facrum  , dubium,  non  eft , ad 


duas  illas  facrificii  fpecies  minime  per- 
tinere . Plura  Itaque  , quam  duo  ho- 
ftiarum  genera  fuere  in  veteri  Tefta- 
mrnto:  ac  m novo  utrum  unum  fal- 
tem  fit  , quxritur  • Cui  quxftioni  fta- 
tim  ego  refpondeo  , fi  duo  illa  prius 
explicuero  , qux  in  hac  controverfia 
explicatu  quidem  facillima  funt  , fed 
fiint  tamen  necellaria  vel  maxime  . Il- 
lud primum  eft  , nomen  facrificii  in- 
terdum pro  re  , qux  Domino  offertur  , 
interdum  vero  pro  adlione  ipfa  facri- 
ficandi  folere  accipi  . Pro  re  , ut  ad 
Hebr.  j.  Omnis  pontifex  conftituitur  , 
ut  offerat  dona  & facrificia  pro  pec- 
catis . Pro  a&ione  , ut  in  illo  apud 
Tullium  loco  , prxbere  hoftias  ad  fa- 
crificium  . Quo  modo  Divus  Thomas 
hanc  vocem  ufurpavit  , nec  ulurpavit 
abfurde , cum  artificium  , lanificium  , ^ 

&:  fimilia  ad  eundem  modum  a dotftif- 
fimis  iifurpentur  . Alttrum  eft  , catho- 
licos ficut  Euchariftix  facrameiitum  , 
ita  Euchariftix  facrificium  duobus  mo- 
dis alTcrere  . Eft  enim  facramentum 
tantum  , hoc  eft  , fpecies  illx  vim  & 
panis  extemx  , qux  corpus  Chrifti  ac 
languinem  continent  . Eft  item  res  & 
Sacramentum  , nempe  Corpus  Chrifti 
& Sanguis  , qux  res  interius  fub  fpe- 
ctebus  continentur  . Similiter  etiam  in 
(illatione  & Milia  noftra  eft  Sacrifi- 
aum  externum  fpecierum  panis  & vi- 
ni: quod  Auguftinus  in  Pfal.  37.  Sa- 
crifiaum  panis  & vim  nuncupavit . Eft 
& rurfus  faaificium  interius  corporis_ 

& (anguinis  Chrifti  , quod  Deo  Patri 
fub  fpeciebus  illis  potilTimum  offeri- 
mus . interius  dico  , non  quod  ipfum 
per  fpecies  non  fuo  quodam  modo  vi- 
deatur , led  quod  intra  fpecies  inclu- 
fum , occultum  in  fe  & invifum  fit . 

His  politis  fit  prima  conclufio  . In  i.  Cone, 
lege  nova  vere  nunc  eft  & proprie 
facrificium  . Qux  omnino  res  primum 
ex  Malachia  aperte  conficitur  . Non  MdUuk  1. 
eft  , ait , mihi  voluntas  in  vobis  , & 
munus  non  fufcipiam  de  manu  vellra. 

A folis  enim  ortu  ufque  ad  occafum 
magnum  eft  nomen  meum  in  Genti- 
bus , & in  omni  loco  lacrificatur  8c 
offertur  nomini  meo  oblatio  munda  . 

At  interpretantur  hunc  locum  Luthe- 
rani de  facrificio  fpirituali  omnibus  fi- 
delibus communi  . Id  quod  nullo  pa- 
fto  defendi  poteft . Primum , quia  no- 
ftra opera  omnia  funt  tanquam  pan- 
nus menftruatx  . Efa.  64.  Non  igitur 
po/Tunt  uici  abfolute  oblatio  munda  , 

C c 4 Lu- 


400  Lucerum  uf»  i»  Difp. 


luthero  prxlertim  , qui  noftras  juftt- 
tws  p«ccau  ^i'e  cor.(.‘ndic . Deinde  quii 
oflfcrre  opus  noftriun  tanquara  munuam 
•bbtionem  & facnficium  , iAi  dicuut 
tff;  Piurilaicum  . At  Propheci  non  lo- 
quitur de  Pharifaico  lacrihcio. 

Prxterea  , quia  facrificia  Ipiritualia 
Don  funt  propria  legis  Evargelica;  , fed 
communu  in  omni  kge  fuere  . Prophe- 
u autem  diferte  loquitur  de  facriiicio 
quodam  legis  novx  proprio  ac  lingu- 
lari . Pollremo  , quia  idem  Propheta 
c.  j.  loquens  rurfum  de  ipfo  eodem no- 
vx  legis  facriiicio  , Sedebit  , ait , con- 
flans & emundans  argentum , & purga- 
bit fiUos  Levi . Non  dicit  filios  Ilrael  , 
ted  Levi  : Et  erunt  Domino  ofleren- 
tes  facrilicia  in  juftitia  . Peculiare  er- 
go facerdotium  erat  inilituendum  , & 
peculiares  fandlificandi  minilhi  ad  pe- 
culiare facrilicitiin  legis  Euangelicx  . 
Nam  quod  Protellantes  illud  pr  mi  ca- 
pit  s referunt  ad  lacrific.um  fpirituale 
commune  omnium  fidelium  , noc  ve- 
ro tertii  capitis  ad  prxdicationem  Eu- 
angelii, de  qua  Paulus  ad  Roman.  15. 
San^lificans  Euangelium , &c.  fua  hac  va- 
rietate tcllantur  , fe  a veriutis  unita- 
te difcedere  . Cumque  hxc  fiat  per  fi- 
guratam didlionem  facrificia  : qui  ad 
tropos  confugiunt  hoc  Ipco  , ii  & o- 
mnem  feripturarum  vim  labeftduit  , 
& fibi  etiam  repugnant . Fatentur  e- 
tiim  & ipfi , non  eue  in  raoranam  lite- 
nrum  inteUiMntia  ad  tropos  confu- 
giendum , nm  ex  proprietate  vocabu- 
lorum magna  abfurditas  feqiicretur  . 
Nec  vero  cum  his  Auguflinus  facit  , 
Cdf.  u,  aui  libro  contra  literas  Petiliani  fecun- 
do , hunc  Malachiz  locum  de  laudis 
facriiicio  interpretatur  , de  ^quo  feri- 
pium  e(l , Immola  Deo  facnficium  lau- 
tus . Sic  enim  & feptuaginu  verterunt  , 
Ab  ortu  Iblis  uique  ^ occafum  glo- 
4».  rificatum  ell  nomen  meum  in  nationi- 
bus: id  quod  Apoflolus  explicat  inqui- 
ens , Per  ipfum  ergo  ofleroinus  holliam 
lauois  femper  I>eo , id  ell , lru£lum  la- 
X»*.  ij.  Eiorum  confitentium  nomini  ejus.  Sed 
ne  Hieronymus  quidem  ab  his  diflidet, 
Utn  ftrt  ‘I**'*™  Mal.ichix  teflimonium  his  ver- 
c*pomt.  F.rgo  proprie  nunc  ad  fa- 
t.  r.  ctrdotes  Judxorum  fermo  fit  , qui  of- 
ferunt cxcum  & claudum  & languidum 
ad  immolandum  , ut  feiant  carnalibus 
viflimis  fpiritaales  vi£l  mas  fuccefTu- 
rasi  de  nequaquam  taurorum  hircorum- 
que fanguinem  , fed  thymiama  , hoc 
cll  , fandiorum  oratiomes  Domino  of- 


ferendas : de  non  in  una  orbis  provin- 
cia Judxa  , fed  in  omni  loco  oflerri 
oblationem  nequaquam  immundam,  ut 
a populo  Ifrael  , l.d  mundam  , ut  in 
exreinoniis  Chriftianorum . Non  funt  , 
inquam  , pro  adverfaris  audlores  hi  , 
nec  flant  a mendacio  contra  verum  . 

Regula  fiquidem  fcripuirartim  efl  , ut 
idem  Hieronymus  eodem  ipfo  loco  te- 
fbtur  : Ubi  manifefliflima  prophetia 
de  futuris  texitur  , per  incerta  allego- 
tix  non  exunuarc  qux  fcripta  funt  . 

Cum  ergo  in  univerio  orbe  , atque  a- 
deo  apud  omnes  gentes  una  de  eadem 
ol&ratur  hoflia  munda  , lacramentalis  , 
de  externa  quidem  fpecierum  panis  de 
vini , ab  omni  camis  de  cruoris  foedi- 
tate aliena  , interior  vero  incruenta 
etiam  , quamvis  corporis  fanguinifque 
ipfa  fit  > quid  attinet  vaticinationem  , 
quam  in  purillimo  Chrilli  lacrificio  pro- 
prie impletam  cernimus  , allegoricis  & 
fpiritualibus  interpretation  bus  inver- 
tere t Non  itaque , fi  Auguflinus  atque 
Hieronymus  in  ecclefia  gentium  m- 
dis  facrificium  , fandiorum  orationes  , 
de  carteras  demum  fpintmles  hoflias 
agnofeunt  , qux  allegorice  de  figurate 
hoilix  funt , idcirco  vemin  de  proprium 
Euchariflix  Sacrificium  excludunt . (^in- 
ijio  IS  iple  Aiuullinus  ad  Paulinum 
feribens  , in  mimi  de  faaificio  , quod 
celebrat  ac  firequentat  ecclefia  , omne 
precum  , orationum  , laudumque  ge- 
nus , de  quo  I^lus  i.  ad  Timot.  s. 
loquitur  , contineri  exiflimavit  . Sane 
quidem  Eucharillix  oblai.o  tiuofia  cum 
excellentia  prxflantiaque  oblationum 
reliquarum  , facrificium  cfl  gratiarum 
adlionis,  de  laudis,  in  quo  nomen  Dei 
gloriofinime  8e  magnificentiflirae  fum- 
rao  fplendore  illuf&aiur  ; Eucharillia 
item  verum  illud  thymiama  luavifli- 
mi  odoris  efl , quo  omnes  fandiorum 
preces  de  orationes  referuntur  , unde 
jucundum  de  ipfx  odorem  mutuantur  . 

Qux  caufa  Irenxo  fuit  , ut  ex  Mala- 
chix  prophetia  utramque  hollum  iu  j:.  . 
ChriAi  ecclefia  futuram  inttlligercnt  , j». 
de  eam  qux  proprie  liollu  ell  gratia- 
rum adlionis  d;  laudis  , quam  ob  id 
ipfum  euclurilliam  appellamus;  Se  qux 
figurate  per  allegonam  hoflia  nuncu- 
patur. Veram  nc  propheticis  obfcuril- 
que  teflimoniis  Lutherani  fe  impugna- 
ri caufeutur . alterum  ex  euangelio  da- 
riffimum  proleranius. 

Exeat  ergo  apud  Lucam  feriptum  a-  ear.ia  . 
penif&mum  Kfliiiionium  ad  hujus  rei 

ap- 


Ubtr  hnedecimus . Cap.  Xll,  40P 


apfrobaiionnn . Accepto  , inquit , pa- 
ac  , gratias  egit  , & fregit  , & dedit 
fis  dicens  : Hoc  cA  corpus  meum  , 
quod  pro  vobis  datur  : hoc  facite  m 
meam  commemorationem  . Similiter  & 
calicem,  hoc  eA  , accepit  , & gratias 
egit  dicens : Hic  eA  calix  novum  tcAa- 
mentum  in  fanguine  meo , qui  pro  vq 
bis  (undetur  • Ubi  illud  primum  ani- 
madverto , jure  Cornelium  epilcopum 
Bitoniinum  in  concilio  apud  Trident.  a 
1'atribus  & Theologis  univcrfis  explo- 
fum  , qui  dixerit  , ChriAum  in  coena 
non  fuum  corpus  & fanguiiian  obtu- 
line.  Ritu  quippe  Judaico  gratias  Deo 
agere  , c.licem  in  manibus  accipien- 
do & levando  , vere  eA  hoAiam  gra- 
tiarum aAionis  oRerre  . Quum  iuque 
d xit  Dominus,  Hoc  facite  , pbne  juf- 
fit  ApoAolis  , ut  quod  ipfum  facere  cer- 
nebant , id  quoque  Ali  facerent  , Eu- 
chariAiae  , hoc  eA  , gratiarum  ailionis 
hoAiam  exhibendo  . Quemadmodum 
Cyprianus  ad  Cxcilium  enucleavit  m 
ft.j jV  verba : S^iptura  dicit , ut  quotief- 

cunque  calicem'  in  commemorationem 
Domini  & pafTionis  eius  ofFer>mu$  , id 
quod  conAat  Dominum  fecilfe  , facia- 
mus . Et  paulo  poA : A Domino  admo- 
niti & intlrudli  fumus,  ut  calicem  Do- 
mini cum  vino  mixtum  fecundum  quod 
12,  Dominus  obtubt,  offeramus  . Atque  I- 
renxus  , Calicem  , inquit  , Cm  liter 
' fuum  fanguinem  confefliis  eA  , & no- 

vi ceAamenti  novam  docuit  oblatio- 
nem . C^m  Ecclefia  ab  ApoAolis  ac- 
cipiens in  univerfo  mundo  offert  Deo 
. ei , qui  al  menta  nobis  praiAat , primi- 
tias 'luorum  munerum  m novo  teAa- 
memo.  Et  cap,  poAea  54.  Offerimus  , 
au,  ei  EuchariAiam  non  quafi  indigen- 
ti , fed  gratias  agentes  donationi  ejus , 
&C.  Ubi  omiffls  aufforitJtibus  non  du- 
bitem ipla  re  , & ratione  exquirere 
veritatem.  Quemadmodum  enim  in  re- 
bus aliis  contingit  , ut  eas  fanfk  ac 
Tcligiofe  offeramus  Deo  , ab  illo  pri- 
mum acceptas  i ita  , ac  multo  etiam 
magis , cum  in  EuchanAia  corpus  Chri- 
Ai  ac  fanguinem  coeleAis  benedidl  onis 
largiute  acceperimus  , impii  profeflo 
erimus  Sc  ingrati  , nili  fummam  gra- 
tiam referamus  , eadem  dona  , qux  a 
Deo  accepimus  ^ ipA  reddendo  , juxta 
I,  r^rdi.ui.  illud  , quod  ferrptum  eA  : Tua  fimt  , 
X>omine , omnia , & qux  de  manu  tua 
fufrepirous  , reddimus  tibi . Et  iterum : 
115.  Quid  retribuam  Domino  pro  omnibus, 
eux  retribuit  uulu  i CaLcem  falutaris 


accipiam  . In  quem  locum  paraphrafis 
Citudaica  'fic  habet  : Calicem  redem- 
ptionis accipiam  mundo  venturo  . Nam 
& hunc  Pfalmura  ad  mylleria  & fidem 
Euangelii  pertinere , audor  cA  Paulus . 

Salutare  autem  ChriAus  eA , ut  Simeon 
in  Euangelio  cecinit  . Sed  bene,  Acci-  ^ 
piam  , quia  ni  fi  accepero  , retribuere 
non  valeo  . Et  cum  generaliter  nihil 
ex  nobis  Deo  dare  podimus  , fed  quod 
ab  iP.o  accepimus  , id  tanquam  jam  no- 
Arum  iterum  illi  reddere  , cujus  dono 
acceperamus  i peculiariter  tamen  _hxc 
dona  , hxc  munera  , hxc  fan^  facri- 
ficu  coelcAia  erant : de  coelo  ergo  ac- 
cipienda erant , & nomen  Domini  in- 
vocandum , ut  uli  nomine  confecrata , 
nobis  fierent  corpus  8c  fanguis  Domi- 
ni noAri  Tcfu  ChriAi. 

Qyod  fi  nos  pie  , grate  , atque  fa  fn/rie  j;. 
pieiiter  fanguinem  Deo  proprium  fundi-  <■». 
mus  , ut  beneficiorum  non  memoriam 
modo  , fed  obfervantiam  teneamus  , i- 

cur  fanguinem  ChriAi  a Deo  nobis  pro-  n!m  •. 
prie  tributum  non  illi  refundamus  , qui  1»».«'»«»- 
nobis  cum  filio  fanguinem  dedit  ? He- A' 
llodus  eadem  menfura  jubet  reddere  , 
qua  acceperis  ; aut  etiam  cumulatiore  , fri*t . ' 
fi  poffis  . Nos , qui  ChriAi  fuiguinein 
& corpus  accepimus  , fi  menfura  cu- 
mulatiore non  potfumus  , non  redde- 
mus eade.m  ? Quid  Chrifhis  , .an  non 
per  amicitix  vim , quafi  unus  nobifeum 
eflt-iAus  , dona  nobis  a Patre  collata 
profuisexiAimabat>  Sane  quidem.  Nifi  , 
ergo  Ihiltus  fuit  & ingratus  , accipiens 
panem  & calicem  non  folum  noAro  no- 
mine gratus  egit  , fed  Patri  pro  fuo 
fummo  beneficio  meritam  ac  debitam 
gratiam  cumuIatifTime  retulit  i certe  pa- 
rem Patri  perfolvit  , & commemoran- 
dam , dum  fidelium  genus  erit , perfol- 
veudamque  putavit . Hoc  , a t , facit; 
in  meam  commemorationem  . Te  ap- 
pello , Luthere , atque  adeo  vos  appel- 
lo omnes  Lutherani . Nonne  intelligi- 
tis , quam  apertum  vobis  fit  cum  Chri- 
Ai Euangelio  certamen  t Vos  porro  Eu- 
chariAiam percipientes  , non  item  of- 
ferentes , Domini  quidem  coe.iam  agi- 
tis, facrificium  vero  crucis  non  agitis,  tmtr.i.i. 
Quod  veAet  quidam  confitetur  evidus. 

In  noAra,  ait,  EuchariAia  mors  Chri-{'^'  *' 

Ai  untuin  verbis  , non  etiam  fymbolis  ». 
prxdicatur  . Non  igitur  ChriAiana  eA 
euchariAia  vcAra  . ChriAus  enim  non 
jullit  , u;  dicamus  hxc  In  memoriam 
ejus , fed  ut  faciamus . Hoc  facite , ait , 
io  mcaua  commemorationem  . Non  clt 

Ita- 


410 

iucmc  ia  royfteriis  hoftia  Chrifti  dicen- 
da Tolum  , fed  etiam  facienda  . Sym- 
boUs  ergo  , & non  verbis  tantummodo 
facnficit  Chrilfi  memoria  in  altari  le- 
prxfentanda  erit . Alioqui  fi  manduca- 
tio eft , non  oblatio  , exemplar , St  i- 
mago  ccena;  erit  , exemplar  , & imago 
(acrificii  non  erit.  Quanto  melius  tou 
per  orbem  Ecclefia  intellexit  , quat  , 
quum  facerdos  confectis  in  nomine 
Chrilli  myllenis , ait , Hxc  quotiefeun- 
que  fccer.tis  , in  mti  memer  am  facie- 
tis , ipfius  voce  laccrdotis  illa  refpon- 
det:  Unde  & memores  , Domine,  nos 
tui  fervi , fed  St  plebs  tua  fanda , &c. 
offerunus  prxclarx  maietfati  tuz  de  tu- 
is donis , ac  datis  hoHiam  puram , Ste. 
Nullo  ergo  modo  negari  pqtefi  , quin 
eeclefia  omrens  corpus  Cnrifti  St  lan- 
guinem  m Eucharifiia , St  Chrilli  exem- 
plo id  Eiciat , St  evidenti  ratione  du- 
cta , & prxcepio  denique  ipfius  Domi- 
ni impulla. 

Sed  his  tamen  obgeitur , quod  cum 
Apollolus  illud  Domini  prxeeptum  re- 
luiiflet , Hoc  facite , &c.  e vclligio  fub- 
jecit  : Quotiefeunque  enim  manduca- 
ntis panem  hunc  , St  calicem  Domini 
bibetis  , mortem  Domini  annunciabi- 
tis , Stc.  Ipfa  ergo  mandneatio , St  po- 
tatio fymbolum  'ell  Dominicx  pialfionis . 
Non  Itaque  neceflarmm  ell  oftrre  fa- 
cnticium  , ut  holliam  Chrilli  etiam 
fymbolis  commemoremus..  Hitic  argu- 
mento primum  ita  refpon^eo  . Non  fi 
quifpiam  dteat , Quotiefeumque  concoe- 
aaverimus  , con&bulabimur  > mox  in- 
tclligimus  conccenationem , St  con£d>u- 
btionem  eandem  elTe . Sic  fi  Apollolus 
dixit : Qi^iefciinque manducabitis,  Stc. 
non  nec^  ell  interpretari  , ccenatio- 
nem  Dominkc  mortis  annunciationem 
elle.  Voluit  ergo  Dominus,  ut  quxmen- 
fa  ell , ea  fit  nobis  St  altare,  hoc  ell , 
ut  non  modo  ccenaremus,  verum  etiam 
lacrificaremus  . Quare  idem  inllituit  , 
ut  ellet  fimul  & facramenturo , & lacri- 
ficium , quorum  alterum  Dominicx  ccs- 
n» , alterum  Dominicz  mortis  ellet  fym- 
bolum. Pauli  ergo  fententia  hzc  ell  : 
Ne  putetis  vos  lat  sfaduros  legi , fi  man- 
ducetis , St  bibatis  i qua  m re  coen;  Chri 
Ili  commemorationem  facietis  : oportet 
enim  vos  mortem  etiam  commemora- 
re, id  quod  magis  facrtficando,^  qum 
manducando  fit  . Deinde  non  inficior 
equidem  , quin  manducando  corpus  , 
fangutnemque  potando , in  divifione  fan- 
guiius  ex  corpore , id  quod  in  entee  gt- 


De  Locormn  »/*  m Stbolcfi.  Difp. 


llnm  ell,  aperte  defignetur.  Ciim  fran- 
gitur hollia , Augiillinus  ait  , cum  fan- 
guis  Chrilli  in  ora  fidelium  funditur, 
qu'd  aliud  , quam  Domin'Ci  Corporis 
in  cruce  immobt  o delignatur  ? Sed  re 
vera,  ut  diximus  , in  leparatione  fan- 
guinis  a corpore  mors  fignificari  pot- 
eft,  non  autem  proprie  fignificatur  ho- 
li a , nili  corpus  , quod  moritur  , ofte- 
ratur  . Quamquam  confumptio  Ipecie- 
rum  oblatarum  ad  perftftionem  facrifi- 
cii  pert  net  . Ita  populus  cum  facerdo- 
te  holliam  olim  confumens,  vere  ex- 
plebat facrificium  , atque  adeo  hofliz 
crucis  perleClum  ngnum  dabat. 

Illud  przterea  animadvertendum  cen- 
leo,  quamvis  Chrifhis  in  corna  nnllum 
omnino  facrificium  obtulilTet , eo  tamen 
quod  dixit  , Hoc  ell  corpus  meum  , 
quod  pro  vobis  tradetur , Stc.  mox  ve- 
ro fubjungit , Hoc  bcite  in  meam  com- 
memorationem , latis  oftendHTe  , ' nos 
myllice  corpus  tradituros  , fanguinem- 
qiie  efhifuros  : quod  retpfa  aperte  , St 
une  myllerio  ipfe  erat  polka  fadhirus  . 

Hoc  fcilicet  quod  ego  faciam  , vos  fa- 
cite, fed  ego  faciam  facr  licio  cruento  , 
vos  facite  in  meam  commemorationem 
incruento.  At  Dominus  , ut  in  Grzcis 
omnibus  exemplaribus  videre  licet , 
femper  ell  ufus  verbo  przfentis  tempo- 
ris . Non  enkn  ait , Hoc  eft  corpus 
meum,  quod  pro  vobis  dabitur  , fed  , 
quod  pro  vob  s dator  . Nec  fi  verbum 
verbo  reddas  , dixit : Hic  eft  fanguis  , 
qni  pro  vobis  efliindetur,  fed  , qui  pro 
vobis  effunditur  Et  apud  Paulum  , Uu.  u. 

rij  fi%  rZ/ai  virif  tKvylfnr  , Id  *•  ttr.i*» 

eft , Hoc  meum  corpus , quod  pro  vo- 
bis frangitur : qnemadmodmn  8e  Ambro- 
fius  in  hunc  Pauli  locum , St  Beda  enar- 
rans evangelium  Lucz  lemmt.  Nec  du- 
bitandum caihol.qs  eft,  (quam  rem po- 
fterius  explanabimus  ) m aluns  lacrifi- 
cio  lansiiinem  ChrilH  Idndi  non  aliter 
ad  elTeaum  , quam  fi  nunc  fundere- 
tur in  cruce  ; corpus  Chrifti  item  fran- 
gi ad  efficientiam  , perinde  ut  fi  nunc 
nobis  in  cruce  frangeretur.  Przterquatn 
quod  in  fircrificio  externo  mylhce  , & 
tanquam  in  exemplari , atque  hn^ine 
& unguis  Chrifti  funditur  , St  frangi- 
tur corpus . Unde  Auguftinns  : Quum 
frangitur  hoftia  , inquit , quid  aliud , ^ 
quam  Dominici  corporis  in  cruce  im- 
tnolatio  defignatur  i Ac  ne  facramen- 
tum  quidem  folum , fed  verum  etiam  cor- 
pus Chrifti  facerdotum  manibus  fran- 
gi , kctnammi  ceneilhtni  lid>  Nicolao 

dtfi- 


Liher  Duodettmut . Cap.  Xll.  4^ 


Bimf.d.t  definivit.  Vides  ne  , quenudmodum  no- 
r.Ex»Btm-  omni*  conienim^t,  qui  & Chnftum 
in  coen»  corpus  fuum  , 8c  £uiguineni 
myllice  cradi^ie  , & *d  eandem  nos 
tomum  inflicuifle  , non  rebus  folum  , 
& rationibus,  fed  verbis  quoque  ip/is 
eAcimus  ? Nihil  enim  prohibet , quum 
Lutheranos  redarguimus  , exemplart- 
bas  Graecis  przfertim  confentientibus  ad- 
harreteere . 

Sed  quia  facramentarii  caufantur  fe 
his  fere  argumentis  non  premi^  ut  qux 
majori  e*  parte  fumant  , corpus  Chri- 
fli  verum.  Si  fanguinem  in  Euchariifia 
efle,  id  quod  ilti  pernegant  i age,  ra- 
tionibus coaquifitis  hos  quoque  urgea- 
mus. Tametu  quzdam  ex  his,  qux  an- 
te pofuimus , Sacr.mentarios  etiam  pref- 
itus  aftringunt  , quam  ut  fugere  ali- 
quanoo  polllnt . Atque  ut  omittam , quod 
rem  perlptcuam  , atque  e (acris  lite- 
ris manifdle  exploratam  , & compre- 
Ittnfam  inhetantur  : nolo  enim  hodie 
hac  de  re  cum  Sacramentariis  ceru- 
re  : de  facriheio  dico  , etiamfl  in  fpe- 
, ciebus  panis  8e  vini  nec  corpus  Chri- 

lli,  nec  fanguis  elfent  , ut  vere  funi , 
adhuc  umen  lacrificium  in  altari  Chri- 
f (lianorum  exilfere  , multis , & gravibus 
argumentis  poffe  doceri  . Eli  hoc  pri- 
mum & ex  definitione  facrificii,  & ex 
perpetua  confuetudine  Ecclefix  graviffi- 
mum , & firmiffimum  argumentum  , quod 
facerdotes  noftri  panem  , & vinum  of- 
ferunt Deo , faciuntque  lacri  aliquid  cir- 
ca res  oblatas  , paum  fctlicet  frangen- 
tes , hujufque  poruonem  tingentes  vi- 
no: adde,  n placet , rem  utramque  et- 
iam confumentes  < vere  ergo , & pro- 
^ pie  facrificant . Si  enim  oblatio  nmi- 
Ix , ac  farinx  coofperfx  oleo  in  figuram, 
mortis  Chrifti  fiiturx  lacnficium  erat  , 
* nihil  eft  ambiguum , quin  panem  obla- 

tum frangere  , ac  vino  tingere  in  figu- 
ram mortis  prxteritx  , facrificinm  (it- 
Quid  autem  m hoc  oj^e  Lutherani  re- 
prehendent) An  quod  panis  & vim  mu- 
nera a Deo  accepu  referimus . Arguant 
Abel,  ac  exteros  in  lege  naturx  Patres, 
arguant  Moyfoi  cum  feripea  lege  fua  j 
arguant  obbtiones , quas  in  Ecclefia  pri- 
mitiva pie  ofiarri  folere  , libenter  il- 
li- concedunt.-  Quin  naturam  ipfam  po- 
tius arguam  , qux  noe  ad  gratiam  re- 
ftrendam  informavit:  quam  Deo  tamea 
referre  aliter  non  valemus  , ntfi  dona  , 
qax  accepimus,  ipfi  reddendo.  Sed  pa- 
rxm  hangt,  ac  tingi  reprehendent.  At 
hifce  exremaoiis  cnicis  unmolaiionem 


defignamus  . Mirum  efl  autem  , fi  hoc 
nobis  vitio  vertant  , quod  Chridi  paf- 
fionem  non  verbis  modo,  fed  rebus  et- 
iam commemoremus  : pxfenim  cum 
Dominus  dixerit:  Hoc  facite  in  meam 
commemorationem  . Sane  fi  illud  pec- 
catumed,  qui  baptizant , ii  quoque  pc- 
cant , quoniam  fymbolis  mortem  Chri- 
di figurant . Si  ergo  hujus  verbi  defini- 
tio redle  nobis  dedicata  , & circum - 
fbripu  ed  , fine  dubio  (acerdos  in  al- 
tari vere  facnficat , quamvi»  nihil  aliud 
fp£lcs , quam  fpeies  ipfas  vini  8f  pa- 
nis externas . Atque  etiam  , fi  facrificii 
partes  ipfas  expndas  , hoc  ed  , offer- 
ri , frangi  > tingi , adde  etiam  confumi : 
cum  his  rebus  mydice  perapndis  nihil 
infit  vitii , quemadmodum  odenfum  ed  j 
fit,  ut  non  folum  vere  ac  proprie  , fed 
pie  etiam , atque  rcltgiofe  facerdotes  no- 
dri  facrificent.  Eam  quipp  rem  Auw- 
dinus  confiderans  , faciem  panis  "O- 
diam  appellat  ^ quod  utique  nomen  uf-  ’ 

que  adeo  in  omnium  fidelium  & auri- 
bus , & linguis  inhxfit , ut  vanus  & fhil- 
tus  fit  , qui  illud  inde  evellere  tenu- 
rit.  Sacramcntarii  igitur  quamvis  sttrifcium 
rent , elfe  in  Eccleua  corporis , Sc  fan-  vi- 
guinis  Chridi  lacrificium  i at  fccrifi-  ••  «- 

Cium  pams , & vini  nullo  modo  erant  ne-  *■"  ’• 
gaturi , ne  propriam  lacrificii  notionem 
Ignorare  viaerentur. 

Pratterea  , Melchifedech  facerdos  e- 
rit  Dei  altidimi  , lacrificium  ergo  of- 
drebat  Deo:  omnis  enim  facerdos  con- 
dituitur , ut  lacrificium  ofinat : at  non 
legitur  aliud  , quam  panem , & vinum 
obtulide  . Cum  igitur  nos  ad  eundem 
modumu  & ordinem  panis , & vini  fpe- 
cies  oferamus  , proprie  , vereque  fk- 
crificium  exhibemus.  Qux  caufa  Eccle- 
fix fuit  , ut  illud  Divi  Thomx  in  die 
fedo  , atque  folemni  Eucharidix  cele- 
braret , Sacerdos  in  xtemum  fecundum 
ordinem  Melchifedech  , panem  , Sc  vi- 
num obtulit . Verum  argumentum  hoc 
Lutherani  duobus  modis  eludunt  . Pri- 
mum negant . Melchifedech  Deo  panem 
& vinum  obtulide  : fcilicct  , Abraha- 
mo  obtulit , non  Deo  , ut  &nef.  14. 
cap.  legitur  . Id  , quod  Epiphanius  fi- 
bro fecundo  contra  hxreres  , hxrefi 
55.  agnovit  . Demde  negant  , facrifi- 
cium  Chridi  in  ce  fuide  fecundum  ordi- 
nem Melchifedech,  quod  panem  8c  vi- 
num  obtulerit : (ed ineo  fuide  affirmant , 
quod  Chridus  non  fecundum  legem 
maiKiati  camabs  , oleo  ido  corporeo 
facerdos  edeftus  efl  , fed  quemadmo- 

dum 


'412  De  Leeerm^  ufu 

dum  Melchiffdcch  , oleo  fpiritus  un- 
dus  Iit  a Deo  prx  participibus  fuis . Sic 
ciiim  Apollolus  ad  Hebrxos  interpre- 
tatur . Sed  Icrupulus  prior  fic  eximi- 
Hth.  j tur  . Non  inficior  equidem , Melchife- 
dech  panem,  & vinum  Abrahamo  ad 
reficiendum  exercitum  contulifle  , fed 
cum  Scriptura  Aatim  adiecerit  : Erat 
enim  facerdos  Dei  altifllmi  , nili  caula 
inepta  e(l , imelligere  oportet  , ealilem 
res  obtulille  folitum  Deo  , quas  tunc 
w/.  J.  proferebat  Abrahamo  , fed  huic  in  ci- 
f'  "*  facrificium  . Quemadmo- 

dum  Cyprianus  ad  Catcilium  , Ambro- 
fius  l'b.  5.  de  facrament.  cap.  1.  Hie- 
ronymus m V gefimum  lextum  Matthzi 
caput,  Augurtmus  in  Pfalmum  tj.  con- 
cione prima,  Cartiodorus  ih  1'1'alm.  109, 
Damalcenus  libro  quano  , capite  deci- 
moquarto,  Chryfoftomus  homil.  de  pro- 
dit. Judar  audtores  funt . Scrupulum  ve- 
ro pollenorem  hoc  modo  eximemus . 
Non , fi  in  una  re  facerdotium  Chrdli 
fimile  eft  Melchifedechi  faccrdotio  , o- 
mms  alia  fimilitudo  excluditur . C^m 
fi  figura  perfetla  eft,  apte  quadrare  ad 
multa  poteft  . Nihil  igitur  obftat , cur 
non  in  Dacerdotii  & conftitutione  , & 
oblatione  Melchifedechi  Chriftus  ap- 
pareat fimilltmus  . Lex  infuper , & re- 
ligio nulla  eft  fine  lacerdotii  munere  , 
atque  fundlione . Hxc  enim  tria  ita  fune, 
femperque  fuere  conjundla , ut  fi  unum 
tollas  , reliqua  necelfe  fit  effe  fublata. 
Htl.  7.  Tfjnslato  , inquit  , faccrdotio  , necef- 
fe  eft  , ut  & legis  translatio  fiat  . Si 
ergo  Chriftiani  legem  , ac  rel-gionem 
ha^mus  , habemus  profefto  & facer- 
dotium. At  facerdos  omnis  in  hoc  pa- 
ratur, ut  facrificium  offerat  . Chriftia- 
ni  ergo  etiam  num  facrificium  tenemus  , 
fine  quo  nec  facerdotium  , nec  religio- 
nem , nec  legem  tueri  poflumus  . At 
nos  omnes  efle  facerdotes  affirmant  , 
hoftilfque  fpirituales  offerre  . Sed  cum 
hi  non  proprie  fint  hoftix  , fed  trans- 
• late  , facerdotium  quoque  non  propri- 
um , fed  translatum , & improprium  e- 
rit : translato  vero  faccrdotio  , religio- 
nis item  translatio  fiet.  Ita  nimirum  , 
qui  nobis  facrificium  eripiunt , fimul  hi 
& veram  Chrifti  religionem  conantur 
eripere,  & falfam  ejus  inducere  , [qui 
juge  ab  Ecclefia  auferet  facrificium  . 
ij.  Nam  & Danielis  teftimonio  conftringi 
fortius  potuerunt , quam  ut  elabantur  . 
Rogandi  funt  videlicet  adverfarii,  quod- 
nam fit  illud  mge  facrificium  , quod 
Antichriftus  ab  'Ecclefia  ablaturus  eft 


m Schola/i.  D^p. 

per  dies  1190.  Et  cum  in  Ecclefia  non 
fit  aliud  facrificium  juge  prztcr  id  , 
quod  in  akari  offerimus  , jure  argui- 
mus , Lutheranos  efle  miniftros  Anti-' 
chrifti . 

Sed  quid  ego  argumentor?  quid  plu- 
ra difputo  ? Htiamne  in  tam  perfpicuis 
rebus  argumentatio  quaerenda,  aut  con- 
jedura  capienda  eft?  An  dubiuri  pot- 
eft,  ubi  nullum  peculiare  facrificium  ,- 
privatim  res  facra  nulla,  facerdos  pro- 
prie nullus  eft,  ibi  ne  religionem  qui- 
dem effe  poffc  ? Tradit  Plato  , facer-  tat.  1«. 
dotes  ma^a  claritate  oportere  abun-  '-/f  * 
dare , propter  eorum , qu*  tradfant , ma- 
gnitudinem . Quapropter  apud  iEgypti- 
os  non  licere  regem  abique  lacerdo- 
tio  imperare.  In  plurimis  quoque  Gra;- 
corum  civitatibus  przcipua  facra  a ma- 
giftratibes  fummis  inftitui,  atque  apud 
Athenienfes  creato  regi  Iaera  maxima 
effe  attributa.  Tradit  rurfun  , opqrte- / *'  ** 

re  , ut  umls  femper  ex  magiftratibus 
deorum  alicui  pro  civiute  iacrificet  . 

Ariftoteks  deinde  au^for  eft  , in  he- 
roicis temporibus  reges  divinz  rei  cui-  m.  j, 
tum  exercere  folitos  , nifi  talia  effeut  r. 
iacrificia , quz  facerdotium  requirerent . 

Docet  alio  loco  idem  , in  optima  Re- 
publica  ficerdotes  honoratiflimos  con-  7-  f’Ht. 
ftituendos . Neque  enim  , ait  , agrico-  *' 
la,  neque  artifex  , neque  vilium  exer- 
citiorum quiique  facerdos  eft  deputan- 
dus : honos  namque  diis  eft  a civibus 
impendendus.  Cicero,  Sc  Valerius  feri-  ... 
bunt,  tantum  ftudium  antiquis  obfer- 
vandz  religionis  tuifle,  ut  fenatustunc, 
quum  florebit  imperium  , decreverit  , 
ut  de  pnneipum  filiis  pauci  quulam 
eledli  Hetruriz  populis  ad  difciplinam 
facrorum  percipiendam  traderentur  : 
ne  ars  tanta  propter  tenuitatem  homi- 
num , & religionis  au£foritatem  , ad- 
duceretur ad  inercedem,  & quzllum. 

Tantus  honor  apud  veteres  natura  du- 
ce religioni  eft  habitus  , ut  nulli  , ni- 
fi principes,  & optimates,  czremonia- 
rum  erga  Deum  haberent  facultatem  . 

Et  volunt  Lutherani  aeleo  Chriftum  dc- 
fipuiffe  , ut  Rempublicam  inftituerit  , 
in  qua  facrificia  omnia  vulgaria  paf- 
fim  , & contrita  eflent  , faardotes  , 
deliri  etiam  fenes , garrulz  anus  , ado- 
lefcentes  leves,  fartores,  lanii  , & co- 
qui, quos,  honos  przfandus  fit,  fi  vel 
curfim  velis  recenfere  . Scilicet , facer- 
dotium noftrum  Lutherani  Turearum 
more  informare  cupiunt  , apud  quos  a 
communi  populo  non  multum  facerdo- 


tes  differant  _ 
qui  olim  Gernumi  (latuerant  , ut  ver- 
berandi , animadvcrtendique  in  homi- 
nem , nili  Taccrdotum  aumritate , nul- 
lis elfet  concefla  fecultas  , quo  judi- 
cia ncn  humana  , fed  divina  videren- 
tur . Sed  quid  ego  communes  naturv 
rationes  profero  ? Ad  nollras , hoc  ell , 
I.  Ctr.  IO.  Theologicas  redeamus  . Apollolus  fi- 
deles cupiens  ab  idolorum  cultu  de- 
terrere , eo  maxime  armmento  ufus 
ell , quod  fi  idolis  immoiaitnt , pani- 
cipes  elfent  altaris  & menfie  impix  , 
atque  irreligiolx  : nam  fine  difcrimine 
ean^m  vocat  & monfam  , & alure  : 
Bni.  1»  Qj,i  i^dtem  ad  altare  Chrilli  accedunt, 
p^icjpcs  lunt  nmus  etiam  altaris  : nc- 
ri  autem  non  polle  , ut  utnufque  fi- 
tkUtitntm,  roul  participes  fimus  , nili  Deo,  & i- 
dolis  pariter  ferviamus  . Altare  igitur 
-m!  ecclefia  ; habet  igitur  lacrifi- 

cium.  Etenim  ficut  meola  dicitur  , in 
taiu  cinc.  qua  editur  cibus  , fic  altare  , in  quo 
ofiertur  lacrificium  . Negent  ergo  al- 
■im/oX-  ' “’■'*  fidelibus  Lutherani  , Iblum  con- 
furttvit,  in  cedant  nacnlat , quia  cibum  nobis  ef- 
tte  wrSo.  /e  ajiint  , lacrificium  noii  item  . Nec 
altaris  modo  , fed  & miflie  nomeneb- 
Mr«”  turam  adimant , qu*  cafium  quiddam  , 
/r,^.  K(/>-  & inanis  vocis  .fono  decoratum  erit  , 
/<»,0-M-fi  nobis  in  akari  oblatio  non  efe.  Mil- 
rf.vr  ■wt4«»i  j*  prno  vocsm  ex  Hebrxa  lingua  tru- 
f"  .)  tuo  acceptam  cum  dodliflimi  e nollris , 
ilwi-  plerique  e Lutheri  tamilia  tellan- 
rum  , fivt  lur . * £11  autem  Htbrzis  Micxa  ob- 
Judium  . latio . 

Sane  vero  tum  altaria  , tum  oUatio- 
dubumtt».  corporis  , & fanguinis  Chrilli  , 
tum  , dr  quam  miliam  , & lacrificium  appella- 
ttuf.  d.  1.«.  mus  , ex  Apollolorum  traditione  nos 
Cfifttfut.  habere  , explorati  irimum  erit  , fi  regu- 
las eas  huc  referamus  , quae  invelligan- 
dis  Apollolorum  traditionibus  lihro  hu- 
♦ '•  jus  operis  temo  feint  a nobis  conlli- 


Uier  Duo  Jecimus,  Cctf.  XII.  4^3 

Qganto  religiofiiis  and-  longiore  , ubi  promptum  ell  formulas 
illas  quxrendz  traditionis  ad  prxfencem 
difpuiationem  accommodare. 

Jam  ecclefiz  auiloritas  pro  hac  con- 
cliifione  notior  & crebrior  ell 


ut. 


uitx  . Certe  ireoxus  verbis  nihil  ob- 
ituris affirmat  , ex  traditione  Apollo- 
loram  elfe  , quod  corpus  , Sc  langut- 
nem  Domini  oneramus  . Andreas  quo- 
w viu  ‘1“*  Apollolus  , referente  PhilaCleco  ex 
literis  lacerdocum  Achajx  Hgzz  pro- 
confuli  , Immaculatum  , ait  , agnum 
quotidie  in  altari  facrifico  . Jacobum 
etiam  miflx  cefebrationeffl  addidilTe,  te- 
lles  funt  Patres  TruUanz  fynodi  can. 
fi..  Concilium  infuper  Cartnae.  j.  ait, 
d-uf.  24.  Dominum  tradidilTe  , ut  in  lacramen- 
to  corporis  & languinis  ejus  nihil  am- 
plius, quam  panis  & vinum  oflerantur. 
Sed,  ut  dixi  , nihU  «il  opus  «ratione 


, quam 

ut  indicanda  fit  . Nihil  enim  trequen- 
tiustum  in  canone,  tum  alias  fxpe  in- 
tonat , quam  holliam  Deo  fe  corpo- 
ris & fanguinis  Chrilli  puram  8c  im- 
maculatam offerre. 

Concilia  vero  ab  hac  fententia  funt 
plurima.  Tolcunum  primum  , cap.  f. 
Toletanum  imdecimum , cap.  14.  Tofe-  sst 
tanum  duodecimum  , cap.  j.  Bracha- ^ 
renfc  tertium  , cap.  i.  Aniifiodorcnfc, 
cap.  8.  Carthaginenfe  tertium  , Ephe  d.  2. 
linum  , Nicxnum,  cap.  14-  Laterancn- /"■«  »j-  ''• 
le  fub  Innocentio  IIL  Adde  etiam  Trul- 
linum  , quod  nomine  fext j fynodi  a JlZlter?  it 
Gratiano  refertur  . Adde  etiam  Moren-  cmfi.  d.  2. 
tinum  in  decreto  unionis  Armenorum . Oidximui. 
Sed  & in  Concilio  Conilanticnfi  ilk 
error  condemnatus  ell  , Non  efie  fun-  ,./yZ‘dr 
d.tuim  in  euangelio , qu^  Chriihis  Mtf-  „nfi.  d.  2. 
lam  ordinaverit.  Nm 

Qiiid  fedis  Apoilolicx  Antillices  ? 

Nemw  eandem  Apollolorum  & Eccle- 
fiz fidem  profitentur  . Anacictus  de  !•  !*■* 
confec.  dill.  1.  cap.  Epifeopus.  Clemen.  ^ rUSt- 
de  confec.  d.  1.  cap.  Hic  ergo  . Alex. ,{, . 

1.  de  confec.  d.  1.  cap.  Nihil  . Eufeb. 
de  confec.  p.  1.  cap,  ConfiiUo  . Julius 
de  confec.  d.  x.  cap.  Cum  omne  cri- 
men . Felix  de  conlec.  dill.  1.  cap.  Sic- 
ut non  alii  . Sotcrus  iii  epillola  ad  e- 
pifeopos  Itakz.  Syricius  au  Cumerium 
Tarracimenfem  epilcopum  , cap.  1.  In- 
nocentius L od  Exupwium  Tolof.  epi- 
feopum,  cap.  1.  Leo  ad  Diofeorum  e- 
pill.  79.  de  conf.  dilt  i.  cap.  Necelfe 
ell . Hi  omnes  antiqui  ecefefix  Ponti- 
fices : nam  polleriores  quid  attinn  com- 
memorare > 

Au&ores  vero  veteres  , quos  ecefe- 
fia  & confecravit , Sc  publice  dedica- 
vit, fi  referre  velim  , negotuim  fetio- 
ri iactlfetur  . Itaque  non  omnes  refe- 
ram , fed  nobili  fiimos  . Docent  in  pri- 
mis hoc  ex  Grzcis  Dionyfius,  cap.  t. 
lib.  de  ecclef.  hicr.  Ignatius  in  epill. 
ad  Smyrnen.  Athanalius  in  lib.  quxllia- 
num  ad  Antiochum  , qcxil.-  54.  Grego- 
rius  Nazianzenus  in  carminib.  ad  c^- 
feopos  / Eufebius  Emilfenus  de  conlec. 

^11.  i.  cap.  Quia  corpus  . Chrylbllo- 
mus  hom.  17.  in  epill.  ad  Hebrxos  , 
qui  fedib  nomine  Ambrofii  ciutur  a 
Gratiano  . de  confec.  dill.  1.  cap.  In 
Cbrillo.  Chryfoll.  quoque  idcm  lib.tf.de 


414  ^ Locorum  ufu  in  Scholafi.  Difp. 


facerdot.  paulo  poft  principium.  Cui 
T.icopby udius  confenti;  iii  cap.  lo.  c- 
piftol.  ad  Hcbr.  hc  Damafcsnus  I b.  4. 
cap.  14.  E lucinis  vero  habes  Irenxiun 
lib.  4.  cap.  }i.  & j$.  & Cy- 

prianum lib.  1.  epiitol.  3-quat  fcribitur 
ad  Cxcilium  , de  conlec.  d.  i.  cap.  i. 
& 1.  Atque  idem  repetit  in  iermone 
de  coena  Domini  . Ambrof.  lib.  i.  of- 
ficiorum, cap.  48.  Hieronymum  ad  He- 
dibiam,  quzft.  i.  & ad  Tic.  1.  Pafcha- 
fium  in  lo.  de  pafcha , de  confecrat.  d. 
a.  cap.  Iteratur  . Auguftinum  lib.  10. 
de  civit,  cap.  »0.  & lib.  17.  cap.  ao.  & 
lib.  ao.  cont.  Faull.  cap.  18.  c^em  lo- 
cum & Calvinus , & Bucerus  impuden- 
ter pro  fe  referunt  . Gregorium  lib.  4. 
dialooorum  , cap.  58.  & in  quadam 
homifia  pafchali , de  conlec.  dilt.  a.  c. 
Quid  fit  . Fulgentium  denique  tib.  a. 
ad  Monimum. 

At  omnibus  his  teftimoniis  Calvinus 
refpondet,  Eucharilliam  ideo  a patri- 
bus facnhcium  vocari  , quia  eft  exem- 
plar & imago  facriHcii  . Nec  enim  aut 
novum  aut  infolitum  ell  , rerum  voca- 
bula rerum  imaginibus  attribuere  . Ad 
Gal.  j.  Ante  quorum  oculos  Jefus  Chri- 
ftus  proferiptus  elf , & m vobis  cruci- 
fixus. ad  Kom.  d.Conlepuhi  in  baptif- 
mum  .■  Apocal.  10.  Agnus,  qui  occifus 
eft  ab  origine  mundi . Sic  autem  Chry- 
foflomum,  Theophyladhim  , & Augu- 
ftiimm  , tidem  fiiam  de  lacriHcio  ex- 
/i/tir.  f.  1».  pheuifle  . Hxc  Calvinus  . Nam  Buce- 
rus  dicit  quidem,  alos  patrum  in  hac 
lacrificii  appellatione  id  rpeclsfle  ma- 
xime ; led  alii  tamen,  in  ulu,  inquit  , 
hujus  vocis  prxeipue  fpedbrunt  obla- 
tiones , quas  fuarum  rerum  hdcles  of- 
ferebant , & Domino  confccrabant  . Id 
quod  Lutherus  etiam  animadverterat 
in  libro  lUo  pcllilentiflimo  de  captivi- 
tate Babylonica.  Sed  fcitum  illud  eft  , 
qui  verecundix  fines  femel  tranfierit  , 
eum  bene  & naviter  opbrtere  clTe  im- 

rdeatem . Primum  en  m ifli  colligunt , 
lanili  au£tores  allerunt  , Euchari- 
ftiam  efie  exemplar  facrilicii  in  cruce 
fadi  , ftatim  haoeri  , non  efle  verum 
lacrificium  . Quod  fi  ad  ?um  modum 
colligere  licet  , ne  vetera  quidem  fa- 
crificia  proprie  & vere  lacrificia  hiif- 
fent  , quoniam  omnia  figura  Sc  imago 
erant  unicx  illius  hoftix,  quam  Chri- 
ftus  moriens  immolavit  . Utrumque  i- 
gitur  lignum  unius  Sc  ejufdcm  ho!Hx 
cenlendiim  eft  , noftrura  qu  dem  prx- 
tcritx , illud  autem  legis  veteris  fiitu- 


rx  i led  utrumque  tamen  vere  facrifi- 
cium.  Nifi  quis  adeo  infaniat , ut  pu- 
tet , mag  s pertinere  ad  rationem  fa- 
crifiai , quod  fignificec  rem  faciendam , 
quam  quod  commemoret  rem  fa&am  . 

Ego  fane  ita  judico , Euchariftum  no- 
ftram  exemplar  lacrificii  Chrifti  efle 
non  polle,  nifi  eflet  quoque  ipia  lacri- 
ficium  . Qax  res  paulo  ante  eft  a me 
diligenter  explicata  . Quemadmodum 
en  m coena  noftra  comnwmoratio  non 
eflet  dominicx  coenx , imagoque  illius 
& exemplar,  nifi  vere  manducaremus  ; 
fic  nec  Euchiariftia  noftra  hoftix  Chri- 
lli  exemplar  & imago  eflet  , nifi  vere 
facrificaremus . Deinde  illud  ab  his  qux- 
ro,  an  fandi  dicant , oflerre  nos  m hoc 
myfterio  corpus  Chrdh  8e  fangumem  . 

Bucerus  negat  , led  rem  tamen  aper- 
tam  negat . Nam , ut  exteros  omittam , 
manifeite  id  tradunt  Cyprianus  ad  Cx- 
clium,  Ambrofius  lib.  oflieior.  i.  Au- 
Bift.  17.  de  civ.  Dei  , & cont.Fauftum 
lib.  xo.  Damafcen.  lib.  4.  Irenxus  item 
lib.  4.  ac  demum  Alexander  Papa  ad 
omnes  orthodoxos  : nolo  enim  efle  lon- 
gus in  reliquis  excitandis.  Quod  fifan- 
guinem  Chrifti  in  hoc  myfterio  offeri- 
mus , vere  illud  eft  quidem  lacrificium , 

& exemplar  eft  umen  > quoniam  hoftix 
cruentx  imago  incruenta  eft,  ledica  in- 
cruenta , ut  pro  eo  Iit , ac  fi  nunc  eruor 
ipfe  effunderetur. 

Atque  argumenta  hxc  ufque  adeo 
pleroique  Lutheranos  cogunt , ut  in  la- 
crificio  offerendo  ex  parte  jam  cum  ec- 
clefia  confentiant  . Non  enim  penitus 
lacrificium  negant  : led  in  eo  perftant , 
qui  hoftiam  pro  peccatis  admittunt  , 
eos  injuriam  imponere  Chrifti  perte- 
diflimo  lacrificio,  quo  uno  eunda  lunt 
remifla  peccata  . Itaque  gratiarum  a- 
d'onis  uerificium  in  Ecclefia  efle  qui- 
dem, quod  eucfur.fticum  ifti  vocant  , 
led  pro  peccato  nullum  ellc , quod  pro- 
picatorium  appellant. 

At  nobis  fecunda  in  hac  controver- 1.  Cone, 
fia  conclufio  ceriiflima  & iplaell,  Eu- 
charift  am  non  modo  juxta  nomen  fuum 
lacrificium  efle  , quo  Deo  gratiam  re- 
feramus, led  id  etiam  efle  ,'  quod  no- 
b s Deum  placatum  propit  umque  red- 
dat. Eandem  itaque  hoitiam  pro  gra- 
tiarum adione , & pro  peccito  ellc  . 

Hatc  primum  oftenditiir  ex  illo  loco  a- 
pud  Lucam  , Hoc  eft  corpus  meum,  £»r.  u. 
quod  pro  vob  s datur.  Et  lie  calice  fi-  d* 

milter":  Qui  pro  vobis  eflunditur . Eft  nttf.A.g.  a. 
ergo  lacrificium  pro  peccatis . Id  quod 


Uher  Dutdecimus.  Caf.  XIL  415 


fonna  confecrationis  pr*  fe  fert , qu* 
habet  , Effundi  fangumcm  in  remiflio- 
nem  peccatorum  . Nam  quod  I.uchera- 
ni  auidam  ajunc , verba  , quibus  hoc 
mylierium  facerdos  conficit  , materia- 
liter acapi  , non  fignihcative , non  ell 
hujus  loci  , teroporirque  refellere  . Il- 
lud lane  exploratum  clf , G verba  for- 
mar  materialiter  acciperentur  , nec  fa- 
cerdotem  in  Chrith  nomine  corpus  , 
fanguinemve  conficere  , imo  ne  con- 
ficere quidem  ullo  modo . Quin  etiam , 
fi  facerdos  verba  illa  fignificative  non 
profert  , ex  vi  verborum  neoue  cor- 
pus Chriffi  m facramento  haWmus  , 
neque  fan^mem  . Ex  quo  Sacramen- 
tariorum  fniltitia  exiffit. 

Deinde , Omnis  facerdos , ut  ad  He- 
bratos  tradit  Apoffolus  , conflituitur , 
ut  offerat  dona  , 8c  facrificia  pro  pec- 
catis : aut  ergo  nullus  nobis  facerdos 
eft,  aut  facriheium  propitiatorium  ha- 
bemus . Nec  vero  Paulus  de  folo  le- 
gali facerdote  loquebatur  , nifi  inepte 
argumentatus  hirfTet  , Chriftum  pro 
peccatis  quoque  obtulifle  , quoniam 
lacerdos  erat. 

Pr»terea  , poenam  aliquam  manere  , 
remifla  jam  culpa  , non  folum  eccle- 
fia  definiente  , fed  fcriptura  etiam  tra- 
dente credimus  . Cum  ergo  corpus 
Chriffi,  & fanguinem  Dei  dono  un- 
quam res  noffras  habeamus  > utique 
poterimus  offerre  Deo  ad  redemptio- 
nem animarum  nollrarum  ; quemadmo- 
dum & p^nas  proprias  , & fanguinem 
quoque  noflrum  otierimus . 

Hanc  vero  efle  Apoftolicam  tradi- 
tionem , & Epiphanius  lib.  j.  contra 
harrefes , & Cnryfoflom.  ad  populum 
Antioch.  aperte  docent , & facile  per 
r^ulas  fupra  a me  pofiias  offendi  pot- 
eu,  quas  permoleftum  erit  poft  tam 
longam  difpuutionem  ad  hujus  nos  lo 
ci  ufum  in  prarfentia  convertere.  Quan- 
quam  una  ecclefia  fatis  efl  ad  hujus 
rei  certam  fidem  in  animis  inferendam . 
Illa  quidem  cum  alias  frequentiffime , 
tum  in  canone  maxime  profnetur , ple- 
bem fanffam  fidelium  hanc  holliam  Deo 
Pro  redemptione  animarum  iuarum  of- 
ferre. 

Romanos  vero  pontifices  fupervaca- 
neum  erit  recenfere  . Itaoue  duos  fo- 
lum antiauifTimos  & fanailTimos  refe- 
remus, Alexandrum  in  epifl.  ad  omnes 
orthodoxos  inquientem  , crimina  atque 
peccata  his  facrificiis  deleri  ; Cui  af- 
iemitur  Julius  de  confecrat.  diff.  i.cap. 


Cum  omne  crimen  . Quibus  Div.  et- 
iam Gregorium  addo,  de  confecr.  diff. 
a.  cap.  Quid  fit . 

Nam  in  Conciliis  habemus  Cabilo- 
nenfe  de  confecr.  diff.  1.  cap.  Vilum 
eft . Florentinum  quoque  habemus , ac 
Tridcntinuro:  adde  etiam  , fi  videtur  , 
& Trullanum. 

Jam  fandfi  veteres  eam  rem  conftan- 
tillime  tradunt.  ChrylbfL  homil.  17. ad 
Hebrzos,  Theoptiyla£hjs  in  cap.  B. 
ejufdem  epiftolz  palam  dicunt , in  my- 
fteriis  & facrificio  efie  remilHonem  pec- 
catorum. Eufebius  EmilTenus  hanc  re- 
demptionis oblationem  vocat  . Dama- 
fcenus  aihrmat , efle  omnis  fordis  ex- 
piationem. Idem  aftruxit  Sc  Athanafius 
lib.  qtizft.  ad  Antiochum.  Epiphanius 
item  inducit  hxrefim  Aerti  m hzc  ver- 
ba: Orat  VIVUS  , aut  difpcnlacioncm  fa- 
cit, id  eft,  miflam:  quid  profuerit  mor- 
tuo? Cui  refpondei  Epiphanius  , quod 
omnino  profiint  preces  ejufmodi  defun- 
dis , etiam  fi  totam  culpam  non  abfein- 
dunt . Quem  locum  incredibile  didu 
eft , quam  prave  Bucerus  torquere  ni- 
titur. Sed  oene  habet  , quod  habemus 
alios,  quos  hzretici  rumpantur  licet  , 
torquere  non  poflUnt  . Chryfoftomiis 
homiL  dp.  ad  populum  Antiochenum  : 
Non  temere  , inquit , ab  Apoftolis  hzc 
fanciu  fueiunt , ut  111  tremendis  mylk- 
riis  defundorum  agatur  commemoratio . 
Sciunt  enim , inde  multum  eis  poffe  con- 
tingere lucrum.  Cum  enim  totus  con- 
ftiterit populus , facerdoulis  plenitudo, 
& tremendum  proponatur  ficrificium , 
quomodo  non  exorabimus  pro  his  de- 
precantes?  Vide  etiam  eundem  lib.  6. 
de  dignitate  facerdotali  . Gregorius  lib. 
4.  dialog.  cap.  55.  Si  culpz,  ait  , poft 
mortem  mfombiles  non  funt  , ficut  non 
efle  decuerat  , multum  folet  animas  , 
etiam  poft  mortem  , facra  oblatio  bo- 
ftiz  lalutaris  adjuvare  . TheophyUdus 
in  cap.  Luc.  11.  in  illud:  Eum  timete, 
&c.  Non  femper  , ait  , qui  moriuntur 
peccatores  , mittuntur  in  gehennam  . 
Sed  funt  in  poteftate  Dei  , ut  etiam 
dimitti  poflint  . Hoc  autem  dico  pro- 
pter oblationes  , quz  fiunt  pro  defun- 
dis , quz  non  parum  conducunt  et- 
iam iis , qui  in  -gravibus  peccatis  mor- 
tui funt.  Vide  etiam  Ambrofium  epi- 
ftol.  8.  lib.  s.  ad  Fauft.  Sc  Cypria- 
num  lib.  i.  epift.  9.  Nam  in  fermone 
de  ccEna  Dommi  aperte  dicit,  hoc  fa- 
crificium  efTe  iniauitatum  expiationem. 
Vide  etiam  PafcnaTuim  de  confecrat. 

dift. 


'4i5  De  Locwum  «/« 

dift.  1.  cap.  Iteratur;  & Auguflinus de 
cura  pro  mon.  geren.  cap.  i.  & lib. 
con.  9.  cap.  11.  & i8.  & de  hzrcT. 
cap.  5j.  & in  enchirid.  cap.  iio.  Pof- 
frmus  his  Theologorum  feciuaitium  ma- 
num adjungere  , in  hzreticorum  czde 
jam  fzpe  vi^ricem . Sed  viatoribus  oc- 
current a&o  jam  de  inimicis  eccleliz 
triumpho . Itaque  ad  przlium  fero  ve- 
nient quidem  , fed  ad  palmam  oppor- 
tune. Quanquam  hoc  loco  neccile  hiit 
eos  advocare , non  ut  noilra  confirma- 
rent argumentis , ac  rationibus , fed  ut 
fcholz  more  prefle , atque  argute  con- 
traria refutarent  . In  rehitandis  quippe 
hzreticorum  argumentis  tantum  icholz 
Theologia  valet  , ut  facile  poflit  ea  , 
quz  ilhs  videntur  ede  gravu  , bllen- 
dere  vel  levilTima. 

Primum  fane  argumentum , quod  Cal- 
vinus tantopere  jaCtat,  fiacilliroe  dilui- 
tur. Qnis  eft  enim,  cui  non  perfpicua 
fint  illa , quz  verbis  ifte  multis  exor- 
nat, & amplificat  ) Unicum  1'acerdo- 
tem  noflrum  przftitiHe  id  , quod  o- 
mtiei  illi  veteres  minime  przfliterunt  , 
nempe  remiflionem  wccatorum  in  lan- 
cuine  proprio . Rurliim  immortalem  ef- 
le  , & perpetuum  , qui  Icmper  coram 
Deo  pro  nobis  adidat  , nec  fuorum 
modo  vulnenun  cicatrices  , fed  etiam 
ianguinem,  quem  efiudit  in»  cruce  , o 
mnes  ecckfiz  & oblationes,  & oratio- 
nes , fe  demum  , ecclefiamque  luam 
Patri  in  fublimi  aluri  reprzfentet  . I- 
tem  una  fola  oblatione  confeallc , quod 
ne  plurimis  quidem  veteres  illi  lacrifi- 
ciis  valuerunt  . Hzc  videlicet  contri- 
ta funt , & vel  minutis  Theologis  per- 
vulgata . Illud  nos  addimus , quM  Cal- 
vinus ignorat , difcrimen  eife  inter  fa- 
cerdoies  veteres,  & noftros  , quod  in 
illis  nemo  fiiit,  cujus  czteri  vicarii  ef- 
fent : neque  enim  pofteriores  prioris 
alicujus  gerebant  vices  , fed  quifque 
fuam  offerebat  hoffiam  , & fuo  , non 
alterius  facerdotis  nomine  offerebat  . 
Ita  ex  hac  parte  plures  omnino  erant 
lacerdotes  . Non  enim  io  uno  vcluti 
capite  conveniebant , cujus  loco  admi- 
nilnarent  . At  noffri  cum  in  nomine 
Chrilii , & in  perfbna  ejus  accedant 
ad  altare  , quodammodo  omnium  u- 
num  eft  lacerdotium  , ficuci  epiicopi  , 
ac  vicarii  unum  judicium  ell  . Aliun- 
de etiam  veteres  illi  plures  erant  fa- 
cerdotrs  , quia  plures  hoftias,  eafdem- 
que  differentes  exhibebant  i at  facer- 
^ a lacro  faciendo  diftus  , ubi  ean- 


/'«  Scholari.  Difp. 

dem  hoffiam  offert  , idtiBque  omnino 
facrum  conficit , aliquo  modo  idem  cll , 
licet  plures  efle  videantur  . Ac  revera 
facerdos  , qui  Deum  fanguine  placaret 
& reconciliaret  mundo , unus  en  Chri- 
ftus  . Nos  quippe  hoc  fcnfu  non  dici- 
mur facerdotes  , fed  quia  difpcnliuo- 
res  fumus  myfferiorum  ejus , aoplican- 
tes  populo  ianguinem  , quem  ille  effu- 
dit in  cruce  , & fimul  cum  illo  offe- 
rentes . Inde  emm  noftra  oblatio  vim 
habet  , non  cx  nobis . Non  igitur  nos 
plures  facerdotes  fumus  ad  eum  mo- 
dum, quo  veteres  plures  fuifle  tradit 
Apoltolus  , Quod  vero  Calvinus  ait  , 
noliros  facerdotes  efle  infirmos  ac  pec- 
catores , ut  olim  in  lege , magno  dilcri- 
mine  i^nofcimus  . Etenim  illi  cum  ad- 
ferreiit  hollias  , quz  ex  fe  placere  Deo 
non  poterant , Nec  placita  lunt , inquit 
quz  tibi  fecundum  legem  offeruntur  : 
cum  fanguinem , inquam , hircorum , & 
taurorum  offerrent  , fi  peccatores  e- 
rant , per  facriticia  nia  ninil  conleque- 
Mntur . Relpexit  quippe  Deus  ad  A- 
bel  , & ad  munera  ejus  , neque  ofe- 
rens  a muneribus  , fed  munera  ab  of- 
ferente placuerunt  , ut  redfe  Grego- 
rius  admonuit  . Legis  ergo  infirmitas 
erat  , quod  nec  holtiam  Habebat , qux 
cx  fe  Deo  eflet  accepta  , nec  lacerdo- 
trs  impollutos , qui  Deo  gratiofi  , gra- 
tam quoque  hoiliam  efficerent.  Sacer- 
dotes vero  noliri , tametfi  infirmi  funt , 
nihil  tamen  ccclcfiz  facrificio  incom- 
modant , uipqte  quod  vim  fuam  non  ab 
illis  habet  , Icd  a Chriflo  fummo  fa- 
cerdote , in  quo  Patri  bene  complacuit, 
qui  fimul eff  & facerdos  , gt  facnficium,  Dt  fumama 
quemadmodum  Innocentius  Tertius  in^^^ovi- 
concilio  dixit . Holltz  igitur  Euaiigeli- 
cac  excellens  przflantu  efl,  quod&i- 
pfa  per  fe  Deo  eft  quam  gratiflima , & 
unum  habet  perpetuo  faMrdotem  fim- 
^him , atque  impollutum  ; cujus  oblatio 
vim  tribuit  facrificio  , omnibufque  fi- 
delibus memoria  feculorum  omniuti 
prodeft . Quocirca  ficut  in  Chrifti  fa- 
cramento  impius  adminifter  nihil  ec- 
clefiz  nocet  : ita  ne  in  Chrifti  quidem 
facrificio  faurdos  improbus  divinz  uti- 
litatis fm£fu  ecchfiam  privat  , quamvis 
iple  fibi  non  emolumentum  comparet  , 
led  exitium  . Verum  de  primo  argu- 
mento ha^nns . 

Hujus  autem  confirmatio  argumenti 
non  eft  nunc  oratione  longa  infirman- 
da , ne  novim  hic  coiuroverfiam  de 
novi  facramenti  lacerdotio  conftitua- 

miis. 


T&w«  1. 
T.  Tim,  4« 

CAf,  I. 

^{hr,  14» 


7.  f.4. 


Liltr  DuaJetJtMMj.  Cap.  XI L 417 


mus^  Illud  breviter  dicimus  , .eos  b,- 
cerdotes  a Deo  efle  vocatos  , qui  ab 
Afoftolis  & eorum  fucceflbribus  rite 
ordine  vocati  funt.  Nec  vero  facer- 
dotii  noftri  ratio  popularis  cil,  muko- 
rumve  (ufingus  declaranda : non  de  ter- 
ra confi£la , lini  de  coelo  di^ , & de- 
l;^ia  eft.  R.efufcita  , inquit  , gratiam 
Dei  f.  qi^  cii  in  te  per  impolttionem 
manuum*tnearum  . £t  idio  loco:  Noli 
negligeie  gratiam  , qua;  dau . eft  tibi 
cum  impolitione  manuum  presbyterii . 
Et  in  epift.  ad  Titum : Reliqui  te  Cre- 
ta; , ut  conilituas  per  etviutes  presby- 
teros, ficut  & ego  dilpoAii  tibi.  Pau- 
lus denique  & Barnabas  conihtuerunt 
per  lingulas  eccleiias  presbyteros  ki  o- 
ratione  & je^iis,  ut  mos  eft,  & nunc 
in  eccleita  bcri  iolet . Quemadmodum 
Igitur  qui  Apoftolos  audiebat , is  ChrU 
Itum  audiebat : ita  etiam  quos  Apollo- 
li  vocabant , hos  vocabat  C^iftus , & 
<mosaiacerdotio  repeUebant,  eos  Chri- 
Itus  iple  repellebat  . Nam  quod  hzc 
nunc  ab  illis  defenfionis  ratio  viaque 
tentatur,  in  his  feriptura;  locis  de  fe- 
nioribus  agi  , qui  Rempublicam  gere- 
rent , non  de  lacerdotibm , qui  rem  di- 
vinam hteerent : latis  ollendiint , quam 
parum  in  facerdotii  d'gniute  & aulilo- 
ruate  ponant,  qui  illud  exillimenc  aut 
a leneuutis  veneranda  canitie  , aut  ab 
ccclefix  adminillratione  feiun&um  . A- 
rilloteks  porro  non  credidit , alios  fo- 
Ff  ad  facenlotium  idoneos , nili  vel  qui 
reges  cifem  , aut  principes  civitatis  , 
vel  certe  quos  poft  Rempublicam  diu 
fuo  conlilio  gubernatam,  aut  res  in  bel- 
lo prxdare  gelhs  , deteUbs  jam  atque 
dentigatos  omni  cura  humana  & labo- 
re vacuos  efle  oporteret  , ut  non  mli 
in  xtate  & audtoritite  fenatora  facer- 
doutim  refideret . Quam  naturx  inlii- 
tqtionem  Apoftoli  lecuti  , cum  fenti- 
reoc  , lacerdotibus  ecclelix  euberna- 
lionem  fu<fle  a Chrillo  cemm^lum , eos 
exili. marunc  efle  in  iKerdotum  ordi- 
nem cooptandos  , qui  vere  presbyteri 
eflent , hoc  ell , leniores  . Ita  facium 
eft,  ut  presbyteri  nomen  in  eum,  qui 
Iaera  facit,  remaneret.  Sed  nos  eo  lo- 
cp  locati  lumus  , ut  non  longe  prolpt- 
cere  oporteat  futuros  lacerdotii  cafus  , 
cum  eos  in  prxfentia  videamus  . Defle- 
xit enim  jam  de  fpatio  curnculoque 
tnulcumque  deflexit  conluetudo  majo- 
sum,  & eos  nobis  epifeopi  iniiiatos  la- 
cerdotio  tradunt  , qui  non  modo  pref- 
byteri  noo  ktnt  , fc4  ^unt  etup  valde 


juvenes  . Iu  lacerdotii  au£loricas  Ice- 
leratiflimis  ecclelix  hoftibus  iudibr.o 
eft  . Verum  de  epifeoporura  abufu  mi- 
nime contendimus  ; in  eo  certamus  , 
fiicerdotis  creandi  rationem  nos  ab  A- 
poftolis  , Apoftolos  a Chnfto  accepil- 
le.  Quod  ne  dtibiure  pollimus  , cer- 
tiflimo  eft  argumento  , quod  Chriftus 
in  c;na  dixit  i Hoc  flicite  in  meam 
commemorationem.  Si  enim  hoc  , quoa 
pran^pit  facere , lacrum  erat , imo  li  , 
ut  ante  probatum  eft , lacrificium  c- 
rat  i Apoftolos  fane  tunc  facerdoces 
inftituit  : nifl  juflit  facere  , nec  dedit 
tamen  poteftatem  fuiendi . ConliceUI 
autem  Chrifti  corpus  & fanguinein  , 

Ut  Iaera  uoilra  Deo  faciamus  , quo- 
niam fupra  naturam  eft  , line  divina  - 

facultate  fleri  non  pMeft  . Quia  vero 
facriflciitm  hoc  Dominus  facere  julfit 
donec  veniat,  necelFe  eft  , ut  copiam  , 
quam  Chriftus  fecit  Apqftolis  ucnfl- 
cti  jugis  & perpetui  faciendi  , illi  m 
polkros  fempicernis  feculorum  xuti- 
bits  transfuderint  1 Sic  emm  , ut  Oecu- 
meuius  ait  , lacerdotium  Chrilli  xter- 
num  eft  fecundum  ordinem  Melchile- 
dech  . %d  primi  argumenti  confirma- 
tioni refellendx,  pluiealum  etiam  quam 
concedat  rat  o , largiti  fumus . 

In  fecundo  vero  argumento  multa  Relioii.. 
flmul  objiciuntur  adverlum  ea , qux  ex  ji  . 
Eccleflx  fententia  diximus  , fed  nos  ex- 
primemus omnia  perfpicue  , ut  res  di- 
da  prope  manu  tentari  pollit . Primum 
autem  illud  lacerdotibus  noftris  oppo- 
nitur , quod  offerunt  alienum  fangui- 
nem  i id  quod  fine  dubio  fallum  cfl  , 
quippe  cum  Chrifti  fanguis , dono  Det 
licet  , nofter  fit  tamen  ; nofter  , in- 
quam, veiuti  univerlalis  caula  noftra 
eft  . Sol  autem  tuus  ad  generandum 
eft  i at  non  ita  tuus  , ut  fine  peculiari 
tua  generet  adione^ 

Illud  demde  Calvinus  objicit  , Chri- 
fti  languinem  femel  juxu  Ap^olura 
oblatum  efle.  Quam  rem  non  abfurde 
inielligunt  plurimi  de  oblatione  cru- 
enu,  qux  palam  ante  oculos  omnium 
pofica  mit . Sic  enim  fe  idem  Apofto- 
lus  expofuit  , quum  fubjecit  : Semet 
in  confummattooem  feculorum  .per  ho- 
ftiam  fuam  apjsaruit  . De  illa  ergo  vi- 
dinu  fermo  ht , qux  ia  monte  Calva- 
rix  palam  in  ore  atque  oculis  Judxx 
provincix  madaca  eft.  Ex  quo  mtelli- 
gitur  , contra  oblatiimem  altaris  , ubi 
Unguis  Chnfti  in  myfterio  fuiiis  , non 
corporis  , fed  mentis  oculis  ccrniuir» 

D d ne 


4i8  T)e  Locorum  uf»  in  Schola/i.  Dijp. 


ne  verbum  quidem  ullum  Apoftolum 
dicere  . iEque  videLcet  Pauli  verba 
torquere  adver/arii  polTunt  in  eam  ob- 
lationem, quam  Chriftiu  in  ccelis  in- 
cruentam facit , femper  Patri  pro  no- 
llris  peccatis  apparens . Sed  ne  me  in 
hanc  quali  fugam  conferam  , maxime 
animadvertendum  cenfeo  , oblationem 
non  fimpliciter  & uno  modo  efle  . li- 
na enim  eft  univerfalis  , altera  eft  par- 
ticnlaris  , quz  generalem  illam  quali 
ad  efficiendum  applicat  . Et  quoniam 
Lutherani  omnes  oblationes  ad  unum 
exemplum , & regulam  quzrunt  : nos 
hujus  divilionts  exemplum  ex  limili- 
tudine  rerum  naturalium  capiemus , ut 
horum  Ignoratio  illulhior  appareat  . 
Illuminatio  dupliciter  a Philolophis  ac- 
cipitur , 8c  ea , quz  univerlalis  ell , 6c 
ea  , quz  eft  particularis  . Videlicet  , 
limul  atque  Deus  produxit  folem,  po- 
teft  dici  femcl  mundum  illuminafle  , 
nempe  tanquam  in  caufa  univerfali  . 
Sed  liint  tamen  plures  quotiihe  illumi- 
lUtiones  propriz,  quz  non  Iblum  cum 
generali  illa  non  pugnant  , fed  ita  fub 
lervidnt  , ut  line  illis  univerfalis  illa 
aut  propemodum  otiofa  fit  , aut  cer- 
te penitus  otiola  . Sic  & illud  inter- 
pretamur , Illuminat  omnem  hominem 
venientem  in  hunc  mundum : fcilicet  , 
illuftratione  quadam  generali  , quz  in 
hoc  quidem  genere  una  & eadem  fuf- 
fiaens  & idonea  eft  , atque  adeo  fem- 
pitema  i fed  fi  illuftrationcs  peculia- 
res defint , quibus  fingulorum  hominura 
mentes  priflitim  illuminentur  , univer- 
lalis illa  lufiicientiam  habet , efficaciam 
non  habet . Nec  enim  generales  cau- 
fz  quicquam  efficiunt  , nifi  privatis  & 
propriis  caufarum  fecundarum  a£lioni- 
Gus  vis  illa  efficiendi  communis  ad  fin- 
gnlos  efie£his  adjungatur  . Similiter  er- 
go oblatio  Chrifti  una  generalis  fuit 
redemptionis  ac  fanftificationis  huma- 
■X  non  folum  idonea  caula  , fed  fuis 
etiam  omnibus  numeris  abfoluta  : cui  , 
in  genere  fuo  dico  , nihil  addi  , nihil 
detrahi  poffit . At  funt  plures  oblatio- 
nes paniculares,  quibus  univerfalis  il- 
la efficientia  ad  eftefU  quzdam  lingu- 
laria contrahitur.  Nemo  igitur  nos  le- 
gales facerdotes  exiftimet,  quod  lingu- 
lis altarium  facrificiis  fzpe  ac  priva- 
rim offerimus  , fed  potius  iu  fecum 
reputet  : facerdotes  funt  illi  fecundi 
fiib  uno  primo  pontifice  Chriflo  , ad- 
mini^i  9c  difj^niatores  myftcriomm 


Ac  de  prima  quidem  hujus  argumen- 
tationis parte  , itemque  de  fecunda  dif- 
putatum  eft:  reliqua  eft  tertia  eadem- 
que  poftrema , in  qua  Calvinus  ac  Bu- 
cerus fe  infolentius  jadlant  , quaft  ar- 
gumentum invenerint  , qu^  refellere 
nequeamus.  Qu  una  in  re  , fateor  , 
fujKriores  funt  . Illi  namque  quomodo 
opinionem  commentitiim  confir^rent  , 
invenerunt  : ego  tam  leve  argumentum 
qua  ratione  infirmem  ac  diluam , re- 
perire  non  pofliim  . Sed  age  , horum 
infolentiam  reprimamus  , pmque  do- 
ceamus ferio  , quam  ridicule  exultent 
homines  non  folun  do^rinx  Apofto- 
licz  ignari  , fed  omnis  omnino  philo- 
fophiz  . Primum  autem  , ouamvis  de- 
nuo  velimus  facrificd  compl. catam  no- 
tionem evolvere  , non  f-iale  tamen  re- 
periemus,  an  ea  czdcm  occifionemque 
contineat  , cum  animal  facrificandum 
eft  . Contra  enim  dicet  IbrtafTe  quis  , 
prophetas  Baal  quoddam  etiam  facrifi- 
CII  genus  przbuiffe  , qui  lanceolis  8f  !■  >>• 

cultris  fe  inciderint  , donec  perfunde- 
rentur fanguine  . At  demus  illud  , & 
concedamus  argumentantibus  , quod  ad 
perfedl.m  animalis  immolationeni  nos 
quoque  attinere  credimus:  confici,  di- 
co , ipfum  , & occidi  oportere , fi  ve- 
re facrificaiur  . At  corpus  vivum  &fpt- 
rans  nos  offerimus  : idem  enim  m eu- 
chanftia  eft  atque  in  cczlo  . Sed  etfi 
Chrifti  corpus  in  euchariftia  vivum 
eft,  ac  finguis  in  corpore,  non  tamen 
a ntftiis  aut  corpus  oflmur  quia  vivum 
eft , aut  fanguis  quia  eft  in  corpore  . 

Sed  lUud  quia  madbmim  , hic  quia  ef- 
fiifus  in  cruce  . Quod  u Chrifhis  in 
cruce  fe  offerens  non  fe  e confpe^ 
noftro  abftulifTet,  fed  perpetuo  pende- 
ret in  cruce,  ante  omnium  fideliam  o- 
culos  omni  & loco  & tempore  pofitus  ; 
nihil  necefle  erat  , ut  exemplum  fiidU 
relinqueret , & in  fimulacnun  ex  ani- 
mali exnnplo  venias  transferretur  . Sic- 
ut enim  ii , qui  tunc  fuerunt  pixta  cru- 
cem , eandem  cum  Chrifto  hoftiam  Pa- 
tri obtulerunt,  fi  modo  vere  erant  pii, 

8e  rem  quz  gerebatur  , intelligebuK ; 
fic  fi  eadem  externa  crucis  hoftia  in 
confpebhi  noftro  ztema  permaneret  , 
nullo  exemplari  & itpagine  hoftiz  il- 
lius indigeremus.  Quia  vero  licet  ob- 
latio illa  & naa&atib  externa  tranfie- 
rit  , fic  tamen  coram  Deo  conftat  ac- 
cqitabilis,  3c  perpetuavirtuteconfiftit, 
ut  non  minus  hoaie  in  confpedlu  Pa- 
tm  tUa  fit  effinx  > quam  eo  die  , quo 

de 


Uher  TiHodecimut , Cap.  Xlf.  4T9 


V »t  etUm 
£- 

P*  jprm.  dt 
.../f.  *■ 

^■i«  urtij. 


ds  ^do  latere  (anguis  exivit  ; ideo 
vere  nunc  ofKrrintos  randnn  crucis  ho- 
Aiom  cum  Chrilto,  perinde  atque  illi> 
qui  erant  juxta  crucem  : quamvis  illi 
nullo  polito  fub  oculis  llmulacro , quia 
nullo  tunc  opus  erat , cum  res  ipfa  vi- 
va in  prxfcntia  eAet , atque  ante  ocu- 
los propolita:  nobis  autem  per  im;^i- 
nem  Chrilius  hoAiam  tllam  excitavit  , 
& quali  in  <^uodam  exmiplari  Aatuit 
ante  oculos,  bed  imago  harc  8c  exem- 
plar nihil  revera  obAat,  cur  non  eun- 
dem illum  fanguinem  modo  offeramus  > 
quem  ChriAus  fudit  in  cruce  , non  a- 
Itter  ac  It  nunc  coram  eRunderetur . 
Qux  cA  fententia  ChrylbAomi  , falfo 
tamen  AmbroAo  attributa  , de  confe- 
' erat.  diAuid.  s.  cap.  In  ChriAo . Adde , 
' quod  quale  fuerit  facriAcium , talis  eA 
requirenda  mors  , ut  A illud  cruentum 
cA , hxc  At  etiam  cruenta : An  illud  in- 
cruentiun  erit  , mors  auoque  erit  my- 
Aica  & incruenu , id  eA , ef&dus  mor- 
tis , ceu  nunc  prxfens  adcAct . Satis  eA 
enim  ut  vere  Sc  proprie  At  facriAcium  , 
quod  mors  ita  nunc  ad  peccati  remil- 
lionem  applicetur,  ac  A nunc  ChriAus 
iple  moreretur  . Id  quod  feriptorum 
veterum  ceAimoniis  conArmatur  . Gre- 
gorius  , In  fe  ipfo,  inquit,  immortali- 
ter vivens , iterum  in  hoc  myAerio  mo- 
ritur. Ac  AuguAinus  : Semel  immola- 
tus eA  in  fcmetipfo  ChriAus,  & umen 
quotidie  immolatur  in  lacramenco.  Pa- 
IchaAus : Quotidie  ChriAus  myAice  pro 
nobis  immwtur  , & pafl'10  ChriAi  in 
mvAerio  traditur , &c.  Et  Cyni,  in  con- 
cilio EphcAno  , AthanaAus  ad  Antio- 
chum , Thcophvlad.  in  decimum  caput 
epiAolx  ad  Heorxos  , Damalcenus  in 
fl»  <•«/»'•  quarto  libro  , Gregorius  demum  Nazi- 
iijiaanzenus  , ut  exuros  pr^termittam  , 
w!  ^ incruentam  exanguemque  immo- 

jrtrMur.  ‘ lationem  vocant , unicam  illam  quidem, 
qualis  non  fuit  alia  Amilis  , per  quam 
ad  eAedlum  fciheet  Ac  nobis  ChriAus 
immolatur  , ut  illis  , qui  prxfentes  e- 
rant  , quando  fe  in  cruce  oRiercbac  . 
Sed  quia  Ane  cAiiAone  cruoris  , qux 
m prxientia  cernatur  oculis  , applica- 
tione vero  cruoris  jam  cAuA  At  obla- 
no,  rtCfe  a Patribus  incruentum  facri- 
Acmm  nuncupatur . Atque  ad  ea  , qux 
funr  a Lutheranis  in  fecundo  argumen- 
to didfa  , diximus  fatis  . 

Refp.  ad  J.  In  tertio  quoque  argumento  reAitan- 
do  poA  hxc  nihil  eA  necede  laborare  . 
Docaraus  enim  , ChriAi  oblationem 
Hi  cruce  noa  aliter  fc  habere  ad  redi- 


menda peccata  , quam  aut  lucem  ad 
illuArandum,  aut  medicinam  od  curan- 
dum . Lucem  dico  , qux  pinne  lumen 
ederet : medicinam  , qux  omnes  fana- 
ret morbos.  Ecquis  autem  dubitet,  cau- 
fas  perie£fas  8c  principales  Ane  adju- 
vantibus, & proximis  nihil  etficere?  Me- 
dicamentum quippe  quamlibet  prxfens 
& fidutare  Ac  , niA  xgro  corpori  ad- 
jimgicur,  neque  opem  indigenti  fert  , 
nec  falutem.  Quod  A ^nus  , qui  tol- 
lit peccatum  mundi  , Ane  adjutrice  & 
focu  caula  ipfe  per  fe  expiavit  noAra 
dehda  j baptifma  tollatur  , praenitentia 
abAt  , faccrdotia  Aleanc , mmiAeria  fa- 
ceAime  , atque  adeo  omne  falutis  no- 
Arx  & lacramentum  removeatur  , & t'Anh.uk. 
inArunoencum.  Prxeeptum  illud  vanum 
At : Bapciuce  in  nomine  Patris , & Fi- 
lii, & Spiritus  ^ndi:  gratia  ilU  vana 
Quorum  remiferitis  pieccaca  , remittun-  »• 
tur  eis  : inanis  fermo  ille  : Poeniten- 
tiam agite  , & biptizctur  unulquifque 
veArum  in  rcmiflioiiem  peccatorum  : rir. 

At  denique  ille  £ilfus  : Salvos  nos  fe- 
cit per  lavacrum  regenerationis  . Quin 
cciatu  , A ita  libet  , quia  oravit  pro 
nobis  ChriAus , non  oremus  i quia  |e- 
junavic,  non  jejunemus  ; quia  lacry- 
matus  cA  , non  ploremus  . Colligunt 
enim  arguti  iAi  dialeiAici  : quia  tratu- 
lit  femel  ChriAus , nos  non  offeramus . 

Sicut  ergo  compatimur  , ut  partionis  e- 
jus  participes  Arnus  i ita  etiam  offeri- 
mus , ut  oblationis  ipAus  partem  ca-  ' 

piamus . Nobis  fane  religio  ailuola  eA  , 

Lutheranis  ociofa ; qui  nos  feriatos  vo- 
lunt ceflauone  torpere  , & quaA  pue- 
ros delicatos  nihil  agere  . Iu  ex  ani- 
mis hominum  extrahunt  radicitus  reli- 
gionem , cum  lacriAcia  , Idcerdotes  , 
cxcerofque  religionis  adminiAros  tol- 
limc  . Non  ergo  nos  repetitis  oblatio- 
nibus ChriAi  UcriAcium  ceAamur  fuil- 
fe  imbecillum  , ftd  caulam  principa- 
lem perfedamqu:  fuifle,  qux  quantum- 
vis licet  fuiHcicns  in  fe  Sc  confumma- 
u Ac  , Ane  applicatione  tamen  caufa- 
rum  adjuvantium  nihil  crticit  . Illud 
vero  , Una  oblatione  confinoinavit  iu 
xternum  lanifih  catos  , Amilc  e A , uc 
A dicerem , Deum  una  illiiAratione  mun- 
dum in  xternum  illuArallc  . Id  quod 
revera  fecit  , quum  folem  qiuA  lem- 
piternum  lumen  accendit . Ahoqm  quid 
alio  loco  ApoAo^ns  jubet  , uc  anun- 1,  ^jcfr.y. 
demus  nos  ab  omni  inquinamento  car- 
nis & fpiricus  , pierficientes  fan&iAca- 
tionem  m timore  Dei  f Certe  ChriAi 
D d X lan- 


420  De  iMOrum  ufn  tn  Schola/}.  Difp. 


ennin<j.'ivit  nos  ab  omni  ddido , 
& tamen  Paulus  ait  , Mundemus  nos. 
Cert;  una  oblatione  Chriftus  confum- 
mavit  fandHfiratos  > & tamen  Paulus 
monet,  ut  ipfi  perficiamus  landlificatic- 
nem  in  timore  Dei . Chriftus  igitur  mun- 
dat ac  perficit  , & nos  quoque  perfici- 
mus ac  mundamus  : fed  ille  agit  nobi- 
1.  Cir.  ].  fcum  ut  caula  principalis  , nos  llib  illo 
agimus  ut  cauue  adjuvantes;  Dei  nam- 
que adjutores  fumus . 

Sed  addunt  illud  : Ubi  peccatorum 
remilfio  eft  , jam  non  eft  oblat  o pro 
peccato . Refpondemus . Si  remiffio  fo- 
liim  eft  ut  in  caufa  univerfali  , jam 
non  eft  oblatio  generalis  quidem  pro 
peccato  > eft  tamen  oblatio  fpecialis  , 
quae  vim  illius  ad  efficiendum  appli- 
cat . Quemadmodum  fi  illuflrat  o eft 
mundi  univerfalis  , nulla  alia  generali 
eft  opus  : non  enim  alio  1'ole  'indige- 
mus , alia  luna  , aliis  llellis  . Sed  ne- 
cefle  eft  tamen  , illuftrationes  quoti- 
die fingulas  aeris  intervenire  , fi  ter- 
ra eft  diebus  fingul  s illuftranda  . Ad- 
dunt etiam  : Poft  remiffas  per  Chrifti 
Jicramenta  iniquitates  , qiiorfum  obla- 
tiones facimus  pro  peccato  ? Rcfpon- 
deo  : remilTio  iniquitat  s duplex  eft  , 
una  pcriiedti  , altera  imperfetta  . Per- 
fedla  , quum  non  folum  culpa , fed  to- 
ta etiam  poena  remittitur  , de  qua  illa 
mielliguntur  ; Projecifti  poft  tergum 
rc4i.  I».  omnia  peccata  mea  . Beati  , quo- 

rum  remiirx  funt  iniquitates  , & quo- 
nmi  tedla  funt  peccata  . Projiciet  in 
profundum  maris  peccata  noftra . Mich. 
f.  & extera  fimilia  . Atque  hacc  per 
baptifmum  contingit  omnious  baptiza- 
tis. Imperfeftam  vero  illam  dicimus  , 
i 1 qua  vel  culpa  remittitur  , fed  non 
tota  p^na  , vel  remittitur  p^na  , re- 
mifla  Jam  culpa  : de  qua  illud  accipi- 
mus  ; Propter  remiflionem  prxccden- 
ttura  delidlorum . Et  rurfum  ; In  redem- 
ptionem earum  prxvaricationum  , qux 
erant  fub  priori  tcftamento  . Antiquis 
porro  patribus  culpas  ante  Chrifti  mor- 
tem fuifle  remiflas,  ambitura  non  eft: 
juxta  fidem  quippe  defundti  funt  teltimo- 
nio  fidei  probati.  Non  effe  autem  per- 
' remiffas  , confirmat  Paulus  , cum 
ait , Chriftum  mortuum  efle  in  remillio- 
nem  pnecedeittium  delittorum  . Qu* 
fi  pkne  Movfi  , Aaron  , Davidi , c»te- 
nfque  fub  lege  te  natura  fandlis  con- 
donata fuifient  , nec  illis  effet  janua  re- 
gni coeleftis  occlufa , nec  loci  inferi  in 
Oiftodiam  deputati.  Ecquis  enim  dicat. 


omniro  refoluta  crimina  , quorum  p{- 
n*  luuntur  in  carcere  ? Davidi  rurium 
homicidii  & adulterii  fcelera  relaxata , Xrf.  ii. 
quo  tempore  ad  Nathan  prophetx  vo-  £«/. 
cem  peccatum  confeflbs  eft , & Nathan 
ipfe  idem  , & auClor  libri  Ecclefiaftici 
teftes  fui;t  . At  fi  plenam  remiffionem 
percepillct,  quorfum  iHa?  Dele  iniqut- 
taton  meam  : Amplius  lava  me  ab  ini- 
quitate mea : Averte  faciem  tium  a pec- 
catis meis,  &c.  Certe  hanc  ampliorem 
& pleniorem  indulgentiam  non  prius  a 
Domino  impetrav.t  , quam  multis  fup- 
pliciis  in  eo  Dominus  acerrime  vindi- 
caflet . Itaque  fi  per  Chrifti  facramen- 
ta  plena  cuiquam  peccatorum  remifllo 
contigit  , nos  pro  illiufmodi  peccatis 
boftiam  minime  ofF-rimus  : ut  fi  quis 
roxime  recens  baptifma  fufeeperit:  at 
peccator  non  eft  perfedlam  remif- 
fionem  confecutiis  , quod  in  facramen- 
to  poenitentix  fere  accidit  , pro  hujus 
delidlis  facrificium  exhibemus  , ut  cui 
Deus  fubiratus  etiamnum  eft  , ei  fiac 
aliquando  propitius.  ' 

C^id  igitur  fibi  Apoftolus  vult , quum 
minis  horribilibus  audientium  ammos 
perterrefecit  in  hxc  verba  : Voluntarie 
peccantibus  nobis , jam  non  relinquitur 
pro  peccatis  hoftia  i Nempe  qui  di- 
cit , voluntarie  peccantibus  poft  acce- 
ptam notitiam  veritatis  nullam  hoftiam 
efle  reliquam , is  fine  dubio  fienificat  , 
ignorantibus  aliquam  hoftiam  fupereffe  , 

IIS  pnrfertim , qui  ante  acceptam  no- 
titiam veritatis  peccaverunt  , quemad- 
modum Chryloltomus  ac  Theophyla- 
flus  argumentantur  . Rem  ergo  Apo- 
ftolus verbis  grandioribus  exaggerat  , 
atque,  ut  folet  , terrorem  exuperatio- 
ne  injicit  . Oftendit  itaque  , non  quid 
clemens  & mifericors  judex  interUum 
fua  lenitate  concedat  , fed  qua  pena 
IS  dignus  fit , qui  fingulari  baptifmi  be- 
neficio fiifcepto  , Filium  Dei  concul- 
cat, 8c  fanguinem  leftamenti  pollutum 
ducit  , 8e  Tpiriiui  gratix  contumeliam 
fecit.  Indignus  nimirum  eft  , qui  fue- 
rit hiijufmodi  , cui  Chriftus  iterum 
crucifig-itur  . Toties  auinn  nobis  cru- 
cifigitur , toties  immolanu-  , quoties 
ejus  crux  nobis  & mors  ad  ^ccati 
remiQionem  applicantur  . St  de  juftitia 
ergo  agitur , nulla  relinquitur  pro  pec- 
catis hoftia  ii$  , qui  ex  malitia  pec-- 
cant  . Sin  vero  de  mifcricordia  Dei 
ag  tur , qux  omnem  etiam  fenfum  exu- 
perat  , non  folum  infirmis  , 8e  igno- 
rantibus aliqua  fiipercft  hoftia,  fed  iis 

ciian. 


! C -Ov 


O 


Ubn  Duodecmut.  Cap.  XII. 

edim,  rarp tamen,  qui  voluntarie  pec-  lia  diluit  , aut  certe  fine 
poft 


4*1 


Xit 

a.  r*  Si 


Xi«<4. 
Lue,  7. 


iUa. 


caverint  polt  acceptam  notitiam  ven- 
tatis. Enimvero  quod  harc  Apodoli  o- 
ratio  alta  & exaggerata  Iit  , illud  pri- 
mum argumento  ett,  quod  llatim  lub- 
ditur:  Terribilis  autem  quxdam  expe- 
ilatio  judicii  , &c.  Atque  eveftigio  : 
Irritam  quis  laciens  legem  Moyli,  &c. 
& poft  pauca  : Rememoramini  prilti- 
nos  dies  , &C.  8f  tandem  : Nolite  a- 
tnittere  confidentiam  veftram,  ou«  ma- 
gnam halKt  remunerationem . illud  de- 
inde hoc  confirmat  maxime  , quod  in 
6.  cap.  cum  dixifiet  , ImpoOibile  cft  , 
eos  , &c.  ne  exiftunaretur  nulla  cfte 
rerum  expe£hitio  meliorum  , quali  a 
delperatione  ad  fpem  revocare  cupient, 
Confidimus , ait , de  vobis , nilcdtillimi, 
meliora  8c  viciniora  faluti , tametii  ita 
loquimur.  Ex  quo  temperamento  Hie- 
ronymus lib.  ad  veri*.  Jovin.  a.  colligit , 
Apollolum  Hebrxos  per  exaggeratio- 
nem territafle. 

Eli  & aliud  relponfiim  dignum  , ni- 
li me  fallunt  omnia  , quod  magnopere 
animadverutur  . Videlicet  , holtia  mo 
peccato  duobus  modis  intelligi  potell  . 
Uno  modo  pro  pcena  , altero  etiam 
pro  culpa . (^od  enim  peccati  vox  pro 
^na  peccati  ufurpetur  , illa  demon- 
llrant  : Non  ego  operor  illud  , fed 
quod  habitat  in  me  peccatum.  Et  rur- 
lum  : Remittuntur  ei  peccau  mulca  , 
quoniam  dilexit  multum  : cui  autem 
minus  dimittitur  , minus  diligit . Quo 
loco  multorum  peccatorum  poenas  mul- 
ta Dominus  peccata  vocat  . Nam  cul- 
pas ance  fiiilie  remillas  , qui  fuperio- 
res  bcrymas  confideraverit  , is  voca- 
re in  dubium  non  poterit.  Et  qux  di- 
lexerat,  & ingemuerat  , ea  certe  cul- 
parum veniam  fuerat  confecuta  . Sed 
cui  in  przfenti  dicitur,  Remittuntur  ti- 
bi peccata  , Vade  in  pace  , ei  plenif- 
lima  indulgentia  conceditur  , omnium- 
que  poenarum  pcrfolutio.  In  p^nis  ve- 
ro locum  habet  , ut  majori  dile^oni 
major  ttmiflio  refpondeat  , minorique 
etiam  minor:  nam  culpx  vel  limul  re- 
mittuntur omnes  , vel  null»  . Macha- 
baconim  lententia  vulgo  etiam  termone 
teritur  , Sindam  & falnbrem  cogita-, 
tiontm  efle  pro  defun^s  exorare  , ut 
a pecutis  folvancur  . Ubi  poenas  pur- 
gatorias pro  culpis  debius  peccata  fi- 
ne dubio  appellavit . Simile  ell  illud  : 
1’eccata  tua  elcemofyms  redime  . Poe^ 
nas  autem  Danicl  pecunia  redimendas 
cxillimabat ; luun  oupas  aut  p«aitcn< 


argento  gra- 
tia relblvit.  Atqui  five  figurate  iiomeu 
caulz  ad  efiedum  transferatur,  five  re- 
mufio  poenx  ad  integram  remiflionem 
culpx  pertineat,  non  valde  incereft qui- 
dem: cametfi  D.  Thomas,  atque  1000-4.^.11.7.^ 
centius  hujulmodi  locutiones  impro- 

firias  efle  teitancur,  quibus  peccata  de- 
eri , detergi , ablui , remitti  dicilntur  , 
quia  folvuncur  poraz  . Jam  ergo  cum 
/^flolus  ait  , nullam  hoftiam  fuper- 
efle  pro  peccato  , pro  culpa  proprie 
intelligendus  ell  . Cui  fententi*  non  ruer.^ft,. 
eft  illa  contraria  , relinqui  p^nitencixA  frr  m,. 
facramentum , quod  judicium  ell  , non 
facrificium  : relinqui  etiam  hoftiam  pro  /v« 
pqna  , qu»  improprie  dicitur  hoftia  w»,*/;!. 
pro  peccato  . ScU  quxris  , quid  caufx 
plerifque  antiquorum  luerit  , ut  biptif-^"^'''’**'’- 
mum  hoftiam  appellamint  , ideo^ue 
dixerint  non  fiiperefle  hoftiam  pro  pec.  ^e.Uirum. 
cato  , quia  baptifinus  repeti  non  pot- 
eft.  Sane  quia  m baptifmo  Chrifto  com- 
morimur , & per  hoc  facramentum  ap- 
plicatur nobis  hoftia  crucis  , ad  ple- 
nam peccati  remiflionem  ; hinc  illi  ba- 
ptifroa  translaticie  hoftiam  nuncuparunt, 
ac  poft  baptifma  femel  acceptum  nul- 
lam hoftiam  efle  reliquam  interpretati 
funt:  quia  baptifmi  fecundum  non  eft. 

At  in  penitentiz  facrainento  non  ap- 
plicatur mors  Chrifti  per  modum  ho- 
fliz  , fed  per  modum  judicii  . Itaque 
quamvis  penitentia  poft  bapcifnu  fu- 
^rfit  , non  proinde  tamen  hoftia  fu- 
pereft  pro  peccato  . Sed  de  tertio  ar- 
gumento nimium  multa  . 

Quartum  vero  non  confutatione  e«t,  . 

fed  reprehenfione . Ecqua  e.nim  va  in- 
icicia  vcl  imprudentia  eft  , ea  adverl- 
fum  nos  teftimonia  excitare , quae  a no- 
bis faciunt  maxime  > Conflat  ume  , eu-  FnitUtijr. 
charithei  facrificii  putes  quaiuor  ef-  numrfi.f^. 
fe  , unam  confecrationem  corporis  & 
fanuuinis , alteram  oblationem , tertiam  2* 
fraCmnem,  poftremam  confumptioiiipi. 

His  quippe  quatuor  partibus  noftrum 
facrificium  redintegrari  , confici  , ab-  «s 
folvi  , qui  negaverit  , nihil  illum  de 
ratione  perfedli  facrificii  didici  Ili:  , ni- 
hil  quxIiAe  , nihil  fcite  convincam  . mn  ef, 
Confecrationem  porro  atque  oblatio- 
nem cum  gratiarum  adione  contundam 
ex  Euangelio  colligi  oftendimus  paulo 
antei  fiadioautem  apertifltme traditur. 

Id  eo  di&rimeit.  eft  , quod  Lutherani 
tn  ftadione  nihil  myflicum  efle  {arbi- 
trantur  , fed  folaro  panis  diftributio- 
nem  » nempe  ,_ui  lua  cuique  portiu 


D d I 


con- 


A22  Tk  LttvhM  ufu  m Sch»la/f.  Diff, 


t>f  ttnr.  ii  contingat  : at  ecclefia  fan^  quum  ho- 
ftiam  frangit.  Dominici  Corporis  in 
fraftionem  fignificando  , Chn- 
Ai  hoAiam  commemorat  , quemadmo- 
dum ChriAus  ipfe  & verbo  , 8e  exem- 
plo commemorandam  tradidit  . Quod 
vero  ad  plenam  hujus  facrihcii  ratio- 
nem conuimptio  fpecicrum  attineat  , 
i>!  tnr.  i Concilium  Toletanum  duodecimum  te- 
3.  ftatur  , inquiens ; Quale  erit  facrifici- 

tiDi».  um  , cui  nec  iple  (acrificans  pmiceps 

cSe  dignofcitur  f Auguilinus  infuper 
in  libro  fententiarum  l’rofp«i  confen- 
tit,  dum  (anguis  de  calice  in  ora  fide- 
lium funditur  , Dominici  corporis  im- 
molationem , fanguinifque  cilionem 
defignari  . Spedlat  ergo  ad  perfedlam 
lignificationera  facrificii  confumptio  fpe- 
cierum  . Quae  cauia  catholicis  per^- 
tua  fiiit  , ut  dum  facerdos  Ipecies 
fumit  , non  edere  illum  dicant  , edat 
licet,  fed  conTumere  . Ut  iiuelligamus 
' in  mtfTa  potius  haberi  rationem  con- 
lumptionis,  t^uam  manducationis  , ma- 
giique  facrificium  fpedbiri  , quam  cce- 
nain  . Quod  Lutherani  fentienies  , ne- 
gaverunt , ChriAum  corpus  fuum , fan- 
guinemque  fumplilTe,  ne  confumpfide, 
& Ikcnncaflc  probantur  • Verum  ratio 
pnmum  convivii  hoc  exigit  , ut  cibi 
communionem  , & conlecrationera  ha- 
beat: alloqui  qui  ad  coenam  invitat  , 
is  non  convidfor  elTet  , fed  conditor  , 
infiruSorque  convivii  . Atque  accuba- 
tionem  epularem  amicorum  , tametft 
melius  noAri  convivium  , bene  tamen 
Grzci  tum  compotationem  , tum  con- 
ccenationem  vocant  : ut  qui  vocat  ad 
coenam , nec  conccenator  ipfe  & com- 
poutor  cA  , non  folum  non  urbanum 
convivium  ineat , (ed  ne  convivium  qui- 
dem . Deinde  , ut  ChryfoAomus  argu- 
menutur  , ne  difcipuli  horrerent  car- 
nem , Se  toguinem  , neceffe  erat , ut 
ChriAus  prior  ipfe  deguAaret  . Chri- 
Aus certe  , quod  fe  videbant  fecere  , 
id  ut  facerent , jufTit  ApoAolis.  Intel- 
lexit autem  femper  eccJefia  (acerdoti* 
bus  injun^him  eAe,  ut  (umerent  : (iim- 
pAt  ergo  & ChriAus , nifi  facerdos  o- 
mnibus  fuis  numeris  abfolutua  , non 
abiblutum  , fed  inchoatum  (acrifidum 
fecerit . 

Nec  me  fugit  , Divum  Thomam  ali- 
j.  f.  f,  l^  j ut  videtur  quidem.,  docuifle  , 

Mrificium  ante  Aadtionem  ho(b*  ei- 
fe  peraflum  , fnmptioaemque  fpeAarc 
proprie  ad  facrameimim  , oblationem 
«.  (.  td  «.  vtro  td  (iKrificiun  : £t  rurliun  afiere- 


re  , Aadionem  hoAiz  non  ita  e(Te  ne« 
ceflariam , ut  fi  omitutur  , facrificium 
maneat  imperiiedhim  i quod  videlicet  hu- 
jus rei  Agnificatio  non  ad  corpus  Chri- 
Ai  verum,  fed  ad  myAicum  referatur  : 
non  ergo  fradio  in  partibus  facriAcii 
numeranda  eA  . Qpod  autem  (acriAci- 
um  ante  fradionem  peragatur  , id  ma- 
gno argumento  At  , facerdotem  Aatim 
a conAcratione  illa  verba  dicere  , Of- 
ferimus prxclarz  majcAati  tuz  de  tuis 
donis , ac  datis  hofham  puram , &c.  Jam 
ergo  nondum  frada  hoAia  , & oblatio 
eA  , & (acriAcium.  Verum  qui  Divum 
Thomam  nobis  objicit , id  ille  agit , ut 
Se  fecum  ipfe  Thomas  , Se  cum  vera 
facriAcii  ratione  pugnet  . Ejus  enim  in 
fecunda  fecundr  verba  non  obfcura  ► 

funt , facriAcium  proprie  dici , cjim  cir-  “ ^ 
ca  res  oblatas  aliquid  At  . Quam  rem 
illo  etiam  exemplo  con Armat,  ut  quum 
panis  frangitur  , & comeditur  . Unde 
colligit , primitias  oblationes  eAe  , non 
autem  facriAcium  : quia  nihil  facnim 
Circaeas  Aebat.  Hofham  igitur  aliquan- 
do ante  Aadionem  non  folum  Divus 
Thomas  , fed  etiam  ecclcAa  vocat  eo 
more  , quo  rem  inflantem  , & proxi- 
mam quaA  przfentem  nominamus  . Sic 
Ckero  , przbere  , ait  , hoAias  ad  fa- 
criAcium • Ubi  animal  facriAcandum 
hoAiam  appellat . Quin  Se  in  Leviti- 
co  , & in  aliis  quoque  plerifque  locis 
holocauAum  , hoAia , ac  facriAcium  ab 
eo , quod  proxime  futurum  eA  , nomen 
accipiunt . Sed  & panem  ipfum  ante 
confecrationem  hoAiam  vulgo  appella- 
mus , a qua  appellatione  ne  Divus  qui- 
dem Thomas  abhorret , Sacerdos  ^r- 
ro  ante  confecrationem  dicit  fe  offer- 
re fanda  facriAcia  , iUibata  , &c.  Q^s 
autem  Theolo^  tam  inAgniter  Aultus 
Alit  , ut  peradum  facriAnum  ante  ho- 
Aiam conlecratam  exiAimaverit  ? At- 
que ut  de  occulto , Se  interiore  fangui-  ' - 
nis , & corporis  (aniScio  nihil  dicam  , 
externum  certe  , Se  myAicum  fola  ob- 
latione non  conflat  . Cum  iuque  cir- 
ca fpecies  ante  fradionem  nihil  ut  a fa- 
criAcio  fidum , ne  facriAcium  quidem 
peradum  eA  . Item  cum  fymbolts  re- 
rum , ChriAo  inAituente  , debeamus 
mortnn  ipAus  agere,  A verum,  &l«r- 
fedum  nollrum  facriAcium  eA  , ejuf- 
que  vidimz  abfolutum  exemplar , quam 
ChriAus  in  cruce  praebuit  j nullum  au- 
tem At  rerum  fymbolum  ante  quam 
fpecies  frangantur  , mifceantur  , confu- 
mcsrturi  ceiullimum  accipere  argumeu- 

tum 


Lihrr  ^odecimui.  Caf.  XI/.  423 


tum  pofTumus , ante  fn^ionem  non- 
dum efle  expletum  facrificium . Manet 
Igitur  , non  conlecrationem  modo  , & 
«Elationem , verum  & fradionem  quo- 
que ac  confumptionem  ad  integritatem 
externi  facrificii  pertinere  . (^ae  res 
non  pertenui  nobis  argumento  , indi- 
cioque patefa£bi  ell  , fed  gravi  , con- 
llaniique  ratione:  prarterquamquod ab 
Apollolis  has  nos  lacrificii  ^tes  ac- 
cep.de  , promptifGmum  ell  ouendere  : 
nam  Chnftum  irad  difle  , fatis  fupra 
eft  a me  demonfhatum . Ut  Lutherani 
argumenta  probabiliora  deinceps  exco- 
gitem : fiquidem  quartum  hoc , quod 
modo  diluimus  , improbabile  e(l  : im- 
probabile efle  dico  , Lucz , Paulique 
teflimoniis  uti , ut  ecckfix  facrificium 
explodatur . 

Nam  ratio  ea,  quz  adiungitur  , ca- 
ptioia  efl  , & veri  fimilitudine  fallere 
imperitos  potell.  Primum  autem  , qui 
Lutheranis  refponderet  , Chriflum  in 
cana  facrificium  , non  pro  peccato 
quidem  , fed  gratiarum  umcn  actio- 
nis obculiflc , hic  non  ab  illis  facile  e- 
luderetur  , Ejus  enim  rei  probabilem 
rationem  redderet , quod  cum  facri- 
iicii  cruenti  dies  inflaret  jam  plane  , 
aut  certe  jam  appropinquaret  hora  , 
non  oportebat  holliam  m caena  pro 
peccato  myflicam  exhibere  , cum  im- 
penderet generalis  hollia  illa  , in  qua 
Patri  complacuit  omnia  peccata  relol- 
vi  . Quanquam  8c  fanguinem  circum- 
cifionis  pro  nobis  Chriflus  obtulit , & 
jejunavit , flevitque  pro  nobis  ; nec  u- 
men  temiflio  ea  peccati  fecuu  efl  , 
quz  a cruce  tandem  expcClanda  erat  . 
Quemadmodum  enim  martyrii  plena  ef- 
ficacitas non  in  qualibet  unguinis  ef- 
hifione  efl,  fed  tn  ea  demum,  in  qua 
martyrium  confummatiir , quamvis  un- 
gumem  fuum  Deo  llatim  a principio 
martyr  obtulerit  s fic  paflionis  Chnfli 
perpetuat  vu  illa  abfoluu  & perk^ 
non  in  initio , aut  medio  j-fed  in  fine 
fuit  . Deinde  myflicz  oblationis  eflit- 
Chis  non  is  efl , quem  falfo  exiflimant 
Lutherani  nos  credere  , nempe , ut  o- 
mnes  culpas,  panatque  refoivat.  Qiu 
de  re  paulo  pofl  di^ri fumus.  Aliae- 
nim  efhcientia  hofliz  'Ilius  efl  , quam 
Chriflus  palam  madavit  in  cruce  i alia 
illius  efl,  quam  fub  fpeciebus  definitis 
myflice  pranniit  in  cana . Illa  genera- 
lis efl,  ncut  diximus  , nec  per  facrifi- 
cium modo , fed  per  omnia  figillatim 
fKiamenta  ad  eflima  longe  diverla  ap- 


plicatur : H*c  peculiaris  eflScientu  efl , 

K fub  fpecicbiu  certis  ad  peculiaria 
quatdam  efledla  concluditur  . Obtulit 
ergo  Chriflus  hofliam  in  caena  tum 
pro  culpa  veniali , tum  pro  pana , qnte 
pro  culpa  etiam  mortali  deberetur  . 

Quin  in  peccato  folvendo  facrificii  pe- 
riaris enedus  efl . Hunc  vero  habuit 
in  cana  fanguis  oblatus : nam  in  cruce 
vim  remiflionis  habuit  generalem  . Sed 
quoniam  , ut  modo  dixi , hanc  rem 
fumus  in  confutatione  fequentium  ar- 
gumentorum fiifius  explicaturi , perga- 
mus ordine  refellere  argumenta  , qux 
reflant. 

Quinto  vero  argumento  refutando  Refpoe. 
Roffcnfis  epifeopus,  calicem,  ait , no-  «d  5. 
vum  Tefhmentum  ideo  dici,  quia  no- 
vi teflamenti  confirmatio  efl . Quem 
vocis  u/um  ut  probare  teflimoniis  non 
queo,  iu  non  audeo  explodere  . Illud 
affirmo , nomen  hoc  pro  re  , qux  ex 
teflamento  obvenit , interdum  accipi  : 
ut  tn  epiflola  ad  Hebrxos  capite  feptt- 
mo:  Melioris  teflamenti  fponlor  fadiu 
efl  Jefus  . Sic  enim  promifllonis  voca- 
bulum pro  re , qux  promittitur , feriptu- 
rx  audores  ulurpant  ; ad  Hebreos  fex- 
to.  Imitatores  eorum,  qui  fide*,  & pa- 
tientia hxreditabunt  promifliones  ; ad 
Hebrxos  nono  , Repromiflionem  acci- 
piat xtemx  hxreditatis : & Adorum 
primo  , Expedarent  promiffionem  pa- 
tris . Si  ergo  promiflio  pro  re  promif- 
fa  accipitur,  & teflamentum  Luthero 
ipfi  quoqiu  promiflio  efl : nihil  mirum, 
n pro  re  ipfa  , qux  teflamento  efl  re- 
lida,  ufurpetur.  Ac  prima  res,  eadem- 
que  poti  fllma , quam  nobis  in  tellamen- 
to  fuo  legavit  Chriflus  , fuit  fanguis  . 

Quid  igitur  obflat , cur  rem , quam  be- 
neficio teflatoris  habuerim  , non  ego 
in  funus  ejus  exequ'afque  rependam  ? 

Quid,  inquam  , tmflat  , cur  quod  de 
manu  monentis  accipimus  , non  id  nos 
viventi  illi  reddamus  f Nifi  illud  fniflra, 
atque  importune  repetimus ; Tua  funt , 

Domine  , omnia : & qux  de  tua  manu 
fufeepimus,  reddimus  tibi  . Q^  au- 
tem calix  improprie  dicatur  tcilamen- 
tum , maniieflum  efl . Sive  enim  , ut 
Innocentio  placet  , teflamentum  pro-  juUrrS-  . j. 
miflio  efl : nve , ut  Ulpianus  vere  fen-  nfck  M'jf. 
tit , lententia  efl  voluntatis  jufla  de  eo  , 
qu^  pofl  mortem  fieri  voluerimus  { 
omnino  liquet , calicem  nec  promiflio- 
nem  proprie , nec  fententiam  efle  , fed 
rem , qux  teflatoris  promiflione  , vo- 
Uinuti/quc  fententia  rclinquiiur.  Hanc 
D d 4 vero  , 


424  ^ I^ahim  ttfm  in  Scolafi.  Hifp. 


vero  ROS  h^iam  prxbot  ad  facrifi- 
ciiiin  quis  prohibet?  Sed  de  quinto  ar- 
gumento Jiadenus. 

Kciii.ade.  Jam  argumento  fexto  quid  aninet  re- 
fpondcre , nili  eadem  velim- , <)uz  fu- 
pra  dixi , verba  repetere  i Colligunt  e- 
nim , acuti  Icilicet  Dialedici  , Ii  Eu- 
chariliia  exemplar  , 8r  imago  ell , non 
efle  illam  vere  , ac  propne  facrilici- 
um.  Quz  fane  colleAio  jxrridicula  ell. 
Quid  enim  flultius  dici  potcll,  quam 
Wis  veteris  hollias  faenheia  non  fu- 
ille,  quod  verorum  exemplaria  luerint? 
€^f.  cmm  Innocentius  porro  Tertius  quofdam  ine- 
irridet , qui  putarint  in  lacramen- 
jj,  non  elle  corpms  Chrilli  , & lan- 
guinis  veriutem  : ex  eo,  quod  feri- 
ptura  imerdum  commemorat,  id, quod 
in  altari  fuTcipitur  , myllerium , ima- 
ginem, figuram  , & exemplum  elie  . 
Quorum  errorem  Pontifex  dodle  , gra- 
vitcrque  refellit  : fi  ennn  , quia  l^u- 
ra  clt , facramentum  altaris  veritas  ef- 
le nebatur  : ergo  nec  mors , nec  re- 
fiirreuio  Chrilli  veritas  ell  credenda  ; 
iiquidera  eas  fimilitudinem  , 6c  imagt- 
aem  efle  , Apollolus  tradit  : ac  Petrus 
quoque  feribit  , Chrillum  exemplum 
nobis  in  fiia  paflione  rcliquifle  ^ Nihil 
Igitur  obllat  , cur  non  in  externo  fa- 
crificio  forma  fit,  fpecies  , imago.  Se 
exemplar  iacrificii  crucis,  in  langul- 
ae vero , Se  corpore  , qux  funt  res  in- 
tus inclufx  , ejnfdem  iacrificii  exiflat 
veritas  . Sed  quoniam  in  cruce  , quod 
alias  diximus  , palam  , Se  fine  mylle- 
rio  hollia  cruenta  fuit , in  altari  occul- 
te , Se  myflice  abfeondita  i ne  eodem 
modo  , quo  Chrilhis , facrificare  pu- 
taremur , rcdlc  cum  luo  Chryfollomo 
Theophyla£lus  admonuit , nos  non  im- 
molare Chrillum  , quemadmodum  k 
ipfe  in  cruce  immolavit  , fed  potitis 
lilam  crucis  holliam  commemorare  . 
Verum  quia  commemoratio  nollra  o- 
tiola.  Se  umbratilis  non  cll  , fed  ef- 
ficit, quod  fi^ificat : quanquam  non 
Chrillum  occidimus  , qui  rclurgcns  ex 
' moituis  jam  non  moritur  , Chrilli  ta- 
men mortem  applicamus , ceu  nunc  fa- 
Aa  fit . Applicamus  autem  non  fide  fo- 
la,  aut  lolis  verbis  , led  etiam  fym- 
bolis  . Poli  illa  namque  veiba  , Hoc 
ell  corpus  meum , quod  pro  vobis  tra- 
detur, non  ait  I^minus  : Hoc  Credi- 
te , non,  Hoc  dicite:  fed  , Hoc  faci- 
K m meam  commemorationem  . Qux 
caufa  , nili  me  fallit  animus  , Apoito- 
>0  fiiit , ut  vcuris  legis  fyjnbpla  , quo- 


niam  vacua  erant , umbras  appellaret  , 
non  ipfas  imagines  rerum  . “Nam  Eu- 
angelium iplas  rerum  imagines  quali 
vivas  continet  , non  ad  figni&catio- 
nem  modo  , fed  ad  efficientiam  . Ut 
bapiifmus  imago  ell  fpiriiualis  ablutio- 
nis , qux  per  Chrilli  languinem  fadla 
m cruce  eft  , fed  habet  tamen  res  i- 
ta  conjundlas , ac  fi  Chrillus  ipfe  nunc 
pro  baptizato  fanguinem  funderet.  Quo- 
circa Se  aliquando  idem  aufus  ell  di- 
cere , in  lingulis  baptizatis  Chrillum 
crucifigi:  non  illa  folum  loquendi  for- 
nu,  qua  Joannes  Euangelilla  fcnpfit  , 
agnum  occifum  efle  ab  origine  mun- 
di, fed  Ita  potius  , ut  ad  effedlum  i- 
dem  prorfus  fit  , ac  fi  Chrillus  vzre 
nunc  pro  his  , qui  baptifma  fufcipiunt , 
crucihgeretur , 

Nec  vero  exillimo  , quum  Paulus 
legem  dixit  umbram  hwere  futuro- 
rum bonorum  ^ non  ipfam  imaginem 
rerum,  de  figmficatu  difcepufle,  quod 
plerique  interpretati  funt  , ut  umbra 
ugnum  obfcurum  , Se  imperfeflum  , i- 
mago  rei  expreflum  , perfe£lumque  fi- 
gninn  intelhgamr . ut  vera  efle 

non  inficior  , in  a przcipuo  Apolloli 
inllituto  elle  aliena  judico  . Id  quod 
ex  verbis  ejufdem  Apolloli  maniielle 
conficitur  . Ait  enim  : Umbram  habens 
lex  luturorum  bonorum  , non  iplam  i- 
maginem  rerum,  eifdem  ipfis  holliis  , 
quas  o&runt  indefinenter  , numquam 
^ell  accedentes  po^&ds  tacere  , Sec. 
Qim  igitur  tvoltiz  illz  vim  efficiendis 
non  habebant,  ideo  legem  umbram  ha- 
bere dixit  futurorum  tn  lege  gratix 
bonorum.  Umbra  quippe  ignis  non  id 
efficit  , quod  ignis  , nec  umbra  homi- 
nis idem  przftat , atque  homo  : neque 
enim  in  agendo  quicquam  aut  imbecil- 
lius innWa , aut  manius  ell . Sacramen- 
ta vero , Sc  lacrificium  noftrum  imagi- 
nes rerum  liuit , non  pi&z  , vel  um- 
bratiles , inanefque  ad  efficiendum  , Sc 
imbecillx  i fed  cura  ad  vivum  rerum 
iplarum  expreflz , tum , fi  ita  loqui  I1-. 
ceu,  ad  efficacitatem  res  ipfz  vivx  , 
quarum  imagines  funt : tanta  Chrilli  , 
& Euangelii  potentia  ell  , ut  ean<^ 
vim  penitus  /ymbolis,  imaginibufquc 
tribuent,  quam  res  iplz  haerent  , fi 
qnum  earum  commemoratio  fit , vete 
pairarentur  . Sed  in  fexti  argumenti 
reprehcnlione  multum  temporis  infum- 
pfi . Nihil  enim  refponfione  opus  erat : 
fed  ut  loca  eadem  diligenter  illi  pci- 
tradarent  , Sc  bona  sw  relegerent.. 

fci 


1 


ReTp.  ad 

I.  7..  j. 
A.  C*r.  7. 

JE>4«.  4» 
15. 

^r*«4  itf. 


LiSer  Duodecimus,  Cap,  XU.  4^5 


Ibi  enim  plane  reperircnc  , auClores 
laneos  & verum  in  cccleua  corpo- 
ris , & fanguinis  Chntii  facrificium  , 
& vcriffimum  quoque  exemplar  affir- 
mare: alterum  m externa  forma  , & 
figura  , alterum  in  re  , qux  inclufa  , 
atque  abdita  in  myfterio  latet  occul- 
to. Quanquam  Euthymius  ante  confe- 
crationem  exemplar  interpretatur : poft 
confccrationem  autem  facrificii  verita- 
tem. In  quem  etiam  modum  Baftlium 
exponit  Damafcenus  quarto  libro  , ca- 
pite decimoquarto . 

In  feptimo  argumento  exiftimanc  ho- 
mines parum  in  Theologia  exerc  ti  , a- 
tfus  noftros  noflrz  redemptionis  , fan- 
df  ificationis , ablutionis  nullo  modo  cau- 
fas  elTe  . fi  vera  efient , illa  om- 
nia efient  falfa:  Omnis,  qui  habet  hanc 
fpem  , fan&ificat  fe . Itera , Mundemus 
nos  ab  omni  inquinamento  camis  , & 
fpiritus  , jxrficientcs  fandilicattonem 
in  timore  Dei . Item  , Peccata  tua  e- 
leemofynis  redime  . Item  , Per  miferi- 
cordiam  , & fidem  purgantur  peccata. 
Item , Mifericordia  , Se  veritate  redimi- 
tur iniquitas : & extera  id  genus , qux 
in  facris  literis  paffim  occurrunt . Ne- 
que ex  his  , quenudmodum  illi  fiillo 
judicant  , quicquam  de  Chrifli  in  nos 
gratia,  merito,  vi,  & redemptione  de- 
trahitur , quin  mtix  Dei  & ChrilH 
multo  magis  attriraiinir.  Exemplum  po- 
nam ex  natura,  ut  gratix  vis  manife- 
llius  eluceat  . Res  univcrlas  ad  fuum 
quamque  finem  vi  quadam  ingenita  me 
veri,  philoiophis  omnibus  exploratum 
c/l . Sic  igni , i»  ad  locum  naturx  fux 
congruentem  alcenderet  , levitatem  in- 
didit procreator  ille  muridi  Deus  ; ut 
vero  calefaceret,  qux  erat  adlio  ignis 
naturx  conveniens , impertiit  calorem  . 
Id  quod  in  reliquis  promptum  cll  cer- 
nere, qux  fic  a principio  , & forma 
interiore  moventur,  ut  non  folum  non 
repugnent , fed  agi  l^nte  videantur . A- 
nimalia  porro  non  liltido  .hanc  inclina- 
tionem , & formam  a natura  habent  , 
verum  tpfa  etiam  fe  movent  ailirnibUs 
quibufdam  luis  , & ad  quxrendum  fibi 
confentiens  bonum,  & ad  propullanda 
adverlantia  mala.  Qiix  res  prxeipue 
in  hominibus  illullrior  apparet , qui  quo- 
niam non  aguntur , ut  lervi  , icd  libe- 
Tc  potius  agunt , ut  domini , ratione  e- 
licunt  media,  & fe  ipfi  cientj,  ut  per 
talia  media  fines  propofitos  confequan- 
tur . Nec  idcirco  tamen  aut  primx  cau- 
U virtus  (uinor  cU , aut  potcflas  mfir- 


mior  : imo  hoc  uberior  , & major  , 
quod  attinuit  a fine  uique  ad  finem  for- 
titer , & difponit  omnia  fuaviter  . Ec- 
qua enim  vis  ea  fortior  efle  potuit  , 
qux  adeo  fuaves , & congruentes  impe- 
tus in  rerum  natura  pofuit , ut  eas  nul- 
la vi  quidem  illata  moveat , fed  vehe- 
itientilUme  moveat  tamen  ? Qux  Dei 
virtus  eximia , infignifque  fuavitas  mul- 
to btius  in  gratuitis  efltflis,  quam  in 
naturalibus  fe  efiliiidit . Non  enim  Ib- 
lum  vitales  operationes,  quxfupra  na- 
turam lunt , in  fe  edit  mortalis  homo 
per  gratix  formam , & virtutes  , fed  ad 
vitam  iplam  capiendam  fua  fe  adlione 
parat,  & vivendi  fiui  caufaell.  Quem- 
admodum enim  , fi  materia  difpoifiio- 
nes  , quibus  ad  fufcipiendam  formam 
ignis prxparatur,  ipfa  in  feficerct,  ea- 
dem libi  caula  eflet  eficdlrix , ut  a for- 
ma illa  informaretur:  fic  quoniam  prx- 
parationes  vivificantis  gratix  homo  in 
le  efficit  , ipfe  in  fui  generatione  Dei 
adjutorcxillit.  Qua  in  re,  ut  dixi,  fua- 
vior,  & effiifior  gratia  , quam  natura 
ell . Vitam  namque  a natura  datam  cu- 
rare , ac  tueri  ipfe  valeas , falutem  qux- 
tere,  morbos  peliere  adverfos , tum  ex- 
ternis quibuldam  medicamentis  adhibi- 
tis , tum  ammx  viribus  intenus  excita- 
tis. At  vitx  caufatibi  effe  non  poteris, 
led  abunde  eam  accipis,  nulla  interve- 
niente operatione  tua  , difpofitione  tua 
nulla.  Dilpofitio  quippe  omnis  , qua 
ad  animam  corpus  aptatur , a parre  ge- 
nerante editur , a filio  genito  nullo  mo- 
do. In  nativitate  vero  1'piritali  is  ipfe, 
qui  nafcitur  , non  folum  principium 
ell , ut  pofl  xgritudinem  fanus  fit:  ve- 
rum etiam,  ut  pollquam  fuerit  mortu- 
us , & vitam  habeat , & abundantius 
habeat  . Prxclare  iuque  didium  illud 
cll,  atque  ad  philofophix  rationem  a- 
pte:  Julius  ex  fide  lua  vivet.  Ex  quo 
Hieronymus  colligit,  herninem  libi  ci- 
te vivificationis  lux  caniain  - Ngmps 
adlus  fidei , fpei , chantatis  , pamiten- 
tix  , quibus  Deus  utitur  ad  animum 
vivificandum  , homo  ipfe  in  fe  facit  , 
gratuito  quamvis,  & lupernaturali  au- 
xilio permotus . Ne  certes  , quafi  adlus 
noflri  gratix,  remilfionilque  culparum 
caulx  efficientes  fint  i cum  nihil  aiiud  , 
quam  difpimant  animum  , ut  gratiam 
Dei , jullitiaraque  recipiat  . Quemad- 
modum calor  prxparauo  ell , qux  ligni 
materiam  efficiat  , ut  & formam  ignis 
capiat , & naturam . Sed  llcut  homo  al- 
cen homiai  non  z&  caufa  aoimx  rati«. 

oalis. 


Stf.  i. 


426 


I.  ftt»  I* 
!• 

a.  Tim*  a* 


4.  t,  le. 
vult  Ckrjf» 
htmil, 


nalis , led  aula  tamen  eft  . ut  per  ra- 
tionaleju  animam  vhat  : fic  homo  li- 
cet cauu  ^cix  iMi  fit , caula  umen 
fibi  eil,  ut  ^ gratiam  vitat . Cujus 
lottentix  confedaria  iiuit : A- 

nimas  veftraa  caftificantes  . Item, Ab- 
lue a malitia  cor  tuum  . Item,  Si  quis 
emuntlaverit  le  ;d>  ilHs  , ent  vas  in 
honorem  fan&ificatum  , & ad  omne  o- 
pus  bonum  paratum . Ac  haec  qui- 
dem Deus  ipfe  fecit  in  honorem  , & 
prarparavit  in  gloriam . Sed  fi  non  a 
volunute  nolha  purgatio  animae  no- 
ftrx  fieret  , ut  Da^cenus  argumeiv 
tatur  , non  utique  dixiflet  Paulus  : Si 
quis  emondatent  fe  , &c. 

Verum  hxc  fubiibus  fortalle  difie- 
ruotur  f oiuffl  ut  a Lutherani  omnis 
omnino  pniloftmhiz  ignari  pofiint  a- 
gnoTcere  . Illudi  breviter  intellisant  , 
nos  in  labitis  nolhx  qpere  , fanaifica- 
tione  , purgatione  , curatione  Dei  ad- 


De  Ltttmm  »/»  in  Sth«Jlt/l.  Dijp. 

operationis  foetos  nos  etiam  fecerit  8r  ' 
confortes  . Sed  ia  hoc  argumento  re- 
futando multum  omnino  operx  labo- 
rifqae  conftimpfiinus  1 prxlertiBi  cum 

Ex^xime  auxdam  bwum  fimus 
tius  explkaturi.  • &e^.adt> 

In  oeUvo  enim  argumento  ridiculi 
citharoedi  chorda  femper  oberrant  ea- 
dem , oun  caufas  Deo  adjutrices  in 
redemptionis  humanx  opere  negant  . 

Qjix  nultitia  cujufmodi  fit  , exemplo 
naturx  demonftrare  polfimuts.  Fuerant 
quidam  ufque  adeo  naturalis  lapientise 
imperiti  , ut  opinarentur  , caulas  fc- 
cwdas  ( fic  enim  appellam  Pfayfici  ) 
nihil  omnino  cjt  fc  agm  , ftd  renan 
ofiuuum  cfedloraTi  Deum  ad  praden-  -> 
tiam  anilanim , qux  fecundx  preximx- 
cue  dicuntur  , per  feipfum  omnes  ef- 
fedus  edere  . Qux  deliratio  incredi- 
bilis fiultiffimoram  hominum  e fchola 
Philofi^iUst  non  modo  fibbs  , fed  et- 


a.  cn,  •.  jntores  dfe  : In  die  , inquit , lalutis  w convicio  cxplofa  eft.  Verum  quod 
K cn.  if.  adjuvi  te  : ac  rurfum  : Gratia  Det  me-  illi  in  natura  , idem  in  his  » qux  fe- 
cum . Nam  de  pecatoram  redemptio-  pra  natuim  funt,  Lutherani  peccant  , 
ne  quxftio  eft  multo  fecilior  . Ea  nem-  quum  foli  Deo  redemptionem  tribuen- 
pe  voce  aliquando  perfolotionem  pe-  les  , caulas  actrices  accipiant  , qua- 
naruia  finriptora  fi^incat , quxpoftw-  fi  Ualphcniia  fit  , quod  tn  natura  la- 
pom  remhuun  manent  . Ru  autem  non  pientiuimi  quique  dixere,  id  nosingra- 


modo  Chriftut  per  lacramenta  fua,  fed 
nos  etiam  jejuniis  noftris  eleemolynif- 

2ue  refolvimus.  Pretia  itaque  Deo  coo- 
ituu  , quum  pro  p^nis  debitis  enu- 
meramus ac  pendimus  , tunc  peccata 
noftra  redimimus . Nec  vero  pretioa 
hoc  xquale  natura  noftra,  fed  M g^ 
tia  fecit  , qui  tum  pro  culpis  gravio- 
res pfnas  , tum  pro  pfnis  graviorem 
poftet  compenlationcm  exigere  . Sed 
nrc  pretia  ille  p^git  , 1^  clemen- 
tix  Se  mifericerdix  quidem,  fed  xqut- 
late  juftitiaque  penmxtx  . Qy^  fi  ad 
peccatorum  redemptionem  pretia  haec  , 
noto  beet  , momenti  aficujua  fiint  ta- 
men , qi^taaa  iu  fua  is  lege  confta- 
tuit  , qui  arbitrio  proprix  voluntatis 
rcram  omnium  julfais  xftiitutor  eft  i 


tia  diare  : 'nempe  caulas  e£fe  adjuvan- 
tes & proxmus  , quibus  prima  8c 
principalis  utatur  ;,  ut  res  fis^rnatura- 
les  efficiat . Quo  loco  vu  Sc  poteftas 
illhis  eo  prxclarius  exut  f atque  emi- 
net, quo  magis  fe  homini  confert,  cum 
iUoque  communicat  , non  modo  ut  fit,  ^ 
ftd  ut  caula  etiam  fit  , qux  , vi  licec 
accepta  divuitus  , vere  efficiat  umen  , 

& Deum  quoque  ipfuro  in  rebus  faci- 
endis adpivet . Nam  & Apoftolus  non 
dubiuvit  Icribere  , Dei  nos  adjiuoresi' 
elfe  , difpenfetorefque  , Sc  miniftros 
mjrlferioram  ejus.  Iten  , fe  ^uufte  , 

Sc  ut  gentem  archite^um  fendamen- 
lum  polutlle,  ac  filios 


Kr  Euangelium 
in  Chirifto  genuifle . Ut  iUa  prf  tereamus. 
Baptizantes  eos  ih  nomine  Patris , &c. 
quanto  verius  &'juftius  noftras  ipfi  ini-  Q^cunque  loKeritis fuper  terram, 

•uitatw  redimemus  , Cfeifti  coipiu  Quorum  remiferkis  pecau  , 8cc.  Exiru,.'  ^ 
61  fanguinem  m altari  oftereadoi  Cnn-  quibus  Conftantienfis  fynodus  apertes»/,  u.  1, 

confecit  , fecerdocem  vere  abfolvere 
vere  conficere . Qux  fi  certiffim  funt , *: 

ut  funi  lane , nihiT  necefie  eft  , quod  Al-  / - ' 


fti,  inquam,  qui  nifeis  eft  faAus  fas- 
Aincatio  , juftnia  , Sc  redemptio  . Ac 
umetfi  redemptor  notter  unus  eft  ille, 
fed  quia  nobis  tamen  noftrjfqne  a&io- 
nffius  utknr  ad  cieAum  redemptionis 
cxplradnm  , eum  quoque  in  hac  paru 
nos  jwamus . Nec  gloria  redemptoris 
minuitiir  inde,  fed  ai^nur  , qui  non 
aaturx  dhiu  Md»  , ww»  diviiic 


' ft 

benus  Pighius  fecit  , facnficiiui  eoe-  t*. 
rationem  neftram  elfe  negare  . Miuto  —rtm,  m 
enim  do£lius  Divus  Thomas  afierait  .A®  r»,;/- 
quem  locum  breviter  perftrinxi  paulo' ” 
facrifidum  oblanonem  efle 


ance 


eja*  aAtam  virtutis,  qux  Det  cifttu  pio 


& fmtItNm 

HO  irifeitv*» 


Uber  'Dutdeclmut.  C».  XII.  427 


continetur . Noftri  igitur  eft  operatio , 
non  inficior  equidon  . Sed  duplices 
funt  operationes  noflr».  Q^dam,  quas 
noftro  nomine  reddimus  , oe  quar  no- 
^ gratia , meritifque  niiumuc^  ut  e- 
leemofyna  8f  jejunium  . Alter*  cero 
fUnt  , qux  non  a nobis  efficacitatem 
habent,  (ed  prorfiis  a Chriflo  , ut  ba- 
pcifmus , & abfolutio  facerdotis  in  poe* 
nitenti*  ^ramento  . Quia_  enim  fa- 
cerdos  non  in  fito  , fra  in  nomine 
Chrilli  baptizat  fle  abfolvit,  iftiufinodi 
asiones  , m quibus  purum  nudumque 
mintfUrium  cll  , non  a miniftro  vun 
accipiunt,  fed  a Chriflo,  ci^  revera 
niagis  dicuntur  ede , quam  nom*.  Nam 
ille  efl , qui  baptizat , ille  eft , qui  ab- 
fohnt.  Quocirca  five  juftus  admmifter 
fit  , five  injulhis  , ad  efteAum  facra- 
menti  nihil  omnino  intereft  . Sicut  re- 
fert etiam  nihil  , qui  ignem  accendit  , 
fle  ad  exuftioncm  admovet  , frigidus  , 
an  calidus  ilk  fit  . Tantum  quippe  ca- 
loris impertiet  , non  quantum  habet 
ipfe , feu  quantum  habet  ignis  admo- 
nis  . Priores  igitur  operationes  noflr* 
non  conferunt  altis  peccati  remiffio; 
nem  ex  opere  operato  , id  eft,  ex  vi 
rei  fadlx  i fed  quemcunque  effeftum 
fbrtiuntur  , ex  mento  eum  noftro  for- 
tiuntur  . At  pofterioris  generis  opera- 
tiones e*  fe  poffunt  peccata  remitt«e , 
quia , ut  diximus , Cnrifti  funt  potias , 
quam  noflr* . Ita  fi  femel  nos  Chrifti 
facramenta  conficimus,  eaque  aliis  ad- 
movemus j ex  vi  rerum  effe^rum  fle 
aliorum  culpas  poenafque  refolvimus  , 
fle  gratiam  Chrifti  hnparthnur  , non 
nollram. 

Sacrificium  porro  altaris  , quod  pri- 
mu  argumento  refutando  explicui  , in 
pofWiore  operationum  genere  inclu- 
ditur. Non  enim  fuo  nomine  facerdos 
hofliam  pr*bet , fed  Chrifti  j nec  fuum 
meritum  fle  gratiam  Deo  repr*fentat  , 
fed  Chrifti , nec  fuum  offert  fanguinem, 
fed  Chrifti  > Quemadmodum  autem  , 
fi  ignem  faceret,  fle  ad  comburendum 
adjungeret  , ignis  effeAionrm  induce- 
ret i lic  cum  fanguinem  Chrifti  in  altari 
conficiat , eumdemque  fua  oblatione  ap- 
plicet , fanguinis  Chrifti  efficientiam 
aftri . Quo  nt  , ut  nec  famficii  hujus 
cffedlus  aut  a bono  adminiflro  major 
fit  , aut  a malo  minor , nec  facerdotis 
iniquitas  effedlum  hujus  impediat  fa- 
crincii , quemadmodum  Innocentius  li- 
bro j.  ife  facro  altar,  myfterio  , c.  5. 
ceilatur . Non  eil  autem  dogma  bo( 


nuper  inventum  : nam  audorum  etiam 
veterum  libris  pervulgatum  eft . Id  Gre- 
gorius  tradit  i.  q.  i.  c.  Multi.  Augu- 
ftinOs  de  confecr.  dift.  fecunda  c.  U- 
trum . Hieronymus  adverf.  Lucif.  Chr jr- 
foflomus  homilia  a.  in  fecundam  adTi- 
moth.  epiftolam  , cujus  verba  libuit 
fubfcribere  . Sacra  , inquit , oblatio  , 
five  Petrus  , five  Paulus  , five  cujufvis 
meriti  facerdos  offerat  , eadem  eft  , 
quam  dedit  Chriftns  ipfe  difcipulis  , 
quamque  faardotes  modo  conficiunt  . 
Nihil  ubet  illa  , quam  illa  , minus . 
Cur  id  f Quia  non  hanc  fiuidlificant  ho- 
mines, fed  Chriftus  , qui  ance  facrifi- 
caverat  . Qui  autem  hanc  illa  minus 
habere  puut  , ignorat  Chriflum  effe , 
qui  nunc  etiam  adeft  atque  operatur. 
Hadenus  ille  . Quam  rem  exenmlo 
philofophi*  aperthis  exponemus . Do- 
cent fane  Philofophi  , caufu  admini- 
flras  non  eodem  modo  effe  omnes  . 
Qu*dam  enim  non  agunt , nifi  qualita- 
tem fimilem  a principali  caufa  rece- 
perint : ut  aer  non  illuminat  oculos  , 
nifi  fol  lumen  cum  eo  communicaverit  : 
aqua  non  calefacit , nifi  prius  ab  igne 
calorem  habuerit  . In  quo  genere  eo 
effedlus  vel  major , vel  minor  eft  , quo 
forma  fle  virtus  agendi  magis  vel  mi- 
nus luerit  adjuvanti  cauf*  communica- 
u.  Qua  etiam  forma  fle  virtute  fi  ca- 
ruerit,  nihil  penitus  aget  , ut  aer  fine 
lumine  , fine  calore  aqua  , flcc.  Ali* 
funt  cauf*  adjutrices  , qu*  vim  prin- 
cipalium caufarum  wplicant , ut  it , qui 
admovet  ignem  ad  Ilipulam , vel  lignum . 
In  quo  genere  afiionis  non  facit  di- 
verfos  enedus  diverfa  applicantium  ' 
qualitas , modo  ignis  idem  applicetur  . 
Miniftri  autem  fle  fiKramenti  , fle  facri- 
ficii  Chrifliani,  funt  cauf*  fecundi  ge- 
neris . Non  enim  per  fanditatem  par- 
ticipatam reliquos  ipfi  fandificant,  nec 
mundant  alios  , quia  prius  a Chriflo 
ipfi  mundati  funt  . Sed  qnalefcunque 
bnt,  fi  Chrifti  aut  (aeramentum  exni- 
bent,  aut  prxbent  facnficium,  eundem 
Chrifti  fanguinem , fle  merita  adjungunt. 

Iren*us  vero  primum  non  de  fido 
altaris  facrificio  loquititr  , fed  de  ex- 
teris quoque  obbtionibus , qu*  figura- 
te facnfiaa  dicuntur.  Id  quod  facile  ap- 
paret, quoniam  Pauli  teflimonium  ad 
Philippenfes  exciut  , ubi  de  eleemo- 
lynis  fermo  fit . Illud  etiam  refert , Re- 
fwxit  Deus  ad  Abel , fle  ad  munera 
e^  S fle  item  illud  : Si  offers  munus 
tuum  ad  akare  ^ flcc.  Deinde  Irenxos 

fer- 


428  Locorum  ufu  im  SchoU^.  Difp. 


fermoneni  aperte  facit  de  facriiicio  in 
ordine  ad  offerentem  . At  ne  boffia 
qutdetn  altaris  eum  , qui  oBert  , puri- 
ficat, fi  ipfe  nequam,  8f  impurus  eft  . 
Qjim  magis  ex  oblatione  facrilcga  in- 
iiS.4.r.  J4.  qumatur.  Unde  & ait  , quod  fi  quis 
ttmorem  Dei  non  habeat  , nequaquam 
per  id  quod  redfe  foris  oblatum  eft 
Scrificium  , ad  fe  ducit  Beum  , intus 
ha^ns  peccatum  • Nec  oblatio  talis  , 
inquit , proderit  ei  aliquid . Prxterea^, 
facrificium  altaris  non  lolius  admtnt- 
ftri  eft  , fed  ecclefi*  totius.  Ita  licet 
facerdoti  malo  offerenti  non  > 

led  noceat  ; at  ei  , pro  quo  offertur  , 
utile  eft  non  facerdotis  merito  , led 
eccleCx  . Quam  rem  expofuit  Irenxus 
eo  etiam  capite  in  hxc  verba  = C^ia 
igitur  cum  fimpliciute  ecclefia  olfert  , 
jurte  munus  ejus  purum  facrificium  de- 
putatum eft.  Cum  vero  in  ecclefia  Dei 
caput  etiam  includatur , quod  eft  Chri- 
ftui  , confequens  fit  , non  opqnere  ^ 
ut  lanftitas  facerdotis  adminiftrantis 
fan^ficct  facrificium  , quod  & per  fc 
landiun  eft  , & ab  impolluto  laardo- 
te  t^latum . Idctu  quippe  eft  & faccr- 
dos , ,&  facrificium  Cnriftus  Jefiu.  Cuij» 
ergo  argumentum  Ulud  , qsod  iftis  fir- 
miftlmum  tc  eraviffimum  videbatur  , 
relronfis  omni  luce  clarioribus  ego  re- 
fellerim, qualia  obfccro  erunt  argumen- 
ta reliqua  ? in  quibus  ad  probandum  vis 
aulla^  , ^ contradicendum  eft  pro- 
fe£ko  imbecilla..  , . . 

Videlicet  argumentum  nonum  mtni- 
Ref^n.  iQQ  negotio  renitabitur  . In  remifllone 
enhn  peccati  duo  intelliguntur , & con- 
dmaiio  culpx , 8e  refolutio  poenx . At- 
que illa  quidem  vel  per  propriam  fi- 
dem & cnaritat.m  contingit  homini- 
bus , vel  per  fidei  facramtntum  : hxc 
vero  per  fidem  etiam  & charitatem  a- 
lienam . Ecclefix  nempe  focietas  fra- 
trum fidelium  pcenas  communes  per  a- 
micitiam  facit : quam  rem  probare  , al- 
terius loci  ac  temporis  eft  . Multo  ve- 
ro magis  hanc  poenx  relaxationem  vir 
juftus  a Chriftt  palfione  participat  : 
Chrifti  autem  paflio  per  facrificium  al- 
taris non  folum  commemoratur  , fed 
communicatur  etiam  . Sacerdotis  iwur 
oblatio  ei  , pro  quo  fit  , bis  conducit 
ad  relaxandam  pornam , & quia  facer- 
dotis ipfius  opus  meritorium  eft , quod 
ille  ad  folvendam  p^nam  proximo  fuo 
benigne  ac  libcraliter  impartitur  > 8c 
quia  ecclefix  atque  adeo  Chrifti  facn- 
ncium  eft  : quem  e&^ium  facnfieio  ex 


opere  operato  attribuimus  : nam  prio- 
rem illum  habet  ex  opere  operantis  , 
Quare  fi  facerdos  probus  eft  , & fuanj 
operam  8c  fatisfsdiionem  vufe  fratri  in- 
digenti dare  , dupliciter  , ut  modo  di- 
cebam , illius  commodis  S{  utilitatj 
fervit : fin  eft  improbus  , una  eft  uti- 
litas facrificii , qux  ab  ecclefia  8e  Chri- 
fto  offerente  proncifeitur , quam  omnino 
minifter  facrilegus  non  intercipit  . Sicut 
ne  eleemofyux  qtudem  frudhim  domi- 
no adimit  leivus  , qui  eam  diftribuic 
deteftabilis . 

In  hujus  autem  confirmatione  argu- 
menti vis  facrificii  in  peccato  remitr 
tendo  quxripir  , culpafne  remitut,  an 
poenas;  an  utrafque  ^tius , Sc  culpas  de 
pcenas . £>e  qua  re  tres  video  fententias 
ferri  , quarum  nullam  probo  . Unam  , 
ut  oblatio  facra  culps  etiam  mortales 
remittere  poffit  , atque  adeo  gratiam 
conferre:  Alteram  , qux  in  remifltone 
pccati  nullam  vim  ucrificio  tribuit  , 
iiifi  ad  impetrandum  : quomodo  elee- 
tnofyna  ab  omni  peccato  , & a morte 
liberat , quia  orationis  loco  apud  Deum 
eft  , per  quam  ea  boiu  impetramus  . 
Id  quod  Ecclefiafticus  expcmit  , in- 
quiens : Conclude  cleemofynam  in  fiau 
pauperis , Sc  nxc  pro  te  exorabit  ab  omni 
malo.  Nec  ideo  tamen  facrificium  pro- 
pitiatorium  efle  negant . Quoniam  Se 
is,  qm  veniam  alteri  impetrat  , illum 
prtipitium  reddidiffe  dicitur  , quem 
luis  precibus  placavit  . Per  hanc  igitur 
viam  8c  rationem  hoc  facrificium  non 
pcenas  folum  ajunt  , fed  culpas  etiam 
omnes  veniales  mortalefque  remittere  . 
Tertia  fententia  eft  , qux  facrificium 
ex  opere  operato  tn  pcenas  valere  dicat, 
in  culpas  niillo  modo  . Satisfa£Iionem 
itaque  in  altans  hoftia  efie  Se  exolu- 
tionem  poenx , non  expiationem  Se  re- 
miflionem  culpx  . Ad  hunc  enim  ef- 
fe£him  iacrainenu  parata  effe  , ad 
illum  vero  effe  inftitutum  facrifi- 
cium . 

Sane  qui  primam  illam  opinionem 
induerunt  , ni  eifdem  argumentis  u- 
tuntur,  qux  nos  attigimus  , quod  A- 
lexander  , Se  Julius  tradunt  , crimin» 
omnia  hoc  facrificio  deleri  : Athana- 
fius , Cyprianus , Se  Damafeenus  affir- 
mant omnes  fordes  expiari  : Chnrfo- 
ftomus  Se  Theophyladus  non  obfcure 
docent  , effe  remiffionem  peccatorum  . 
Qijod  fi  ex  verbis  illis  , Quorum  re- 
miferitis  peccau , Sec.  colli^t  Theo- 
logi , nunifiros  pofle  8£  ciupas  omnes 

re- 


429 


Liier  'Dutaecimut . Cap.  Xll. 


remhtoe,  & grjtttam  ex  opere  opera- 
to conferre  : cur  nos  aliter  eadem  ver- 
ba de  facrtficto  interpretemur  ? Prarfer- 
t(m  cura  peccau  proprie  vocentur  cul- 
pae : reatus  vero  penx  non  ni(i  per  tro- 
pum , quo  effers  fignificatur  nomine 
caulae . Atqui  confugere  ad  tropos  Theo- 
logo non  licet , quando  nihil  abfurdi  ell 
in  proprio  fermone. 

Kurlum  fandfi  Patres  docuere  , la- 
crihcium  hoc  crimina  abluere  , fordef- 
ue  detergere  . Qui  autem  abluit , & 
ctergit  lordes  , is  maculam  tollit  : 
non  ergo  lolas  p^nas  haec  hoflia  re- 
folvit,  led  culpas  quoque  , in  quibus 
maculam  intelligimus  . RemilTa  enim 
culpa,  manse  p;na  , non  macula.  Ad- 
de , quod  fanguis  ChriHi  myllice  hic 
funditur  in  reroiflionem  peccatorum  , 
quemadmodum  nos  ipia  forma  confe- 
craeiunis  inlliiuit  : at  fanguis  ChrilH 
pro  culpis  etiam  effufus  elt , non  pro 
penis  tantum  . Utrafque  ergo  hoc  fa- 
cfiRcium  folvit  ..  Pollremo  , cum  idem 
Chriflus  Patri  offeratur  in  altari , qui 
lie  Patri  offert  in  C9I0,  flcut  oblatio  , 
quam  iaada  fandforum  ingrelVus  Patri 
exhibet,  mortales  etiam  cut^as  remit- 
tit i ita  &.ea , qux  in  aluri  fit , culpas 
remittet,  & p^nas. 

Nec  fecunda  opinatio  prxfidiis  fuis 
dcllituta  e(f . Quoniam  poli  oblatura 
facrifieium  pro  peccato  , ut  fideles  in- 
tellicerenc  vim  orationis  in  hoilia  ad 
illud  delendum  efle  , ecclefia  his  ver- 
bis deprecatur  : Sic  hoc  iacrificium  m- 
terccilao  fiilutaris  ad  veniam  ,,  fit  ablu- 
tio fcelerum  , fic  fortitudo  f|agilium  , 
fit  contra  cnundi pericula  firmamentum, 
fit  remiflio  ommum  peci^orum  . At- 
que Divus  Tbomas  iQ  4-  diftindfione 
duodecima , quaeSione  fecunda , articu- 
lo fecundo  , quaeff.  fecunda , cum  in 
primo  argumento  objecilfec  illud  , Sit 
ablutio  fcelerum,  &c. refpondic , liujuf- 
modi  locBCioaes  eife  improprias  . Dici- 
tur enim  hoc  f^amencura  fcelera  ab- 
luere , quia  ipfa  impedit  , contra  ipfa 
roburmipiffrando.  Etad  quartum,  Eu- 
tiunffia,  ait,  m quantum  ell  facrifici- 
um , habet  etfedtum  in  illis  , pro  qui- 
bus ofiertur,  in  quibus  non  prxexigic 
vitam  fpiritualem  111  adf  u : & ideo  fi  eos 
difp^tos  inveniat  , eis  gratiam  obti- 
net virtute  veri  facrificii,  a quo  omnis 
gratia  in  nos  influxit:  & per confequens 
peccata  mortalia  tn  eis  dekt  , non  fie- 
nt caula  proxima,  fed  in  quantum  gra- 
tiam contritionis  eis  impetrat.  Hin- 


nus Divus  Thomas . 

Tertia  demum  opinio  ( fi  opinioned 
tamen  illas  habeo  dicere  , quis  vjdeo 
cum  communi  Catholicorum  fenfu  pu- 
gnare ) quoniam  in  hoflix  hujus  effi- 
cacia peccata  mortalia  nefeit  a venia- 
libus fecernerc  , ne  utraque  concedat 
per  facrificium  remitti  , ad  pfnas  u- 
trorumque  neceflario  co^ugiendum  pu- 
tat , quz  eft  his  poillfima  ratio  iu  fen- 
tiendi . 

Harum  trium  fententiarum  , ut  dixi  , 
nulli  prorfus  aflentior  . Nec  enim  illa 
prima  vera  eft  , nifi  omnes  Theologi 
nllantur,  qui  uio  ore  , animoque  dif- 
fentiant  . Nam  fi  culpa  mortales  per 
facrificium  folverentur  , penitentix  fa- 
cramentum  non  efiec  ad  falutem  necef- 
farium  . Ubi  enim  facerdos  eas  femel  ob- 
lato facrificio  deleflet  , non  effet  opus 
eafdem  iterum  culpas  alio  remedio  cx- 
tinguere . Neque  Deus  , qui  non  abun- 
dat in  fupernuis  , duo  externa  figna 
proxime  ad  eundem  effedfum  inffitue- 
ret  . Conftat  autem , penitentix  lacra- 
inentum  ad  remittendos  culpas  diiillt: 
inftitutum . Quod  fi  facrifiaum  altaris 
ex  fe  quoque  peccata  aboleret  , duobus 
externis  fignis  indifcriminatim  ad  cul- 
px  remifTioncm  abuteremur  . Hanc  cum 
adeo  facile  facrificium  exhiberet , pc- 
nitentix  difciplina  penitus  eluderetur*, 
quoniam  facrificium  offerre  , remedium 
eft  cuique  vel  promptifiimum  . C^idf 
quod  culpas  mortales  fine  confeflione 
ucerdotes  remitterent  oblatis-  vide- 
licet facrificiis  . Id  fi  fieri  a facerdo- 
te  poteft  ,_ffuftra  confclfionis  prxee- 
ptum  ecclefia  urgeret . Siquidem  facer- 
dotes  & fine  cognitione  caufx , & line 
confeflione  peccantium  culpas  univer- 
fas  per  facrificium  folverait  . Iu  poft 
baptifma  fufeepeura  aliqua  fupereflec 
hoftia  pro  peccatis  . Id  quod  retro  di- 
ximus antiquis  omnibus  expofitoribus 
repugnare : novos  emm  fortafle  ifti  con- 
temnent. 

Ex  quo  Ainbrofii  Catharini  delira- 
tio patet  , peccata  ante  baptifinum 
admiifa  per  crucis  facrificium  remit- 
ti , poft  Daptifmum  vero  omnia  per  fa- 
crificiuro  aluris  . Hoftiam  quippe  cru- 
cis generalem  caulam  elle  remifllo- 
nis  peccatorum  , five  ante  baptifinum, 
five  poftea  commifla  fint  / tum  ad  Ro- 
manos , & Hebrxos  tradit  Apoftolus, 
tum  etiam  nos  manifeftiffime  probare- 
mus , nifi  ffultum  eflei  commenta  im- 
prob^ilia  refellere  . Illa  potius  refel- 


430  2>ir  Lotorum  ufu  in  SAolafi.  DiJ^. 

bnda  tunt  , qux  ifti  contra  afferebant,  tionis  acce^um  , altari  Domini  w- 
Alexander  , Julius  , Athanafius  , &c.  ticipem  fieri  . fi  pofi  remmuin 

facrificiuin  apint  delere  crimina  , pe^  culpam  nulla  prorfiis  maneret  poena  > 
cataque  remittere  . Hoc  tribus  modis  nec  poft  mortales  condonatas , veniales 
refutamus  . Primum  diximus  , nec  ita  admitterentur  , nihil  efln  opus  , pofh 
multo  ante  , cum  poenae  pro  culpis  inilitutum  poenitentiae  facramentum  ho- 
debitae  delentur  , folvuntur  , remittun-  Iliam  propitiationis  habere . At  hac  e> 
tur  , tunc  crimina  deleri  , folvi  , re-  tiam  in  re  prxcipuc  nobis  indulfit  Chii- 
mttti  . Quo  fenfii  ecclefia  per  indui-  (Ius  » qui  non  folum  poenitentiam  dedit 
gentias  concedit  peccatorum  omnium  ad  reparandam  rcTarciendamque  amii- 
pleniflimam  veniam  , id  eft  , poenarum  lam  gratiam  , fed  (aeramentum  Eucha- 
omiiium  , quas  peccando  contraximus  . rifiia:  , idemque  altaris  (acnficiiim  re- 
Nec  refert  nuiltum , an  improprie  & fi-  liquit , quo  gratiam  fartam  t:^  im  hi- 
gurate  illa  finr  didla,  an  (ine  figura  & beiemus.  Hoc  enim  (acrificio  non  mo- 
pMrie  , quia  fcilicet  non  eft  plent  re-  do  pro  conciliata  amicitia  par  pari  re- 
roifta  culpa  , quamdiu  peccator  reus  eft  ferimus  , verum  etiam  fubtraium  iudi- 
Iblvendx  pcenx . cem  > & poenam  temporalem  pro  admif- 

Deinde  cum  ad  perfedlionem  facrifi-  la  ac  remi(&  culpa  miniuntem  propi- 
eii  pertineat  fumptio  > quemadmodum  tium  reddimus  : W:  (acrificio  decergi- 
fuperius  oftendimus  ( ni(i  enim  confu-  mus  pedes,  & quod  Apoftotis  aquam 
meretur,  non  exiftimabanc  veteres  con-  pelvim  mifla  contulit  , id  ac  multo  e- 
fummatum  Se  pericdhim  elTe  facrifi-  tiam  magis  pqeiiiteniibus  tribuit  fmsuis 
Cium  ) nihil  mirum  eft  , fi  corpus  8e  mifilis  in  calicem  t hoc  denique  oola- 
(angiiis  Chrifti , quoniam  eratia.n  con-  tofacrificiodifponimiu-,  ahluinuir , pre- 
ferunt , dum  (umuntur  , ciupas  omnes  poramur , ut  ad  menfam  dominicam  pti- 
ex  conlequtnti  remittant  : neuiK  is  ef-  riter>  nedum  amice  > valeamus  accede- 
feClusgratix proprius  de  conjun^s  eft.  re,  epufifquc  accumbere  divum  . Ordo 
Atque  boc  ecclefia  videtur  fignificare  > igitur»  rerunsliuramsntorumque  natura 
cumaitt  Sumpta  facramenta , quxfumus  pofeit , ne  remifiionem  peccatorum  eo-^ 
Domine  , omnia  crimina  nollra  deier-  dem  modo,  in  poenitentix  facramtnto  , 
rant.  Quibus  verbis  incelligi  voluit,  fa-  de  inaltaris  h^lia  interpretemur.  Nec 
rrificium  , fi  culpam  fpedles,  non  quia  ad  tropos  hic  fugimus.  Explicatum  elE 
oftertur  , delere  crimen  , led  quia  fu-  namque  , refotuuonem  poenae  ad  remil- 
Initur.  Eadem  enim  hac  ratione  Sc  fa-  fionem  integram  pecem  attinere  » nec 
cramentum  eft  , Sc  perfiflio  facrificii  . ede  plene  remiflam  culpam  » pro  qua 
Poftremo  Divus  Thornis  m quinum  manet  ftftvenda  poena . Ac  fi  fandorum 
Sententiarum  , ut  modo  cituum  eft  , dida.  hoc  (ane  loco  ad  tropum  defle- 
refpondit  , fermones  illos  ad  eam  for-  deremus  » nec  fine  necelfiriacaufa , nec 
tnim  efle  redigendos  , qua  hxc  , qux  fine  pervulgau  ejus  vocis  ufurpationc 
oratione  impetrantur  » dicitur  oratio  (a-  id  faceremus. 

cere.  In  quem  laifum  didum  eft  e Vi-  At  ablutio  criminum  fine  aqua  gra- 
um  prxfta  puram  , Solve  vincla  reis  » tixnoneft,  nec,  nifi  maculam  ^beat  , 
&c.  Qio  Moyfes  etiam  fpe^lalTe  vide-  quicquamaut  tergitur , aut  abluitur.  E- 
tur,  cum  prxfcnptis  lingulis  hoftiispro  go,  Ledor  , n<2o  aNutionis  dcvmacti- 
prccato  fubjungiii  Et  orabit  pro  eo  fa-  Ix  metaphoras  ad  vivum  refecare  , quem- 
c.-rdos  , Sc  dimittetur.  admodum  li  , qui  ifta  fubtilius  inqui- 

At  vero  ridiculum  eft  , fi  verba  il-  runr,  fortalTe  vere  , fed  ad  communem 
^ 7.  *^''  I3,  Quorum  remiferitis  peccata  , &c.  utilitatem  pimm  . Nam  fi  faipturx  ac 
fimpheiter  ad  culpas  paenafque  referi-  veterum  teftimonia  femper  aa  illam 
mus,  omnia  fimi!ia  utcunque  , ubicun-  normam  velimus  exigere  , inveniemus, 
que,  6c3 quocunque  dicantur,  ad  eun-  ea  quandoque  a veritate  diferepare.  Id 
(tem  quoque  modum  tnterpretarr . A-  quod  uno  lolum  exemplo  manifeftum 
liud  eft  , mihi  crede  , judices  condi-  nciam , quoniam  vel  mihi  ipfi  jam  hu- 
ruere  , qui  de  peccatis  fententiam  fe-  jus  difputationis  longitudo  molrila  eft . 
hm  i qur  retinendi  ac  folvend»  habeant  Davidt  ad  peccati  confefitonem  culpam 
•poteftitem;  qui-  pro  culparum  vet  levi-  efle  remiflam,  nemo  vocare  in  dubium 
ate  vel  gravitate  feveriorem , mitiorem-  poteft  , nilt  qui  ea , qux  paulo  ante  fcri- 
ve  poenam  injm^nc  r aliud  poft  gra-  pfimus,  aur  non  legerit,  aut  nunquam 
fiam  imtam  ic  (aeramentum  reconcilid-  ucum  repuuverit . Dixtj  ait , confiK- 

bot 


Ijher  HMdeamut . Cap.XlI.  43 1 


bor  advetfum  me  injullitiam  meam 
Domino  , &c.  Sed  quod  remifla  culpa 
nondum  ^uiffet  plenam  mundiTiem  con- 
fccutus , IS  ipfe  tellatur , inquiens : Am- 
plius lava  me  ab  iniquitate  mea  , & a 
peccato  meo  munda  me  . Itero , Afper- 
ges  roe  . 8cc.  Qui , amplius,  diat , hic 
lotum  K eOe  procul  dubio  fentit  , fed 
non  plene  atque  perfcile  . Macula  igi- 
tur aliqua  relifla  erat  , fordes  aliquz 
permaneant,  quae  non  hieram  penitus 
priore  ablutione  deterfz  . In  hunc  er- 
go modum  dixere  veteres  , facrihetum 
abluere  crimen  , rordefque  purgare  , 
quamvis  fcirent , per  poenitentiam  ante 
& remiflaro  culpam , & gratiam  jullifi- 
cationis  acceptam  . Pcenx  itaque  refo- 
lutioncm,  quoniam  purgatio  & medi- 
camentum animi  cll  poena  omnis , ablu- 
tionem deterfionemque  appellarunt  ve- 
teres, vel  certe  lenierunt  , per  gratiam 
imperfetlam  non  plene  I^ri  , ablui  , 
mundari  cor  humanum  , quoniam  ha- 
bitus vitiorum  inhzrentes  , & inclina- 
tiones quafdam  ad  bonum  commutabi- 
le ex  peccato  trahimus  : quz  omnino 
res  cum  non  llatim  per  quamlibet  con- 
tritionem evanefeant  ^ tum  exploratum 
eil  , quali  fordes  ammi  & morbos  ef- 
ie . Benigne  igitur  fecit  Dominus  in  vo- 
luntate lua  Sion  , cum  poli  facriheium 
cordis  humiliati  atque  contriti  , quo 
deletur  culua  , alterum  acceptat  fa- 
crihcium  jultitiz  , quo  refolvitur  poe- 
na . Utroque  purgantur  fordes  , utro- 
que abluimur,  & mundamur,  fed  non 
eodem  modo  tamen  . Multz  enim  va- 
rizque  purificationes  a rebus  diverlis  e- 
xillunt , quas  fi  limiles  omnes  efle  ve- 
lis f flultum  te  efle  fateart . Nam  pec- 
cati maculam  omnino  totam  , ita  ut  ne 
vefligium  maneat  quidem  , per  quam- 
vis gratiz  ablutionem  pemtus  elui,  nec 
ratio  admittit , nec  auaoritas . 

Sed  fanguis  Chrilli  offertur  , & my- 
flice  funditur  in  remiflionem  omnium 
peccatorum  . Mihi  profedlo  IzoilTnne 
de  ea  re  cogitanti  maxime  illud  con- 
lidcrandum  videri  folet  , quod  in  fu- 
perioris  cujufdam  argumenti  refutatio- 
ne breviter  admonui  , fanguinem  Chri- 
lli in  omnibus  quidem  l^amentis  o- 
perari,  fed  in  Angulis  liiurn  cuique  pro- 
prium efibdlum  edere  , juxta  cujulque 
peculiarem  & flgnificationem  & natu- 
ram. Quemadm^um  caufa  univerfalis 
prima  non  totam  vim  in  Angulis  adju- 
vantibus cauAs  effundit , fed  ad  ilLrum 
omnino  vires  vcl  perfcftas  vel  imper- 


fedlas  fe  attemperat  , & varios  quaA 
partus  procreat  perfedlione  8c  imper- 
iedlione  differentes  s Ac  Chrilli  fan- 
guis per  fe  quidem  & in  baptihno  Sc  m 
poenitentia  remiflionem  peccatorum  fa- 
cit , fed  non  Amiliter  tamen  . Nam  in 
baptifmo , quoniam  regeneratio  ell , to- 
tam perfe^  culpam  poenamque  refolvit : 
in  p^nitentia  vero  , quoniam  ell  judi- 
cium , & fatisfoftionem  habet  adjua- 
£lam  , culpam  refolvit  , penam  non 
plene  , donec  fatisfadlio  fuerit  exple- 
ta. Atque  in  reliquis  faCTOmentis  oniin- 
busremiflio  quidem  peccatorum  ell,  fed 
quodam  modo  & quaA  per  accidens, 
^ia  nimirum  non  funt  per  fe  aut  con- 
firmatio , aut  cuchariliia  , aut  ordo, 
aut  matrimonium  ad  remittendum  pec- 
catum inllituta  : fed  proprias  tamen  o- 
perationes  habere  nequeunt  Ane  gratia  , 
uz  A peccata  in  anima  reperiat  , ea 
epellit  , ut  contraria , Sacrificium  al- 
taris invenio  , cum  ad  veritatem  cepi 
revocare  rationem  , quia  per  fe  propi- 
tiatorium  ell  , ex  le  quoque  ad  remif- 
Aonem  peccati  inllitutum. 

Verum  cum  fpecies  habeat  panis 
vini  , idemque  & alure  hic  & menla 
At  , ratio  ipfa  rerum  & ordo  naturz 
pollulat,  ut  hujus  altaiis  effedus  in  il- 
lis exillat  , qui  menfz  hujus  participes 
efle  pofliint  , nempe  accepto  facramen- 
to  reconciliationis , antequam  ad  ami- 
corum convivium  accedere  abiurdUm 
ell  . In  his  autem  culpa  mortalis  re- 
mifla ell . Quare  fanguis  Chrilli  in  fpe- 
ciebus  panis  & vini  per  fe  quidem  re- 
miflioncm  pjnz  & culparinn  venialium 
tribuit  : interdum  tamen  , quamvis  per 
accidens,  tribuit  etiam  mortalium,  non 
quia  offertur  , fed  quia  fumitur  . Tunc 
enim,  ut  fzpe  dixi,  confummatur  fii- 
crificium . Quod  quum  forte  invenit  ho- 
minem in  peccato  mortali  , ignorato  ta- 
men , gratiam  confert  , illuraque  julli- 
ficat  , u Divo  Thomz  audlori  credi- 
mus. 

Quamobrem  tametA  Chrilli  fanguis 
offertur , & myllice  funditur  in  remil- 
Aonem  peccatorum  ( ut  jam  argumen- 
to relpondeamtis  ) ex  Agnificatione  tt- 
men  l^cierum  panis  & vini  , tanquam 
ex  caula  inftramentali  & adjutrice  de- 
finitur , ut  eam  remiflionem  efficiat  , 
cujus  panicipes  funt  ii , qui  non  indi- 
gne ad  altare  Domini  accedunt , id  ell  , 
qui  nullius  culpz  mortalis  Abi  Aint  con- 
Ini  , quam  non  prius  per  p^nitentiam 
eluerint , De  effe£ln  facrificii  ex  ope- 
re 


3 


432  tk  Ltcdrunt  ufu 

re  operato  fenno  fit ; nam  qiufi  orationis 
loco  ad  im^trandam  gratiam  fcio  pro 
mortali  podc  etiam  offerri . Nec  tamen 
efkdfum  1'cmper  habere  neceiTe  ell , 6c 
quafi  legi  ediu  poenitentiam  peccato- 
ri, aeque  adeo  veniam  impetrare  , u- 
metfl  oratio  ell  h*c  D;o  gratiofa  vel 
maxime.  Sed  objicis:  Exauoicus  ell  Fi- 
lius fcmperproiiia  reverentia;  & hoc 
iacriticinm  lemper  offert  1’atri  Filius  : 
fempiternum  er|o'effeftum  habet . Nec 
enim  oratio  filii  fruftra  Hi  vane  fundi 
poteft.  Cui  argumento  refpondeo.  Quas 
Chrilliis  per  le  ipfe  fundit  preces , eas 
omni  & tempore  & loco  exaudit  Pater: 
at  quas  ille  offert  per  homines  , non 
lemper  exaudit . Sicut  caufa  prima  , 
quos  effedtus  per  fe  fine  adjutrice  aha 
voluit  edere  , in  his  nihil  fruiira  egit 
aliquando  . At  cum  per  fecundas  cau- 
las operatur,  frullra  quandoque  agere 
dicitur , hoc  ell , quandoque  hnis  eva- 
nelcit  non  a praecipua  cauia , fed  omni- 
no ab  adjutrice  . Ad  eundem  quoque 
modum  , fi  Chrillus  in  coelo  hoc  fa- 
crilicium  offert , ut  vere  offert  , non 
ad  omnem  cfte&um  fimguinis  inllituit 
offerre  , iW  ad  efietlum  fiib  certis  fpe- 
ciebus  & figuris  definitum . Prima  igi- 
tur fententia  fic  nobis  refutata  fit . 

Qiji  vero  folam  vim  impetrandi  in 
altaris  hollia  ponunt , hi  in  poenis  pec- 
catorum primum  errant  ; quas  lacrifi- 
cio  lasgumis  Chrifti  tanquam  pretio 
exhibito  redimi  , quoniam  res  nota  e- 
rat,  perlhinximus  breviter  paulo  ante. 
Si  enim  cleemofynis  peccatorum-  poena; 
redimuntur,  cur  negmus,  Chrilli  fan- 
guine  oblato  in  altari  redimi  > Ecquis 
autem  ferat  , facrificiis  veteris  legis 
poenas  relblvi,  lacrificio  novor  legis  non 
refolvil  An  vilior  ell  Deofanguis  Chri- 
fli,  quam  faiiguis  hirci  f Sed  quemad- 
modum in  lacromentis  non  modo  quia 
a£lio  nofira  meritoria  ell  , fatisfaaio- 
nem  habet  adjundlam  pro  poena  culpor 
debita;  verum  eiirm  ex  eo  , quod  ^r 
talia  figna  proprie  nobis  faiiguis  Chri- 
lli applicatur , vi  ipfius  languinis  ,&  ma- 
jor gratia  confertur,  & major  pars  poe- 
na; remittitur  : fic  in  lacrificio  altaris 
non  lolum  quia  obbeio  nollra  meritum 
lubet , fcd  quia  per  ejufmodi  externum 
fignum  padlonis  Chrilli  commemoratio 
atqu;  aneo  applicatio  fit  , ex  opere  o- 
peraco , id  ell , virtute  bnguims  ipfius 
cumulatior  p>£rior  remiffio  Sc  offerenti 
contingit , 8i  iis  etiam , pro  quibus  of- 
fertur. Pc  vivis  imelligo  : nam  inide- 


/I»  Schilaj}.  DJfp. 

fiin&is  non  fubell  caufa  eadem.  Ad  hoc 
quippe  licut  merita  Chrilli  per  indul- 
gentias non  nifi  ad  modum  fufiragii 
perveniunt : ita  forfan  nec  facrificii  vis  , 
nifi  orationis  & fufiragii  locum  habet. 

At  vivis  per  vbm  redemptionis  & 
pretii  prodclt  , quod  leg:  jullitiar  ac- 
ceptandum ell  , perinde  ut  fi  quanta 
pecunb  debetur  , tanta  etiam  exfolva- 
tur  . 

Errant  deinde  illi  in  culpis  venblt- 
bus  , quas  hoc  omnino  facrificio  dele- 
ri , teftes  lunt  & fchol*  Theologi  , & ■t>r  «»/:  rf. 
veteres  etiam  lanfli . Nec  enim  mmo-  *• 
re  eccleliz  confenfione  venialia  per  b- 
crificiura  altaris  , quam  per  aquam  be- 
ncdidlam  , per  orationem  dominicam , 
aut  fimilia  nujufinodi  religionis  opera 
remittuntur  . Ellque  argumentum  in 
promptu  certifflmum , quod  ex  vi  for- 
mz , qua  confccratur  languis  , fpecic- 
rumque  panis  Sc  vini  retro  collegimus , 
peccata  amicorum  , qui  videlicet  ad 
menfam  dominicam  haud  indigne  ac- 
cedunt , per  hoc  facrificium  refolvi  . 
llb  autem  levia  funt  & venblia  , quz 
in  amicis  etiam  inveniri  queunt . Ut  a- 
perte  Chrilli  erga  nos  providentiam  6e 
oemeniucem  intelligas,  qui  gravioribus 
morbis  gravicrem  pocnicentiz  curatio- 
nem adhibuit , leviores  autem  faciliori 
facrificii  medicamento  curavit  . Sed 
hzc  hadlenus.  Illi,  atque  etum  qui  ter- 
tiam fenteniiam  lecuti  fune  , videant  , 
quomodo  tueri  caulom  fuam  poffinCjCum 
non  folum  poenas  , fed  veniales  etiam 
culpas  per  altaris  bolliam  remitti  , ra- 
tio Sc  veritas ipfa convincat.  Ac  de  ar- 
gumenti noni  confirmatione,  vereor  ne 
nimium  multa  dixerimus. 

Decimum  vero  argumentum  quzllio-  Refixon. 
nem  perobfcuram  habet  de  valorc  b-  *d  >•. 
crificii,  ubi  quibufdam  Theologis , quos 
video  dodiffimos  habitos  in  ichola,  pla- 
cuiffe  imelligo  mirabil.a  quzdam  : bd 
nihil  ell  tam  improbabile  , quin  argu. 
menundo  probabile  quandoque  appa- 
reat : his  przfertim , qui  de  facie  rerum 
judicant , Se  argutiis  luis  fumos  Theo- 
logiz  perlequuiitur  . Horum  de  valore 
milTz  lentemias  refellere  longum  & mo- 
leflum  erit  . Meam  itaque  breviter  ex- 
ponam , quantum  videlicet  latis  erit  , 
ut  argumento  huic  refpondeatur  . Pri- 
mum ergo  vocari  in  dubium  non  debet , 
quin  valor  milTz  ratione  quadamenus 
infinitus  fit , hoc  ell , ad  fulficicntiam , 
non  ad  efficientiam . Nam  ficiit  Dci  vir- 
tus Sc  potentia  fulficiens  ell  quidem  , • 

ut 


Ubtt  l^decinnu,  Caf.  Xlt.  433 


Mt  infinitum  effcftum  edat  , quoniam 
infinita  ipfa  eft , fcd  femper  tamen  e- 
dit  finitum , quia  infinitum  capere  res 
creata  non  poteft  : fic  Chrilli  fanguis 
nbicumque  repertatur  , five  in  cruce  , 
fiee  in  altari , infiniti  pretii  eft  , quia 
iiionsus  , ut  pro  infinitis  , fi  eflent  , 
hommibus  fatisiaceret  : fed  quoniam 
funt  finiti  femper  , efledlus  femper  fi- 
nitus eft  , quamvis  pretium  fanguinis 
nullo  fine  circunferiptui  fit . Ac  de  ho- 
ftia  crucis  quidem  nulla  hodie  nobfs 
controverfia  eft  : holliam  vero  aluris 
infiniti  valons  efle  , duobus  argumen- 
tis explorate  perceptum  eft  , & cogni- 
tum . Unum  illud  eft  , quod  refutare 
modo  nitimur . In  ea  enim  parte  , qua 
docet  facrifiaum  infinitum  dfe  . quia 
fanguinem  Deo  infiniti  pretii  exnib»  , 
difficile  ta^  eft  , efficacitatem  illius 
argumenutionis  non  probare. 

Alterum  argimentum  eft  , quod  fi 
valor  miffae  finitus  effet  , minus  fatis- 
facerent  pro  poena  debiu  decem  ho- 
mines, qui  onerrent  facrificium,  quam 
fi  duo  tantummodo  offerrent  . Si  enim 
rem  quamcunque  finitam  decem  ho- 
minibus partiaris  , non  tanta  portio 
obveniet  lingulis  , quanta  duobus  con- 
tingeret , fi  inter  thios  folum  divide- 
retur . Ita  fi  decem  audirent  miflam  , 
valor  diftributus  in  plures  , minor  in 
uocunque  illorum  exifteret  , quam  fi 
uo  tantum  facrifiao  intereflent . I- 
tem  , quo  plures  miniftri  vel  in  aluri , 
vel  in  choro  facrificio  folenni  infervi- 
rent , eo  minorem  hoftiac  partem  acci  - 
perent  . Quare  qui  pqft  me  vel  audi- 
tor , vel  adiutor  ad  miflam  accederet , 
is  frudlusmihi,  & fatisfadlionis  partem 
adimeret  . Qua;  profedlo  omnia  abfur- 
da  funt . rebus  efficitur  , ut  fi 

duo  fideles  facerdoti  ftipem  , & elee- 
mofynam  conferant  , qui  pro  illis  ho- 
ftiam  prxbeat,  non  fit  prior  minorem 
ex  Chrifti  fanguine  utiliutem  perce- 
pturus , quam  fi  pofterior  nullus  omni- 
no extitilKt  . Quemadmodum  fi  juxta 
crucem  quis  una  cum  Chrifto  Patri  of- 
ferret fanguinem  illum,  nihil  confeque- 
retur  minus,  fi  folus,  quam  fi  infiniti 
tunc  fimul  adeflent  , qui  idem  cum  Fi- 
lio facrificium  exhiberent.  Eadem  quip- 
pe hoftia  in  cruce  atque  in  altari  eft  : 
tametfi  ibi  patens  , hic  in  myfterio 
abfcoiidita  . Nec  lacerdos  tamen  la- 
boris fui  mercedem  quamlibet  accipe- 
re a multis  pro  mifla  una  poteft  , fed 
qiiz  latis  erit , ut  dc  altari  ad  fobrie- 


latem  comedat . Non  enim  langiiinis 
Chrifti  frudhim,  meritumque  vendit  , 
fed  operas  fuas , minifteriumque  locat . 
Quocirca  nihil  omnino  plus  a pluribus 
vendicare  poteft  , ac  fi  minor  eflet  u- 
tilitas  in  pluribus^  quam  in  uno  . O- 
mnis  autem  opinio  in  hoc  conlentiat 
necelTe  eft,  facerdotem  , live  pro  pau- 
cis , five  pro  multis  celebret  , cioum 
vitz  neceflarium  expetere  fuo  jure  pol- 
fe  . Quem  li  unus  non  dederit  , nulli 
iheit  injuriam  , li  expetierit  a pluii- 
bus.  Quin  iniurius  es  tu,  fi  cogas  la- 
cerdotem , ut  folum  pro  tc  ille  hoftiam 
prarbeat  , nili  tu  illi  przbeas  cibuna  . 
Qui  quantus,  qualifque  fit  homini  ne- 
ccflarius,  prudentia  magis , quam  theo- 
logia dijudicat . Uno  in  tempore  , Bc 
loco  non  latis  erit  argenteus  nummus  , 
alio  forfitan  plus  nimio  erit . 

Sane  quod  de  utilitate  facrificii  di- 
ximus , rede  Cajetanus  admonuit , hoc 
ad  eos  tantum  , qui  oflerunt , referen- 
dum efle . Nam  qui  non  offerunt  , li 
non  zqualem  partem  accipiunt , li  pro 
pluribus,  ac  fi  pro  uno  duncaxatoKr- 
retur  . Ut  li  facerdos.  fua  fponte  a ne- 
mine amicorum  inviutus , pro  lUis  ab- 
lentibus  facrificet  , dico  , non  tantum 
valere  multis,  quantum  valeret  uni  , S. 
pro  uno  illorum  lingularitcr  facnficare- 
tur.  Ad  fatisiadlionem  loquor:  ad  im- 
petrationem namque  nulla  vis  minor 
in  lacrificio  eft , quod  pro  mullis  offer- 
tur, quam  in  co,  quod  pro  uno  folo. 
Quz  omnino  res  cun£lis  orationibus 
communis  eft  , quibus  nihil  detrimenti 
ad  impetrandum  eft , quod  pro  pluribus 
effunduntur  . At  adjutores , auditoref- 
que  miflarum,  ii  etiam  , qui  facerdoti 
alimenta  miniftrant  , vel  quoquo  mo- 
do facrificio  inferviunt  , re  vera  offe- 
runt facrificium , idcoque  pro  fua  devo- 
tione quifque  panem  capit  hoftiz  il- 
lius. Cene  quo  caufa  adjutrix  facrificii 
principali  caufz  conjundlior  eft , eo  nu- 
gis pro  poena  latisfacit : ut  facerdos  plus 
uam  duconus , diaconus  plus  quam  fub- 
iaconuj,  fubdiaconus  plus  quam  aco- 
lytus, acolytus  plus  quam  auditor  : ho- 
rum autem  utrunqiie excellit  is,  qui  la- 
cerdoii  ftipenduim  vitz  neceflarium  de- 
derit . Atque  hi  etiam , quo  devotius  , 
ac  religiofius  fuo  quifque  munere  fun- 
gentur , eo  magis  fatisfacient . Tanta 
vero  devotio , & religio  m offerendo  la- 
crificium  efle  poterit , ut  una  oblatione 
tota  poena  debiu  refolvatur . Nec  enim 
fi  fvrificiua  infiniti  valoris  eft  , id- 
£ e circo 


434  Locorum  ufu  i»  Schola/i.  Difp. 


circo  tota  fcmper  poena  redimitur . Quo- 
niam iniitiitum  ell  m genere  caufa;  u- 
niverfalis  , quam  infinitam  licet  caufae 
adpivantes  ad  finitos  efFcdhis  determi- 
nare fbknt , tanto  vel  majores , vel  mi- 
nores > quanto  VIS  adjuvantium  caula- 
rum vel  major , vel  minor  cll . Id  quod 
in  prima  rerum  naturalium  caula  cer- 
nimus, qiiar  tametfi  infinita;  virtutis  i- 
rfa  clf , per  caulas  fecundas  finitos  ef- 
ferus edit  tantos  , & tales  , quan- 
tos , & quales  caufanim  adjutricum 
vis,  & natura  polcit  . Nec  facerdos 
lacrificio  impoOit  limites  ex  meri- 
to , & fanflitate  , fed  ex  intentione  , 
& applicatione  i'ua , qua  huic , aut  illi , 
pro  quo  offert  , facrificii  virtutem  ai>- 
licat  . Sane  quemadmodum  parvulis 
aptizatis  perminiftri  intentionem  Chri- 
Ai  fanguis  applicatur  , certuique  gra- 
dus gratia;  confertur,  non  quem  aumi- 
niltri  landlitas  prarfinivit  , fed  quem 
prxfcr  bere  voluit  ChriAus  ( nam  quo- 
tus gradus  ille  fit , mortalibus  ignotum 
clf  ) fic  his  , pro  quibus  facrificium 
offertur  , ft  fimul  lidem  non  offe- 
lunt,  certus  gradus  poensr  remittitur  , 
quem  nos  ignoramus , Chrillus  fua  vo- 
luntate prxnituit  . Sed  ut  adulti  eo  ma- 
jorem a taptdmo  gratiam  percipiunt  , 
quo  religiofius  & devotius,  percipiunt 
baptifmura  : ita  a facrificio  majorem  u- 
tilitatcm  capiet  is,  qui  facrificium  fan- 
dlius  & ferventius  ofleict . Parvulis  por- 
ro abltttio  peculiaris  miiillfri  vim  cru- 
cis ad  certum  gradum  gratix  delinit  , 
quem  xqiulem  in  omnibus  illis  efle 
credimus  , quod  xqualis  in  omnibus 
dif^fitio  eA  : adultis  vero  , quoniam 
non  cA  eadem  difpofitio  , fed  alia  cui- 
que atque  alia  , non  idem  gratix  gra- 
dus , led  alius  alii  conferetur  . C^o 
modo  vim  facrilicii  univerliilem  & in- 
finitam facerdotis  Angularis  oblatio  de- 
terminat , vel  ad  cerum  & xqualem  re- 
nulTionem  pcenx  in  his  , qui  eodem 
modo  fe  habent  ad  facriAcium  , vel 
etiam  ad  mxqualem  in  iis  , qui  cum 
cauix  adjuvantes  Ant  facriAcii  , aliter 
atque  aliter  afHciuntur  , hoc  eif  , be- 
ne , melius , optime . 

^od  A Chriffi  fanguis  tam  proprie 
noAer  eAet  > quam  fuus  cuiuique  pro- 
prius eA  , Ane  dubio  Chriffi  languine 
oblato  , toQC  poena , quamvis  inAniu  , 
folveretur.  At  , Acuti  diximus  , noAer 
eA  ChriAi  fanguis  eo  modo  , quo  lux 
folis  noffra  eA  , nempe  ut  caufa  uni- 
verlalis  , cujus  vis  major  , muiorve 


recipitur  pro  eo  ut  fubjeflum  migis  , 
minufve  difponitur , pro  eoque  ut  cau- 
ix adjuvantes  majus  , minulve  opis  fe- 
runt ad  efftifum  . Atque  poA  hxc  in 
refutando  argumento  decimo  otiofum 
erit  v.rba  plura  prodigere. 

Undecimum  quoque  argumentum  ri- 
dendum magis  erat  , quam  refutan 
dum  . Sed  ridicula  mifla  ; prxlertim 
cum  in  tanta  hominum  excitate  , & 
miferia  nihil  cA , quod  rideamus . Prior 
ergo  ejus  argumenti  particula  facilli- 
me  eluditur  . Nulla  enim  repugnantia 
eA , quin  convenit  nuxime , ut  qua  re 
Deo  gratiam  referimus  beneHco  , eam 
rem  offeramus  irato  . Eiidcm  quippe 
muneribus  , bove  , ove  , agno , veteres 
patres  & gratiam  Deo  reterebant  , & 
illum  placare  curabant  . Quem  in  mo- 
dum nos  corpus  & fanguinem  Chri- 
Ai , divino  nobis  dono  concefla  mu- 
nera , Deo  & prop.tiacoric  reddimus  , 
& euchariAice  . Nam  quod  putant  , 
facriAciorum  fpecies  contundi  , A idem 
euchariAicum  , & propitiatorium  At  , 
in  to  miriAce  iffi  falluntur  . Non  e- 
nim  confunditur  triplex  animx  vis  ve- 
getandi , fentiendi  , intelligendi  , A in 
una  rationali  anima  tres  excellenter 
exiAant  . Ex  quo  intelligitur  , A vete- 
ris legis  multa  , eaderaque  varia  facri- 
Acia  in  unum  novx  legis  omnia  tranf^ 
ierint  , ubi  contineantur  & emineant  , 
non  hanc  effe  fpecierum  permixtionem 
confufam  , fed  ChriAiani  facriAcii  ex- 
cellentiam perfciAam  . Deinde  in  mo- 
ribus hoc  videmus  , ut  diverfa  virtu- 
tum ac  vitiorum  genera  in  unam  aftionem 
coeant , A huic  diverA  Anes  accedant  . 
Idem  fcilicet  adfus  cA  furtum  & facri- 
legium  , idem  mifericordia  & religio. 
Nihil  igitur  veut  , quin  eadem  ho- 
Aia  ad  diverfos  relata  Anes  8e  pro- 
pitiatoris At  , & euchariAica  . De- 
um fane  nos  in  remiAione  etiam  pec- 
cati & miiericordem  & juAum  agno- 
feimus  , ut  & gratis  remittat  peccata, 
& pretio  remittat  umen  . JuAiAcati  , 
ait , gratis  per  redemptionem  , qux  elt 
in  ChriAq  Jelu . Et  rurfum : Empti  e- 
magno  . Donavit  autem 
ChriAus  nobis  pretium  hoc  , gratilque 
donavit  , ut  deuita  noffra  fblvamus  . 
Quimobrcm  tum  Alio  , tum  patri  in- 
gentes gratias  agimus  : imo  , ut  ali- 
quando diximus  , par  pari,  referimus  . 
Quia  vero  pretium  ijfud  acceptum  li- 
cet , fed  nollrum  eA  tamen  > vere  hoc 
exhibstq  peccata  noffra  redimimus,  De- 

umque 


Refp.  ad 


ttm,  }. 

I.  r«r.  «. 


Dic 


435 


Ldhtr  DuoaeciP$ur.  Cap.  XlII. 


umcjue  fuij  beneficiis  plicamus  . C^am 
/.  4.  mf.  j4.  rem  Ireii*us  in  h*c  verba  profequitur : 

SII  nullius  eft  iniii?ens  D«us  , in  fe 
umit  bonas  operationes  nnflras  ad 
hoc  , ut  prxftet  nobis  retributionem 
bonorum  fuortim  , ficut  Dominus  ait : 
Venite  benedift<  , &e.  Ita  & verbum 
dedit  populo  faciendarum  oblationum  , 
I quamvis  non  indigeret  eis : Ita  8f  nos 
ofHrrre  vult  munus  ad  altare  . Hafte- 
* f-^V^nus  Iren»us.  Et  Cafleftinus  hu)us  no- 
minis  primus  eleganter  exclamat  : O 
f„.  milcricordiam  Dei,  qui  nolha  vis  ef- 
fe  merita  , qu»  tua  lunt  dona : & pro 
his , qua:  liberaliter  largitus  es , ster- 
na praemia  es  daturus  . Quar  caufa 
Chrifto  Domino  hiit , ut  in  initio  fta- 
tim  coenat  gratias  egerit,  accipiens  pa- 
rem & vinum  , ut  diftribueret  dilici- 
pulis.  Accipiebat  ergoipfe,  qui  dabat, 
& ideo  grat  as  agebat  . Quo  modo  nos 
& gratias  agimus  Deo  pro  accepto  mu- 
nere , & damus  acceptum  pro  redem- 
ttdi  P''®"*  animarum  nollrarum  . Quae  o- 
f.  fere  in  argumento  a.  pro  prima 
j». ' * conclufione,  & in  argum.  j.  pro  s.  con- 
clufione , & in  rcfponfione  ad  j.  ar- 
gum.  explicata  funt . Nam  & pofterior 
hujus  undecimi  argumenti  particula  in 
relponlione  ad  ?.  fatis  confutata  etl  . 
Cur  autem  Eucnarillia  facrificium  fit  , 
extera  facramenta  non  fint , non  eft  il- 
la caufa  , quam  illi  reddunt : fed  quia 
in  Eucharillia  corpus  & fanguis  Cnri- 
fti  vere  manent  , in  exteris  facramen- 
tis  non  manent  . Unde  cura  tam  pre- 
tiofa  munera  in  Eucharillia  habeamus, 
offerre  ea  Deo  & poflumus  jure  , & 
debemus.  Sine  oblatione  autem  facrili- 
cium  non  elf  . In  Euchariflix  quoque 
• oblatione  myftice  Chrifhis  8e  incruen- 
te immolatur , ideoque  ibi  hoflia  eft  , 
in  aliis  facramentis  non  eft  . Priwie 
dico  : nam  per  translationem  baptilmus 
quandoque  noftia  dicitur  . Abeant  er- 
go CICI  & indodfi  Lutherani , quos  in 
uno  hoc  exemplo  patefecimus  tfifcipli- 
narum  omnium  ignaros  efTe , Theologix , 
Philofophix , Dialedlicx  , Grammatici . 
Nec  enim  rem  tantummodo , fed  lacrifi- 
cii  etiam  nomen  ignorant . 


CAPUT  XIII. 

ZxtmflHtn  fecHndum  y uii  ThttltxU 
teiulit^  in  ^tufiunem 
vtrtitmr. 


§*iujlU  it  viftont  Anirnt  Chrifii. 

QUanquam  in  fingulis  prxcedentibus 
libris  Lutheranorum  nos  malitia 
cofgit,  de  uno  ali'uo  Theologix  prin- 
cipio Uiflercre  , atque  adeo  quxftio- 
num,  qiix  prxter  naturi  ac  difcipli- 
ni  ordinem  in  controverfiam  veniunt , 
multa  exempla  ponere  > icd  capite  fu- 
periore  tam  in  eo  pugnx  genere  fty- 
ium  diligentius  exercuimus,'  & quafi 
ad  fpedbculum  liberiore  difputatione 
lufimus  . Tametll  non  ludicrum  hoc  , 
fed  verum  certamen  fiiit  , quod  fpe- 
dlante  orbe  in  Tridentino  Concilio 
certavimus  . Ubi  Patribus  magnum  lu- 
men accendimus  , tenebras  adverfario- 
rum  difpulimus , Theologi  vifi  fumus  , 
audacius  vero  fecimus  , quam  fcholx 
audlores  exteri . Illi  enim  jejune  fo- 
Icnt , nullis  ornamentis  oratoriis  adhi- 
bitis , hxreticorum  feufa  , rationefque 
referre : nos  aut.m  illa  ipfa  hxretico- 
rum argumenta  ita  amplificavimus  , 
auximus^  ornavimus,  ut  & qui  arma 
inimici  habent , acuilTe  videamur  , de 
qux  non  habent , fuppeditafle  . Sed , 
quod  alias  fxpe  dixi  , verius  menda- 
cium fuperat , miris  licet  modis  inftru- 
dhim  & ornatum  . Verum  ne  plus  ju- 
fto  volumen  excrefeat , non  ad  eum 
morem  reliqua  copiofe  exempla  perfe- 
quemur  : fed  an^fte , & contrai 
dilputabimus  , atque  utriufque  partis 
argumenta  non  omnia  , fed  prxeipua 
breviter  perftringemus . 

Aeedum  ergo  illa  fit  nobis  fecunda 
quxllio  , an  Chrilli  anima  ftatim  ab 
initio  creationis  lux  Deum  clare  vi- 
derit ? Sunt  enim  in  ntramque  partem 
argumenta  adeo  probabilia  , ut  neutra 
firme  ftabilita  videatur.  Bucerus  porro 
negat , Chrifti  animam  futlfe  a princi-  I 
pio  perfedtam . Erafmus  in  dubium  vo- 
cat. Theologi  vix  oftendunt . Qui  vero 
inficiantur  , ii  hujufmodi  argumentis 
uti  pofTunt  . Primum  , in  Chrjfto  fuit  1. 
fides:  ficut  feriptum  eft:  Erit  fides  cin-  //«.  it. 
^num  renum  ejus.  Non  ergo  mens  e- 
]us  videbat  Deum,  quoniam  fides argu-  w»*.  11. 
mentum  eft  non  apparentium . 

Ee  X De- 


*.  Arg. 

ai> 

«•/■.  t. 

i Arg. 
M4n, 

A-  Arj. 

Lu€,  U 

S-  Arg. 

Jtt*.  y. 

Marr,  ij, 

Arg. 


f r..  5}. 
I*. 

«4. 

I», 

j. 

/>.  «a. 


jDf  Jj6cor»m  */«  i»  Schsfa^.  Difp. 


43<5 

Deinde , Chriftus  fpim  habuit , qn.m- 
admodum  iple  Patri  ioquens  ait  : Spes 
tnea  ab  uberibus  nutris  niex  • Quod 
autem  videt  quis , quid  fperat  i 

Pneterea  , timuit , ut  videre  eit  a- 
pud  Marcum  : timor  autem  futuri  & 
incerti  mali  eft,  Ariftoi.  ».  Rhnoric. 
libro.  Non  igitur  videbat  clare  Deum, 
in  quq  nihil  ut  futurum  , mcertnmve 
cognolcttur. 

Prxterea  , crevit  gratia  non  lolum 
apud  homines , fed  etiam  apud  Deum . 
Non  iuque  erat  beatus  , nec  vidibat 
Deum  , quia  beati  crefeere  in  gratia 
Don  queunt  • 

In  notit  a infuper  & vifiooe  beata 
ntillft  rerum  cogniwrum  fucccflio  eft  • 
At  Deus  Chrifti  animar  quardam  de- 
monftrabit  , alia  celabat  poftea  de- 
monllraturus  , juxta  illud  : Pater  o- 
mnia  dcmonflrat  lilio  , qua:  ipfe  facit  , 
& majora  his  demonftrabit  ei  opera  . 
Et  rurhim  i De  die  illa  nemo  icit  , 
nec  filius.  ,, 

IH-xftantius  item  Ce  jucundius  eU 
gloriam  & honorem  confequi  per  ope- 
ra digna , quam  line  ullo  omnino  me- 
rito . Chrilbis  ergo  anim*  lii»  felia- 
laiem  tanqnam  virtutis  prxmium  acce- 
pit . Quare  noa  elf  in  primo  initanti 
v.lionem  I^i  confecutus  . Meritum  e- 
nim  prxmmm  antecedit  , laborque 
Biercedem.  Nec  fieri  potell  , ut  umul 
quis  Ce  mereatur  beatitudinem , & 
tus  fit , nili  limul  fit  anima  & in  via , 
Ce  in  vix  tenniuo. 

Coofirmant  autem  argumoitum  hoc 
(aerarum  literarum  teltimonia  pluri- 
ma. Ut  illud:  Pro  eo  quod  laboravit 
anima  ejus , videbit , Ce  faturabitur . Sa- 
tubimur  autem , cum  apparuerit  glo- 
ria Dei . Item , Dilexifti  jullitiam , Ce 
odilli  iniquitatem,  propterea  unxit  te 
Deus  oleo  Ixtitix  prx  cooforttbus  tu's . 
Item , cum  dixiflet : Caro  ipea  requie- 
Itct  in  Ipe:  Ce,  Non  derelinques  ani- 
mam meam  in  interno  : fubjicit  Chrt- 
llus  iple  : Notas  m hi  fecilli  vias  vi- 
IX  , adimplebis  m:  Ixtitia  cum  vultu 
tuo  . Non  igitur  ante  mortem  adim- 
pleverat eum  Deus  Ixtitia  vultus  fui  : 
qua  de  re  ne  ad  faciem  quidem  vide- 
bat Deum  . Item : Dignus  ell  agnus  , 
qui  occifus  , aedpere  digniutem  , 
& lap'entiam  : non  ergo  ante  mortem 
acceperat  , lini  meritus  eft  eas  accipe- 
re moriendo . Item  : Ecce  falvacor  tu- 
11$  venit  , ecce  merces  ejus  cum  eo  , 
Cc  opus  illius  coram  illo.  En  merces  , 


en  opus:  gloriam  ergo  aaimx  comme- 
ruit . Nam  glora  corporis  , tametli 
merces  fuit  operis  fui  Chritto  , noa 
tamen  fuit  fimul  cum  eo . Item  : De-  ^ *• 
ccbat  eum  , propter  quem  omnia , & 
p:c  quem  omnia  , qui  multos  filios  iit 
gloriam  adduxerat  , audliorem  folutis 
eorum  per  palfionem  contummari . Qgid 
autem  per  conlummationem  intelligat 
Paulus  , quamquam  nomen  ipfuin  prx 
fe  fert , in  eadem  epiftola  exponit  , in- 
quiens  ; Ut  non  (lue  nobis  confumma-  **• 
rennir.  Finem  ergo  1'uum  Chriftus  per 
palfionem  adeptus  ell. 

Poftremo  , non  potell  effe  cum  fum- 
tno  gaudio  lumma  irillitia  conjun£la  : 
at  qui  videt  Deum , is  maxime  gaudet  : 

Chriftus  vero  maxime  triftaias  eft  , 
juxta  illud  : Triftis  eft  anima  mea  , 

Ccc.  Et  iterum  Repleta  eft  malis  a- 
nima  mea.  Non  ergo  Deum  videbat  : 
nili  velis  duo  fimul  contraria  in  eodem 
fubjedlo  extitille  , eaiidcmque  animam 
nar.ter  Ce  repletam  molis  , & repletam 
Ixtiiu  cum  vultu  Dei . Hxc  videlicet 
luat  argumenu  potiffima  , qux  e locis 
Theok^x  contra  veram  Theologix 
conci ulionem  depromuntur  . Nam  ii 
qux  funt  alia , vel  facilia  funt , Ce  cui- 
que in  promptu  parata,  vel  ad  ea,  qux 
pofuimus  , omnia  referuntur  . Sed  nt- 
nil  movere  nos  debet , ut  abfcholx  de- 
creto recedamus . 

Omnes  autem  Theologi  definiunt  > n rs.  ce 
Chriftum  ab  uifianti  conceptionis  Dei 
eifentiam  vidilfe  . Qux  conclufio  licet 
fola  Theologorum  audoriute  proba- 
retur, latis  hrma  habenda  elTet,  quem- 
admodum lib.  8.  conllituimus : fed  his 
quoque  argumentis  dcmonftratur. 

Prunum  cx  illo  : Vidimus  gloriam  /tm.  i. 
ejus , gloriam  quali  unigeniti  a Patre  . 

Quo  loco  D.  Tbomas  advertit  , glo- 
riam aoimx  Chrifti  cx  perlbnali  unio- 
ne verbi  Ce  animx  clle  derivatam  . Id  ^ 
enim  Euangelifta  non  obfcure  ligui- 
ficac  , cum  voce  eadem  repetita  ait  : 

Gloriam  quali  unigeniti  a patre  : Il- 
lam lane  animam  talem  extftimemus 
necelfe  eft , qualem  decebat  eam  clfe  , 
qux  eftei  Deo  conjunda  vel  maxime , 
nimirum  undecunque  perfedim  , o- 
mnibufque  omnino  numeris  abiolutam  . 

Quod  qui  non  fentiat  , hic  de  unione 
perlbnali  Dei  Ce  heminis  ftuhiflime 
lentiat  . Jam  11  anima  Chrifti  uniu 
verbo  non  fuilTet  glorificau , fui(Tet 
profedo  iroperfeda.  Magna  qui^e  hu- 
manx  menti  perfedto  deeft  , n felict- 

tas 


AJtfk  JT» 


«j- 


U^er  Duodecmut.  Cap.  XlII.  437 

ti$  dceft  . Ac  yidere  Deum  per  fpe-  fed  proxime  Deum  actingebanc  . Mens 
culum  in  xmgmate  , imperfedi  horni-  vero  cum  etl  viacrix  , peregrinatur  a 
nu  efle  , tclhs  eft  Paulus  in  hxc  ver-  Domino  , a longeque  repromiOiones 
}•  ba : Cum  venerit  quod  perfedum  ell  , alpicit : cum  autem  videt  per  Ipeciem  , 
evacuabitur  quod  cx  parte  eft  . Cum  prxlens  elt  6i  propinqua  , ut  ad  Co-  Hei.  li, 
eflem  parvulus  , loquebar  ut  parvu-  rmthios  &;  Hebrxos  tradit  Apoltolus  . 

Ius  , fapiebam  ut  parvulus  : quan-  Si  ergo  aninu  Chrilti  peregrina  , & 
do  autem  fadus  fum  vir  , evacuavi  , holpes  erat  luper  terram  , certe  nou 
qux  erant  parvuli.  Videmus  nunc  per  erat  Deo  per  cogmtionem  proxima  , 
ipeculum  in  xnigmate,  tunc  autem  fa-  led  angeli  eram  Deo  proximiores, 
cie  ad  faciem.  Nunc  cognofeo  ex  par-  Nec  rat  lugit,  poilea  calumniantibus 
te,  &c.  Qyia  igitur  ab  utero  Chnlius  objici,  aliud  elle  quod  res  iit  prxteiis 
non  lapiebat  ut  parvulus  , fed  vir  omni-  animx  fecundu.!!  eae  reale , aliud  quod 
no  peiitedus  erat,  ab  utero  quoque  Deum  l>t  prxlens  fecundum  elle  intelligibi- 
facie  ad  £iciem  videbat.  Id  quod  Hic-  le  . Amraa  enim  nollra  in.ell.-ctuf 
remias  prxdixitinquiens : Novum  crea-  notlro  conjundillinu  ell  , li  elfe  reale 
vit  Dominus  fuper  terram : fcemina  cir-  confideres  . Sed  quia  conjuiidla  non  elt 
cumdabit  virum . Adde  , quod  cui  com-  fecundum  elfe  intclligibile  , videre  eam 
municatur  elle  , ei  etiam  communicatur  m le,  quaraniu  monali  corpore  curcun- 
propria  rei  operatio  , qux  confequitur  damur , non  valemus . 
elt  : Ut  cui  datur  elle  ignitum  , ei-  At  hxc  objedlio  haberet  fortalt  lo- 
dem  quoque  datur  utcatlaciat:  &cui  cum,  fi  filius  Dei  animx  rationali  pe- 
daretur elt  folis , is  fine'~dubio  illumi-  rinde  ut  lapidi  aut  llipiti  fiidrct  uni- 
iiaret . At  propria  Dei  adlio  ell  vide-  tus  , nec  in  unione  lUa  e.le  inteUe- 
rc  leipfum  : hac  enim  vifione  beatus  dtuale  primo  Ipedlatum  exquifuumque 
eft  : ergo  cura  anima  Chnili  haberet  fuillet  . Verum  patres  Hcclefix  veteres 
efle  divinum  , habebat  item  fuo  modo  mentem  potiflime  alfumptam  credide- 
divinx  naturx  propriam  adiioncm , at-  re , per  mentem  animam , per  animam 
que  adeo  videbat  Deum . Adde  etiam , vel  iplam  carnem  . Augultinus  in  li- 
quod  major  erat  unio  animx  Chnlti  bro  de  agone  Chriltiaao,  invilibiLs , ait, 
cum  verbo , quam  unio  beatorum  : led  & incommutabilis  veritas  per  fpiritum 
ex  hac  exiflit  claritas  in  intelledlu  bea-  animam  , & per  animam  corpus  acce- 
ti  , ut  Deum  videat  : ergo  multo  ma-  pit  . Et  in  epill.  ad  Volufianura  : Ipla 
gis  ex  illa  ulis  claritas  orietur  . Id  magnitudo  , inquit  , divinx  virtutis  a- 
Div.  Thomas  hac  ratione  confirmat  . nimam  libi  rationalem , & per  eandem 
Quanto  receptivum  propinquius  ell  cau-  corpus  hununum  , totumque  omnino 
fx  influenti , tanto  abundantius  & ple-  hominem  in  mebus  mutandum  coopta- 
nius  recipit  influentiam  ejus  . Sed  mens  vit  . Ac  Damal^nus  in  j.  lib.  unitum 
Chrilli  propinquwr  erat  caufx  lumi-  elle  , ait  , carui  per  medium  iutelle- 
nis  glorix , quam  omnes  angeli  beati  : thun  Verbum  Dei  . Quam  rem  Divus 
plenius  ergo  , atque  perfedlius  cogno-  Thomas  j.p.qiixlL <5. divme  , ut  omnia, 
icebat  Deum.  explicavit . Atque  luec  cauU  , ni  tal- 

Argumentatur  prxterea  D.  Thomas  , lor  , Euangelillx  fiiit  , cur  non  dicc- 
gloriam  in  anima  fieri  ex  eo  , quod  ret , aut  filium , aut  vitam , aut  lucem , 
divinitas  fit  prxlens  intelledui  , ficut  fed  verbum  carnem  fadum  elle  . Ver- 
lumen  in  aere  ex  prxfentia  folis  . Quia  bum  enim  prolem  mentis  aperte  figm- 
enim  gloria  Dei  ingredielntur  per  ficat , & naturam  intelledurlcm  prx  le 
viam  eriemalem  , terra  fplendebat  a fert . Quorliim  autem  Joaunes  diceret , 
majellate  ejus  . Cum  ergo  lux  ipfa  primum  intelligibile  , hoc  ell  , ver- 
non  foluro  ingrella  luerit  in  animam  bum  excremo  lUi  , id  ell  , carni  le 
Chrilli  , fed  ci  fuerit  ia  idem  elle  junxille  , ntfi  ut  moneret  , Sapiciiciam 
perfonalc  conjunda  : claritas  gloriola  Det  attigifle  quidem  a fine  ulque  ad 
inde  fecuca  ell  , ut  fplendor  lequitur  finem  fortiter  , led  difpofuilfc  umen 
iblem  . Prxterea  , Deus  attingitur  a omnia  liuvicer  , & carnem  libi  pro- 
lutura intelleduali per  cognitionem,  & pter  aninsam  uiiivifle  f Etenim  quod 
amorem  : ac  anima  Chrilli  propmquif-  per  le  intelligibile  erat  , id  cui  le 
fime  accinMbat  Deum  , quia  erat  Deo  prius  , quam  incellcdui  mentique  con- 
^opinquiifiiiu  : ergo  ejus  proprix  a-  jimgcrec  f Nempe  ex  fine  aflumptionis 
«iones , notitia  6f  am«r , non  longe  , liquido  apparet , quid  Dei  verbum  m 

Ee  i ea  ' 


DigI  ized  bv  ( 


438  De  Lecerum  itfu  in  Schila/i.  Dtjp. 


ca  conjanftione  rxpttierit  . Dt  qua  re 
quoniam  non  ita  mulco  po<l  latius  di- 
^rus  ftim  , nunc  illud  fatis  eft , finem 
hominis  Dri  notitia  conftare  . ^1  er- 
go faftus  eft  homo , ut  hominem  ad  fi- 
nem fuiim  , ideft  , claram  Dei  cogni- 
tionem duceret  , is  mentem  fibi  pr*d- 
pue  conjunxit , qua  finis  prznofcitur  , 
quxritur,  poflidetur. 

7».  I».  Hoc  vero  illa  etiam  argumentatio 

confirmat.  Filius  Dei  in  hoc  natus  eft  , 
vfnit  in  mundum  , ut  tefti- 
monium  perhiberet  veritati.  Ecce,  ait  , 
teftcm  populis  dedi  eum  , ducem  , ac 
prxeeptorem  sentibus  . Ut  autem  te- 
ftis  perfedhis  m , illa  res  in  eo  prima 
quxritur , ut  hoc  probe  cognofeat  , & 
teneat , de  quo  teftimonium  eft  laturus  . 
Si  dux  icideni , & prxeepeor  confum- 
nutus  quifpiam  habendus  eft  , Icire  il- 
lum oportet  & finem  , quo  ducat , & 
veritatem  omnino  , quam  doceat . At 
Chrilhis  teftis  ventatis  erat  , a Patre 
dux,  & prxeeptor conftituttis ; quocir- 
ca necefte  erat , ut  a Dei  verbo  mens 
potiftim.um , & ratio  hominis  in  ipla  u 
nione  perficerentur  . Nec  laborare  diu 
opus  eft  , ut  invenias  , quando  Apq- 
ftoli  gloriam  qiiafi  unigeniti  a Patre  vi- 
j , derint  , cum  Petrus  id  fignificamiftimis 
verbis  pac.-faciac  : Non  indodas  hbu- 
las  fecuti  , ait  , notam  facimus  Domi- 
ni noftri  Jefu  Chrifti  virtutem , 8:  prx- 
fentiam  , fed  fpcculatores  fadi  illius 
magnitudinis  . Accipiens  enim  a Deo 
Patre  honorem  , & gloriam  , voce  de- 
lapfa  ad  eum  hujufcemodi  a magnifica 
gloria;  Hic  eft  filius  meus  diledlus,  in 
quo  mihi  complacui : ipfum  audite : & 
hanc  vocem  nos  audivimus  de  coelo 
allatam , cum  eftemus  in  monte  fando 
cum  ipfo . Virtutem , & potentiam  vo- 
cat , qua  Verbum  caro  fadum  eft : prx- 
fentiam  vero,  qua  habitavit  in  nobis  : 
at  virtutem,  &prxlentiam  fimul,  quia 
filius  hommis  erat  in  coelo  , hoc  eft  , 
ejus  anima  videbat  Deum  , & vivebat 
lameh  in  mortali  corpore  fuper terram. 

Mtmmt  Pt^ntttici^verat  David  in  pau- 

ftrifium  tf.  ciflima  verba  ; Beatum  faciet  eum  in 
ft : Nn  ti.  terra  . Nam  quod  beatus  aliquis  quafi 
Mit  mt  tranikns  fuerit  in  terra  , in  Icriptuns 
fxpe  legimus  . Sed  quod  habitaverit  in 
chi/umijft  noois  quafi  colonus  , & quafi  viator 
rtfmmjmm  dcclinans  ad  manendum  s hxc  prxfen- 
•/rw/ny».  tjj  potentix  miraculum  eft  . Sane  vi- 
derunt  gloriam  animx  in  corpore  tan- 
i»  'pf.  i\ ' quam  in  fpeculo,  ideo  apte  dixit,  fpe- 
Hkr.  4.  culantes , gloriarti  autem  quafi  unigeni- 


ti in  voce  delapfa  a magnifica  gloria  ; 

Hic  eft,  8cc.  Teftis  oculatus  eft;  Ipfum 
audite  : dodor  veritatis  exploratx  , ac 
vifx  eft:  Ipfum  audite  : dux  eft  , qui 
8c  viam  fciat , & terminum  feiat  i Ipfum 
audite  , atque  adeo  videte  , 8c  contre- 
date  : nam  habitat  in  vobis  , quamvis 
gloria  ea  fit  apud  me  , quam  in  prz- 
lentia  cernitis  . Sed  de  primo  Joannis 
teftimonio  nimium  multa  . Secundum 
principale  teftimonium  pro  ea  conclu- 
fione  comprobanda  illuo  eft  , Verbum/,. 
habitavit  m nobis  plenum  gratix  & ve- 
ritatis . Unde  Divus  Thomas  bifariam 
colligit . Sive  enim  plenitudinem  gra- 
tix in  Chrifti  anima  ponas  , five  ple- 
nitudinem veritatis  : utrinque  confici- 
tur , eam  Dei  eftentiam  vidifte  . Gratia 
quippe  vix  in  ordme  ad  gratiam  pa- 
trix  imperfieda  eft  , tantumque  deficit 
a plenitudine  , quantum  a perfcdionc 
deheit  . Quare  u imperfeda  gratia  in 
Chrifto  fiiit  , non  liiit  nimirum  gratia 
plenus.  Objicit  autem  , Beatam  Virgi- 
nem, dum  vitam  etiam  mortalem  de- 
geret , plenam  gratix  fuifle  , nec  vidif- 
le  tamen  Deum  . Verum  hunc  ferupu- 
lum  eximit  tertia  parte  , quxftione  fe- 
ptimi,  articulo  decimo.  Non  enim  fuit 
Chriftus  gratia  plenus  ex  parte  , fed 
omni  modo , ut  articulo  primo , & no- 
no ejufdem  quxftionisoftenderat.  Nem- 
pe m ipfo  complacuit  omnem  plenitu- 
dinem inhabitare  , pacificans  , &c.  Et 
iterum  : In  ipfo  inhabitat  omnis  ple-  c»!.  a. 
niiudo  divinitatis  corporaliter  . Nulla 
ergo  ei  gratix  perfcdio  , aut  plenitu- 
do defuit  . Ita  nabuit  gratiam  confum- 
maiam , cum  qui  sloria  animx  conjun- 
da , & colligata  eft . 

(^od  autem  anima  illa  habuerit  fei- 
entix , ac  veritatis  plenitudinem  , pro- 
bat tert>a  parte , quxftione  nona , arti- 
culo primo , & fecundo , quxftione  i- 
tem  decima  , articulo  quarto  . Videli- 
cet non  in  Chrifto  omnem  plenitudi- 
nem inhabitafte  , quia  plenitudo  ei  fci- 
entix  defuiftet . Nam , cum  venit  quod 
plenum  , & perfedum  eft  , evacuatur 
quod  ex  parte  eft  . Non  igitur  cogno- 
icebat  ex  parte  anima  Cltfifti  Deum  , 
fed  plene  , atque  perlede  . Quocirca 
non  erat  in  ea  rides , fed  vifio  . 

Atqui  hujus  argumenti  vim  , & ner- 
vos omnes  Cajetanus  frangit , cum  pro- 
babili ratione  contendit  , l^i  oporte- 
re, Plenus  gratix,  & veritatis  , Joan- 
nes  telhmonium  perhibet  de  his . Fran- 
geret fane  , fi  probabilis  lententia  ef- 

let. 


Digitizef! 


"^Liier  DutdecimHs.  C«^.  XI II.  459 

fet , Veram  vulgi»  editione  reprehen-  oportet  effe  peitedum , fient  folem  vt-, 
la,  gr*cis,  Litmiique  exemplaribus  re-  demus  m genere  lucidorum  , ignem  la 
jcdis  , interpretibus  lugillatis  , fandis  genere  calidorum  . A principio  ergo 
expofitortbus  explofis  , quid  probabile  Chrifti  voluntas  perfede  amabat  Delira 
fore  putamus?  Ecckfia  certe  melius  ex  gratia  perfeda,  Se  perfede  cogno- 
intellexit  verba  lUa  , Et  vidimus  glo-  fcebat  ex  perfeda  veritate . Jam  felici- 
riam  e;us , gloriam  quafi  unigeniti  a Pa-  tas  anim*  m gerfedis  Dei  & amore  , 
tre , per  parentnefim  fuifle  interjeda  : & cognitione  Im  elf . Felix  itaque  erat 
cum  ait , Verbum  caro  fidum  ell  > & ab  initio  Chrifti  anima , ideoque  vide- 
habitavit  in  nobis  , cujus  gloriam  vi-  bat  Deum . 

ciimus  quafi  unigeniti  a Patre,  plenum  Praterea,  illud  quod  eft  in  poten- 
grati* , & ventatis  . tii  , reducitur  in  acfam  per  id  , quod 

Tertium  pro  illa  concluGone  tefti-  ell  in  adu  : oportet  enim  elle  luci- 
roonium  mox  in  eodem  Euangelio  fe-  dum , per  quod  illurtrantar  alia . Cum 
quitur  : Et  de  plenitudine  ejus  nos  o-  ergo  per  Chrillum  gratiam , veritatem , 
mnes  accepimus,  quia  gratia,  & veri-  glorum  exteri  elfent  habituri  , iple 
tas  per  Jeium  Chrillum  fadaeft.  profedo  fimul  atque  exteros  illum  ad 

iencentia  fuperiori  connexa  , nili  cxci  finem  movere  coepit , & gratiam  ha- 
iiimus,  apertilfime  oftendic,  verba  ea  , bu.t,  & veritatem  , Sc  gloriam  . Eam 
Plenum  gratix  & veriutis  , ad  Chri-  vero  motionem  ab  mitio  nimirum  iii- 
lium  elfe  referenda.  Sed  hac  re  milia  , choavit . 

id,  quod  inftai,  agamus.  Accepit  igi-  £a  demum,  qux  a primis ciufis  mo- 
tur  Chnftus  gratiam,  Severitatem,  ut  .ventur  in  finem  , quadam  folent  tem- 
ex  eo  gratia  in  omnes , & verius  cma-  poris  fiicceffione  perfici : at  caulx  ipfx 
narent . Habuit  itaque  maximam  , & moventes  a principio  Ihtim  fuam , lar- 
pcrfedilfimam  sratiam  , a?  veritatem  . giente,  providenieque  natura  , perfe- 
Quia  enim  fol  lucem  babujt  , ut  inde  ctionem  nobent.  ut  ignis  cum  fublUn- 
omnu  lumen  acciperent , habuit  nimi-  t a calorem  accepit,  aqua  paubtim  fit 
rum  maximam , &perfediirimam  lucem . caLoa  . Ccelelha  quoque  corpora  mox 
Quare  ficut  perfediflima  lux  omnes  lu-  omnino  fuas  virtutes  accepere  , quibus 
cis  eftedus  edere  poteft  , pertcdiilima-  in  tempore  res  ttrreftres  , inferiorei- 
que  jullitia  omnes  elfedus  julfitix  i fic  que  perficerent  . Deus  ergo , qui  ptr 
Chrilli  gratia,  & ventas  omnes  habe-  Chriifi humanitatem 8e gratiam , & glo- 
bant gratix , & veritatis  elfedus . Un-  riara  erat  omnibus  communicaturus  , 
4-  rv  * de  Dionyfius  ait , folem  , quia  univer-  eas  licet  res  exteris  in  tempore  lar- 
^.v.  Htm.  fjjjj  cauli  generationis  eft  , ad  ea  o-  giatur , at  Chrilti  animx  ab  initio  fta- 
rania  fua  virtute  fe  extendere,  qux  lub  tim  contulit.  Nam  cur  non  corpori  glo- 
generationem  cadunt . At  eficdus  prx-  riam  ab  initio  daret , caufx  liint  in 
cipuus  gratix  , & veritatis  confumma-  promptu  expeditx . 
tx  eft  videre  Deum.  . Quartum  pro  illa  ctmclufione  tefti- 

Prxterea  , lalus  humanx  naturae  finii  nionium  e veiligio  fubditur:  Deum  ne- 
fuit  humanitatis  aftiimptx  . Per  hanc  tno  vidit  unquam  : Unigenitus , qui  eft 
enim  , ranquam  per  inlfrumentum , ope-  in  finu  Patris , ipie  enarravit  . ubi  in 
ratus  eft  Deus  ialutem  in  medio  ter-  homine  pilcatore  videre  licet  & re- 
H.ir.  t,  rx  . Unde  & Chrilfum  Apoftolus  feri-  rum  contextum  admirabilem,  &,compv 
bit  multos  filios  in  gloriam  adduxitfe  fitionem  dilciplinx  mere JibJem . Qgod 
iuftorem  falutis  eorum.  Et  alio  loco  , ut  perlpicias  ledor  , quxlb  , U ligen- 
MilitDeus  filium  fuum,  inquit,  ut  ad-  ter  attende.  Nullum  porro  fidei  nego- 
optionem  filiorum  reciperemus  , In-  tium  rite  tranfigttur  , fi  omnes  teites 
ftrumenti  vero  dilpofitio  , Si  qualitas  auriti  fint,  ocuUtus  nullus.  Quin  , ut 
prxcipue  quidem  ^nlatur  ex  fine . Sa-  Augultinus  ait , auiitis  creUiinus  , quia 
Ius  autem  animx  intelltdu  lano  confiat , audierunt  a fide  digms  , qui  oculis 
& voluntate  lana . At  voluntas  per  gra-  fuis  rem  fe  vidufe  teftilicarenuir . Cura 
tiam fanatur,  inteUedus  per  veriutem.  ergo  Moyfes,  & Joannes  Baptifia  pri- 
Perfedam  igitur  oportuit  habuiife  Si  mus,  & poliremus  e lege  antiqua,  at- 
gratiam , & veritatem  eum , per  quem  que  adeo  Propheix  omnes  , e nova  i- 
exterts  omnibus  falus  futura  erat , 0-  tera  lege  Apofioli  Chrilli  tefies  fiis- 
mmfque  omnino  & gratia,  & verius  . rintex  auditu univerfi  , oportuit,  unum 
Quia  principium  in  unoquoque  genere  pfle  pro  omnibus,  qui  ex  vifu  teftimo- 

£ e 4 nium 


440  Df  1 acorum  uju  in  Stohjt.  Difp, 

nium daret.  Tcftis autem ejufmoiii,  qui  auamvis  in  terra  f*pe  fint.  Ante  Chri-'*^'** 
non  pro  mille  dico  eflet  , fed  pro  mil-  Itum  ergo  licut  nemo  viderat  Deum  , 
k millibus , efle  non  poterat , nifi  & ita  nemo  in  caelum  alcenderac  . Ut  au- 

joAus  eflet , ne  1'cilicet  vellet  fallere  , tem  quafi  manu  tangeres , fermonem  de 

& lapiens  etiam  , ne  ipfe  utique  bile-  Chrillo  fecundum  naturam  humanam 
retur  . Quocirca  necefle  fuit  plenum  fleri , appoflte  fubjundhim  eft  , Filius 
fuifle  gratia,  8e  veriute,  ne  quicqiiom  hominis,  quiell  in  c^lo.  In  quam  fen- 
in  optimo  , & abfolutiflimo  telle  defi-  tentiam  Patri  ipfe  poltea  locutus  eft  *7* 

deraremus.  Etenim  quia  gratia  plenus  , Volo,  Pater,  ut  ubi  fum  ego,  8f  iUi 
juftiflimus  erat  , quia  plenus  veritate , flnt  mecum , ut  videant  claritatem  ine- 
veraciflimus.  am  , quam  dedifti  mihi.  Nec  B^ifta/M».  i. 

Quia  igitur  plenitudo  teftiflcationis  , hanc  Chrifti  in  teftiflcando  perfedlio- 
& abloluta  omriir.o  perfedtio  ex  vilu  nem  tacuit,  imo  in  hac  quoque  re  fu- 
eft,  ideoque  cx  auditu  teftis  plenus  ve-  um  a Chrifti  teftimonio  excelli  profel-^,^,;  „r- 
riute  non  eft  , cum  feriptura  de  Joan-  Ius  eft,  inquiens:  Quod  vidit , & audi-  a/ft»- 

nc  dixiflet  ; Non  erat  lUe  lux  , led  ut  vit , hoc  teftatur.  « 

tcftimonium  perhiberet  de  luce  : de  Nec  vero  infcius  fum , veteres  Theo- 
Chrifto  vero  , Erat  lux  vera  , &c.  8e  logos  haec  fere  loca  ad  Chrifti  divini- 
de  Moyfe  , Lex  per  Moyfera  data  eft  : tatem  retulifle , fecundum  auam  Chri-  juxu  ivm*- 
illa  etiam  illico  nexuit  : De  pknitiidi-  ftus  & videbat  Deum , & uDique  erat . »« 
ne  ejus  omnes  , Moyfes  ,'  Toanaes  , Sed  ea  xtate  bellum  erat  illis  cum  A- 
Prophet»  , Apoftoli,  prorfufque  teftes  rianis,  & Eunomianis  acerrimum  , ob']'|^,. 
in  univerfum  omnes  accepimus  . Quia  idque  omnibus  teftimonits , quibus  pot- j, 

Sc  lux  erat,  & plenus  gratia,  & veri-  eram  , Chrifti  Deitatem  aflerdsaat  , 
ute  erat,  & gratia,  & venus  per  eum  pr*lertim  cum  res  erat  in  promptu,  & 
fadla  erat,  & denique  teftis  ex  vifuerat.  lacillima,  quemadmodum  ferme  in  pre- 
Deum  quippe  nemo  vidit  unquam,  nec  feriptis  locis.  Nam  iHud,  Nemo  alccii- 
Moyles , nec  Joannes , nec  Prophetat  , dit  in  c;Ium , nifi  filius  hominis  , qut 
nec  Apoftoli , nec  Euangcliftz  : unige-  eft  in  celo  , quo  pai^  vere  , ac  pro- 
nitus , qui  eft  in  finu  Patris , qui  vidit  prie  in  divinitatem  quadrare  jxiflit , non 
arcana  , iple  enarravit  . Ne  vero  hoc  latis  incelligo . Non  enim  filius  homi- 
ad  diviniutem  Filii , non  etiam  ad  huma-  nis , quia  Deus  erat,  tunc  in  cflum  s- 
nitatcm  refeianir  , tum  ratio  prohibet  , fcenderat  , ftd  quia  homo  . Quomodo 
tum  auAoritas  . Ratio  illa  eft  , quod  autem  in  c^lum  afcendtflet , nin  lecun- 
Chriftus  teftis  veriutis  erat  a Patre  de-  dum  animam,  vix  explicari  queat.  Co- 
ftinacus,  non  foluin  quia  Deus , ftdquia  gor  itaque  cum  Cajetano  hunc  Euan- 
homo  . Quare  ex  ucraque  natura  opus  gelii  locum  ad  allrucndam  anim::  <..hri- 
eracteftimomum  elle  pertcdlum.  Audio-  fti  gloriam  urgere, 
litas  ejufdem  Chrifti  eft,  qui  hanc  rem  Quintum  teftimonium  , quo  Divus 
poftea  maiiifcftins  expofuit , inquiens  : Thomis  utitur , extat  ejufdem  Euange- 

Amcn , amen  dico  tibi  , quia  quod  fci-  lii  capite  odavo  . Et  fl  ego  teftimo- 
mus,  loquimur,  & quod  vidimus,  te-  nium  perhibeo  de  me  ip:'o,  verum  elt 
liamur , &c.  Et  protinus ; Nemo  alcen-  teftisnonium  meum , quia  fcio  unde  ve- 
dit  in  calum,  nifi  qui oefcendit de  c*-  ni,  & quo  vado.  Et  pofterius:  Si  lii- 
lo.  Filius  honiinu , qui  eft  in  czlo  . Quo  xero  , quia  nelco  Deum  , ero  fimilis 
loco  vere  Cajeunus  , & diligenter  ad-  vobis , mendax . Sed  fcio  eum , & fer- 
vertit , verbum,  Alccndit , non  praefen-  monem  ejus  lervo  . Quod  enim  lermo 
lis,  fed  prxierici  temporis  efle  : quz  res  fit  de  /cientia,  ut  a lide  diftinguiiur  , 
ex  Crxco  exemplari  patet.  Quod  enim  ftb  verba  videntur  oliendere  : Ero  fi- 
Joannes  apte  dixerat  , l^um  nemo  vt-  milis  vobis , mendax  . Judzi  quippe  fi- 
dit unquam  , id  nunc  aliis  verbis  Chri-  dem  habebant  eo  tempore  , quamvis 
ftus  ait.  Nemo  alccndit  io  czliim  . Tunc  cum  Chrifto  certarem.  Quod  autem 
coim  homo  fecundum  animam  in  czlo  fecundum  humanitatem  loqueretur  , il- 
efle  dicitur  , quum  videt  Deum  . QUo  lud  probat  , Scio  eum , & fermonem 
fcnfu  Latroni  diiftum  eft  : Hodie  me-  ejus  fervo. 

cum  eris  in  paradilb  . Et  angeli  in  cu-  Hoc  vero  Divi  Thomz  argumen- 
ilodiara  hominum  d.fin  ti  , quia  femptr  tum  video  refutari  pofle.  QuooTam  eft. 
videm  faciem  Patr.s,  qui  in  czbs  cil  , quzdam  fcientia  far.dorum,  quz  cuin 
Icmper  quoque  in  czlis  efie  dicuntur  , (hariutc  ccujiuidu  eft  , quamvis  evi- 

den- 


Lther  Du$dnhnut . Cap.  KW. 


441 


s.  7«u<  *•  dentum  noR  habcit  . In  hoc  Icimus  , 
ait , qiioniam  cognovimus  cum , (1  nun- 
oata  c|us  oblervamus  . Qui  dicit  fe 
no(Te  Deum  , & mandau  ejus  non  fer- 
vat , mendax  eft  . De  hac  fcitntia  fi 
quis  contendat  Chnlhim  Joannis  odla- 
vo  cap;  fcrmonem  facere  , vix  retelli 
poterit.  Qmn  dicet  forufle  quiipiam  , 
hxc  Divi  rhomz  argumenta  probare 
id  quidem  quod  deceat , non  id  t.imen  , 

. quod  oporteat . Ita  congruentia  illa  ef- 
le  , cogentia  non  item  . Sed  nos  pri- 
mum non  id  agimus,  omnia  Divi  Tho- 
mz  argumenta , ea  etiam , quz  ad  cer- 
tam Tiieologiz  conclufionem  proban- 
dam afll-runtur  , certa  elle  & ncceUa- 
ria  . Nimirum  enim  in  veteribus  quo- 
que Theologis  , in  fiiromis  Ecclefiz 
^t  i ficibus,  in  conciliis  tandem  qiir- 
dam  argumenta  invenias , quz  fuadeant 
I.  quidtm , non  cogant ; at  certis  aliis  ex- 
ploratifque  permixu , non  modo  totum 
difpuiationis  corpus  exornent  , verum 
etiam  confirment.  Probabilu  igitur  ar. 
gumenta  necefiariis  ad|un£La  , tantum 
abell  ut  reprehendenda  fint , ut  fint  et- 
iam commendanda  . Qunquam  illis  e- 
quidem  argumentis  utor  , dum  adfunt  > 
cum  ablunt , non  requiro  . Illud  hujus 
generis  videtur  eflfe  : In  iplo  fiuic  o- 
mnes  thefauri  fapientiz  & fctntiz  Dei 
abfeonditi.  Illos  autem  in  ChriAo  non 
futile  omnes  , fi  fcieniia  ei  beatorimi 
defuifiet  . Simile  eft  hoc  , Chrillum 
fuifie  caput  non  folum  hominum  , Ad 
etiam  angelorum  . Eph.  i.  Colol.  r. 
Incongruens  vero  efle,  ut  membra  ca- 
piti fcieniaa  Se  claritate  antecellerent  . 
In  hoc  denique  probabilium  genere 
*.  Ctr.  }.  forfitan  & illud  ell : Quod  fi  niiniftra- 
tio  mortis  fuit  in  "loria , ita  ut  non 
pofient  mtendere  filii  Ifrael  in  faciem 
Moyli  propter  gloriam  vultus  ejus,  quz 
evacuatur,  &c.  Et  pollerius:  Nam  nec 
glorilicatum  cA  , quod  claruit  in  hac 
. parte  propter  excellentem  gloriam  . Si 

u.un  quod  evacuatur , per  gloriam  eA  j 
mulco  magis  quod  manet , in  gloria  ell , 
dcc.  ufque  au  illud  , Nos  autem  reve- 
lata facie  &c.  Non  ergo  decebat  , ut 
primus  novi  tcAamemi  admiiiiltcr  fpi- 
ncus  atque  anirpz  gloria  careret , ex 
qua  no.i  folum  facies , fed  totum  cor- 
pus glorificaretur  ex  integro  . Maith. 
17.  Vide  Orig.  hom.  11.  in  Exod.  Hzc 
igitur  di£la  in  primrs  fint . 

Deinde  ( quz  res  certe  eA  animad- 
verfione  dignifltma  ) non  mihi  illi  pro- 
l^ri  poflUni;  qui  ca  in  Theologia  ar- 


gumenta confundunt  , quz  id  , quod 
decet  , oAeiidunt  : quau  non  interuum 
idem  etiam  oporteat  , quali  ve  indeco- 
ra omnia  paria  line , & non  fint  quz- 
dam , a quibus  8e  ratio  , & Theologia 
omnis  abhorreat. 

Sane  argumenu , quz  confirmant  cf- 
fe  quicqiiam  in  religione  noAra  con- 
gruens hi  decens  , ca  omnino  biparti- 
ta funt.  Quzdam  enim  liint  ejufmodi  , 
ut  etiam  fi  non  cxtitilfet  ea  res , quz 
probanda  fumitur  , nihil  tamen  incon- 
lentaneum  emergeret  . Ut  cum  Theo- 
logi oAcndunt , dteuifie  , ut  Deus  ad 
reparandum  humanum  genus  carnpi 
fumeret  i utque  ex  divinis  perlbnis  filius 
is  elAt , decttilfe  , czieraque  id  genus 
plurima  : Quz  decentia  fuifie  vel  ma- 
xime Theologus  probat  quidem  i fed 

auando  alia  Deus  remedia  peccato  no- 
ro paraAet , quz  innumera  fine  dubio 
potuit , nullum  rationis  iacommodum  , 
nihil  Deo  imiecorum  haberetur . Ta- 
lia vero  argumenta  nil  protedlo  in 
Theologia  demonArant,  Ad  folum  ex- 
plicant , id  quod  fide  credimus , con- 
gruenti lllmuiii  Deo  , nobifque  luiAe  . 
Altera  argumenta  liint  , quz  ita  mon- 
Arant  quicquam  coaftntancum  cAc  , 
ut  nifi  res  fic  habeat  , aliquid  femper 
emergat  , quod  nullo  modo  aut  divi- 
«z  naturz  , aut  rationi  bumanz  coii- 
fenciens  vidutur . Ut  Divam  Virgi- 
nem  intaidam  exiitilA  poA  partum  , 
feriptura  Iaera  in  Anlii  literali  nuf- 
quam  forlan  edocuit  . Id  tradit  aper- 
te , in  conceptu  8c  partu  Virginem 
cxciiiAe  . Sed  quoniam  indecens  Vir- 
gini erat  , ut  intcgriutem  i-nn  lingu- 
lari Si  miraculo  , & myfierio  conAr- 
vatam  ipla  poAea  volens  , ut  dicitur  , 
Si  prudm  labefaceret , Si  quz  przier 
naturz  ordinem  incorrupu  permanfe- 
rac  , eadem  fe  exponeret  corruptori  < 
adeo  fidelium  animis  inhzfii  perpetui 
hujus  virginitatis  firma  lententia  , ut 
etiam  II  nulla  fuillec  apoAolica  tradi- 
tio, ea  tamen  ratio  elAt  idonea  ad  la- 
ciendam fidem  lis,  qui  non  ad  con- 
tentionem informati  , fed  ad  diicipli- 
nam  funt  vel  mediocriter  iiUlituti  . 
Nec  aliter  ego  puto , 111  przfehti  quz- 
Aione  philolophandum  . Cum  enim  o- 
Aendimus  non  decere  , ut  verbum  Dei 
animam  imelle&ualem  imperA£lam  , 
fcientiaque  , ac  lapientia  vacuam  aAu- 
meret  , caiiAm  nos  obiinuifie  arbitra- 
mur . Quia  res  contraria  fcilicet  adeo 
indigna  verbi  lap.cucu  S(  providentia 

eft, 


4^2  De  Locorum  uft 

cit , uc  ne  verofimilis  tiai  quiiiem  , li 
<ie  unione  perfonili  Verbi  , & animx 
Krhtr.  4.  rcdle  lemimu$  . Confentumus  igitur  , 

1.  exteris  hcclrfi*  limitis  gratiam  per  par- 
tes dillributJio , nempe  iccimoum  men- 
luram  conationis  Chrilti  : at  Chrillo 
ipli  non  fiiilTe  datum  fpiritum  ad  men- 
luram.  Tamam  enim  gratiam  dari  con- 
gruebat , quantam  anima  capere  illa 
pollh:  tantam  , quantam  in  rebus  ei- 
le  ipia  gratiz  natura  pateretur  . quod 
»ero  de  fpiritu  gratiz  dicimus  , ic  uc 
H.i,  1.  jj  fpiritu  fapientiz  , Iciemiz , intelle- 
dufque  dicatur  , fubeft  oiimino  caula 
eadem  . Tanto  enun  melior  omnibus 
r;l  angelis  eftiilus  , quanto  differen- 
tius prx  illis  nomen  hzredicavit . Ita- 
que unitus  ell  a Deo  oleo  exulutionia 
prz  participibus  fuis  . Non  ergo  lolum 
habuit  Mrcm  cum  angeliS  felicitatem  , 
Icd  multo  etiam  majorem  . Quocirca 
ut  fruebatur  , ita  quoque  videbat  De- 
um. Quod  qui  negant , 11  non  ab  Icbo- 
la  modo  , verum  a Theologiz  veteris 
inllitutione  dclcifcunt . 

Ambrofius.  Deus  in  carne  perfeilio- 
Dr  tmiMF.  naturx  alfumpfit  humanz  , fulce- 
pit  ienfum  hommis,  &c.  PerfciUm  er- 
■ ■ go  animam aliuihplit  Verbnm,  non  im- 
perlcdam.  Et  lib.  7.  epift.  47* 
iixum  : Accepit  plemtucinem  naturx  & 
perteitionis  humanx  : licut  Deo  nihil 
cccrat , ita  nec  hominis  conlutnmatio- 
ni  , iit  elict  perfeitus  in  utraque  for- 
ma.  Unce  & David  dicit  , Speciolus 
iorma,  &c.  ... 

Augultinus  in  lib.  de  Trin.  Mox  ut 
Verbum  venit  in  uterum  » factum  ell 
perfeitus  hocno  . Et  fuper  Exod.  Non 
hidsuit  otnisino  Chrillus  juxta  animx 
meritum  , quo  poflet  proficere  . Et  il- 
lum verf.  I'iaL64.  Beatus,  quem  elegu 
fli,  & allumplilti,  de  uniu  humamtate 
interpretatur . 

Remigius  in  illud  , Et  ecce  apem 
funt  ei  coeli:  Sed  numquid  tunc  primo 
aperti  funt  ei  coeli  , etiam  lecuncum 
iiumaiiam  naturam  > lides  enim  Eccle- 
lix  tenet , quod  non  minus  ajierti  lunt 
ei  coeli  ante  , quam  poft . 

Grxeus,  quetn  refert  fipifriine  Div. 
Thomas  in  catena  , quamvis  hoc  loco 
vitioia  fit  leitio  , & tribuatur  Grego- 
rio  Nazianxeno.  Dicitur  , ait  , fecun- 
dum humanitatem  proficere  , non  quod 
ipla  lufcipiat  augmentum  , qux  ab  ini- 
tio fuerit  perfeda,  fed  ex  eo  , quod 
paolatim  manifellabacur . 

M.  }.  Damafeenus  . Qui  proficere  dicunt 


1 i»  Stholafi.  Dijp. 

Chrillum  gratu  , non  veneramur  unio- 
nem, qux  ell  fecundum  hypollafim. 

Theophyladus.  Divina  erant  , quas 
dicebantur  & agebantur  a puero  , non 
quali  duodecim  annorum , quali 
pierfedi  viri . Euangelilla  vero  inter- 
pretatur , quid  fit  proficere  illum  la- 
pientia. Subdit  enim,  & llatura.  Pro- 
fedum  enim  zutis  , iapientix  dicit 
protedum . 

Hieronymus  in  Eliu  7.  ca.  Licet  mul-  uahi: 
ta  poli  fecula  de  eo  Euangelilla  telle-  Vt  fiM  ril 
tur , Puer  autem  proficiebat  , &c.  & fnitre 
Iwc  dicatur , ut  veritas  humani  corporis  • i"'- 
approbetur ; tamen  adhuc  pannis  invn. 
lutus  habebit  boni  malique  judicium  , 
ut  per  hxc  verba  nofcamus  , infzntiam 
humant  corporis  divinx  non  prx^di-  ^ 
caffe  iapientix.  Et  in  Hier.  ji.  c.  fux- 
ta  incremenu  quidem  ztatis  proficere  v.t  ti.ntF. 
videbitur  lapientia  , fed  perfcClus  vir  «■< , &<■. 
in  utero  ff mineo  continebitur. 

Leo.  Deitas  afUimptim  naturam  bea- 
tificans  , ut  glorificata  in  glorificante  *' 

piermaneat . Loquebatur  autem  de  in-^ 
carnatione . Et  alio  item  loco  Cyrillum 
ciut  in  hxc  verba  : Alfumpric  verbum 
humaniutis  naturam  in  fua  ratione  per- 
iedam . Et  Cyrillus  ipfe  in  Joan.  lib.  i. 
cap.  17.  Vidimus,  inquit , gloriam Chri- 
lli  adeo  fubUmiorem  creaturarum  glo- 
ria , uc  mentis  quifque  compos  nulli 
abi , quam  unigenito  Dei  lilio  illam 
convenire  fateretur  . Plenus  enim  erat 
veritate , & gratu  . Non  enim  menfu- 
ra  fibi  datur  , uc  exteris,  fed  uc  in 
perfedo  perfetta  inell  . S;d  fi  plena 
ell , inquies , gloria  ejus  gratix  & ve- 
ntatis , quomodo  lapientia  & gratia 
protecilfe  apud  Lucam  fcribicur  i aut 
quid  accedere  pocell  ad  plenum  l Illo- 
rum pocuis  de  Jefu  opimo,  quam  it- 
luis  ^rfeda  creicebat  gratia,  ut  ma- 
gis in  dies  cognolcemes  , magis  illam 
procedere  , ac  gratu  crelcere  arbitra- 
rentur. Vide  ecum  cap.  10.  in  illud  , 

De  plenitudine  ejus  omnes  accepimus . 

Mulca  luiic  eju^odi  veterum  celli- 
moQia  , qux  nos  gratia  brevitatis  o- 
muumus  , cum  hxc  etiam,  qux  reci- 
uvimus  , fine  iilla  aut  expofiiione  auc 
argumentatione  prxllrinxerimus . Nunc 
argumenta  concrarix  parcis  breviter 
quoque  referemus  . Non  enim  hoc  loco 
volumus  , nifi  per  quafdam  fummas  & 
figna  dau  rudiores  admonere  , uc  in 
fimilibus  qtixllionibus  , qux  non  funt 
Theologorum  ufu  contritx  , fe  diligen- 
tius exerceant  : Invenient  quippe  lem- 


Diyi  . ■ ■ f 


Lihtr  Duodecitm/,  Ca^.  XIU.  443 

per,  fi  quxfierinc  . Atque  tn  prxfenti  Patribus  fuit  , ut  ea  de  Filio  juxta  hii- 
eiiam  quxfiione  non  dubito  eum  longe  manam  nituram  interpretando  , fatis 
plura  inventurum , cui  8e  uberior  leAio , fe  putarint  adverfariis  refpondifTe  . Ac 
& major  eruditio  fiicrit.  re  vera  in  ea  pugna  , quam  cum  Ario 

ReTpon-  Primum  autem  argumentum  nihil  dif-  gerebamus , lac  illud  erat  , ut  in  hac 
id  I.  ficile  efi  , fi  intelligamus  , jufiitiam  i-  parte  idtus  ejus  coiiatufque  omnes  e- 
U ffrntiT-f  bi  8e  fidem  pro  jullis  Se  fidelibus  u-  luderentur  . Sed  nobis  opus  efi  univer- 
/fc/.  £flt.  furpari  , cujus  rei  non  modo  Hierony-  ft»  errores  evincere  , & Chrifti  etiam 
mus  auAor  eit  , fed  LXX.  etiam  In-  animam  ab  omni  ignoratione  vendica- 
terpretes  . Vide  Div.  Thom.  3.  p.  q.  7.  re  , qu*  de  ejus  dignitate  auicquam 
art.  j.  detrahere  videatur  . Ambronus  por- 

Itefp-ad».  Ad  fecundum  facilior  adhuc  refbon-  ro  libro  quinto  de  fide  cap.  8.  non  au- 
fio  eft  . Dicitur  enim  Deus  fpes  Chri-  det  aflerere  , tametfi  cum  Ario  difpa- 
fii , quia  in  Deo  erat  fiducia  ejus , non  tabat  , Chrifium  lecundum  humamta- 
in  hoinine  . Item  quia  multa  etiam  a tem  aut  in  fapientia  profecifie,  aut  quic- 
Deo  fperabat  , quimvis  non  fperarec  quam  penitus  ignorafie  , fi  h*c  voca- 
gloriam  animx,  quam  jam  habebat.  D.  bula  proprie  capiamus.  Contrariam  ve- 
Thom.j.p.q.  7.3.4.  ro  fententiam  nonnullos  ait  tenuilTe  i 

Refp.tdt.  Ad  tertium  vide  S.  Thomam  3,  par.  fed  qui  fuerint  , inquit  , intimidiotes  , 
4.15.3.7.  quam  ego  fum  . Divus  fane  Thomaa 

Refp.sd4.  Ad  quartum  vide  S.  Thomam  5.  par.  non  duoitat  vel  ejufdem  Ambrofii  au- 
Quxft.  7.  artic.  ii.  Ubi  etiam  refpon-  ftoritate  confirmare,  Chriftum  non  fe- 
det  illi  euangelii  tefiimonio  . Ac  nos  eundum  fcientiam  aut  beatam  aut  in- 
etiaan  paulo  ante  veteres  referebamus  fuiiun  , fed  fecundum  aliam  acquifitam 
non  paucos,  qui  nullo  modo  admitte-  feu  experimentalem  quippiam  aliquan- 
rent , aut  gratiam  , aut  fapientiam  Chri-  do  ignoralfe  , quod  poltea  didicerit  . 
fii  potuiffe  in  feiplam  aliquando  pro-  Didicit  enim  ex  lis  , qux  paffus  eft  • 
ficere  } adeo  plenus  ab  initio  & gra-  Itaque  fi  de  fcientia  hac  experimen- 
tia  Se  fapientia  fuit  . Sed  qui  in  horni-  tali  fermo  fit  , Pater  demonftrabat  Fi- 

niim  exitlimacione  crefeit  , tametfi  i-  lio  ea  , qux  faciebat  per  illum  roira- 

dem  ipfi  omnino  perfeveret  , eum  di-  bilia  j majora  tempore  futuro  demon- 

X.  PArtU.  IS.  cit  Scriptura  crefeere  . Proficiebat  Da-  ftratunis , quoniam  majora  fadfurus . 

• • vid  valens  & crefeens  . Item,  Crevit  Secundum  hanc  fcientiam  item  diem 

I.  Pdrti.it.  jofaphat  , & magnificatus  eft  ufque  in  judicii  nefeivit  , antequam  eflet  : nam 

J*^  S'  iublime  . Item  , illum  oportet  crefee-  tunc  experietur  , cum  judicium  fiet  . 

re  , me  autem  minui  . Quia  vero  fx-  Probabiliter  didla  fint  hxc  , non  nesa- 

pe  quod  hominibus  altum  eft  , abomi-  mus  i verum  nihil  necefle  eft  in  has 

natio  eft  ante  Deum  , ne  exiftimares  nos  ancuftias  conjicere  , ouippe  cum 
oftentationem  efle  prxftigiofam  & pha-  fit  alia  norum  locorum  intelligentia  fa- 

rifaicam , Talis  , inquit  , erat  Deo  in-  nior  . Ac  de  priore  quidem  tefiimonio 

tus  , qualem  fe  homini  exhibebat  fo-  fic  fentio  . Reprehenlus  fuerat  a Tu- 
ris , nec  hominibus  probabatur  folum  , dxis  Chriftus  , & quod  fabbatum  fol- 

fed  etiam  Deo  . Voluit  enim  Euange-  veret , & quod  fe  xqualem  faceret  Deo  . 

lifta  illud  forfitan  commemorare,  quod  Refpondet  ergo  fimul  utrique calumni x 

J.  Jtrf.  2.  Samuele  feriptum  eft  : Puer  autem  in  hxc  verba  : Non  potell  filius  a fe 

Samuel  proficiebat  , atque  crefccbat  , facere  quicquam , nifi  quod  viderit  pa- 
j & placecat  tam  Eteo  , quam  homini-  trem  facientem  . Ubi  primum  fic  po- 
*’bus.  At  D.  Thomas  docet  , Chriftum  tentix  xqualitatem  agnofeit  , ut  nihil 
crevifle  in  effiidtibus  & operibus  gra-  fibi  arrogare  videatur  . Agnofeit  enim 
tix  & fapientix  : quia  in  dies  perfe-  Patris  etiam  audloritatem  , cui  acce- 
dfiora  opera  faciebat  . Quod  autem  in  pta  refert  quxcunqne  facit . Non  pot- 
effcdlu  crefeit  , hoc  crelcere  quando-  eft,  ait , Filius  a fe  facere  quicquam  . 
que  oiatur  . Ut  ibi , Verbum  Dei  cre-  Deinde  ita  arguentes  redarguit  : Cur 
Icebat  ; & ntrfum  , Fort. ter  crefeebat  me , o Judxi  , reprehenditis  ? Eadem 
Verbum  Dei.  certe  ratione  & Patrem  meum  repre- 

Refp.ids.  In  quinto  argumento  duo  teftimonia  henditis  . Quoniam  non  ex  meo  capi- 
referuntur  , quibus  Ariani  Filii  fapien-  te,  ut  dicitur,  qux  facio  , eaegocon- 
tiam , atque  adeo  divitiitatem  impu®na-  fingo  i nec  afle&u  Se  libidine  opera  e- 
re  funt  loliti . Qux  caiifa  quibufdam  do  , fcd  a Patre  accepi  id  , quod  fa- 
cio. 


De  Locefuni  afu  in  Scholafi.  Difp. 


444 

c o . Non  poteft  , &c.  Non  autem  fo- 
innio  accipio , aut  opinione  aliqua  com- 
mentitia , fcd  vifu  certiflimo  atque  cla- 
ri flimo  cerno  & comprehendo  operan- 
tem Patrem  , Se  quxeunque  ille  facit, 
hxc  ipla  eadem  ego  non  claufis  ocu- 
lis , fed  videns  fimilitet  facio  . Si  ergo 
me  carpitis  , qiiaA  opera  illicita  faciam 
iii  fabbato  i lacio  autem  eadem . qux 
Pater  meus  , eodemque  modo  facio  ; 
coarguite,  15  ita  lubet  , Deum  ipfum  , 
quem  ego  operum  omnium  meorum  au- 
«orem  & principium  habeo  . Ut  au- 
tem pro^t  fe  videre  Patrem  facien- 
tem opera  , fubdtt  : Pater  enim  diligit 
Filium  : ideoque  nihil  illum  celat  , led 
inconfpedlueius,  ipfoque  adeo  cernen- 
te omnia  facit.  Nec  folum  gux  ante- 
hac fecit  , ea  coram  Filio  fecit  , fed  & 
majora  , qux  faChirus  eft  , in  confpe- 
dlu  F.lii  , Filioque  proinde  fpedlante  , 
limulque  faciente  faciet  . Quibus  ver- 
bis non  negat  Filium  intelhcere  res 
prius  omnino  , quam  Aant , fed  numaiio 
more  loquitar,  &fenollris  fcruionibn*. 
accommodat  . Tunc  enim  res  ollendc- 
fc  dicimur , cum  ita  prxfentes  funt , ut 
uoii  ad  intellcdfum , fed  quafi  digito  ad 
lenfum  demonlfrimus  . Qux  cll  nobis 
rei  certitudo  maxima  . Nec  obllat  , 
quod  verbo  futuri  utitur  , Dcmonftra- 
bit,  in  his  , qux  xterno  Deo  prxfen- 
tia  funt  . Sic  enim  folet  feriptura  no- 
l)is , noilroque  tempori  res  xternas  at- 
temperare . Pater  liquidcm  Verbum  & 
genuit , & gignit  , & femper  gignet  . 
Quanquam  qui  fubjungit  , Ut  vos  mi- 
remini , is  de  dcmonUratione  quadam 
futura  videtur  loqui  , qux  exteris  et- 
iam pateat  . Quare  ex  noc  loco  nihil 
contra  gloriam  animx  Chrilli  haberi 
poteft . 

Pollerius  quoque  tellimonium  nihil 
contra  nos  facit  . Primum  , quia  Hie- 
ronymus , AmbroAufque  negant  , illa 
verM , Neque  F.lius , nili  in  paucis  qui- 
bufdam  Grxeis  exemplaribus  haberi  . 
Quin  AmbroAus  contendit  . ea  ab  hx- 
reticis  elTe  interpoAta.  Eadem  quippe 
ledtio  Matthxi,  & Marci  erat.  Mattiixi 
vero  Euangelium  Ariani  corruperant  , 
•ildem  quoque  verbis  adjediis  , qux 
modo  nec  latina  nec  Grxea  exempla- 
ria habent  . Deinde  etiam  A iu  fuilfet 
ab  Euangclillis  feriptum  , in  eo  fcnfu 
Filius  ncicire  dicitur  , quia  feire  le  dif- 
Amulat  , nec  vult  aliis  revelare  . Pater 
Aauidem  fcit , quia  Filio  manifeftat  : 
FJius  oefeit , qua  occulut , oec  alios 


feire  facit.  Quod  autem  Verbiim,  Scfr 
re , in  hunc  modum  aliquando  accipia- 
tur , & iilu  vulgi  contrito  liquet  , & >>• 

Ambrolius  probat  ex  illo  : Defcendam 
& videbo , utrum  clamorem  opere  com- 
pleverint : an  non  cit  ita  , ut  1'ciam  . ,,, 

Simile  eA  illud : Deus  de  ccrlo  profpe-  ijr. 
xit  fuper  Alios  hominum  , ut  videat  A «•'«r  . « 
eft  intcliigens  , &c.  Et  ubi  nos  Iule- 
mus  , Tenut  vos  Dominus  Deus  ve- **' 
lier , ut  palam  Aat,  an  diligatis  eum,  Mtn. 
editio  LXX.  habebat.  Ut  fcut , an  di-  >a.r»i  «a 
ligatis  cum  . Sed  de  hac  rc  vide  Am-  • '** 
broAum , Hieronymum  , Auguftinum  , 
ac  Patres  exteros  . In  his  enim  , 
pervulgata  funt  , longus  ego  elle  nec 
debeo,  nec  volo.  /•««.•»»»•<- 

Ad  lextum  relpondet  egregie  Divus 
Thom.  5.  part.  q^.  19.  ar.  j.  viue  illum  . 

Primum  vero  teftimonium,  quo  illa  ra-  Jfffltm  jin» 


men  longxviim,  &c.  & ftatim:  Proeo».-  /1^.»  ». 
quod  laboravit  anima  ejus , videbit , Sc  fi  ‘•*- 
uT^bitur  . Secundum  tellimonium  D.  '"-.M 
Thomas  Ac  interpretatur  , ut  dicat 
Chriftum  meruifle  manifeftat lonem  un- f,rmtm  «. 
dlionis  quidem  , juxta  illud.  Propter/: 

Quod  Deus  exaluvit illum,  &c.fedun--^p'"»“ 
«lonem  iplam  non  meruille  : In  feri- 
ptura  autem  tunc  rem  aliquam  Aeri  w/rirV  /rw. 
aliquando  dici  , cum  innoteicit , Data  rrw«  exit, 
eft  mihi  omnis  poteftas  , &c.  Quia  er- 
go Chriftus  dilexit  juftitiam , &c.  ideo 
exaltavit  eum  Deus  in  regem  darmo- 
num,  hominum,  & aMelorumj  unge- 
re enim  cll  regem  coalfituere. 

Refpondet  item , idque  melius , hunc  n ,r„  .4  £. 
fenfum  eff:  , ut  virga  dire^ioms  elTet  ^ ‘P'  “ 
virga  regni  tui , ut  diligeres  juftitiam  , 

&c.  propterea,  id  eft,  ut  hxc  egregie 
faceres  , unxit  te  Deus  oleo  , &c.  Il- 
lud eft  Amile  : Homo  ridet  , Aet,  dif- 
currtt , propterea  intelledlum  habet , Sc 
animam  rationalem  . Non  enim  necef- 
fe  eft , ea  qux  antecedunt , caufam  ef- 
fe  eorum , qux  fequuntur . Ut  ibi : Pro- 
pterea &fapientia  Dei  dixit,  &c.  Luc. 

11.  Nec  A diceretur  exprelfe  : Unxic 
te  Deiw  oleo  Ixtitix  , quoniam  dilexi- 
lli  juftitiam , &c.  quicquam  contra  nos 
faceret  . Nam  more  feripturx  At  , ut 
interdum  eSeilus  loco  caulix  ponatur  , 

Ut  ibi  : Ego  clanuvi  , quoniam  exau- 
dillimeDeus.  **‘ 

Tertio  demum  refpondere  poAiimus  , 
afliones  Chrilli  non  futlfe  meritorias 
caufas  un&ionis  , led  quaA  materiales 


Uher  'DuocUcijtuu . Cap.  Xllt.  445 

& difpofimas.  Docet  enim  Divus  Tho-  mercedern  Chriili  KaiiS  vocat  fidelium 
mas  tertia  parte  , quxilione  trigefinu-  populum.  Potlula  a me,  inquit,  dcda- 
quaru  , articulo  tertio  , iandlihcatam  bo  tibi  ^ntes  hereditatem  tuam  . Un- 
nuiTe  Chriftum  per  proprium  aftum  . de  evefiigio  1'ubdit : £t  vocabunt  eos 
Quemadmodum  ergo  vere  dicimus  , Mpulus  landua  , redempti  a Domino  . 
maceriam  lijgni  fuifle  calore  difpofitam,  Jullinus  vero  martyr  in  dialogo  cum 
propterea  tuifle  ignium  : Hominem  Tryphone  aliter  leeit , 8c  imerpreutur 
Mille  contritum  , propterea  ci  grati-  hunc  locum.  En  tioi,  inquit,  lervator 
am  juiiificationis  efle  conatam  : lic  di-  adeft  , qui  mercedern  fuam  reddit  , o- 
c;re  Propheu  potuit , Chriftum  wti-  rafque  luum  ante  (e  . Vere  enim  Chri- 
mos  adus  in  primo  mftanti  habuiiie  , Rus  id  quod  meruit  , hoc  eft  , merce- 
propterea  fiiiUe  oleo  ^iritus  fandi  dem  opens  fiii , nobis  reddidit . At  Hie- 
jKT^dum  . Nec  opus  elt  , ut  vox  il-  ronyraus  plane  imerpreutur  , hoc  t^o 
u,  Propterea,  cautam  effidentem  ,aut  dici  , quia  Salvator  ipfe  judex  fit  om- 
meritoruim  denotet  , led  latis  erit  , fi  niure  , ut  reddat  unicuique  fecundum 
fiteanfa  , quae  dilponat  fubjcdum , quafi  opera  fua  , juftis  praemia  , peccatoribus 
materialis.  x ter  na  fitpplicia. 

De  tertio  vero  leftimonio  fic  haix-  De  fexto  teftimonio  denique  nil  ali- 
to . Divus  Thomas  exifttmat , in  eo  ud in praeieatta  dico,  nifi  gloriam  Chri- 
Pfahno  de  refurredionis  xtema  viu  fii  ante  paSlonem  nondum  fuiflfe  con- 
agi  non  folumin  ChriRo,  fod  in  tnem-  fnmnutam:  fed  quiikuid  ei  propter  bos  , 
bris.  Nam  illa  omnium  capitis,  Semem-  & propter  noftram  lalutem  ad  abiblu- 
brorum  refurredio  , vit^ue  plena  de-  um  hominis glorificatioaem defuit,  hoc 
liCiisihiduspaflKmisChrilti  fuit.  Qui  , non  dubium  cR  per  paffionem  fuim 
nt  Paulus  ait  , conrefufcitavit  nes  , & ChriRum  meruifie  . Sane  vero  non  eo- 
confedere  fecit  in  ccelcRibus , tunc  fci-  dem  modo?  omnia  xdificia  confammau- 
licct , cum  iple  exciutus  , fcdit  a dex-  tur  : quibufdam  enim  vel  parietes  de- 
tris  Dei . Si  ergo  ChnRns  tn  hoc  k>-  inm  , aliis  non  deeft  nifi  tedum  . Nos 
co  non  in  perfona  fiia  modo  , fed  ia  kaque  coniummamur  accepu  non  ib- 
membrorum  perlbna  loquitur , nihtl  eR  Ium  gloria  cerpoiis  , verum  etiam  a- 
dtfiicile  tntelledu  . C^od  fi  Saulo  di-  nimx  , quoniam  utriufque  partis  ^oria 
cebat ; Cur  me  perfequeris  > quia  mera-  deerat  ; ac  ChriRo  nou  nifi  .aherius 
f.  bra  iplliu  paulus  imedabatur  ; dice-  duntaxat : quare  per  illius  adjundio- 
re  ouoque  potuit  Patri : Adimplebis  nem  oontummacus  eR. 
if.  (ne  Jxtitia  oim  vultu  tuo  . Q^iam  Ad  poRremnm  arguroemura  D.  Tho-  ■ j/_o- 
gloru  noRra  gloria  ChriRi  efl  , nou  mas  rtfpomkc  de  paRtonibus  anhnx  ar- 
minus  , quam  ign^inia,  laborque  no-  eiculo  dectmo ad  nonum , contraria  ima 
Rer  Chnfli  onuiine  cR  . Mox  etiam  pofle  elle  ia  eodem  per  ie  quidem  , Rd 
non  video  ^idem  , cur  non  proprie  oene  per  aeddens : Ut  cum  quis  in  na- 
de  ChriRo  i^o  accipiamus , quod  mR  vi  deambulans  fertur  in  «ontrarium  e- 
refurrediooem  adimpletus  Ixcitia  rue-  w , ad  quod  navis  movetur.  Iu,  inqnit, 
nc  amt  vultu  Dei . Ante  eram  & cor-  m fiipenori  racioue  animx  ChriRi  erat 
pus  vacuum  erat  ea  voluptate  , qux  a gaudnim  per  ie  , quia  per  adum  pro- 
vifione  Dei  ia  corpus  emanat  , & ani-  priume  dolor  autem  per  accidens,  quia 
ma  non  undiqtie  plena  erat  laetitia  : per  corporis  palGonem  . Deinde  re- 
quin  appetitus  fenntivus  totus  triRi-  ijaondct,  quod  gauduimillud,  & dolor 
tix  , angorique  peuebat . PoR  paRtonera  non  erant  conturia  , cmia  nonerant  de 
ergo  implevit  eum  Initia  Deus  cura  eodem.  Verum  rtfp^um  Alud  {«ius 
vultu  liio.  Quoniam  ctil  prius  Dei  vul-  refeHi  poteR  . Quoniam  locales  motus 
tum  elate  , plencque  videbat  , non  la-  R in  eodem  contrarii  aliquando  fiint  , 
uicn  afliedas  , appecicufque  omnis  ple-  nihil  mirum  eR,  qutpK  cum  tota  fie- 
ne  , perRdeque  gaudebat  . Qua  de  re  re  eorum  fubRainca,  & ratio  exceraiu 
M refutatione  pottremiargurneiici  non-  quidam  refpedus  fit . Ita  Pater  & Filius 
nihil  adjiciemus  , quod  nt  aninudver-  rriaciones  cwitranas  prx  ie  ferunt , Sc 
Sone  digniflimum  . in  ordine  ad  diverfos  terminos  ^ in 

Quartum  infnper  teftimontum  faci-  eodem  vere  poflunt : At  m formis  , 8e 
Icm  intclligentiam  habet  ; nam  & feri-  quadicarlbus  abfolutis  id  fieri  nequit  , 
ptum  a poeta  eR  , Priami  faciem  di-  ut  five  per  ft  , five  per  accideus  duo  . 
•nam  hiufe  infrio  . lo  quinto  autem  cantraria  io  eodem  {ubjedo  fiat . Pu- 
gas 


446  De  Lomum  nfit  i»  Schoh^.  Difp.  ' 

fnai  enim  cum  natura  rerum,  ut  aqua  Thornas  j.  p.  qu.  18.  an.<.m  corp.  8^ 
iunul  caltda  & frigida  fit  , praclertiin  qu.  46.  arc.  8.  ad  i. 
in  fumino:  nec  fi  quis  contemiic  aU^  Huic  vero  relponfioni  illud  ob)ici- 
tuin  efie  per  le  , aherutn^  per  anciperi-  tur , quod  Dominus  habuit  in  volunta- 
fijfin . Gaudium  vero  8c  trifiicia  qua-  u at^um  , quo  mortem  vere  noluit ; at 
litaces  funt  abfolutar.  Sed&polhrius  trillicia  eft  de  his,  qux  nobis  nolenti- 
relponlum  qniiquam coarguet,  quoniam  bus  accidunt,  ut  Augultinus ait . Prior 
Cnrifitis  videns  rationes  in  Dei  elleu-  propofitio , ' quoniam  eam  Cafecanus  ne- 
tia  divinas  , de  fua  morte  lacabitur,  gat,  pro^tur  . Primo  ex  Div.  Thonu 
quam  cernebat  Dei  & rationi  & volun-  5.  p.  qu*ft.  18,  art.  6.  ubi  dicit , ouod 
ut I conformem . Tnitabatur  autem  de  voluntas  naturalis , & voluntas  lenfiuli- 
eadem  , quia  erat  malum  natarx  con-  tatis  aliud  voluit  in  Chrifto,  quam  di- 
trarium.  Qiure objedlum  materiale  gau-  vina  voluntas.  Et  art.  5.  rerert  Augu- 
dii  atque  tnifitiz  idera  erat . Ut  gau-  ftinum  contra  Maximinum  in  hxc  ver- 
dium  porro  trilttix  contrarium  fit  , lat  tu : In  hoc  , quod  Chriftus  ait  , Non 
efl  utrumque  m materiali  objedo  con-  quod  volo  , fed  quod  tu  , aliud  fe  o- 
venire  . Nam  formalis  gaudii  iriilitix-  ftcndit  voluiiTe,  quam  Pater:  quod  oi- 
que  ratio  difcrepat  lemper  , five  de  ea-  £ humano  corde  non  polTet  . Ac  rev:- 
dem  re  , five  de  alia  atque  alia  tnlle-  ra  ex  illo  Euangelii  temmonio  nat  lo- 
mur  8c  gaudeamus  . Non  ergo  negare  iu^i  fandi  veteres , fed  fynodus  fexta 
^ofliimus,  fi  in  Chrilh  volunute  gau-  fub  Agachone  collegit,  Se  duas  vqlun- 
dium  fummum  fummaque  trilbtia  de  tates  m Chriflo  , 8c  duas  voluntatum 
morte  fua  tuic , quin  duo  fimul  in  eo-  operationes . Sone  qui  ait  , Non  ficue 
dem  iiierint  contraria  . Atque  hx  ani-  (>r;n  volo  , is  a£Ium  voluntatis  aperte 
mi  aBediones  le  viciflim  expellunt  , ta-  figtiidcat.  Verum  Cajetanus  ehberetur 
tnetfi  non  res  eadem  obfeda  eft  . Ni-  dicens , appetitum  fenficivum  vocari  in- 
mirum  enim,  cum  pellere  trillitiam  vo-  lerdum  vohutatem  . De  qua  Ambro- 
Iiunus , aliis  non  modo  rationibus  , fed  fium  hunc  Euangelii  locum  explicare , 
rebus  etiam  gaudere  curamus  . Quod  Divus  ipf;  Thomas  interpretatur  f.  p. 
argumentum  ell  , eas  ai&diooes  efle  qu.  18.  artice  s.  Qt}in  D.  Thomas  qux- 
«ontrarias.  ^ dionis  decimx  odavx  tertix  partis  ar- 

Cxterum  difficultas  hxc  tribus  mo-  tkuli  quinti  argumentum  tertium  non 
dit  videtur  expediri . Primum  enin  di-  Mterai  refellere , fi  admififlet , Chri- 
cet  fortafle  quifpiam»  m appetitu  intel-  Qi  vetuncatem  a^uid  velle,  quod  non 
.kduali  Ghnfii,  ifM  voluntas  proprie  habuerit.  Beatus  enim  eft  , ut  Augu- 
^ neKUcur  , nulbai  «cnicus  trilbturo  ex-  ftmus  docet , qui  habet  quxeunque  vult . 

Qtwiam  illa  animx  port  o Deo  in  reliqu  s certe  beatis  probabililfimc 
BUebatur  pleniflime  . Quemadmodum  Cajetanus  ejufmodi  nolitiones  negat  , 
autem  a iupertore  potentia  non  derir  quoniam  in  tUo  fUtu  otiofx  funt . Cum 
vabacur  gaudium  ad  inferiores  , ut  far  ergo  Chriftus  fecundum  intelledum  8c 
lutis  noltrx  myfierium  m Chrilh  paf-  vtwmtltem  perfcde  fiierit  beatus , non 
fiooc  tranfigeretur  i fic  ab  inferiore  po-  videtur  ejufmodi  nolitiones  habuifte . 
ttntia.  non  perveniebat  ad  fuperiorem  Poflumos  demde  poftrenuim  hoc  ar- 
dotor  . Non  tuit  luque  io  Cmtfti  vo-  gunaentum  eludere  , etiam  fi  diamus 
huitate  trtftitia,  fed  in  apMiitu  fenfi.-  id,  quod  revera  probabile  eft  , in  vo- 
tivo fuit , qui  proprie  trilhtix  fubje-  junute  Chrilh  inielleauali , qux  pro- 
thim  eft  . Qum  lentemiam  vifus  eft  prie  volunus  eft , non  triftitiam  modo , 
ar.  I^Qininus  figmneare  , cum  ait , Triftis  fed  fummam  maximamque  fuilie . Quia 
' eft  anima  mea  . Appetitus  enun  anima-  enim  m hoftia  pro  peccato  cordis  con- 
iis , quia  animalis  eft  , non  eft  intelle-  tritio  volunatiique  triftitia  podflime 
&i^s  , fed  fenfitivus  . Cui  etiam  len-  dtfideratur:  facnficium  quippe  Dm  foi-  1®- 
tentix  favet  D.  Thomas  j.p.  quxft.  if.  ritus  contribulatus,  &c.  Se  triftitu  fpU 
art.  4. Si  6. Se  quxft.46.  artic.  7.8C  8.  ritualis  hxc  contraria  eft  pecc^  me- 
Mam  Scoti  argumenta  abunde  refutat  dkina  , quod  fedem  fuaok  praecipue  in 
7m  »..7.  mw  Cajetanus  . <^od  fi  verum  eft  , jam  voluntate  habet : coufentatieum  profe- 
4*.  contraria  non  Ium  in  eodem  fub^do  fto  erat , nt  FiKus  Dei  hoftiam  fepro 
proximo  > fed  gaudium  in  voluntate  , peccato  exhibiturus , non  folum  corpo- 
uiftitia  in  appetitu  fenlttivo  . Ideoque  rts  Si  animx  fenfitivx  dolores , ied  aiv 
proprie  ne  contraria  quidens  fune,  D.  gotts  quoque fpiritus , Sc  voluntatis cri- 

ftitiam 


5J. 


Cf.  »■ 


J>/4i.  I7. 


Lther  DuoJecituur. 

ftictam  lufciptret  , quo  pro  culpis  no- 
ftris  omnibus  homa  illa  Deo  acceptil- 
fima  omn'bus  omnino  modis  coniere- 
recur.  Sic  vere  languores  nollros  ipfe 
tulit,  & dolores  nolhos  ipfe  portavit. 
Sic  non  modo  vulneratus  eft  propter 
iniquitates  noftras , fed  attritus  ell  pro- 
pter fcelera  noftra  . Sic  difciplina  pa- 
cis iioitrx  fuper  eum , & livore  atque 
dolore  ejus  lanati  fumus  . Sic  Domi- 
nus eum  voluit  infirmitate  conterere, 
qui  pofuit  pro  peccato  animam  fuam. 

Augullinus  mfuper  14.  de  civ.  lib. 
aflerii , Chrilfum  eos  naturz  nofirz  de- 
fedhis  fufeepifie  , qui  perfectioni  gra- 
tiz  non  repugnant  quidm  , fed  de  a- 
more  boni,  8f  fanda  duritate  veniunt . 
At  commendat  m^is  chantatem  fuam 
Chrifius , & triftit  am  quoque  eam  Deo 
pro  culpis  noftris  tn  lacrificium  prz- 
buit  , quam  nos  Deo  pro  illis  debmus 
maxime . Plane  item  Ambrofius  ad  Gra- 
tianum Imperatorem  dixit:  Sicut  fufee- 
perat  volunutem  meam  , fulcepit  tri- 
llitiam  meam  . Nara  vomntas  proprie 
appetitus  intclledualiseft.  Et  velle  pro- 
prie adus  volunutis  eft  ; ait  autem  , 
'Non  ficut  ego  volo. 

Voluntatis  etiam  dolor  fasminis  pro- 
prie trillitia  e(l  ; nam  qui  in  'Iblo  ap- 
petitu fenfitivo  reperitur  , hic  animan- 
tis magis  dolor  elt  , quanv  hominis  . 
Decuit  autem  , ut  per  dolorem  wo- 
prie  humanum  humana  peccata  folve- 
remur.  Ita  cum  dixit.  Repleta  ell  ma- 
lis anima  mea  , omnem  animz  appeti- 
tum repletum  dolore  intellexit  , five 
fenfualem  , five  rationalem  . Quonam 
& pronomen.  Mea,  rationalem  magis, 
quam  fenfualm  prz  fe  - Ea  fi  ve^ 
ra  futit , ut  videmur^ elk  , nihil  obllai  , 
cur  non  per  potentiam  fupematuralem 
& gaudium  fummum,  & lumma  trilli- 
tia in  eodem  fubjedo  fuerint  : Tum 
quia  nec  proprie  contraria  erant  , cum 
oppofitio  debeat  fieri  circa  idem  , ut 
Divus  Thomas  fzpe  fumit  : Tum  ^ia 
quod  prxter  naturz  ordinem  a Deo 
fat  , id  in  naturz  leges  referre  velle 
llultum  ell  . Miraculum  fiiit  , quod  i- 
dem  homo  eflec  8e  vator , & compre- 
henfor  : miraculum  , quod  a . gloria  a- 
mmz  nihil  derivaretur  ad  corpus : mi- 
raculam, quod  a fuperioris  gaudio  po- 
cemiz  nihil  folatii  in  inferiores  redun- 
daret : miraculum  , quod  inferioribus 
perturbatis  , nec  iuperiores  turbaren- 
tur , nec  a fua  perpetua  operatione 
ceflarent  , nec  rematerent  opus  , nec 


Cap.  Xlll  447 

quietem  & dcledatiottetn  vel  ex  mi- 
nima parte  refolverent.  Inter  hzc  mi- 
racula propter  mvllerium  nollrz  re- 
demptionis explendum  , qoanquam  vo- 
luntas Deo  vilo  feliebatur  , fulcepit  ta- 
men fponte  irillitiam  quanum  maxi- 
mam capere  potuit  : potuit  autem  ca- 
pere tantam  , quanta  maxima  elle  in 
rerum  natura  poterat  : Ut  dolor  pro 
peccatis  non  minor  ellct  , quam  cha- 
ritas  , & fciemiz  ipfe  quoque  fupere- 
mineret . 

Sed  & olim  juvenis  , ut  hinc  jam 
nos  demum  extriennus  , coram  cele- 
bri Theologorum  concione  diximus  , 
quod  ficut  per  totam  vitam  Dominus 
gloriam  animz  quali  premebat  , ne  in 
corpus  efflueret  i fic  faltem  in  cruce 
retinuit  gaudium  , quod  fuapie  natura 
ex  clara  Dei  notitia  prodiret  . Gau- 
dium , fateor  , ex  Deo  vifo  in  volun- 
tate necellario  nafei  , non  «fecus  atque 
ex  fole  lumen  , calorem  ex  igne  . Sed 
retraxit  aliquando  fol  radios  luos  , 8c 
ne  calefaceret  , comprehenfus  ell  et- 
iam ignis  : quare  nihil  mirum  viden 
cuipiam  debet,  fi  in  hominum  redem- 
ptione per  hominis  unius  dolores  ex- 
plenda voluptas  omnis  reprimeretur , 
quam  alias  ex  vifione  D:i  proficilci 
naturz  ratio  demonllrat  . Nec  obllat  , 
quod  beatiiudinem  Benedidlus  hujus  no- 
minis duodecimus  definivit  in  vifione 
& fruitione  confiflcre.  Chrillus  autem 
beatuf  fitit  in  via  . Quoniam  illud  pon- 
tifex tradit  de  beatitudtne  confumma- 
ta . Chrillus  autem  licet  habuerit  ef- 
limtiam  beatitudinis  , non  tamen  acci- 
doitia  , quz  inde  per  fe  etiam  confe- 
qiwntur  r decuit  eram  cum  per  palfif»- 
nem  «mfumroari . Quoquam  & frui- 
tio fine  gaudio  imellisi  ^tell : feuiiur 
enim  artmis  fuz  fruaibus  tunc  etiam 
homo  , cum  per  morbum  voluptatem 
nullam  capit  ex  eis  . Ita  Chrillus  non 
folum  videbat , fed  etiam  feuebatur  , 
quamvis  derelidlus  a Deo  , omnique 
nitus  fobtio  dellitutus  non  gaude- 
t . Quamobrem , ut  exteri  martyres  , 
gaudium  fibi  fiicurum  ance  oculos  po- 
tuit , ut  crucem  lullineret  conhifione 
contempta  , ad  Hebrzos  is.  cap.  ubi 
miris  omnino  modis  & charitatem  fuam 
in  nos  commendavit  8c  exemplum . 
Certe  five  primo  , five  fecundo  , feu 
tertio  modo  quzltionem  folvas , mira- 
culum fecis ; fed  ell  hoc  pollremum  eo 
plaufibilius  , quo  majores  in  nobis  i- 
gniculos  excitat  tum  poepiteade  , tum 
. amo- 


44* 


J>  LKoriuH  in  Schtla/h.  Diffi 


amoris , tum  gradtudinis . Sed  fii  |am 
hu)u$  quxftionis  iims  . Perfpicuum  eft 
enim  , in  re  Herili  & jejuna  non  par- 
vam & exiguam  copiam  e locis  Tneo- 
logizfuppediucam.  Relbt  tertium  quz- 
llionis  genus  pertractandam  ejus  , quz 
a fide  & natura  Mndet : de  i^ua  re  ca- 
pite fcquenti  difleremus. 


C A P U T XIV. 

ht  que  e»  qutflie  vetMtur  M iutimm  , 
qu*  eum  muturslu  fit , tum  etium 
sdfijtmfrrtmtt. 

Diffututi*  d*  Auimi  immertulitutt . 


Quoniam  de  eo  genere  argumen- 
torum diCtum  elt  , qua;  & ad  fi- 
dei principia  explicanda  rpeClant , 
& ad  condufiones  Theologiz  con^- 
mandas  : deinceps  de  iis  , qua;  ad  re- 
rum etiam  naturalium  probationem  at- 
tinent , difputandum  eft  . Sunt  autem 
naturales  quzftiones  in  duplici  dife- 
rentia.  Quxdam  enim  folis  naturae  ar- 
gumentis probari  poflUnt , aliz  fidei 
cttam  auCtoriute  confirmantur  . Et  in 
naturae  ratione  ouidem  nullum  inter 
hxc  duo  genera  diicrimen  eft  . Utriuf- 

3ue  enim  quzfiionis  aigumenu  ex  eifi- 
em  omnino  locis  Mte^  fiint , hoc 
cH  , ex  humanis  ducitis.  u- 
gumenta  omnia  trilw  ultimis  lOM  con- 
tinentur. In  hoc  difemnt,  quod  qux- 
Hiones  poAeriores,  quoniam  fidei  funt, 
latius  patent,  atque  ex  omni  loco  com- 
probari pofiunt  . In  hoc  genere  illa 
elt  , quam  hoc  capite  verfare  cupio  . 

An  animus  hominis  immortalis  fit  , 
quemadmodum  Pythagorx  , Socrati  , 
Platoni , Theophrallo,  Themiltio  , Se- 
necx,  Ciceroni  , melioribufque  Philo» 
fophis  vilum  eft  ; an  potius  mortalis  , 
quod  Lucretio , Galeno  , Plinio  , Ale- 
xandro video  placuilie  . Nac  me  vero 
reprebenfores  vituperare  debent  , qu^ 
rem  aggrediar  , qux  diligentifltme  eft 
a pluribus  difeeptata  . In  quibus  Div. 
Thomam  efle  conftat  , cujus  tanu  eft 
m utranque  partem  armentorum  co- 
pia , uc  iiihil  addi  polle  videatur  . Sed 
quoniam  fidei  argumenta  nulla  fere  pro- 
tulit , naturx  vero  rationes  Hennciu 
atque  Scotus  probabiliter  Aiadcre  a- 
nnt , non  necolario  demonitrarc  > ni- 
hil , ut  mihi  videtur  quidem  , temere 
bSauvt  fun  , ii  de  ea  ipla  quxitione 


difputo,  quam  tam  multa  & prsclara 
ingenia  verfarunt . Non  enim  rem  a- 
Ctom  agam  > fed , nifi  me  fallit  animus  , 
plane  utilem  , ne  dicam  necellariam  : 
prxfertira  cum  Cajetanus  etiam  nofier  ^ 
fui  valde  diflimilis  fcripferit , fe  erede- 
re  quidem  animam  rationalem  incorru- „ 
ptibilem  efle  , at  nefeire  tamen  . Qu  i.fut.  & 
in  re  cum  Hernico  , & Scoto  ex  par-  i;  **.*»<» 
te  confentit:  quos  idem  miris  olimmo- 
dis  exploferat : Ex  parte  , inquam  f quo- 
niam nonahos  quidem,  led  fe  fcue  in- 
ficiatus  eft . 

Ut  ergo  hzc  controverfia , quam  fie- 
ri poterit  , accuratidlme  conftituatur  , 
principio  argumenubimur  . hanc  qux- 
ftionem  nullo  modo  ad  fidem  attinere, 
deinde  non  polfc  naturx  ratione  demon- 
ftrari. 

Docet  porro  Auguftinus , idque  non  i.  Arg. 
femel , fed  Ixpius , non  efle  fidei  qux-  a>»  hftif. 
ftionem  , an  animx  rationales  ex  tra-  #"»•  i- 
duce  fint,  an  potius  ex  nihilo  in  fin- ^ J* 
gulis  creentur  fingulx . At  fi  anima  ho-  ^ 
minis  ex  traduce  vi  feminis  propaga-  <>»«.«.  i.j. 
retur  , fine  dubio  effct  ut  generabilis 
iu  etiam  corruptibilis. 

Dein  Saddticxi  exiftimabant  animum  *• 
luHninis  eflii  mortalem : nec  tamen  ha- 
bebantur hxtetici  : quin  ut  religiofos 
eos  cokbat  fidelis  populus. 

Prxtetea,  quatuor  funt  feripturx  te- 
fttmonia  , quibus  vel  maxime  animo- 
rum immoitalitas  doceri  poteft  . U-  _ . 
num  illud  eft  : Donec  reverutur  pul- 
vis in  terram  , unde  erat  , & fpintus 
redeat  ad  Deum  , qui  dedit  illum.  AI- 
terum  : Deus  creavit  hominem  inex- 
terminabilem , & ad  imaginem  fimili-  . 
tudinis  fux  fecit  ilium  . Tertium : No, 
lite  timere  eos  , qui  occidant  corpus, 
animam  autem  non  poflunt  occidere  . ,, 

Ogartum  , quo  Dominus  in  euangelio 
utitur  : Ego  fum  Deus  Abraham  , I- 
faac  , & Jacob  . Non  eft  D^  mor- 
tuorum  , led  viventium  . Etenim  quod  ^ M'  " 
Auguftinus  affirmat , ex  lege  Moyfis  ef- 
fe  exteris  evidentius  , id  ne  probabi- 
le quidem  mihi  videri  folet , ut  animas 
ab  interitu  vendicemus  . Ex  quatuor 
autem  illis,  qux  palfim  a Theologis  re- 
feruntur  , primum  eludi  poteft  , quod 
Auguilinus  docet,  infirmum  elTe  adver- 
fum  eos,  qui  Credunt  animas  per  pro- 
paginem generari : Infirmum  ergo  et- 
tiam  eft  contra  eos , qui  dixerint , eas 
cum  (^inporibus  interire.  Ac  ficut  feri- 
ptum  eft  , ait , Donec  fpiritus  redeat 
ad  «un , qui  dedit  illum : fic  etiam  le- 
gimus. 


LiM  J^oMtimui.  Ctf.  XIV.  ■ 440 


itimui.  Spirinu  videns , & non  rediens . 
Secundum  item  refellec  iorufTe  quif- 
piim  dicens,  non  ibt  de  mima  ftrmo- 
nem  elTe , (ed  de  homine , quem  Deus 
per  gratiam  fecit  a principio  immor- 
ulem.  Unde  llatim  iubjicitur,  Invidia 
autem  diaboli  mors  introivit  in  orbem 
terrarum . Tertium  autem  de  morte  fpi- 
rituali  anime,  hoc  eft,  de  xterna,  in- 
terpretari licet  , de  qua  illud  habes  : 
Dentes  leonis  dentes  ejus  interficientes 
animas  hominum  . Qux  res  fuadetur  , 
quia  protinus  additur  , Eum  timete  , 
qui  pollquam  occiderit,  habet  potella- 
tem  mittendi  in  gehennam  . Quare  D. 
Thotnas  nec  in  prima  parte , nec  in  fum- 
ma  contra  gentes , nec  in  qiixflione  de 
anima  hoc  tellimonium  voluit  ufurpare . 
Nam  quartum  de  refurre^ione  agit , non 
de  immortalitate  . Sic  enim  Dominus 
ait : De  refurreftione  autem  mortuorum 
non  legiflis,  &c.  Nihil  vero  prohibet  , 
ut  anima  cum  corpore  fimul  intereat  , 
& pollea  cum  corpore  fimul  exurgat  . 
Non  ergo  fidei  decretum  eft  , animas 
cfTe  immortales. 

■4-  Arg.  Quod  vero  naturali  argumentatione 

animx  immortalitas  nequeat  ollendi , illa 
prima  conjefhira  efl , quod  cum  Am- 
brofius , & Augullinus  , ut  id  probarent , 
omnes  nervos  intenderint , nihil  omnino 
imr.  'mU  confecere.  Non  autem  prxcellimus  Am- 
brofium , & Auguflinum . 

I.  Ar^  Adhxc,  cumScotus,  Jandunus,Ca- 

jetanus  Divi  Thomx  rationes  expende- 
fra.4.4.4}.  rint,  viri  fcilicct  magno  ingenio  , ma- 
gnaque  Philofophix  eruditione  prxdi- 
4r  pronunciarunt  tandem , rem  non 

/«  ifi/i.  u efle  demonflratam , fed  creditam  . Non 
X..  f.  j.  eft  autem  verofimile  , rationes  eas  , Ii 
evidentes  eflcnt  , ac  lucidx , nullum  e- 
videntix  lumen  acribus , acutilque  ocu- 
lis allaturas . 

«•  Arg.'  Prxterea  , Ariftoteles  non  idem  fem- 
per  in  hac  re  , fed  tum  hoc  , tum  il- 
lud fcripfit;  non  eft  ergo  probabile  , 
eum  in  tanta  varietate  , Se  inconftantia 
certam , exploratamque  animx  immor- 
talitatem habuifle  . Nam  quod  proani- 
mx  rationalis  incorruptione  aliquando 
fenferit , ut  extera  loca  omitum  , qux 
. & D.  Thoraas  i.  adverf.  gent.  cap.  79. 
& Ferrarienfis  in  commentariis  afte- 
ruiit , ts  locus  planus  , & expeditus  eft  , 
qui  fecundo  libro  de  gener,  anini.  capi- 
te tertio  habetur ; ubi  aperte  docet  Ari- 
ftoteles, mentem  hommis  non  iij.  femi- 
nis virtute  efle , ut  reliquas  animas  , fed 
cxtrmfecus  advenire . Quod  fi  non  edu- 


citur de  potentia  materix  , nec  a gene- 
rante homine  vi  feminis  editur  , ceite 
fubfiftens  eft , nec  a materia  dependet  . 

Quod  vero  de  hac  fententia  interdum 
etiam  defeiverit,  Cajetanus  multifari- 
am fuadet : & mihi  his  argumentis  fit  ve- 
rofimile. Primo,  quod  non  poteft  effu- 
gere, /i  fua  principia  Ariftoteles  reti-^*  '-‘- 
net,  animarum  infinitatem  , nifi  incidat  • 
in  errorem  Averrois  , vel  in  Pythio - 
rx  deliramentum  . Secundo , quia  libro 
primo  de  ccelo  aflerit  , quicquid  incor- 
ruptibile fit  , id  perpetuum  etiam  fuif- 
fe  . Tertio  , quia  in  ethic.lib.  1.  Solo- 
nem reprehendit  , qui  afleruerit  , poft 
mortem  veram  fuperefle  hominis  bca- 
titudinem  . Unde  Se  deplorat  brevem 
hominis  felicitatem , &:  opes  , ac  divi- 
tas tanquam  felicitatis  aujumenta  re-  ^ 
quirit . Nec  de  hominis  animo  poft  mor- 
tem verbum  ullum  in  illoreperies.  Non 
eft  antem  credibile,  eum  , fi  exiftiraa- 
ret  animam  efle  immortalem  , nec  de 
modo,  quointelligcret  feparau,  nec  de 
ejus  felicitate  quicquam  vel  breviter 
erftridlurum.  Quarto,  ex  proamiio  li- 
ri  de  anima  , ubi  illud  fundamentum 
jecit  : fi  intelligere  eft  phantafia  , aut 
non  fine  phantafia,  non  contingit  ani- 
mam feparari : in  terno  autem  libro  po- 
fuit  antecedens  , quod  intelligere  non 
eft  fine  phanufia : unde  & confequens  , 

Sec.  Quinto,  qua  non  Gregorius  Nif- 
fenus  modo , quem  Div.  Thomas  refert , 
verum  etiam  Juflinus  martyr  in  libro 
admonitorio  gentium  , Se  Theodoretus 
libro  quinto  <fe  curat.gr.  affedl.  confen- 
tiunt , Ariftotelem  animorum  immorta- 
litatem negavifle . Quis  autem  credat  , 
tantos  , talefque  viros  falfum  teftimo- 
nium  dixifle  ? Nifi  etiam  Alexander  A- 
phrodifxus  infignis  praeter  exteros  Peri- 
pateticus hlfo  etiam  magiftro  fuo  hanc 
fententiam  impofuit. 

Prxterea  , animorum  immortalitas  7-  Arg. 
cum  Dei  erga  homines  providentia  ad- 
eo conjundla , Se  colligata  eft  , ut  qui 
illam  negarit  , is  hanc  quoque  mflcia- 
turus  fit  : qui  vero  hanc  conceflerit  , 
eum  necefle  fit  illam  admittere  , quem- 
admodum fupra  diximus  . At  Dei  er- 
ga res  humanas  providentia  non  poteft 
efle  per  rationes  humanas  manifefta  , 
fed  folum  ex  divinis  oraculis  explora- 
te percipitur  . Id  quod  Propheta  tefta-  pfii. 
tur , inquiens : Exiftimabam , ut  cogno- 
fcerem  hoc:  labor  eft  ante  me  , donec 
intrem  in  fandhurium  Dei  , Se  intel- 
ligamin  novifllmis  eorum.  Et  iterum  : 

1'  f Domi- 


rfttm.  ff. 

t.  Art. 


f.  Art- 


'IO*  Arj. 


450  3D<?  Lamum  «/» 

Cwninus  feit  CMttatibnes  hominum  , 
quomam  wn*  lunt . Batus  homo  , 
quem  lu  eraJieris,  Domine,  8e  de  le- 
ge tua  docueris  eum . 

Praeterea  , ad  inda^dam  animi  im- 
mortalitatem illa  rediflima  via  eft , quam 
Arilloteles  eft  ingrefliis  ; nempe  aninu 
operatio  propria  • Sicut  enim  res  fe  ha- 
bet ad  operationem , lufe  habet  ad  ef- 
le  . Experimento  autem  quotidiano  ille 
probavit  , animam  noftram  nihil  line 
piumalmate  mtelligere . Pendere  itaque 
a corpore,  non  foliun  ut  fpecivs  intel- 
ligibihum  accipiat , fed  ut  eis  etiam  u- 
tatur,  refque  iplas  intelligat.  Refpon- 
dent  , pendere  animi  propriam  aftio- 
nem  a corpore , non  unquam  a fubje- 
^ , fed  tanquam  ab  objetto . Verum 
h*c  reiponfio refellitur , quia  fi,  quan- 
twn  rationis  Inmen  8c  fenfuura  inda- 
gatio docet , nuUa  noftra  intclleftio  fi- 
ne corpore  eft  , nihil  refert  hoc 
illo  modo  fit  i»cum  utrinque  probawlif- 
fime  colligatur , animam , fi  extra  cor- 
pus effet  , in  modum  glirium  torpen- 
tem omni  opere  vacaturam  . Experimur 
fiquidem , ipecies  intelligibiles  K in  fie- 
ri & in  operari  a phantatmate  depende- 
re . Hinc  enim  Anttoteles  vadllavit  , 
nec  quicquam  effiicit , fi  efleat  tamen , 
nifi  animas  cura  corporibus  mterire  : 
ne  van*  fcilicet  & oiiof*  extra  cor- 
pon  remanerent  • 

Confirmat  autem  hoc  vd  maxime  , 
«tuodfianimus  per  le  fubfifteret,  atque 
adeo  raunorulis  elfct  , non  indigeret 
icorpore  , qiKmadtnoduro  ali*  form*  , 
propter  efle  , fedfolum  propter  opera- 
ttOBem.  Necefle  quippe  eft  , cum  fpe- 
cies  intelligibiles  a corporibus  per  cor- 
poris fenfus  emendicare  . Aliogui  in- 
telledus  per  fe  in  natura  fubfiftens  , 
ideoque  a corporis  graviute  & materi* 
imperfedione  uber  nullo  fe  modo  cor- 
pori colligaret , fi  ex  fe  habwt  fpecies 
ingenius  , quibus  fine  corporis  adjun^n- 
to  intelligeret . Videmus  autem  , fpe- 
cies  a corpore  acceptas  a corpore  etiam 
in  operando  pendere  . Ideo  enim  ne- 
^e  eft , intelligentem  phantafinata 
fpeculari . Non  ergo  jper  illas  pima  a 
corpore  feparau  inteUiget.  Alias  vero 
fpecies  non  habet  fiiperindius  . Qaarc 
ieiim&  a corpore  , fomrao  otioque 
torpebit,  quod  eft  abfurdiim. 

xxta  inluperfynodus  ad.  iv.  tradit, 
animam  hominis  non  efle  immortalem 
per  naturam  , fed  per  gratiam  illam  a 
morte  coercentem.  Bi  rurfnm  , Non  , 


in  Schkfi. 

S'\  , naturam  pi«prie  Biwiortatem 
t anim*  , fra  gratia  id  fortitc 
funt . Nulla  ergo  ratio  natundis  aiu- 
mc  immortaliutem  monftrare  pqteft  , 
ut  pote  cims  fit  fuapte  natura  morudis . 

Adde  unum  & viginti  argumenu  , 
quibus  S.  Thom.  probabiliter  egit , ut 
anima  corruptibilis  videretur  . Qu*  fii* 
ego  hic  repetam  , moleftus  ero  . Nam  oi.  e> 
hts  alia  adjicere  non  vioco  qui  pof- 
fem , nifi  Janduno , aliilque  hujus  iari- 
n*  audonbus  velim  cflc  fimillimus  , 
qui  ut  argumenta  afferant , quibus  ani- 
mi mortalitas  probari  polle  videatur  , 
ea  ponunt  , quibus  fuadeant  eum  non 
efle  tbimam  Cumque  corporis  eflen- 
tialiter  . Qu*  argumenta  quidem  Caje- 
tanus  in  j.  lib.  de  anima  retulit  , te- 
ctfleique  torulie  multo  prudentius  , fi 
contempfidet . 

Adde  emra  , quod  Scotus  argumen-  '»•  Arg. 
tis  , qu*  probwt  animam  efle  immor- 
talem , argute  refpqndei  . Si  ergo  e* 
tiones  mvent*  a^ioribus  non  denum- 
ftrant , alus  vero  excogitare  novas  non 
opis  eft  noftr*  i fateamur , uiimam  tm- 
mortaliter  Vivere  , nullo  certo  natur* 
argumento  patefcere  . H*c  efferre  bre- 
vtiime  pmui  , quibus  ilh  uterentur  , 
qui  ammorum  immortalitatem  infirma- 
re pergerent . Quam  tamen  8c  fides  ca- 
tholica firmifliroe  docet  , Se  certa  na- 
tur* ratio  . Id  quod  conclufiones  ra- 
tione Ique  fequentes  patefacient . 

Prima  conclufio  . Animum  hominis  — 
efle  mortalem  , fidei  catholic*  mantfe-  ‘ 
fte  repugnat . Gene.  17.  Defcendam  ad  _ . 
filium  meum  luKns  in  infernum  . Job 
s I.  Ducant  in  bonis  dies  fuos , 8c  m fline  tttud' 
pundo  ad  inferna  delcendant . Sapien.  r”* 
Itera  cap.  s.  j.  4.  & j.  apertiffime  tradi-  - 
tur , animas  cum  corporibus  non  inter-  ^ 

hre  . Ecclef.  is.  Et  Ipimus  redeat  ad  r«ff. 

Deum  , qui  dedit  illum  . i.  Machab.  «"*  an- 
is. Sanila  ergo  & falubris,  &c.  Mat-'^" 
th.  10.  Nolite  timere  eos,  qut  ocadunt  * 

corpus , animamautem  non  poflunt  oc- /U»<trn>- 
cid»e:  fed  potius  timete  eum,  qui  pot- <# 
eft  8e  animam  8e  corpus  perdere  in  ^ 
gehennam.  Joan.  11.  Qri  odit  animam 
luam  in  hoc  mundo,  in  vitam  «ternam  4»  iitSSiZ, 
cuftodit  eam  . Philip,  i.  Mihi  vivere  tif/jiOmm 
Chrilbu  eft  , & mori  Incnim  . Coar- 
dlor  autem  e duobus  , defiderium  ha-^J"*"'^! 
bens  diflblvi,  & efle  cum  Chrifto.  Pri  ind.  tMn 
m*  ad  Cor.  if.  pro  abfurdiflimo  Apo-  mtw  ,ru 
ftolus  colligit , Ergo  &qui  dormierunt 
in  Chnfto  , ^rierunt  . Si  in  hac  vita 
tantum  in  Chrifto  fpcraotes  fiunns , mi- 

fe- 


I 


/Wr.  14* 


%.  ConcL 


De  Definitione  Scuramenti . 451 

ftrobiliores  fumus  omnibus  hominibus  . corpore  immoruliter  fulciundum  . Si- 
£c  pollerius  referens  illmn  inlipientium  mili  aucem  errore  duCfus  pollet  quif. 
vocem  ^ Manducemus  , & bibamus  , piam  dicere  , animum  cum  corpore 
cras  enim  moriemur , illico  fubdic : No-  itacim  quidem  interiturum  , fi  nacurz 
litefeduci.  Corrumpunt,  &c.a. Cor.  fux  relinqueretur  , fed  vi  divmz  po- 
Dum  fumus  in  cor^rc  , peregrinamur  teniiz  Aeri , ut  vel  ad  prxmia , vel  ad 
a Domino : audemus  autem , & bonam  poenas  confervetur  xicrnus . 
volunutem  habemus  magis  , j^re»niu-  Hoc  qui  aflererce  , is  feripturas  fa- 
ri a corpore , & prxfentes  eUc  ad  De-  cile  in  lenium  fuum  detorqueret  . Non 
um . Et  paulo  ante  : Scimus  , quod  li  enim  adirmanc  illx  , animum  elTe  na- 
terrellris  domus  noUra  , &c.  Sed  de  tura  fua  immorulem  , fed  folum  eum 
feripturx  tellimoniis,  qux  D.  Thomas  ajunt  manere  poli  mortem  . Sicut  cor- 
dixit  cAe  infinita  , fatis  multa  recita-  pus  polt  refurre£lioncm  Ades  aflruic 
vmus.  Quamquam  vereor,  ne  quis  nos  perpetuam  vitam  habiturum,  non  ta- 
jurc  ac  merito  reprehendat , qui  in  men  id  in  natura  corporis , fed  in  di- 
re non  dubia  uli  ruerimus  teAibus  non  vina  potentia  erit  . Quam  fententiam 
necell^iis  . Prxfertim  cum  ii , qui  a-  featx  Synodi  verba  retro  citata  fona- 
nimx  immortalitatem  inheiantur , nec  re  videntur.  Atque  AuguAinus  10, fu- 
ChriAo , nec  Euangelio  credant , Ec-  per  Gen.  ad  lit.  cap.  ij.  in  illam  ma- 
cleAx  vero  , fan&orumque  Adem  pro  gis  opinionem  inchnat  , qux  docet  , 
nihilo  putent . Ita  fupervacaneum  vi-  animas  a parentibus  generari  . Qux  A 
detur  cire , ex  iis  locis  , qux  auflori-  vera  fcntentia  eft  , non  ell  animus  fua 
tatem  Adei  continent  , argumenu  de-  natura  immortalis  . Id  quod  folebam 
promere  . Nec  concluAo  nxc  proprie  equidem  , non  tanquam  hxreticum  , 
Theologica  eA  , ut  Ac  argumentatio-  fed  tanquam  erroneum  condemnare  : 
nibus  Theologix  conArmanda  . Quin  femper  quippe  malui  citra  lineam  con- 
Theologia  , qua  ratione  eSedlrix  ell  , AAere,  quam  tranAre  , Aultxque  igno- 
& agendi  muneri  incumbit  , illa  duo  rantix  potius  arcui , quam  infolentix 
habet  primaria  fundamenta  , Deum  ef-  cemeranx  . At  u rem  diligentius  ani- 
fe  hominis  & principium  & Anem  , madvertas  , non  dubites  , huic  errori 
atque  adeo  procuratorem  , eAeque  item  hxrefeos  notam  inurendam  , quando  ad 
animorum  perpetuam  vitam  , in  qua  fedem  ApoAolicam  referatur . 
remunerator  Deus  At  inquirentium  le  . Primum , quia  manifeAum  eft,  qiiof-  wAf.  ij.  *• 
Qux  niA  Adelis  penitus  habeat  inAxa  , dam  Phdofophos  naturx  ratione  du-  Tm. «/. ». 
& in  animo  duan  infeu^ta  , non  dico  ce  , animorum  immortalitatem  & ve- 
media  , & bnem  conlequi  felicitatis  Aigalle  , & inveniAe  . Non  ell  ergo 
fux  , fed  ne  ad  Deum  quidem  acce-  fupernaturalis  animorum  perpetua  vi- 
cere pote  A , ut  ab  eo  media  Anemque  ta  , aut  dono  eis  gratuito  conceAa.  Quis 
requirat  . Cum  igitur  prima  cujufque  enim  hominum  Icire  poterit  conAlium 
dilcplinx  principia  tanquam  notilAmx  Dei  l aut  quis  poterit  cogitare  , quid 
anticipationes  fupponantur,  nihil  opus  velit  Deus  ',  niA  ille  dederit  lapien- 
erat  vel  ea  teAimonia  referre  , qux  ex  tiam  , & miferit  Spiritum  fandum  fu- 
facris  literis  commemoravimus  . NiA  um  de  AltiAimis  ? 
quod  funt  quidam  adeo  curioA  , qui  Deinde  in  Concilio  LateranenA  fub 
etiam  optarint , Paulum  de  animorum  Leone  Decimo  feAionr  oiAava  deA- 
incorruption:  manifeAius  loqui . Quod  nitur  , hxreticum  elTe  dicere  , quod 
perinde  eA , ac  A quis  Philolophus  ad-  ex  principiis  Philofophix  fequitur , a- 
eo  eAet  inngnker  Aultus  , ut  in  phi-  nimam  eAe  mortalem  . Et  umen  A 
lofophorum  libris  , prxfertimquc  Ari-  naturaliter  eAet  anima  corruptibilis  , 

Aotelis  , cuperet  principium  illud  fx-  hujus  corruptionis  eAet  caula  aliqua 
pe  , & clare  refumi  , C^odlibet  cA  , naturalis  , Item  cum  nonnulli , inquit, 
vtl  non  eA  . Verum  de  hac  prima  auA  Aiit  dicere  de  natura  animx  ra- 
pri^Atione  , quoniam  cA  ante  oculos  tionalis  , quod  mortalis  Ac , 8e  ali-  ^ 
ponta , diximus  latis . qui  temere  philofophantes  fecundum 

Secunda  propoAtio . Animus  natu-  Pbilofophiam  falcem  verum  eAe  aAeve- 
raliter  eA  immortalis  , & non  ex  do-  rent , itamnamus  omnes  aAerentes , ani- 
no  gratuito  . Fuere  porro  quidam  A-  mam  rationalem  mqrulem  eAe  : cum 
rabes  , qui  dicerent  , animum  natura  illa  non  folum  per  le,  & cAentialiter 
cl^  mortalem  , fed  m noviA.iSO  cum  humani  corporis  forma  At  , verum  et- 

F i a um 


452  De  iMvnm  ufu  in  Scolafl.  DIfpHt. 


liim  inunonalis . Haitenus  concibum  . 

Prafterca , non  Theologi  modo  , ve- 
rum fideles  etiam  univerfi  animarum 
immortalitatem  ita  a majoribus  acce- 
pimus , ut  non  per  miraculum  eas  in- 
corruptibiles , led  per  naturam  efle  cre- 
damus . Hic  autem  Ecclcfix  confenfus 
certilfimo  nobis  argumento  efle  debet 
catholici  dogmatis  . Quod  autem  idem 
in  hac  re  Theologi  ac  fideles  fentiant 
omnes  , vel  ex  eo  liquet , quod  afle- 
rentem  quemcunque  , animos  efle  mor- 
tales , Itatim  exhorrent  . Eadem  quip- 
pe fi^  inferiptum  in  mente  habent  , 
angelos  & hominum  animas  natura  fua, 
ut  intellectuales  , ita  quoque  immorta- 
les efle  . Adde  , quod  poft  Augullini 
feculum  nemo  fidelium  in  dubium  ver- 
tit, quin  animz  rationales  creentur  ex 
nihilo  , & fingulz  Angulis  corporibus 
infundantur  , ut  Concilii  lateranenfis 
verbo  utar  . Quod  fi  non  generantur 
vi  naturz  animz  rationales  , nec  de 
potentia  materiz  educuntur  , fed  foris 
veniunr  , nimirum  ex  1'erubfiftunt:  aua- 
re  non  cum  corpore  intereunt  . Illud 
vero  tellimonium  , Spiritus  redeat  ad 
Deum  , qui  dedit  illum  , ne  Augufti- 
nus  quidem  iple  expedit  . Si  enim  fo- 
ris venit  fpiritus  hominis  , confequens 
fit , ut  nulla  vi  agentis  naturalis  propa- 
getur. Quocirca  u ingenitus  natura  elt  , 
natura  quoque  eft  incomtptiis  . Nec 
enim  naturales  caufz  corrumpunt  ali- 
quid , nifi  quod  ezdem  pofliint  gigne- 
re . Nam  quod  interpretatur  Au^lH- 
nus  , Deum  primo  homini  fpiritum 
dediu;  , cum  infpiravit  in  fociem  ejus 
fpiraculum  vitzi  in  illo  vero,  quiez- 
terorum  hominum  caput  erat,  czteris 
dedifle  fpiritum  , hoc  ( pace  tanti  vi- 
ri diClum  fit  ) nulla  ex  parte  argu- 
menti vires  infringit.  Cum  enim  Moy- 
les  in  principio  Genefeos  rerum  natu- 
ralium propriam  vim  & naturam  ex- 
primat , quod  in  prtmo  homine  figni- 
Ikatum  eft  , id  de  reliquis  etiam  in- 
telligitur . ^riptura  porro  , ut  otlende- 
ret,  viventia  reliqua  viribus  naturz  e- 
di  pofle,  ait.  Germinet  terram  herbam 
cmjtt.  tar.  virentem  ; Scc.  Ht  rurfum  , Producant 
fiter  *ir  U-  jqu^  reptile  animz  viventis  , &c.  Et 
iterum.  Producat  terra  jumenta  & re- 
j Nemini  quippe  ambiguum 
jmfum.  efle  poteft,  prima  cetorum  , iumento- 
rum  , ferpemium  , leonum  individua  a 
Deo  fine  media  caula  adjuvante  con- 
dita creataqoe  foifle  . Ob  id  namque 
adjcClum  eft  : Cruvitque  Deus  cete 


grandia  , & omnem  animam  vtvenietn 
atque  motabilem  , quam  produxerant 
aquz  in  fpecies  fuas  . Item  , Et  fecit 
Deus  beftias  terrz  juxta  Ipecies  fuas,&c. 

At  figniiicare feriptura  voluit,  fic  tunc 
a Deo  hujufmodt  animantia  efle  edi- 
ta , ut  in  vi  tamen  elementorum  & cor- 
porum, quz  ex  elementis  conflarentur  , 
illorum  generationem  fitam  efle  cenfe- 
remus  . Sed  enim  cum  ad  hominem 
ventum  eft  , ne  hujus  fimilis  conditio 
crederetur,  de  corpore  ait.  Fecit  Deus 
hominem  ex  limo  terrz  .-  de  animo  au- 
tem : Infpiravit  in  bciem  ejus  fpira- . 
culum  vitz . Quod  diSmntis  condicio- 
nis  variton  dilcrimen  a Moyfe  adeo 
accurate  obfervatum  manifefte  indicat  , 
czterorum  viventium  animas  in  poten- 
tia materizefle,  hominis  fpiritum,  quo 
hidlus  eft  in  animam  viventem  , non 
efle  , fed  a Deo  creari  Sc  infundi  , 
qui  folus  ejus  8e  fpirator  , & creator 
eft  . Przterqiiam  quod  qui  dicit  : Re- 
deat ad  Deum  , qui  dedit  illum  , is 
non  obfcure  docet , fpiritum  non  per- 
ire , fed  manere  . Exjdicat  enim  id  , 
quod  paulo  ante  dixerat  ,'  Ibit  homo 
m domum  ztemitatis  fuz  . Alioqui  - 
quomodo  ad  Deum  vadit  , fi  diflblvi- 
tur , tanquam  mollis  aer , & ficut  um- 
bra ac  fumus  evanefeit  f Quemadmo- 
dum autem  corporis  naturam  exprimit , 
cum  ait  , Revertatur  pulvis  io  terram 
fuam,  unde  erat  i fic  naturam  rpiritus 
manifeftat  inquiens  , Et  Ipiritus  redeat 
ad  Deum  , &c.  Jam  quod  Auguftinus 
aflert , fpiritus  vadens , & non  rediens , 
a nobis  eft  . Non  enim  feriptura  di- 
cit , fpiritus  veniens,  & non  rediens, 
fed  Ipiritus  vadens ,'  fcilicet  a corpore  , 

ISc  non  rediens , &c. 

Przterea  , ftulti  illi , quorum  error 
Sap.  cap.  i.  inducitur  , animum  exifti- 
mabant  naturaliter  efle  mortalem  . Non 
enim  de  miraculo  loquebantur  , fed  de 
natura  . Ac  Sapiens  non  modo  cum  il- 
lis aperte  pugnat , verum  etiam  ut  in- 
fipientes  , & infenlatos  reprehendit  . 

Animos  ergo  fentit  natura  elK  immor- 
ules. 

Tertia  propofitio.  Erroneum  eft,  ne  j.  Contl. 
dicam  hzreticum  , aftruere  , an.mz 
immortalitatem  naturali  ratione  demon- 
llrari  non  pofle  . Si  enim  naturam 
habet  incorruptibilem  , hujus  rei  vel  a 
priori  , vel  a pqfteriori  ratio  aliqua 
demonftrativa  erit  . Nulla  fiquidem 
propofitio  cx  natura  rei,  & connexio- 
ne tciminonun  per  k ac  ueceflaria 


Uler  biteJecItHiu.  Cap.  XJl^. 


cft,  quin  vel  exeffe£lu,  vel  ex  proprie- 
ute,  vel  ex  definitione  , vel  ex  caufa 
fubjefti  oftendi  neceflario  queat  . Sed 
ais  : (^udratura  circuli  de^nftrabtlis 
eft  quidem , fed  demonftratio  adhuc  in* 
venu  non  apparet . Sic  ergo  Scotus  , 
Jandunufque  fentient  , animz  quidem 
immortalitatem  ollendi  pofle  , at  non 
efle  oftenram  tamen. 

4rCtftc.  C2narta  projpofitio  . Periculofiim , ac 
temerarium  eft  , ne  quid  amplius  ad- 
dam , afiirmare  , quod  nullum  argu- 
mentum hactenus  inventum  vere  de- 
monftrat  animx  immortalitatem  . Quia 
argumentum , quod  fumitur  ex  opera- 
tione propria,  vel  etiam  ex  potentia  , 
quae  (libftantiam  rei  neceflarie , nacura- 
literque  conlequitur  , vere  oftendit  , 

Sualiihe  fit  eius  rei  natura  , atque  fub- 
antia  . Theolt^i  vero  tum  ex  propria 
operatione,  tum  ex  propria  potentia  , 
intelledione  fcilicet  & intelledu  , ani- 
mi incorruptionem  argumentantur.  Syl- 
logtfmi  igitur  illi  verx  funt  demonflra- 


453 


tiones.  Dicet  fortafle  quifpiam  : Non  um 
nego  demonftrationes  eile  : ied  nobis 
demonflrationes  effc  nego  , quibus  ar- 
gumenu  illa  ceru , & clara  non  funt , 
quamvis  idonea  ex  fe  fint  , ut  certitu- 
dinem , atque  evidentiam  pariant . O 
tnfolentem  temeritatem , exteros  ex  tuo 
ineenio  metiri,  exque  tuis  aliorum  o- 
culos  xllimare  ; afierere  , mei  quidem 
ex  natura  fua  dulce  elle  , fed  dulce  ta- 
men fuifle  nemini  , quia  tibi  non  fue- 
rit : nullum  videre  id  pofle  , quod  tu 
non  videas  : omnibus  obfcurum  efle  , 
quod  tibi  non  pateat . Ait  Divus  Tho- 
mas.,  ex  pramiiffis  manifefle  ofMidi 
pofle  , aninuun  humanam  non  «irrum- 
pi cum  corpore : concludit  vero  in  haic 
verba  i Patet  igitur  , quod  inielledus 
humanus  efl  incorruptibilis er»o  & a- 
■jf.  nima  humana,  qux  efl  intellectiva  fub- 
ftamia.  Item  , Necefle  efl  dicere  , a- 
nimam  intelleClualem  efle  incornore- 
••  A ?•  7s.  am  , Aibfiflentem  , incorruptibilem  . 

Scotus  contra  , Non  funt,  inquit , ra- 
tiones patentes  , & neceflartx  . Affir- 
mat Cnryfoflomus  , qui  Phllofophi  de 
animi  immortalitate  dubitent  , eos  ad- 
dubiure  , an  in  meridie  fit  dies  : Sc 
credemus  nos  , viros  & fanCUffimos  & 
modefliflimos  evidentiam  , quam  non 
habebant , fuifle  ementitos  ? Atque  Au- 
guflinus  alleverat  , Philofophos  quof- 
Tria,  dam  naturali  ratione  animx  tmmbru- 
*#.  liutem  in veaiflc  : qiunquam  pauci , ait , 

idque  xgre  invenerunt  . Priterea  Dc- 


i»'**  ** 


4» 

dt 


us  non  deficit  in  neceflariis  ad  vitan  r»- 
juxta  naturx  rationem  bene  , & con- 
ftanter  inftituendam . At  vix  homo*^,^Jl’ 
poteft  vitam  reCle  , & jufte  inflitue- 
re  , nifi  Sc  Deum  elTe  fentiat , & ani- 
mos  efle  immortales  : vix  , inquam 
aut  certe  nullo  modo  . Qui  enim  veiy^Tj-j- 
fine  Deo  fuere  , vel  animum  putarunt  uJm. 
cum  corpore  interire  ^ eos  fert  a.r 

ditifllmis  moribus  fuifle  memorix  pro-  »•"  , 

ditum  efl  . Quam  omnino  rem  Sapi-f^^ 
ens  • lapienter  expreffit  . Nam  fimul  'V  a 
atque  impii  illam  opinionem  induerunt,  ianmr.M/;. 
animos  mori  , conlequenter  de  omni»"»  *»'*•» 
bono  fiiturx  vitx  defperantes  , & 
hil  poft  mortem  mali  timentes  , firaet- t.ct 
iplos  tradiderunt  impudicitix  , in  ope- ik/rnUr, 
rationem  immimditii  omnis  , in  avari-  PUnmrm  , ' 
tiara  . l’ofl  hxc  , iiuiuiunt  , erimus  V"  ""tr 
iioii  fuerimus  . Venite  er- 
go,  Sc  fruamur  bonis  , qux  funt  , 8fc.  mr. 
fct  Auguflinus  Confeflionura  libro  fex- 
to,  capite  pollremo,  Kifi  credidiflem  ,"*• 
ait,  reflare  pofl  mortem 

& traCtus  meritorum  , quod  E- 


picuw  credere  noluit  , Epicurus  pal- 
mam  in  animo  meo  accepiflet  . De  a-  'V 
theis  autem  cum  Propheta  illud  po- 
fuiflet , Non  efl  Deus  > flacira  fubjun- 
xit:  Corrupti,  8e  abominabiles  'fa^t  (** 
funt,  &c.  Sic  Juflinus  in  dialogo  cum 
Tryphone  ; Eorum  , inquit  , femen- 
tia  , qui  Deum  me  , atque  te  curare 
negant  , quo  fpeClet  , non  efl  diificile 
cognofeere . Impunitas  enim  , & licen- 
tia faciendi , & dicendi  , qux  velint  o- 
mnia  , eos  coofequttur  , qui  nec  fup- 
plicia  metuant  , nec  beneficium  ulluai 
a Deo  fpedent  . Ihivinx  itaque  procu- 
xatioRis  fiiit  , nt  in  motum  , & vitx 
necefsaria  regula  duces  naturx  , ac  ma- 
giftros  non  conjeChiris  , & opinioni- 
bus imbueret , qux  huc , atque  illuc  fa- 
cile traherentur  , fed  certa  , conflan- 
tique  ratione  . Sic  enim  feriptum  efl : 

Qui  docet  hominem  fcient-am  . Ec  i-  si- 
te rum:  Qui  docet  nos  , fuper  jumen-^**’ 
la  terrx  , & fuper  volucres  cxli  eru- 
dit nos  . Quod  ii  animantibus  exteris 
dati  a natura  funt  quidam  inflinAus  , 

Sc  quali  anticipatx  cogitationes  , non 
vagx  , & inflamleii , ied  fixx , firmx- 
que , ut  ad  bonum  naturx  congruens  re- 
aa  ferantur  , retrahantur  a noxa  , cur 
iu  eorum  falutem  mentibus,  quos  naturx 
auSor  ad  aliorum  mflituiionem  com- 
paravit , inditas  e&e  cenas , 8e  conflan- 
tes prxnotiones  inficiemur  , fine  qw- 
biK  ad  veritatem  bonitatis  non  latik 
Ff  j in- 


. » • 


l 

454  De  Locorum  ufu  i»  Scholafl.  Difp. 


inftrufti  infornutique  fuilTent  ? Nec 
enim  melior  ell  belliurum  condicio  , 
v,v.  M.  quam  nollra . Nihil  vero  pcget , ea^cm 
\t.  tf.  4.  jjjp,  Ygrba  reTumere . 

Hinc  barbarz  etiam  nationes  poenas 
improbos  luere  cum  fapientibus  con- 
feiuerunc , atque  adeo  animos  eHe  im- 
mortales . Deus  enim  femper  ea  , quar 
cuique  nacurx  neceflaria  Aint,  providen- 
tidime  curat . Quis  autem  conmunes 
animi  corruptiones  incertas  efle  alFe- 
veret  ? Sed  ais  tandem  : Quxnam  ift* 
rationes  funt  necefliiri*  & evidentes  , 
quz  Scoco  & Cajecano  probabiles  8e 
obfcurx  vifx  fune  ? Dicam , fi  illud  prius 
ttUr  commemoravero  , quod  ab  Ariftotele 
■ prudentirtime  diClum  ell , ftultum  efle  , 

zqualem  in  omnibus  certitudinem  Sc 
evidentiam  exigere  . In  naturalibus 
quippe  difciplinis  minor  eft  , quam  in 
Macheroaiicis  : in  moralibus  minor  efl 
etiam,  quim  in  naturalibus.  At  indif- 
pari  certitudine  tam  flultus  nemo  ell  , 
quin  icientix  illis  nomen  impertiat  . 
Syllogifmi  ergo  illi  & faciunt  feire  , 
* & vere  demonflraciones  funt , quibus 
& de  natura  , & de  moribus  philofo- 
pbamur ; quamvis  in  eis  rationibus  non 
adeo  magna  aut  neoeflicas  , aut  evi- 
„ . dentia  infit  . Prima  igitur  ratio  de- 

monftrativa  audlore  Cnryfoftomo  eft 
ftti.  hxc:  Qui  animum  efle  mortalem  ait  , 
is  neget  necefle  eft  , Deum  humana- 
rum rerum  efle  Sc  procuratorem  8;  Ju- 
dicem . Si  enim  jufti  migrant  aifecli 
injuriis  , improbi  rerum  omnium  abun- 
dantia potiti  , nec  poft  mortem  aut 
meras , aut  fupplicium  eft  , nulla  cer- 
te eft  in  coelo  pietas , qux  talia  curet : 
nulla  iuftitia  , qux  vel  malos  puniat  , 
vel  trilxiat  prxmia  bonis  . Et  extera  , 
qux  capite  hujus  libri  quarto  latius 
^rfecutus  fum  . 

Refpondet  Scotus , argumentum  hoc 
infirmius  mulco  efle  , quam  reliqua  . 
Non  enim  , ait  , ratione  naturx  no- 
tum eft  , efle  unum  rectorem  homi- 
num fecundum  leges  inftitix  retribuen- 
tem & punientem  . Qux  refponiio  bi- 
briam  confirmari  pot^  . Pnus  , quta 
Sapiens  , cum  hoc  eodem  argumento 
ulus  eflec  , hujus  rei  tgnor«iouem  in- 
fcitiam  efle  dixit  iacraroencorum  Dei  . 
Quod  fi  inter  myfteria  Iki  cenfec  8e 
Dei  providentiam  , & animorum  im- 
roortmitacem  , non  eft  cuij.  nos  inter 
perfptcua  cenieunus  . Verba'  autem  il- 
Stf.  2.  lius  fic  habent  : Et  nefeienint  Sacra- 
menu  Dei , neque  mercedem  fptra- 


verunt  juftitix  , nec  judicaverunt  ho- 
norem animarum  faniftarum.  Pofterius  , 
quia  Juftinus  martyr  & philofophus  in 
libro  de  Ariftocelis  reprehenfione  do- 
ac  , gentes  non  fciencia  , qux  ad  de- 
monftrandum  valet  , de  Deo  creataque 
natura  difputaciones  confecifle  , led  pro- 
babili ratione  fuam  explicalTe  lenten- 
tia n . Et  poftea  i Hxc  , inquit , facis 
etiam  declarant  , verum  elfe  , quod  a 
nobis  de  gentium  philofophts  di&um 
eft  , eos  non  fcientia  demonftrandi  de 
naturis  difleruifle  , fed  conjediura  ve- 
rifimilique  ratione  fuam  explicavifle 
fenceniiam  . Adde  his  , quod  Divus 
Thomas  hoc  argumentum  ubique  gen- 
tium prxtermific , non  prxcermiflimis  j 
fi  arcum  & neafliuium  eflec . x - , 

Verum  enimvero  nulla  me  hujus  ge- 
neris argumenu  movere  poi&iic  , ut 
ab  ea  lententia  difadam , quam  Chry- 
foftomo  video  placuifle  . Habuit  quip- 
pe pro  re  per/picua  & conflanti  non 
alium  negacurun  , Deum  efle  homi- 
num Sc  gubernatorem  & ludicem , nili 
eum  , qui  diziflet  in  corde  fuo  ; Non 
eft  Deus . Sed  quia  hxc  res  fupra  , ut 
dixi  , mamfeflo  argumento  nobis  de- <‘^.♦.<^7. 
monlcrau  eft , & accuratius  eft  poftea 
demonftranda  : latis  nunc  confedum 
efle  arbitramur  , fi  rationem  illam  , 
qux  animx  immorulicatem  doaat  , eo 
undem  ducere  probaverimus  , ut  non 
poflic  Dei  erga  homines  providentia 
jufticiaque  conflare  , nifi  antmx  incor- 
rupcio  confiiiat  . Nam  quod  Scotus 
aliter  eludi  hanc  ratiocinationem  pu- 
ut  , perridiculum  eft  . Ut  admitta- 
mus , aic  , Deum  pro  meritis  Sc  prx- 
mia bonis , & malis  fupplicia  retribue- 
re : non  exigua  tamen  improborum 
vmdidba  eft  culpz  turpitudo  inia , cru- 
ciatus animi,  confcientixque  nagellum. 

Abunde  vero  magna  merces  & prx- 
mium  , frudbus  ipfe  virtutis  , quo  mi- 
rifice deledlantur  probi . In  quam  fen- 
tenciam  illud  Auguftini  citat  omnium 
fetmone  contritum  : Voluifti  , Domi- 
ne , & ita  eft  , ut  omiiis  inordinatus 
animus  fibi  ipfi  fit  poena  . Poterat  Sc 
illud  ex  Apoftolo  aflerre  : Meradem  , '• 

quain  oportuit , erroris  fui  in  femetipfis 
recipientes  . Qux  cum  dicit  , parum 
attente  confiderac  , in  quos  laqueos 
mcurrac  . Primum  enim  nodum  ulum 
explicet  necefle  eft  : Si  m hac  vita  un- 
tum  in  Chrifto  fperantes  fumus  , mife-  **“ 

rabiliores  fumus  omnibus  hominibus  . 

Deinde  , 1’ropheta  non  exillinuvit 

qux- 


Liher  "Dt^dttmut 

quxftionem  hanc  expediri  pone  , nifi 
ad  fines  bonorum  & malorum  referre* 
tur , hoc  cif , ad  novidima  , qux  pro- 
bos improbofque  manerent  : ex  prz- 
fencibus  autem  aut  bonis  aut  malis  il- 
lam non  modo  non  fblvi  , fcd  etiam 
?/</.  71.  implicari.  Mei,  inquit  , moti  1'unt  pe- 
des , quia  zelavi  1'uper  iniquos  , pacem 
peccatorum  videns,  &c.  Exillimaoam  , 
ut  cognoicsrem  hioc  : labor  efl  ante 
me,  donec  intellieam  in  novilTimis  eo- 
tTitr.  II.  rum.  Quomodo  racii  funt  in  defolatio- 
1 J.J.  n-in  , ncc.  Nec  aliter  aut  Hieremias  , 
aut  Abacuc  huic  quzilioni  refpoRden- 
dum  putaverunt  . Quorum  ego  lenliim 
libentius  exponerem  , nili  ad  alia  fclli- 
naret  oratio . 

Prxterea , valde  reftriilum  Deum  fa- 
cimus , qui  fuis  id  fblum  in  mercedis 
loco  numeret  , quod  animo  xquo  , t- 
mo  vero  etiam  gaudenti  ac  libenti  fer- 
vierunt . O przmium  lingulare  , quod 
eripit  fpem  m:uri  cujufque  boni,  qu* 
fola  , ut  ait  Cicero  , hominem  in  mi- 
feriis  conlblatnr  ! Quis  enim  dubitet  , 
mortalium  animos  in  arduis  advcrlifque 
rebus  fpe  futurorum  erigi  & fubleva- 
n : frangi  autem  & concidere  , fi  cum 
omnium  rerum  defperation:  confligant  ? 
Talem  mihi  rempublicam  finge  , ubi 
peflimi  e ves  metum  omnem  poenx  & 
futurz  vindicationis  abpciant  , optimi 
vero  de  fpe  futurz  gratiz  ac  benefi- 
cii depellantur  j ic  cum  nec  probis  lex 
adhibuerit  calcaria  , nec  improbis  frz- 
nos  , civitas  non  dico  bene  morata  , 
led  ne  efTe  quidem  poterit . Ita  qui  eam 
fine  przmio  pixnaque  conftituit  , hunc 
tu  ipfe  ihiltifUmum  judicabis  . Quale 
ergo  eft  ejus  reipublicz  Deo  procura- 
tionem adminifhationemque  tribuere  , 
quam  nemo  vir  fapiens  fibi  aflignari 
pateretur  ? Demonftratum  eft  igitur  , 
animas  elle  immortales  , tam  eviden- 
ti 8c  neceflaria  ratione  , quz  refelli 
non  valeat  , nifi  Deum  facias  aut  im- 
providum effe  , & negligentem  rerum 
tiominis,  aut  eam  ftulte  urbem  confti- 
tuiiie,  in  qua  nullus  fupplicii  timor 
fit,  przmii  expeftatio  nulla. 

At  Sapiens  ait  , animorum  incorm- 
piionem  ad  Dei  facramenta  pertinere . 
Primum  id  ego  negare  vere  polTum  . 
Nec  enim  rem  hanc  ille  m mylleria 
retulit  , fed  quod  via  impiorum  pro- 
fperetur  , quod  ubique  relinquant  Iz- 
titiz  ligna,  quod  opprimant  pauperem 
juftum , nec  viduz  parcant  , &c.  & in 
bis  omnibus  Deus  non  taceat  modo  , 


Cap.  XlII.  455 

verum  etiam  probos  duriter  8c  acer- 
be , improbos  contra  blande  8c  mol- 
liter tradtare  videatur  . Hzc  fcilicec 
Dei  facramenta  funt , quz  humana  ra- 
tio comprehendit  aut  vix  , aut  nullo 
certe  modo.  Deinde  funt  naturales  res 
quzdam  in  oculis  omnium  clare  pofi- 
tz : aliz  latent  in  occulco  tenebris  den- 
lilfimis  circumfufz  . Quz  naturz  ray- 
fteria  redtilfimedixerisTln  his , fateor  , 
animi  immorulitas  eft  > quz  a paucis 
quidem , idque  difficulter  , fed  invefti- 
gari  tamen  atque  inveniri  poteft  . Ju- 
ftini  autem  verba  magna  ex  parte  ve- 
ra funt  : at  univerfa^s  demonllrationes 
Philolophis  eripere , cum  abfurdum  eft , 
tum  Paulo  etum  contrarium  , quem- 
admodum refutando  7.  argumento  pa- 
tefiet . Nam  Divus  Thoraas  ejufmodi 
argumentationibus  uti  non  folet , quam- 
vis fint  liquidz  & exploratz.  Cavet 
enim  , ne  argumentando  de  "cnere  in 
genus  tranfeat , quod  Ariftoteles  inde- 
monftrandi  arte  docuit  efle  vitiofum  . 

Conllat  vero  , in  hac  ratiocinatione  a 
Dei  providentia  , 8c  jullicia  ad  animi 
incorruptionem  tranfiliri  , quz  in  eo- 
dem genere  non  exiftunt  . Verum  de 
prima  demonftratione  facis. 

Secunda  eft  hujufmodi  , ut  a pro- 
tervis refelli  queat,  a viris  redh  infti- 
tutis  non  queat . Bam  vero  in  proba-  g,, 
tione  quarcz  propolitionis  poftremam  mi.  & i. 
fecimus  . Confirmit  illam  Cicero  hunc  Tn/fnl.  j. 
in  modum  : Sicut  fatis  probatur  Deum 
efle  , quia  nulla  natio  tam  fera  eft  , 
quin  Deum  habendum  fciat  ; iu  apud 
omnes  gentes  communi  confenfu  fir- 
matum eft  , animos  defiindlorum  inte- 
ritu elfe  liberos  . Quam  omnino  rem 
funeris  czremoniis  tcilatam  efle  volue- 
runt . Nec  enim  eas  corporibus  impar- 
tirenc  , nifi  animos  facros  effe  ac  di- 
vinos 111  animum  mduxilfenc.  Hinc  ve- 
ro , ut  Cicero  affirmat  , & mercedem 
funeris  Icpulturxque  conftitui  , nefas 
efle  putarunt  , & brutis  animantibus 
hujufmodi  honores  negaverunt  . Q^s 
duas  rationes  Sapiens  , ut  mihi  videre 
videor  , perftrinxit : Unam  , cum  aic  : '• 

Nec  mercedem  fperaveruut  juftitix  : 

Alteram  , cum  fubdic  ; Nec  judicave- 
runt honorem  animarum  fanctarum  . 

Sane  qui  judicat  , unum  efle  interitum 
hominum  & jumentorum  , is  cum  a- 
nimum  fuum  fumma  ignominia  & de- 
decore afficiat  , non  homipum  ritu  ac 
religione , led  fepultura  alini  fepelien- 
aus  erat  i ut  dignum  haberet  fua  opi- 
F £ 4 nio- 


456  Uf  Locarunt  k/«  Schola/l.  Difp. 


«ionc  & fenteniia  fuims . Sed  de  lecun- 
<U  ratione  ha£l;nus.  Tertiam  fignificat 
augis  Icriptura  , quam  explicat  , cum 
e vcftigio  lubjicit : Quoniam  Deus 
vit  hominem  inexterminabilem  , & ad 
imaginem  (imilitudinis  luse  fecit  illum  . 
Hominem  quippe  ad  imaginem  Dei  ef- 
fe  fa^um  , eo  quod  natura  intellectua- 
lis eft  j verti  in  dubium  non  poteft  . 
Ex  ea  ergo  parte  homini  tncorruptio 
convenit  , qua  intelledlum  habet  . Ani- 
mum igitur  , unde  homo  intdlig.t , & 
limilis  Deo  eft  , inexterminabilem  clle 
oportet . Qux  ratio  , quoniam  ex  ho- 
minis natura  dc  forma  propria  ducitur  , 
atque  ad:o  non  ex  alienis  & extraneis  , 
fed  ex  propriis  aptilque  principiis  , di- 
ligentius nobis  & illuftranda , & expo- 
nenda ell  . Id  quod  divus  Thomas  di- 
vine fecit : intelligebat  enim  , hanc  el- 
fe  certam  expeditamque  viam  , qua  ad 
animi  immortalitatem  veniretur. 

Primum  igitur  fundamentum  hujus 
c.emonftrationis  eft  , formam  omntm  m- 
tellediualem  efle  lubliftentem  , hoc  eft , 
elle  ejus  non  a materia  pendere . Hanc 
propofitionem  oftendit  Div.  Thomas  a. 
cont.  Gent.  cap.  51.  Quia  intelleaus 
non  eget  corpore  fuftinente  s cum  in- 
telledfio  nec  recipiatur  in  corpore,  nec 
per  coipus  fiat  . At  dicis : Non  eget 
corpore  quidem  tanquam  fubjedto  , fed 
egft  tanquam  objedlo . Verum  hoc  duo- 
bus modis  mani&lle  retcUlDur  . Prunum 
enim  animal  non  ellet  per  le  fubfiftens  , 
quia  indiget  ad  propriam  operationem 
csternis  obieris . Deinde  id , quod  per 
accidens  alicui  convenit  , non  variat 
judicium  de  natura  rei  : ut  lapis  , qui 
in  loco  fuperiore  detinetur , &c.  Cum 
ergo  anima  intelledliva  ex  natura  pro- 
pi  i*  operationis  non  fufteiitetur  a cor- 
pore, confequtns  eft,  quoil  per  le  non 
pendet  ab  iliu  . Quia  aCfus  non  poteft 
per  fe  a corpore  pendere , nifi  tanquam 
a materia  & fubjcClo,  in  quo  recipitur . 
Vide  D.  Thomani  in  QQ^de  anima  q. 
14.&  s.  cont.  Gen.  c.  55.Sc  79-  Certe 
fi  imelleftio  in  corpore  fufciperenir  , 
nec  omnes  res  fine  diferimine  intelle- 
dhis  perciperet  , nec  univerfale  cogno- 
iceiet  , fed  folum  fingulare  . Quod  fi 
hujufmodi  argumenta  tibi  evidentia  non 
funt  , memento  , nec  exteros  ex  tuo 
ingenio  xllimandos  efle  , neque  hic  e- 
videntiam  mathemat  cam  requirendam  . 
Sed  jam  tempus  eft  , ut  objedl tones 
oppofitjs  refellamus. 

Rcipau.  Prima  ergo  fic  repellitur ; Fidei  qua- 


ftionem  duobus  modis  interpretari  po& 
fumus,  &ex  natura  fua,  & quoad  nos. 

Ex  natura fua  illa  fidei  quxftio  eft,  qux 
eft  a Deo  ecclefix  revclau  , quamvis 
a ptenlque  ignoretur  . Ut  Spiritum  a HUmjiia 
Patre  Fiiioquc  procedere  , iple  Spintus  frrfnut 
Apollolis  revelavit  . Item  , animas  fan- 
diorum , ftatim  ut  a corpore  exierint  , 
videre  Deum  . De  quibus  licuit  ohm  .* 
vane  fentire  , & fine  fidei  dilcrimine  rtrfriimi 
aut  affirmare , aut  negare  , cum  neutra 
res  fcilicet  erat  plane  ab  ecclefia  de-^"',J”" 
finita.  Ita  quoad  nos  non  femper  fidei  /•«*;* 
quxftiones  illx  funt  habitx  , led  lalva  rfi,  c.ti. 
fide , viri  quidam  dodi  contrariam  ve-  **• 

ritati  fententiam  tenuerunt  . Quomodo  *" 

aileruit  Auguftinus , non  efle  fidei  qux-  creari  , f.d 
ftionem  , num  anima  rationalis  ex  tra- 
duc;  fit . Nunc  autem  cum  poft  ea  tan-  kP  t 
pora  Theologorum,  fidcliumque  omni- 
um  confenfii  finnatum  fit , ammumnon 
per  generationem  , fed  per  creationem  firt  de  »«- 
exiftere,  fine  dubio  ad  fidem  illa  qux- 
ftio  pertinet  . Nec  tamen  fi  hoc  fuit  a-  "7/ 
liquando  in  coiicroverua  politum  , ea- , 
dem  de  animx  immortaliute  caufa  fub  Dixit  D*- 
eft  , qux  nunquam  eft  a catholicis  io  »•»•»««<■»- 
dubiam  vocata  . Sed  de  primo  argu- 
mento  fatis. 

At  fecundo  nihil  eft  difficile  refpon-  ;»■  yj-iri. 
dere  : cum  videamus  , non  folum  fub  tamhmixit, 
infideli  principe  , quales  Romani  tunc  5*  ,**** 
erant  , led  lub  Imperatore  Catholico 
multos  in  Germania  nunc  publice  ma-  ^ Pn 
nifeftas  hxrefes  profiten  . Tantam  re-  iyfefimrcmt. 
fert  principes  habere  Sc  fideles , fJc  qui  ^ Miesf» 
hxreticorum  infolcntiflimam  temeriia-  m- 

tem  coercere  tum  velint  , tum  etiam  trarii  ^em- 
poffint . Prxter  quam  quod  ubi  fadiones  xdmtdum 
lunt  , ibi  favore  partium  in  rcpublica  2’"'"^" 
tolerantnr  : quid  dico  tolerantur  ? qux- 
runtur , foventur  , ftringuntur  homines  ' ip,, 
deterrimi  ac  fceleratiflimi  . Hoc  in  fta-  <r  »5. 
tu  res  Judxorum  publica  cum  eflet  , 
non  eft  fane  mirandum  , fi  Sadduexos  “ *• 
ferret  carnalis  populus  , homines  vide- 
licet faftiofos  , qui  carni  ufque  adeo 
infervirent , ut  omnem  fpiritum  efle  ne- 
garent . Quemadmodum  autem  Gentes 
tales  efle  volebant  Deos  , quales  ipii- 
etiam  eflent  , nempe  adulteros  , bella- 
tores , raptores  i fic  plebs  vitiis  cor- 
rupta eos  vult  habere  religionis  prxfi- 
des , qui  non  religati  fint , fed  liberi  , 
non  fpiritus  fervi,  fed mandpia carnis  . 

Verum  in  argumento  facillimo  refutan- 
do plura  , qium  necelTe  erat  , verba 

confiimpfimus . _ . 

Tertium  vero  bteviffime  refellemus . 

Nam  “i- 


Uber  Hugdecimut . Cea.  V/ttrH.  457 


Nam  primum  illud  ceilimonium  certiT- 
lime  probare  animorum  immortalita- 
tem , ofhnJum  cft  a nobis  paulo  ante  . 
Secundum  etiam  quantum  momenti  ha- 
beat, nunc  nunc  explicabamus.  At  ter- 
tium nUUa  rerponfione  eludi  potell.  Si 
enim  homines  animam  non  poliunt  oc- 
cidere, corpus  autem  occidere  poflunt, 
certum  ell , animas  non  cum  corpori- 
bus interire . Item , fi  animas  Deus  mit- 
tit in  gehennam  : non  ergo  cum  cor- 
pore moriuntur.  Quartum  denique  Ca- 
jetanus  affirmat , probare  quidem  fim- 
plicitcr  animae  immortalitatem  , unde 
^dduexos  de  refiirredlione  vinceret  , 
qui  ideo  negabant  mortuos  reiurgere  , 
quia  credent  cum  corpore  animam 
mori.  Per  lynccdochem  autem  feriptu- 
ra  nomina  Abraham  , liaac  , & Jacob 
pro  animis  eorum  ufurpat  . Qtio  loco 
Ambrofius  Caiharinus  eum  , ut  fzpe 
alias , fine  caufa  reprehendit  . Coarguit 
enim  Theophyladium  , imo  vero  Hie- 
ronymum . qui  Cajeuno  illius  au&or 
fententix  luit . At  D.  Thom*  expolitio 
prxebrior  eft  . Non  repugno . Nec  D. 
Thomes  folum  illum  locum  fine  figura 
intellexit  , fed  Chryfollomus  , Tneo- 
V'rJ  pbyl*^s  etiam  , atque  Ambrofius  . At 
dicis : Quomodo  Abraham  illo  teraoo- 
* re  vivus  erat ) Refpondet  Chryfolto- 
rr.us  , quomodo  Adam  Mfleaquam  de 
ligno  vetito  comedit  , lententia  tamen 
prolata  mortuus  erat  : fic  Abraham 


pqlliciutione  relurreiSionis  certiilima 
vivus  erat  . Alioqui  quid  fibi  Ecclefia 
vult  , cum  ait : Regem , cui  omnia  v.- 
vunt , 8c  cui  non  pereunt  corpora  no- 
ftra  ? Ac  de  tertio  argumento  haaenus . 

Quartum  autem  jam  ante  expeditum  Refp.»l 
eft  . Diximus  enim  in  7.  hujus  operis 
libro  , fandtos  veteres  non  tam  huma- 
nas difciplinas , quam  divinas  literas 
coluifie . Qux  caufa  fuit , ut  in  rebus 
niturx  perobfcuris  ratione  vulgari  con- 
tenti efTent , nec  meliores  requirerent  . 
Cqnclufionum  luou:  naturalium  a Phi- 
Ivlbphis  petenda  dcmonllratio  eft,  prx- 
fertimqu:  a D.  Thomi  perfefto  , mea 
fententta , Philofopho  , cujus  admira- 
bilem naturam  & ingcniuni  cum  gratia 
perfeciflet , tum  ubique  alias  , tum  in 
libro  contra  gentes  maxime  quidquid 
expeti  ab  hominis  ingenio  poterat  , id 
unus  videtur  ad  miraculum  prxftitifie  . 

Sed  Scoto  , Janduno  , Cajetano  ra- y. 
tiones  probabiles  vifx  funt  , non  item 
necelTarix  . Scotus  porro  Si  Tandunus 
( nam  de  Cajetano  dicam  poftea  ) vi- 
dentur dsmonftrationcs  Mathematicas 
quxfiifle . Si  enhn  lapere  ad  fobrieta- 
tem  vellent  , & rei  naturam  , de  qua 
diUeritur , attente  perperulerent  , lane 
intelligcrent , rationes  , qux  animx  in- 
corruptionem  probant  , non  fuadere  , 
fed  vincere  , fi  non  protervum  & re-  Defunt  »1 
pugnantem,  at  certe  docilem  hominem 

& ad  difciplinx leges  bene  informatum,®'*'”;- 

poohoaes. 


Finis  Libri  duodecimi  de  Locis  Theologicis . 


AD  LECTOREM. 


ETsJ  damus  tibi,  candide LeSor  , Re®.  o*ondam  T,  F.  Mclchmts  Cani 
Ordinis  ‘Preedieatorum  de  Lecis  Tbeelogicis  duedecim  libros  , perfedoi 
auidem,  limatos,  atque  omnibus  ( ut  ajunt  ) numeris  abfolutcs  . Te  tamen 
■admonitum  vtlim,  duos  huic  operi  deejfe  libros  , quos  .Autbor  morte  preeventus 
reliquit  infellos . Hec  tamen  hoc  ee  moveat , ab  ejus  leSione  remoretur  ; 
illi  enim  etfi  huic  operi  non  accefferint , tamen  quod  ad  perfeSionem  ejus  at- 
tinet , parum , aut  nihil  facere , quilibet  etiam  mediocriter  eruditus  facile  ju- 
dicare poterit . Quapropter  autberis  labore  fruere . Quod  fi  feceris , quantum 
utilitatis  inde  fis  reportaturus,  tu  ipfe  pofiea  libenter  fateberis . Vale. 


M E L- 


438  . . 

MELCHIORIS  CANI 

EPISCOPI  CANARIENSIS 

Ex  Ordine  Prasdicatorum 

RELECTIONES  D V E, 

Una  de  Sacramentis  In  genere,  altera  de 
Sacramento  Pcenitentix, 

PR^FATIO  AD  LECTOREM. 


Ofieritres cttrte , isr prtveriie , {s' experientia  tejle , meliorer 
effe  confueverunt . C um  igitur  iu  tradendis  difciplinir  lauda- 
bi/is  obtineat  confuetudo,  ut  preeter  quotidianam  leSionem 
aliquid  accuratius  elaboratum  Magifiri  relegant , quo  velut 
adipe  feleSo,  difcipulorum  animi  vegetati,  avidius  ad  fuam 
quifque  profejjionem  allidantur , faSum  eft  , ut  fapieniiji- 
mus Magifter nqfler  C,^IHVS  importunis amieorumpredbut 
viSus  , pleriorum  cogitationum  fuarum  primitias  nobis 
ederet.  Ese funt duae  RtleUionesTheologica  taft viro profeSo 
digna  i altera  de  Sacramentis  ingeittre,  altera  de  Voenitentia . In  quibus  nefciar , 
candide  LeSor , utrum  magis  in  viro  ifio  mirtre  acumen  ingenii  vere  Theologici , 
non  de  rebus  nihili  ( ut  fere  fit  ) difputantis  ; an  dicendi  facundiam  cum  fa- 
cilitate. ipi  perfpicuitate  conjunaam  . THamin  cateris  , cum  femper  fui  fimiTis 
fit,  nefcioquo  hic  pa8o  feipfum  f operare  videtur,  adeo  ingeniofe  omnia  dif- 
cutit , dilucide  ob  oculos  ^nit , proprie  , iSf  eleganter  dijjerit  . Vorro  fi  ad 
eum  modum  res  T heologica,  nativo  fuo  fulgore  nitida  traSaretur , fpes  effet , fore . 
at  omnes  ilTtus  candidati  brevi  fcopum  attingerent.  Caterum  quid  facias  mul- 
tis , qui  Theologi  vocabulum  digne  fibi  ufurpare  videntur  . fi  more  andaba- 
tarum gladium  in  tenebris  ventilent’,  fi  artis  Theologica,  quam  petere  infli- 
tuerant , obliti , Iberis  interim  neeniis  implicati  pro  nihilo  digladiemur  f Idrt 
qui  ejufmodi  funt , non  f miles  dices  procis  "Penelopes,  qui  ped  ffequarum  leno- 
ciniis in  ipfo  ftatim  veflibulo  remorati,  ad  arcem  domina , quo  iter  intende- 
rant, non  perveniunt?  Feritas  nempe  unet  efi,  qua  fola  vult  remart,  iy  nul- 
lo modo  patitur  pellicem  . SediT  majeftatem,  iy  gravitatem  fibi  vendicat  non 
vulgarem:  illotis  ad  eam  pedibus  fi  quis  tentet  irruere,  is  velut  alter  Ixion, 
nubem  pro  Junone  tenebit,  temeritatis  fuo  poenas  verfatili  femper  rota  da- 
turus . .An  non  .Apoftolus  nofier  hos  tibi  videtur  propriis  depinxijfe  coloribus 
femper  difeentes , iy  nunquam  ad  veritatis  feientiam  pervenientes ? Tu  vero, 
vir  Theologe,  fi  cupis  ad  I heologica  veritatis  defideraros  amplexus  compendii/ 
pervenire  , negleSts  ancillis  , qua  ferviunt  cum  filiis  fuit , lege,  iy  relege  , 
qua  tibi  tradit  pura,  (y  libera  veritatis  amator  Magijler  nofier  C.A'i\VS  . 
Et  fi  munufculum  hoc.  quod  tibi  addicit,  non  magnitudine  , fed  pretio  afi- 
mandum, placere  cognoverit  ( placebit  autem  haud  dubie.)  plura  deinceps  {^narm 
totus  tibi  dicatus  ^ ) fperare  poteris  , 


R E- 


Digitized  by  Google 


459 

RELECTIO 

DE  SACRAMENTIS 

IN  GENERE 

Habita  in  Academia  SalmanticenG. 

Thema  Rele£Honis  ex  Lucas  Cap.  lo. 


StmaritMus  appropians  airipnH  vulnera  tjas,  infundens  oleum,  dy  vinum. 

Prima  Concluno. 


Sacramenta  omni  tempore  fuiffe  ad  falutem  homtniius  sueejfaria  , ^uem- 
admodum  (y  fidem  in  unum  Salvatorem  Dominum  Jefum  Cbriflum  , quam 
eandem , diverfis  licet  Sacramentis  , dy  «lim  veteres , (y  nunc  etiam  nos 
exterius  profitemur. 

Secunda  ConcIuGo. 


Sacramenta  vero  nulla  aut  naturalis  • aut  /cripta  letis  fanare  hominem 
potuifiie , cum  fola  , qua  in  nova  Lege  funt  a Cbrifio  infiituta  , vere  , prt~ 
fritque  gratiam,  falutem  efficiant. 


PROOEMII!  M. 

Nollem  equidem  , viri  graviflimt  , 
novas  a me  res  aliquas  de  r^s 
anciquiflimis  difputaturo  dtodierna  die 
expeClaretis . Nam  & ubique  gencium  fu- 
gienda Theologo  dodrinx  novitas  , quat 
cum  femper  periculoCi  eft  , tum  tere 
ut  vetuftati  , ita  qudque  veritati  con- 
traria i 8e  quam  nunc  difputationem  de 
Sacramentis  inftiuiimus , maiori  ex  par- 
te veterum  traditione  coniiitit  j & in 
hoc  celeberrimo  toto  terrarum  orte 
G^nafio  illud  magnopere  conandum 
cit , ne  novitiis  opinionibus  aut  Theo- 
logia dignitas,  autmajorum  noflrorura 
audloritas  minuatur . Quocirca  fi  in  ea- 
rum rerum  afTeTtione,  quas  hodie  fum 
explicaturus,  quorumdam  fortyuniorum 
placita  refellero , idque  fupprellis  etiam , 
tacitifque  nominibus,-  quefo,  ne  arro- 
gantia tribuatis:  quin  potius  exillima- 
te , fedulo  me  in  id  incumbere , ut  ne 
fcholaftica  dogmata  nova  elTe  videan- 
^ *ur,  fed  antiqua,  5{  uollr*  Religionu 


auAorum  ingenio  , atque  eruditione 
commendata.  Quod  fl  intellexerimus  , 
rimam  hanc  Reledlionem  laudari  a vo- 
is  laudatis  viris , aut  certe  confilium 
noftruro,  conatumque  probari,  majora 
& graviora  deinceps,  Chriflo  juvante, 
proferemus . 

Locum  igitur  hodierna  difputatione 
repetendum  Magiller  ex  decimo  Euan- 
gelii Lucae  capite  defumpilt , principium 
aptiifimum  quarto  fuo  Sententiarum  li- 
bro inde  daturus  > unde  & vnos  ad  ve- 
ftram  hanc  Academiam  accedentes  no- 
ftrarum  quoque  ledhonum  principium 
dedimus . Locus  autem  hujufcemodi  ver- 
bis continetur  : Samaritanus  appropi- 
ans alligavit  vulnera  ejus  , inmndtns 
oleum , & vinum- 
Ac  Samaritani  parabola  quidem  jux- 
ta germanum  literae  fenfum  in  id  eft  a 
Domino  compofiu  ,-ue  proximus , quem 
perinde  atque  nos  iplos  diligere  lute- 
mur , non  cognationis , aut  languinis- 
propinquiutem,  fcd  hununitatis,8e  oene- 
volentix  conjundlione  definiretur  . Ho- 
mini quippe  fauciato  , qui  defeendens 
ab  Hicruulem  ia  UtrtxKS  inciderat  , 

non 


Digitized  by  Googie 


4do  ReUSi,  de 

non  aut  Levita  , aut  Sacerdos  civiliu- 
tis , generifque  ratione  conjungas  tulit 
opem  , Icd  Samaritanus  alienus  a Ju- 
dxorum  commercio  quidem  , I'ed  non 
ab  humanitate  tamen  alienus  . Verum 
tam  accurate  confidla  , enarrataque  fi- 
militudo  umverfis  fandlis  expofitoribus 
vila  eft  myllicnm  alium  lenium  infer- 
re , juxta  quem  defeendens  homo  in 
civitatem,  Jericho  , humanum  genus 
intdligitur  , cm  vulnerato  , fpoliato  , 
jacenti , femineci  poli  peccatura , Chri- 
llus  J.liiS  , revera  Samaritanus  , hoc 
eft,  cuftos  unicus  ipfe  nofter,  naturz 
etiam  communione  propinquus  eftedlus, 
luedicinas  adhibuerit  fpiritales  , quibus 
peccatorum  omnium  vulneribus  mede- 
retur . Has  nos  medicinas  Sacramenta 
vocamus  , deque  his  dilputationem  in 
genere  fulcepimus  , quinque  przcipue 
partibus  continendam. 

Trimum  enim  definiemus  Sacramen- 
ti nomen , ut  incelligant  omnes  , quid  llc 
id , de  quodifteritur  . Mox  oftendemus , 
fine  fiue  unius  Mediatoris  jefu  Chri- 
fti , quam  Sacramenta  defignant , nemi- 
nem ruifle  faluiem  confecutum  . Dein- 
de monftrabimus  , Sacramenu  fuifte 
femper  poft  peccatum  homini  ad  falu- 
tem  neceftaria  . Quarto  loco  explica- 
bimus , quznam  Sacramenta  hanc  falu- 
tem  clFecermt . Toftremo  colligemus  id , 
quod  explicatu  dilHciUimum  eft  , quo 
proprie  diferimine  Sacramenta  nova  a 
veteribus  feparentur. 

PARS  PRIMA. 

Ut  Dtfiniluiu  Stcrsmtnti , 

Definit.  TARincipio  itaque  , ut  viam  reliquis 
Sacram.  quzltionibus  faciamus  , Sacramen- 

tum a plerifque  definitur  cfte  iaerx  rei 
fignum  . Cui  quidem  finitioni  multmli- 
citer  objicitur  j fic  enim  objedlionibus 
expofies  , facilior  erit  rei  definitz  in- 
. telligentia. 

Arg.  m Primo,  conjugium  in  ftatu  innocen- 
tiz  erat  fignum  rei  Ihcrz  , id  eft,  con- 
S-  junflionis  inter  Chriftum , 8f  Ecclefiam, 
quemadmodum  Apoftolus  docet ; & ta- 
men non  erat  Sacramentum  , ut  nunc 
quidem  de  Sacramentis  loquimur,  cum 
in  illo  ftatu  nec  morbus  ewt,  nec  pro- 
inde medicina . 

Deinde , facrificium  Abel  non  fuit  fa- 
cramentum  , non  plus  certe  quam  ob- 
latio Cain , fuit  tamen  fignum  rei  lacrz  , 
tjus  videlicet  fwrificii,  quod  & Chri- 


Sacfam.  Pars  £ 

ftus  in  ara  cnicis  obtulit  , Se  noi  olte- 
rimus  in  aluri , ut  tn  univerfum  ^ ve- 
teribus hoftiis  Auguftinus  tradit  ; igi-  la.  StCiwU, 
turdefinitiomala.  smi  t,  m. 

Przterea,  ferpens  zneus  a Moyfe  in 
deferto  rufpenlus  , Manna  item  eodem 
loco  Judzis  exhibitum  , figiu  fuere  re- /•«>.  j-drc. 
rura  lacrarum  , ut  Joannis  Evangelium 
docet : at  certe  non  fuere  facraraenta  . 

Przterea,  Agnus  Pafchahs  , au^ore 
Paulo,  rei  lacrz  fignum  erat:  nec  ma- 
gis videtur  fuilTe  facramentum  , quam  s* 
aliz  figurz  , quz  in  veteri  Lege  prz- 
celserunt. 

Ad  hzc , verba  Chrifti  apud  Lucam  ; 
Remittuntur  tibi  peccau  tua  , Sacra-  r- 
menta  minime  fuerunt , cum  tamen  fue- 
rint fignum  lei  facrz , id  eft  remiftionis 
peccatorum  , quam  etiam  effecere  . Ht 
confirmatur : Illa  verba  , Ego  te  bapti- 
zo , &c.  funt  facrz  rei  fignum , abtu- 
cionis  fcilicet  interioris  , cujus  cciam 
funt  caula:  fed  Sacramenta  non  funt  : 
nili  ita  defipiamus  , ut  lacramentorum 
formas  (aeramenta  nuncupemus . 

Przterea,  aqua  luftralis,  quam  vulgus 
benedictam  appellat , fignum  eft  rei  la- 
crz , fignum  quoque  lanCtificativum  : 
at  certum  eft  tamen  , non  effe  Sacra- 
mentum. Definitio  igitureft  inepta.  Ma- 
jor enim  propofitio  fatis  probatur  Ale- 
xandri Papz  teft  monio  in  decretis  fuis , e>t  'n»p  e, 
ubi  alferit,  aquam  fale  confpKerfam  , & 
divinis  precibus  confecratam  populum 
finClificare  , Inquinatos  mundare  , inii- 
dias  diaboli  avertere  , lanitatem  corpo- 
ris animr  przftare. 

Corpus  denique  Chrifti  in  Euchari- 
fiia  contentum  non  eft  fignum : fignum 
enim,  Auguftino  finiente,  eft  quod  prz- 
ter  fpeciem , quam  ingerit  fenfibus , a- 
liud  a fe  cognofare  Mcit.  Corpus  au-^*'-  *•, 

tem  Chrifti,  licet  invilibiliter  mb  fpe- 
cie  panis  contineatur , fine  dubio  Sacra- 
mentum eft : non  ergo  Sacramentum  a- 
pte  finitur,  quod  fit  lacrz  rei  fignum. 

His , aeque  aliis  argumentis  dehnitio- 
nem  hanc,  a Magiftro  lententiarum  ap-*rg.  trib. 
probatam  , juniores  quidam  facile  reji-  . 
ciunt:  quibus  nos  tamen  facilius  refpon- pofitis . 
debimus  , fi  tria  prius  principia  pona- 
mus . Quz  fi  cuiquam  non  bene  pro- 
vifa  , Sc  diligenter  explorata  videan- 
tur , huic  illud  rclpondere  podumus  , 
non  id  nos  quzrere  , ut  omnibus  pro- 
bentur , qiiz  aiTerimus  ( nam  id  fieri  non 
poteft  ) led  ut  e.s  , qui  juxu  rei  na- 
turam , d:  qua  dificritur , argnmenu  re- 
quirunt. 

Pri- 


ZV  "Definititne  Sturumenti.  461 


¥>rntiumiuqU*  hindamentum  eft,  Sa- 
cramenu  efle  qaaTdain  iacras  cxrcmo- 
Dias,  ad  Dei  cultum  videlicet  pertinen- 
tes . Nam  ante  onuiia  id  Sacramenti 
nomen  pr«  le  iere : quod  a lacro  de- 
rivatum , Varro  de  lingua  Latina  au- 
. &or  eft  . Sacrorum  autem  adminilha- 
tio  ad  religionem , qua  Deum  colimus , 
pertinet . Quare  & Sacramentum  opus 
eft  religionis . 

Rurlum,  in  Sacramentis  profitemur  , 
nos  iahucm  a Deo  Salvatore  quaerere  ; 
id  vero  ad  jHetaiem , quX  Deo  cultum 
cshibeinut , ye&Jirc  manileftum  eft . 

Peccau  iniuper  , quar  in  Sacramen- 
torum' vel  admm  ftratione  , vel  fulce- 
mione  fiunt , virtuti  religionis  adver- 
rantur. Sunt  enim  vel  fuperftitiones  t 
.■I  j ...  vel  iacriheia  . Ergo  redta  ipfa  Sacra- 
linxc.e.-,.  wentorum  five  fulceptio  , leu  admmt- 
ir  ttftW.  i,  liratio  adus  eft  religionis  . Auguftinus 
«■«/;  i.f.  d;mum  definit,  non  quodlibet  fignum 
/dtr^ium  . jiij  Sacramentum , fedquod  fit  lacnun 
fignum . 

Secundum  fundamentum  eft  , non 
qnodcunqu:  Sacramentum  efle , fed  quod 
ha^at  occultam  , & reconditam  iigni- 
ficationtm  . Nam  vulgari  (ermone  tunc 
live  verbis,  feti  rebus  inefle  dicimus Sa- 
cramenium  , cum  eft  fignificatio  quae- 
dam abfeondita . Mox  etiam  Gregorius 
I.  qu.  1.  cap.  Mulli,  ob  id  ait  Sacra- 
menta dici , quia  fub  tegumento  corpo- 
ralium rerum  divina  virtus  fecrecius 
operatur  falutem  . Unde  a fecrttis  fa- 
CTis  Sacraroenu  aflerit  appellata . 
Et*tf.x,cx.  . interpres  novi  Teftamen- 

Jx^t.  ’ j ubi  apud  Grateos  habetur  > 

1.  Tuk.  j.  fere  traducit  Sacramentum  . At  ifiyfte- 
rium  abiiconditam  , & occultam  habet 
infimiationero  , ut  eodem  eap.  Grego- 
rius affirmat.  Non  igitur  eft  Sacramen- 
tum , nifi  fit  occulta , 8c  condita  figni- 
ficaiio.  Hinc  illa  vulgata  dodlrina.  Sa- 
cramenta rebus  lenfibilibus  conflare  , 
quarum  figura  fcilicet  occultius  ad- 
umbremur res  infenfibiles  : Sola  nam- 
que verborum  exprefla  fignificatio  Sa- 
cramentum non  efficeret  . Sacramenu 
quippe  fine  verbis  fuere  quzdam  in  Le- 
ge tum  naturali  , tum  feripta  i fine  tt- 
bus  autem  nulla  fuere  Sacramenta  . Re- 
rum Itaque  fignificacioiiem  ratio  Sacra- 
menti requirit . Atque  eo  fortafle  Sa- 
mantaims  hic  nofler  oleum , & vinum , 
res  materiales  , ac  vifibiles  exhibiiifle 
legitur  , verba  exhibuilTe  non  legitur. 
Ef  Hinc  etiam  illud  efl  , quod  Aum- 

»1/.  £/ijc.  ftimis  traifidit  , oportere  res , quibus 


Sacramenta  conflant , imaginem , & fi- 
militndinem  gerere  earum  rerum  , qua- 
rum figna  , & Sacramenta  efle  dicun- 
tur . Verbi  gratia  Baptilinux  lavat  i id- 
eo completur  IU  aqua  : Eu^ariftia  re- 
ficit i ob  idque  panis  , & vini  fpeciem 
accipit  : Undio  fovet  i idcirco  mini- 
flratur  in  oleo  : In  Poenitentia  demum 
fub  aperta  forma  fodicii , nbi&  teftis, 

& reus  , 6c  fodex  , & acculator  indu- 
citur , judicium  illud  interius  licet  a- 
gnofeere  , quo  ab  invifibili  judice  reus 
vel  abfolvitur  , vel  ligatur.  Ita  in  ex- 
teris Sacramentis  inveniemus , myfti- 
cam  Sacramentorum  fignificationem 
quadam  imaginis , & figune  proportio- 
ne confiflere. 

Tertium  fundamentum  eft  : Sacra- 
menta eife  figna  fan^ificationis  pradli- 
ca,  qux  fcilicet  iplo  ufu  adhibentur  ad 
fandlilicandum  . Nam  cum  fit  duplex 
fignum  landlitatis  , alterum  fpeculati- 
vum  , ut  nomen  fandhim  , vel  fim^ifi- 
cans  3 alterum  pradlicum , quod  non  fo- 
lum  fignificat  landlificaiionem  , verum 
& exhibet  , ut  Baptifmus  exterior ; Sa- 
cramentum non  fignum  fpeculativum  , 
fedpradlicumeft. 

Id  vero  ex  eodem  cap.  Multi  , cum 
pr.mis  habetur,  ubi  Gregorius  ait , Sa- 
cramenta dici , quod  lub  tegumento 
corporalium  rerum  divina  virtus  fecre- 
tius  falutem  operetur . 

Item , nifi  ita  eflet , plura  in  nova  Le- 
ge elfent , quam  feptem  Sacramenu  , 
quandoquidem  lacrarura  rerum  figna 
Ipeculativa  plura  funt . 

Prxterea  , in  fenfu  , quo  Scbolaftict 
difputantdelMnuiientis,  fpirituales,  Sc 
lacm  medicinas  intelligere  cogimur  , 
qux  nifi%napradica,  & fan^fificativa 
nnt , inteUigi  nulla  ratione  poffunt . 

Eft  igitur  facramentum  ( ut  hxc  tria 
fimul  principia  compleamur  ) facrum 
& occultum  fignum  ad  fan£Hficandum 
inftituium . In  quem  fenfum  illa  defini- 
tio eft  optima  : Sacramentum  eft  faerx 
rei  fignum . 

Quare  ad  primum  argumentum  facil- 
lime  refpondnur  , matrimonium  nec  in  Argu,  ia 
flatu  innocentix , nec  alio  unquam  an-  conir. 
te  Euangelium  tempore  fuifle  fandifi- 
cativum  i unde  nec  fuit  Sacramentum  , 
nifi  latiffirae  quodlibet  myfterium  lacra- 
mentum  vocare  velis  i quod  , ut  modo 
diximus,  interpres  novi , ac  veteris  Te- 
ftamenti  fatphis  facit  . Quo  fignificatu 
minc  de  figmentis  minime  difputa- 
mus  : fed  cum  Ccoclio  Horentino  a 

facru 


y Googlt 


^62  RtleSl-  de  Sacram.  Pars  /. 

facris  aliis  (aeramenta  dillinguimus  , ut  menta , quz  a generalibus  facrificiis  con^ 
pecuLariter  ad  (aodificanduin  homines  cilium  Florentinum  dilarnit . 
mftituta.  Ad  tertium  , Serpens  xneus  & man- 

Refponderi  quoque  poteft , matrimo»  na  (igna  faera  non  fuerunt , licet  rerum 
nium  non  in.lcatu  innocentis  , nec  in  facrarum  fuerint  flgnificativa ; Nec  enim 
lege  naturx  aut  fcrtpturx  (tgnum  fuif-  aut  credlio  ferpraus  , aut  raannx  ufus 
fe  facrum  8e  religiofum : quippe  cum  non  in  id  fuit,  ut  Dn>  religionis  cultus  ex- 
edet opus  divini  cultus , fea  magis  civi»  biberetur.  Utriufque  prxterea  rei  u- 
lis  humanufque  contrailus  , in  naturx  fus  erat  in  ededum  aliquem  corpora- 
1'otum  vel  propagationem,  vel  remedium  lem.  Serpens  namque  non  fiut  eremus 
inditutus . At  in  nova  fimul  & fandlidca-  ad  lan£lincandum  animum  ^ fed  ad  (a- 
tivum  8e  (aerum  ed,  ut  extera  religio-  nandum  corpus  . Nec  manna  prxflitum 
nis  Chrilbanae  (aeramenta . Judxis  ed  ad*fan£liutem  ipforum  , fed 

Nec  in  prxfentia  vertere  in  quxlHo-  ad  fatietatem  carnis . Non  igitur  fiitre 
nem  volumus,  an  matrimonium  , quod  (Igna  pradlica  fan^ideationis  , ac  pro- 
vel  per  procuratores  , vel  etiam  ao  t-  inde  nec  (aeramenta  . Quanquam  intel- 
vfis  con)ugibus  (ine  Ecclefix  minidro  , ligentes  hujufmodi  rerum  futurarum 
llncque^iqua  religionis  exremonia  pro-  myllica  ligna,  per  fidem  rerum  , quas 
fcme  contrahitur  , (aeramentum  ut  : credebant , (udiheabantur . Omnes  enim 
tametfi  vocari  in  dubium  jure  fortaf-  eandem  elcam  (ptritalem  manducave- 
(e  poted . Nam  ejuimadi  contra^us  , runt , & eundem  potum  (piritalem  bi- 
quod  jam  infinuavimus  , pure  civilis  berunt . Bibebant  autem  de  (piritali 
ed  , nec  ahqua  ex  parte  opus  religio-  con(equente  eos  petra  , petra  autem  ctf.  i*. 
nis  (aerum  : quare  non  e(t  (aeramen-  erat  , 8fc.  ut  Apollolus  in  priore  ad 
tum  . Deinde  quia , cum  &e  (acerdo-  Corinthios  epiftola  tedatur . 
le  , vel  per  procuratores ,Nel  per  Ii-  Ad  quartum,  quibuidam  agnus  Ta- 
ceras  , vel  aliter  quocunque  modo  fi-  (cfaatis  non  videtur  fuilTe  Legis  veteris 
deles  contrahunt  , non  (e  exilhmant  (aeramentum , quod  in  illius  e(u  nullus 
e(Fe  (acrilegos  , n non  (int  in  gratia  ,.  ulus fandlificationis  apparet.  At  divus 
quo  tempore  contrahunt  ; At  n (aera-  Thomas  multo  aliter  intellexit  . Quem-  *^‘^*’’* 

mentum  conficeretur  , procul  dubio  (a-  admodum  in  Lege  nova  alia  (unt  (a- 
crilegi  e(^t  „ Prxterea  quia  recipere  cramenta  direde  parata  8c  indituta  ad 
(aeramentum  unus  pro  alio  non  pot-  mundandum  ac  (anitlificandum  homi- 
cd  : ergo  quod  per  alios  coutrahitur  , nes  , ut  Baptilmus , Sc  Pcenitentia  ; alia 
non  elt  (aeramentum  . Prxterea  > ut  vero  (upponunt  jam  eifc  mundos  , dan- 
coocibum  Florentmum  definit  , omnia  turque  in  u(um  (anilificatoruro : Cc  in 
(aeramenta  iribus  condant  , matena  , veteri  Lege  agnus  Palchalis  (acramen- 
torma  , mmidro  : quorum  & aliquod  tum  mundorum  fuit , nempe  quem  ni- 
oellt , non  perficitur  (aeramentum  : At  (I  fandis  &r  mundis  edere  non  licebat : 
cum  matrimonium  (ine  (acerdote  , aut  atque  idcirco  non  fuit  opus  > ut  ini- 
minUtro  Ecclefiafhco  contrahitur,  u-  mundos  (andificaret,  (cd  (ac  fuit  adhi- 
num  revera  deell : non  igitur  confici-  beri  ad  confummationem  legalis  (an- 
tur  (aeramentum  . Sed  de  hujufmodi  dicatis  , quam  quidem  habere  nemini 
quxdiene  alio  loco  fufius  fie  copiofius  contingebat,  mfi  agnus  PaTchalis  ede- 
Oiiiereimis  . retur . Quod  (I  cui  ratio  hxc  fubtiLor 

Ad  fecundum  refpondeo  , (acrifictum  videatur , quam  ut  communi  lenfiu  pof- 
fiulle  duplex  ia  lege  tam  naturali  > fit  accommodari  , credat , agnum  Pa- 
quam  (cripta  : Alterum  ad  proieftan-  fchalem  non  m memoriam  folura  itgj- 
oum  , Deum  rerum  effe  au^rem  ac  ptianx  redemptionis  immolari  , fed  et- 
Domuium  : 8e  hu]u(modt  non  erat  Sa-  lam  pro  peccatis  Ifraelitici  populi  c Sic- 
crainenium  , tametfi  lUius  lactificii  fi-  ut  Hucharifiix  (aeramentum  & fignum 
gnum  erat  , quo  religio  noitra  Deum  commemorativum  ell  prxtcritx  redem- 
unice  colit . Alterum  vero  in  id  fadum  P.iionis  , 8c  pro  pwcatis  fidelium  inuiio- 
eft  , ut  Deus  mortalium  culpis  infen-  latur  . At  (acrificium  pro  culpis  obb- 
lus  placaretur  r quod  erat  utique  (aera-  tum  , quod  retro  jam  diximus  , (aera- 
mentum . Videtur  autem  (acrificnui  A-  mentum  erat . 

hei  prioris  generis  fuilfe,  quoniam  mu-  Ad  quintum  : Patet , verba  Chrilli 
nus  fclum  fuilTe  perhibetur  , ficuc  & non  pertinuifle  ad  ritum  aliquem  reli- 
«hiatio  Cain  . Quare  ooa  (Nere  (aera-  gionis , (ed  tantum  explicafie  divinam 


M V 


* 


, r.  1- 

• !• 


De  Definittoite 

pMelbtem  . Nam  eadem  loquendi  for- 
ma Dominus  dreit : Surge  & ambula  : 
fides  tua  te  falvum  fecit  ; & alia  ejuf- 
inodi,  qux  paflim  repcries  apudEuan- 
gelillas . Imo  vero  non  exifiimavtrim  , 
verba  illa  hiifle  quali  infirumentum  , 
quo  Dominus  ad  fandlificationcm  ute- 
retur : quod  tamen  eflet  neceflarium  , 
ut  ibi  ellet  lacramcncum  . Kurfum  & 
manifeftam  etiam  hibent  figniiicatio- 
■*ii>  j nec  gelhim  ibi  hiit  quicquam  , 
quod  fub  rerum  corporalium  imagine 
occultum  myfteriura  infinuaret  : qua- 
propter nullum  fuit  eo  loco  Aeramen- 
tum. 

« Atque  inde  confirmatio  addita  facile 
folvetur  : Si  enim  novx  Legis  (aeramen- 
to fola  verborum  exprelfa  fignificatio 
ellet , non  clfet  propru  ratio  lacramen- 
ti . Tametli  dicere  quoque  polTumus  , 
lignum  partiale  fanfliHcationis  ede  qui- 
dem partem  facramenti , non  autem  eflie 
facramentum  , hoc  eft,  fignum  inte- 
grum landlitacis,  quod  videlicet  in  no- 
\a  Lege  materia,  lormaque conflat , re- 
bus 8c  verbis.  Quo  fit  , ut  cum  artifi- 
ciolum  compolitum  efle  (aeramentum 
videatur , non  pro  tonna  verborum  ac- 
cipiendum fit,  fed  pro  materia  potius 
rerum  fenfibilmm  : quemadmodum  va- 
fis  aut  flatux  vocabulum  non  pro  for- 
ma artis  accipimus  , fed  pro  materia 
habente  formam . 

Ad  fextum : Aliorum  folutionibus  prj- 
termilfis , qux , nifi  m:  optimo  fallit , 
non  funt  idonex  > Rcfpondeo  cum  D. 
Thoma  , aquam  benedidlam  non  efle 
*•  fignum  fanftificativum , etiamfi  non  po^ 
nu  culparum  modo,  fed,  id  quod  mi- 
hi protfabilius  efl  , culpas  quoque  ve- 
niales remittat  . Nam  quemadmodum 
illx  exremonix  faerx,  qux  prxparant 
quidem  ad  Baptilini  fandlificationem  , 
at  non  facram  umen  fiilcipientem  , ut 
Exorcifmiis , Sacramenta  dici  non  pof- 
funt  i poliunt  autem  vocari  facramenta- 
lia  , quali  /aeramentorum  ipfonun  fan- 
Aificantium  prxparationes : fic  aqua  be- 
nedidla , & extera  ejulinodi , qux  pec- 
cata folum  venialia  delent , quoniam  fan- 
4^icatem  prxflare  nequeunt , facramenu- 
Ifafunt,  non  facramenM. 

Sed  objici^  '•  Etgo  Confirmatio  non 

facramentum  , m qux  Bapti/mo 
B»n^ , ipfius  eftedium  perficit  . N«S® 
c^equentiam  , quia  effedlus,  propri“* 
Confirmationis  fine  collatione  gratix  > 
per  quam  eft  vera  fandilicatio , prxft^ 
« non  potcll  j & idem  omnino  eft  i” 


Saeramenti.  45^ 

reliquis  Ecclefix  facratientis  . Reraif- 
fio  autem  venialium  , qui  eft  efeclus 
aqux  benediftx,  fine  collatione  gratix 
& fanttiutis  confertur  . Eftedlus  prx- 
terea  aqux  benedidlx  in  facramento 
Poenitentix  eft  ; Unde  lacrameatale  , 
quod  additur , annexum  facramento  Poe- 
nitentix eft  , quod  videlicet  integrum 
fuum  effedlum  non  habuit  . At  elfedus 
Confirmationis  proprius  in  facramento 
Baptifmi'  non  eft  , live  in  alio  quidem 
facramento  . Quare  non  eft  faeramen- 
rale  , quali  alicui  facramento  fecundano 
conjundlum , fed  eft  per  fe  verum  per- 
fe£lumque  facramentum  . Qua  vel  ma- 
xime ratione  eorum  error  fit  manifc- 
ftuJ  , qui  facramento  Un/lionis  extre- 
mz  remiflionem  venialium  , tanquam 
efit£Lum  proprium , aOignaverunt : quod 
£ eflet,  certe  Undio  non  eflet  facramea- 
tum,  fed  facramentale  quiddam. 

Quod  autem  Alexander  aflerit  , a- 
quam  confecratam  populum  fandlifica- 
re  , pumre , fanare  j iorfan  intelligen- 
dum  eft  non  folum  de  aqua  ifta  vul- 
gari, qua  in  remiflionem  venialmm  a- 
ipergimur  , fed  de  aqua  etiam  ad  Ba- 
ptifmum  populi  paranda,  qux  prius  et- 
iam fak  confpergitur  , & divinis  pre- 
cibus confecratur  . Confert  enim  mm- 
mus  Pontifex  elementa  , qux  Chriftia- 
na  religio  in  fuum  ufum  vendicare  fo- 
let  cum  iis , quorum  hiit  olim  ufus  in 
veteri  leflamento  t docetque  , majo- 
rem noftris  inefle  vim  fandlificandi  , 
purgandi  , fanandi,  quam  veteribus  . 
Quod  fi  cui  hxc  noftra  intelligemia 
difplicet . qux  tamen  , linum  ut  Tino  , 
ita  facile  antecedentibus  confequentia 
nedit  i is  ule  habeat  refponfum , aquam 
facram  & benediflam  fan£hficare  8c 
purgare  fecundam  quid  , eo  quod  pec- 
catorum poenas  folvit,  cuIms  item  ve- 
niales , nunquam  vero  limpliciter  & ab- 
folute  fan&incat , quod  ratio  facramen- 
ti requirit  . At  n hinc  colligas  , Legis 
veteris  nulla  fuilTe  facramenta,  qux  vi- 
delicet neminem  fandlificabant  i huic 
nos  argumento  fuo  poftea  loco  rcfpoa- 
debimus . 

Ad  poftremum  vero  nunc  dicitur  , 
aliud  efle  facramentum  tantum  , aliud 
efle  fimul  & rem  facramenti  , 8e  facra- 
metuum  , ut  cap.  Cum  Marthx  , de 
celebratione  miflarum  Innocentius  tra- 
dit . Hic  igitur  nos  definimus  facra- 
incmum  tantum,  quod  oportet  efle  fen- 
fibile  . At  quod  fimul  eft  res  & facra- 
mentum^  fatis  habet,  fi  fit  fignum  m- 

tel- 


4<54 


RtleSl.  de  Sacram.  Pdfs  II. 


telligibile;  ut  chirafhr  fignum  efl  ipi- 
rituale , quo  fumus  interius  con/ignaci : 
& corpus  Chrifti  Agnum  eflintdhtihu. 
• le  cor^ris  myflici , hoc  ell , ecclcAa- 

Aicat  uniutis:  qua  AgntAcacione  &ccor- 
»1.  pus  Chrifti,  8c  chara^er  appellantur 
fjcnintenta  . D.  tamen  Augufttnus  di- 
cit , efle  Aguraium  lermoncm , cum  cor- 
pus ChriAi  vocat  facramentum  . Nam 
rerum  Amilitudines  nonnumquam  rerum 
ipfarum , quarum  funt  Agna , vocabula 
accipiunt:  ut  in  ApocalypA  Agnus , aui 
occilus  cA  ab  oncme  mundi , id  elt  , 
Agnus  Agnatus  ab  origine  mundi  j ut 
& AuguAmus , Av:  quis  alius  luerit  e- 
jiis  operis  au£lor  , homil.  lo.  in  Apo- 
cal.  legit:  & adRom.  6.  Confepultt  e- 
nim  fumus  cum  illo  per  baptifmum : & 
ad  Corinth.  lo.  Petra  autem  erat  Chri- 
Aus.  Eodem,  inquit  , modo  facramen- 
tum corporis  ChriAi  , corpus  ChriAi 
eAs  & facramentum  fanguinis,  (anguis 
eA.  Ac  de  prima  parte  latis  nobis  fae- 
rit  difpuiaium. 

PARS  SECUNDA. 


*.  qiuA. 


Di  lurtJptMtt  fidti  Chiifii  sd 
filutem . 


Princip.  ^ Eauitur  pars  altera  ubi  diAerendum 
.3  elt,  an  Ades  ChriAi  Salvatoris  no  Ari 
fuerit  in  omni  Lege  ad  ialotem  necef- 
faria. 

Argam.  Et  pro  parte  quidem  negativa  ilhid 
pro  nyte  cA  prxcipuum  argumentum  , quod  m 
Lege  natur*  fatis  erat  credere  Deum 
Mth.  II.  remuneratorem  inquiren- 

tium fe,  ut  ApoAolus  ad  Hebrxos  vi- 
detur adruere . Fides  igitur  unius  Me- 
diatoris , qui  falicet  Deum  placaret, 
falvaret  homines  , non  erat  neccAa-' 
ria. 

Pt»terca,  non  in  lege  natur*  modo, 
verum  etiam  fcripturz  , fatis  ad  falu- 
tem  erat  fervare  mandata  , )uzta  id  , 
quod  Dominus  ait } Si  vis  ad  vitam  in- 
gredi , ferva  mandata  . At  decem  man- 
data legis  , de  quibus  fermo  erat , na- 
turali ratione  contmebantur  . Non  er- 
go ad  falutem  erat  Ades  unius  media- 
toris neceAaria. 

Pro  parte  vero  affirmativa  illud  A- 
1.  Tim.  X.  poAoli  teAimonium  eA  : Unus  Deus  , 
unus  mediator  Dei , & hominum  homo 
ChriAus  Jefus . 

_ , Volumus  hic  nos  , quaA  Trojanum 

bellum  gemino  ab  ovo  , huto  argu- 
menti  materiam  exordiri,  mdeque  dif- 


putationem  inchoare  , in  videlicet  ho-' 
mines  in  Aatu  innocenti*  , vel  etiam 
Angelos  viatores  contingere  potuerit 
Ane  ChriAi  Ade  lalutem  habere  . Non 
alienam  eA  hoc  a przienti  difpuutio- 
ne  , & ab  inAituto  hujus  di«i  prorAit 
remotum  . Non  enim  hoc  fane  loco  in 
Adei  quxAionera  incurreremus,  niA  Ci- 
cramentorum  ratio  poAularet . Etenim 
cum  Ant  (aeramenta  omnia  quzdam  A- 
dei  in  ChriAum  proteAationes  j nona- 
liter  commode  potuimus  facramento- 
rum  neceffitatem  deAnire  , niA  prius 
Aatuiffemus , quoufque  ChriAi  Ades  At , 
fueritque  mortalibus  aeceOaria  . Nam 
facramenta  mortalium  funt  medicin*  . 

Itaque  , ut  ad  hujus  quzilionis  ca- 
put re^rrat  oratio  , dupliciter  poteA 
inteljigi  Ades  ChriAi , & impliciu , 6c 
explicita . Nempe  ChriAiani  explicite 
in  ChriAum  Deum  & hominem  credi- 
mus . At  qui  credidit  olim  , Deum  hu- 
manz  (alutis  procuratorem  per  aliqua 
media  mortales  in  vitam  xternam  re- 
paraturum , is  ChriAi  Adem  habuit  im- 
plicitam . 

Prima  igitur  concIuAo  At;  Non  fuit  i.  Con- 
fides ChriAi  explicita  femper  ad  falii-  clut 
tem  in  omni  lege  hominibus  necella- 
ria. 

Hanc  & MagiAer  j.  diAin£l.  xj.  & 
communis  tenet  Theologorum  confen- 
lus . Eandem  habet  Divus  AuguAiniis 
contra  FauAum , lib.  19.  cap.  14.  Imo  GsUt.  j. 
& ApoAolus  eandem  , niA  ego  caecu- 
tio, videtur  conArmare,  curo  ait:  Con- 
cluAt  feriptura  omnia  fub  peccato,  ut 
promiffio  tx  Ade  Jefu  ChriAi  daretur 
credentibns  . Prius  autem  quam  veni- 
ret Ades  ( fcilicet  Euangelica  ) fub  le- 
ge cuAodiebamur  concluA  in  eam  A- 
dem  , qux  revelanda  erat  . Satis  ergo 
erat  Ades  implicita  Jefu  ChriAi  ad  il- 
lius veteris  populi  lalutem  , populi  , 
inquam  , in  eam  Adem  concluA  , qux 
tempore  gratix  erat  maniftAius  expli- 
canoa . Multo  igitur  minus  Ades  Cnrt- 
Ai  explicita  in  Lege  natui*  ad  (alutera 
requirebatur. 

^cunda  ConcluAo  : Fides  ChriAi ». 
Redemptoris  faltem  implicita  fuit 
femper  poA  lapfum  hominibus  neceffa- 
ria  . Hanc  citra  Adei  periculum  ne- 
gare non  licet  , quam  utique  audiores 
imprimis  grayiffimi  conlirmant  , quo- 
rum tcAimonia  inArmare  nulla  ratio- 
ne poAiimus . Hieronymus  in  s.  cap, 
epilt.  ad  Galat.  fuper  ea  verba  : Sci- 
entes , quod  non  juAiAcatur  homo  ex 

ope- 


2>f  nt\ejjk.  jidei  Chrl/li  ad  [alutem  . 

Opfribus  legis  , nifi  per  fidem  Jefu  fdluberruiu  fide 
Chriflir  Admonere,  inq«it,  debemus, 
fandos , qui  antiquitus  fuerunt  , ex  fi- 
de Chrifti  iuftificatos  . -Siquidem  A- 
hraham  vidit  dieis  Chrifli,  & Iztatus 
etl  . Et  Moyfes  majores  divitias  exilli- 
mavit  thefauro  iEgyptiorum  imprope- 
rium Chrifli  : Afpiciebat  enim  in  re- 
munerationem . Et  Elatas  vidtt  gloriam 
Chrifli',  ut  Joaunes  Euangelitla  com- 
memorat , & Judas  de  omnibus  gene- 
raliter . Item  In  capit.  4.  ejufdem  epi- 
llolx  : Hzres  ille  parvulus  , qui  nmil 
differt  a fervo , fed  liib  tutoribus  etl  , 
ufque  ad  prxlinitum  tempus  a Patre  , 
totum  humanum  genus,  inquit,  ufque 
ad  adventum  Chnlli  fignificat  . Quo- 
modo enim  omnes  in  protoplallo  A- 
dam  necdum  nati  moriuntur  i ita&o- 
mnes  , & hi  , qui  in  adventu  Chnlli 
nati  funt  , in  fecundo  Adam  vivifican- 
tur . Ille  intelledus  Hcclefix  Catholi- 
cx  convenit  , qux  & veteris  & novi 
tellamenti  unam  afTerit  providentiam  , 
nec  diflinguit  in  tempore  , quos  con- 
ditione fociavit  . Omnes  xdificati  fu- 
mus fuper  fundamrntura  Apolloforum 
& Prophetarum  , continente  nos  angu- 
lari lapide  Jefu  Chrillo  ; omnes  unus 
panis  fumus  , & duo  confeniimus  fu- 
per terram . Et  quomodo  nos  fuper 
Prophetas  fundati  lumns  , iu  & Patri- 
archx  in  Apollolorum  fundamine  con- 
fliterunt . Hadenus  Hieronymus  . 

Prxclara  certe  , & tali  viro  digna 
interpretatio  : C^emadmodum  enim 

Mrvulus  hxres  idem  ell  & adultus  ; 
uc  populus  ille  antiquus,  & hic  novus 
eadem  fide,  Sc  relieione  contentus  ea- 
dem quoque  Ecclcfu  ell.  Ac  ficut  in 
parvulo  implicite  continetur , quod  poll- 
ea  explicatur  in  adulto  : ita  fides  illa 
antiquorum  parvula  fuit , & vi  fua  con- 
tinebat implicite , quod  deinde  crefccns 
habuit  explicite . 

Divus  Itera  Auguflinus  hanc  fenten- 
tiam  frcqueniiflime  repetit  , lih.  primo 
contra  duas  epillolas  Pelagianorum  , 
cap.  II.  & fuper  Joann.  trad.  45.  Sc 
cpillol.  i57.quxfcribitur  ad  Optatum, 
ut  multa  alia  loca  prxtermittam  . Illa 
fit  fides  falva,  inquit,  qua  credimus  , 
nullum  hominem  five  majoris  , live 
■parvulx  quamlibet  Sc  recentis  xtatis 
liberari  a contagione  mortis  antiqux  , 

& obligatione  peccati , quod  prima  na- 
tivitate'contraxit  , nifi  per  unum  me- 
diatorem Dei  & hominum  Chriflum 
Jrfum  , CUJUS  hominis  ejuldemque  Dci 


4<5s 

etiam  illi  julli  CUvi 
fadi  funt  , qui  , priufquam  veniret  ut 
carne  , in  carne  crediderunt  elle  ven- 
turam . Eadem  namque  fides  ell  Sc  no- 
flra  Sc  illorum  : quoniam  hoc  credi- 
derunt illi  futurum  , quod  nos  erodi- 
mus fadum : Sc  Sacramenta  quidem  po- 
tuerunt elie  pro  temporum  diverlita- 
te  diverla  , Icd  ad  unitatem  umen  e- 
jufdem  fidet  concordilltme  recurren- 
tia . Proinde  cum  omnes  julli , five  an- 
ce incarnationem  , five  poli  incarna- 
tionem Chrifli  , nec  vixerint  , nec  vi- 
vant , nifi  ex  fide  incariutionis  Chri- 
fli , profedo  quod  feriptum  ell  , non 
elle  aliud  nomen  fub  coelo , tn  quo  nos 
oporteat  lalvos  fieri  , ex  lUo  tempore 
valet  ad  lalvaadum  genus  liumanum  , 
ex  quo  in  Adam  vitutuiu  ell  . Hade- 
nus  Auguflinus . 

Gregonus  quoque  Hom.  16.  in  Eza- 
chielem  in  hujus  rei  figuram  etiam  af- 
ferit  , turbas  , qux  prccedebant  Sc  fe- 
quebaiuur,  utralque  pariter  acclamafle 
filio  Davtd : Holanna  in  excellis  . Pof- 
fem  equidem  tellimonia  proferre  in 
hujus  rei  confirmationem  fandorum  a- 
liorumi  fed  ne  multa,  proierre  lauus 
ell  lacrarum  ceflimonia  literarum  : ia 
quibus  illud  primum  ell  , quod  habe- 
tur ad  Corinthios  : Habentes  eundem 
fpiricum  fidei , ficut  feriptum  ell:  Cre- 
didi, propter  quod  locutus  fum : &nos 
credimus , pi  opter  quod  & loquimur  . 

Secundum  vero  habetur  alibi  : Pa- 
tres nollri  omnes  fub  nube  fuerunt  , 
Sc  omnes  mare  tranlkrunc  , Sc  omnes 
in  Moyfe  bapcizaci  funt  in  nube , & in 
mari,  Sc  omnes  eandem  efcam  fpirita- 
lem  manducaverunt  , omnes  eundem 
potum  biberunt  . Bibebant  autem  dc 
Ipiricuali  conlequente  cos  petra:  Petra 
autem  erat  Chrillus  . 

Tertium  ad  Roman.  Sicut  per  unius 
delidum  in  omnes  homines  m con- 
demnationem i fic  & per  unius  jufli- 
tiam  in  omnes  homines  in  juflifiacio- 
nem  . 

Pollremum  idemqu;  gravilfimum 
ad  Roman.  quo  extera  & .explican- 
tur Sc  confirmantur  : Omnes  peccave- 
runt , & egent  gloria  Dei , jullificaci 
gratis  per  gratiam  ipfius , per  redem- 
ptionem , qux  ell  in  Chnflo  Jefu  , 
quem  propofuit  Deus  propitiationem 
fidem  ad  ollenfionem  juflicix  fur  , 
propter  remiflionem  prxcedentium  de- 
lidorum  , ut  fit  ipfe  jullus  Sc  jullifi- 
cans  cum  , qut  eit  ex  fide  Jefu  Chri- 
G s 


I.  r«r.  4. 
I.  fw. 


Xaa.  {. 


Jttm,  $, 


Dlgitizi;;!  by  ; igk 


a66  Re^Si.  de  Sacra/n.  Part  II. 


Ili  . unus  eft  enim  Dsus  , qui  )uftifi- 
Mt  circumcifionem  ex  Ade  , <Se  pntpu- 
tiura  per  fidem. 

Et  cxufa  eft  in  promptu  . Non  e- 
nim  poflent  peccatores  abjedo  pecca- 
to reconciliari  , nili  crederent  , 
fe  peccatorum  reniam  gratia  divina 
poiTfc  confeoui  : nec  fciret  homo  ju- 
llitiam  & falutem  quaerere  , nili  , un- 
de petenda  eflet  , agnofeeret  , Semper 
er»o  neceffarium  fuit  credere  , Deum 
‘efle  hominum  jufiificatorem  ac  lalva- 
torem  , quo  videlicet  providente  lalu- 
tis  remedia  erant  humano  generi  com- 
paranda . Hac  vero  fide  implicite  cre- 
debatur in  Chnftum  , per  quem  Deus 
erat  jullificaturus  , fervaturufque  uni- 
verfiu  nationes . 

3.  Cone.  Tertia  condalio  : fides  Chrifti  ex- 
Argum. ' plicita , poli  Evangelii  divulgationem  , 
cont.  hanc  dft  ad  falutem  cujufque  hominis  ne- 
CoacL  ceflaria  s in  cujus  confirmationem  te- 
ftimonia  fandiorum  retro  ciuta  non 
um  idonea  funt , quam  ego  delidero  . 
indiferiminatim  enim  allerunt  , nemi- 
nem, nec  pulillum  , nec  magnum  , aut 
in  nova , aut  in  antiqua  lege  line  Chri- 
ftt  fide  potuilTe  lalvari  . Cum  igitur 
veteres  nne  fide  explidu  Chnlli  la- 
lutem  fuerint  allecuti  s ex  fandorum 
tellimoniis  , ut  videtur  , confirmare 
non  pofiiuws  , fidem  explicitam  elle 
nunc  temporis  neceflariam  . Atque  hoc 
argumentum  nonnullos  omnino  com- 
movit , ut  tertiam  edliclulionem  infi- 
ciarentur  . lllad  etiam  , quod  przce- 
ptum  de  fide  Chrilli  potdl  invincibi- 
liter ignorari , ex  Joann.  15.  Si  non 
veniflem  , & locutus  eis  non  fiiillcm  , 
peccatum  non  haberent . Ergo  8c  pot- 
ell  quis  falvari  line  explietta  fide  Chri- 
lli , faciendo  aliter  quacunque  lex 
natura  prafcribit . Et  confirmatur  , 
quia  potell  quis  in  nemoribus  , vel  in 
lylvis  educari  , quo  nullus  pradica- 
a»».  le.  tof  accedat  : nec  tamen  fidem  Chri- 
lli habere  poteft  fine  pradicante  : Er- 
go per  fidem  implidtam  Chrilli  , fi- 
cut  in  lege  natura  , lilvabitur  . Con- 
firmatur deinde  , quia  ftaiim  a Chrilli 
paflione , illi , ad  quos  Etungelktin  non 
pervenerat , fervabantur , vel  in  lege 
Moyfi  , vel  in  lege  natura  : Eigo  Se 
nunc  ii  , ad  quos  nondum  pervenit 
Euangelii  pradicatio , verbi  gratia  , 
Indi  . Nam  eodem  penitus  modo  , fic- 
ut  illis  non  fuerat  Chriftus  anmmda- 
tus , ita  Se  apud  hos  non  eft  divulga- 
tum Euangelium. 


His  tamen  non  obftancibtfs  , tlrtia 
illa  conclulio  uTque  adeo  certa  eft  , 
ut  eam  negare  non  periculofum  mo- 
do , verum  eciam  erroneum  fit  : ha- 
reiicum  dicerem  , nifi  modeftius  elfet  , 

Ecclefia  definitiom  hujus  vocabuli  no- 
tam derelinquere . Id  ego  llatim  o- 
llcndam  , fi  prius  tamen  diferimen  in- 
ter fiuem  veteris  Se  novi  Tellamenti  , ut 
videlicet  illa  fuerit  implicita  , hac  au- 
tem explidu  , certis  documentis  de- 
claravero . Primum  igitur  D.  Aug.  lib. 

19.  contra  Fauft.  c.  Antiqui  jufii  , 
ait  , Sacramentis  fuis  intelLgebant  ven- 
turam pranuntiari  revelationem  fidet  » 
ex  qua  , licet  adhuc  operu  Se  abfeon- 
dita  , etiam  ipfi  vivebant  . Et  infra  : 

Tunc  ergo  occulu  erat  fides  . Nam 
eadem  credant , eademque  fperabant 
omnes  jufti  8e  fandli  etiam  temporum 
illorum . Nunc  autem  revelau  eft  fides  , 
in  quam  conclufus  erat  populus,  quan- 
do lub  lege  cullodiebaiur  . Ecce  Au- 
gufiinus  teftimonio  Pauli  ad  Oalat.  j. 
id  probat  , quod  aftumpfimus  difat- 
nien  etie  veteris  Se  nova  fidei . 

Praterea  : Idem  ApoftoL  ut  ante  . 
jam  vidimus  , comparans  fidem  illius 
veteris  populi  fidei  populi  novi , il- 
lam parvuli  vocat  , hanc  grandioris 
jam  viri . Et  ne  longum  focum  , ca- 
pit. I.  epift.  ad  Colofi  circa  finem 
capit.  3.  epiftola  ad  Ephefios  circa 
medium  , toto  denique  cap.  3.  epifto- 
la pofterioris  ad  Cor.  hoc  dilicrimea 
infimut . 

Illud  uaque  jam  quod  inftat , aga- 
mus , probmulque  , fidem  Chrifti  ex- 
pltcitam  poft  Euangelium  promulgatum 
efle  ad  lalutem  neceflariam  . Id  vero 
primum  oftenditur  ex  Marco  : Pradi-  Mttrt  ult. 
cate,  ait.  Euangelium  omni  creatura  : 

Qui  crediderit  , Se  baptiaatus  fuerit  , 
fidvus  erit  i qut  vero  non  crediderit  : 
condemnabitur  . Ubi  Bernardus  ad 
Hug.  epift.  77.  diligenter  advertit  , 
non  efft  didum  , Qui  non  baptixatus 
hierit  , condemnabitur  : led  , (^i  non 
crediderit,  8ec.  Ut  major  quadam  ne- 
ceflitas  fidei  in  Euan^luim  , quam 
Baptifini  praferiberetur  . Fit  enim  , 
ut  fine  Baptifmo  quis  lalvetur  , cum 
fcilicet  Baptifini  fuicipiendi  non  eft  fa- 
cultas ; at  credendi  Euan^lto  tanta 
neceflitas  eft  , ut  omni  eventu , qui 
non  crediderit , condemnetur. 

Item  : Sicut  Moyfes  exaltavit  fer- 
poitem  in  deferto  , lu  exaltari  opor-/***.  3, 
tet  filium  hominis,  ut  oouiis,  qui  cre- 
dit 


Df  neteffitate  Ftdel 

4tc  tn  eum  , non  percae , fed  habeat 
Vitam  zternam  . Qai  credit  in  eum  , 
non  judicatur  : qui  autem  non  credit  , 
jam  judicatus  e(l  , qua  non  credit  in 
nomine  unigeniti  ^ii  Dei  . Et  infra  : 
Qui  credit  m filium  , habet  vitam  ae- 
ternam , qui  autem  incredulus  etf  fi- 
lio , non  videbit  viuro  . Et  tamen  fi 
non  efi  medium  ad  falutem  necefla- 
rium  , cum  poffit  invincibiliter  igno- 
rari , ut  nunc  ex  doflrina  communi 
lupponimus , ootcll  quis  efle  incredulus 
filio  , hoc  elt  credere  filium  non  efic 
I>um , 8e  in  hoc  errore  falvari  . Et 
Jtta.  t.  . (^pjj  ^ qui  judivit  a Patre  , 

& didicit,  venit  ad  me.  Si  autem  quis 
krvatur , audivit  a Patre  & didicit  : 
ergo  venit  ad  Chrifhim  . Et  alibi : E- 
Jmii.  10.  go  fum  ofi  um;  per  me  fi  quis  intro- 
)erit,  lalvabitur,  &C.  Et  c.  14.  Vado 
parare  vobis  locum  , & quo  ego  vado 
Icitis , & viam  fcitis  > dicit  ei  Tho- 
mas  : Domine  nefeimus  quo  vadis  , 
& quomodo  pofiumus  viam  fcire?  Di- 
cit ei  Jefus : Ego  fum  via  & veritas  & 
vita : nemo  venit  ad  Patrem  , nifi  per 
me  . Et  capit.  17.  Hxc  elt  vita  aeter- 
na , ut  cognofeant  te  folum  verum 
10.  Deum  , & quem  mififti  Jefum  Chri- 
ilum  . Utrumque  igitur  medium  efl 
nunc  ad  falutem  nccellarium  , & co- 
gnofeere  Deum  , & co^ofeere  quem 
mifit  Deut  Jefum  Chriltum  , ut  feite 
Divus  Chryfollomus  interpretatur. 

Prxterea  , referente  Luca  , Ange- 
lus Cornelio  viro  julto  ac  timenti 
Deum  ait:  Mitte  , & accerfe  Simo- 
nem : ille  dicet  tibi  , quid  te  oporteat 
facere.  Quz  verba  tracms  Au^ftinus 
de  prxdelh  fanator,  cap.  7.  Non  fi- 
ne hde  Cornelius  orabat : Nam  quo- 
modo invocabat  , in  quem  non  credi- 
derat > fed  fi  pofTet  line  Fide  Chrifti 
efie  falvus,  non  ad  eum  xdificandum 
mitteretur  architeCdus  Apoflolus  Pe- 
trus, qui  videlicet  illi  diceret  , qux 
oporteret  audire  . Ille  , inquit , dicet 
libi , quid  te  oporteat  facere  . Et  cu- 
1*.  flos  carceris  quoque  apud  eundem  Lu- 
cam : Quid , ait , oponet  me  facere  , 
ut  falvus  fiam  > At  illi  Paulus  & Si- 
las dixerunt  > Crede  in  Dominum  Je- 
fum . 

Prxterea  Apoft.  ad  Romanos  ean- 
*"*•  10.  tien,  fgntentiam  docet  m hxc  verba  : 
Si  confitearis  in  ore  tuo  dominum  Je- 
fum , 6e  in  corde  tuo  credideris  , quod 
Deus  illum  fufcitavit  a mortu-s  , fal- 
vus erit  . Corde  enim  creditur  ad  ju- 


Oirijli  ad  fa/utem . 467 

ftitiam:  ore  autem  confclllo  fit  ad  Ci- 
lutem.  Dicit  enim  Scriptura:  Quicun- 
que  invocaverit  nomen  Domini,  falvus 
erit  . Quomodo  ergo  invocabunt  cum , 
m quem  non  crediderunt  1 aut  quomo- 
do credent  ei  , quem  non  audierunt  i 
quomodo  autem  audient  fine  prxdi- 
cantel  Et  infra:  Ergo  fides  ex  auditu  , 
auditus  autem  per  verbum  Chrifli  . Sed 
dico,  numquid  non  audierunt?  Et  qui- 
dem in  omnem  terram  exivit  Ibnus  eo- 
rum &c.  Vides,  quemadmodum  invo- 
cationem Domini,  qux  fuit  femper  in 
omni  lege  necefiaria,  ad  invocationem 
nominis  Chrifli  deflexit  Apollolus . Qua 
videbeet  nunc  opus  efl , cum  jam  in 
omnem  terram  exivit  Apoflolica  prxdi- 
catio. 

Qiod  fi  cui  teflimonia  hxc  viden-  t. 
cur  infirma , huic  nos  illud  objiciemus , £ti^- 
quod  Philofophus  quidam  magni  no- 
minis fapiencer  fcripfit , ineptum  elTc , 
exadam  ubique  demonllracionem  effla- 
gitare . Nam  fi  facrarum  licerarum  te- 
llimonia  in  hanc  rem  cfTent  manifefla  , 
qui  negalTet,  eum  nos  non  cemeriutis 
& erroris  , fed  hxrefis  nota  inurere- 
mus . 

Habemus  prxterea  fymbolum  Atha- 
nafii , cui  nemo  fane  Catholicus  refra- 
gabitur: Necellarium  ell,  ait  , ad  x- 
ce^m  falutem , ut  Incarnationem  Do- 
mini noflri  lelu  Chrifli  fid.-liter  cre- 
(kt.  Et  tand^  : Hxc  efl  fides  Catho- 
lica, quam  nifi  quis  fideliter  crediderit  , 
falvus  efie  non  potent  . 

Prxterea,  c.  firmiter, de fumma  Trin. 

8e  fide  cath.  Una  ell  fidelium  univer- 
ialis  Ecclefia  , extra  quam  nullus  o- 
mnin»  falvacur  . Sed  ille , qui  vivit  aut 
in  lege  Moyfi  , aut  in  lege  naturx  , 
ignorans  fidem  Chrifli  , non  efl  pars 
unius  Ecclefix  Catholicx  : ergo  non 
falvacur  . In  condlio  quoque  Florea, 
fub  Eug.  IV.  idem  explicatius  habes  ; 
Sacrofandla  Romana  Ecclefia  firmiter 
credit  , nullos  extra  Catholicam  Ec- 
clefiam  exeuntes , nec  paganos  , nec 
Judxos , nec  bxreticos  , nec  fchifma- 
ticos,  xcernxvicx  fieri  polle  panicipes, 
fed  in  Ignem  xtemum  iiuros , nifi  ance 
finem  vitx  eidem  fuerint  aggregati  : 
tantumque  valere  Ecclefiallict  corporis 
unitatem , ut  nemo,  quancafcumqiie  elee- 
mofyius  fecerit,  polTit  falvari,  nifi  in 
Catholicx  Ecclefix  gremio  & unitate 
permanferie  . Idem  tere  habes  extra  . 
de  hxrec.  cap.  & extrav.  unam  fan- 
dUm,  de  majoritate  & obe.  Huc  et- 
Gg  X lani 


a6%  Rekli.  de  Sacram.  Part  II. 


iam  pertinet  Hieronymi  teftimonium  , 
q.  I.  cap.  quoniam  vetm , & Cypria- 
ni , c.  loquitur , & cap.  alienus , Se  Au- 
{uidini,  cap.  ftrmiflime , ij.  qu.  i.  8c 
multa  alia,  qux  refm  Cardinalis  Tur- 
Rcrem.  lilwo  primo  Ecclefiafticx  fum- 
Rur , capit,  ai.  Errant  igitur,  qui  nova 
iam  divulgata  le^  , falutem  xternam 
ruiquam  une  expliciu  fide  permittunt . 
Atque  hic  error  quam  longe  ferpat  , 
non  vident  . Concedant  entm  pariter 
nec;  fle  cft  fine  Baptifino  in  re  vel  ia 
voto  fulcepto  introitum  in  regnum  coe- 
lorum , concilio  Trid.  feff.  8.  repu- 
gnante in  d;cr.  de  jullificatione  impii 
cap.  4.  Imo  repugnant;  Euangelio  , 
cum  ait  ••  Nifi  quis  renatus  fuerit , 

Qiiod  fi  adultis  ea  media  nunc  fatis 
fuiit,  qux  erant  ante  legem  Chrifti  , 
non  eqilidem  video  , qua  confequentia 
parvulis  remedia  legis  natarx  Se  feri- 
ptx  fuerint  revocata  . Aut  fateantur 
• Igitur,  parvulos,  cum  non  adeft  facul- 
tas Baptifmi  , falvari  , quod  ecclefia 
Chrifh  non  admittit : Aut , quod  nos 
facimus,  negent  adultis  fine  Euangelii 
fide  ialutem . 

Dicant  etiam  mihi  , quibus  contra- 
ria fententia  placet , an  Judxi , ad  quos 
Euangelium  non  pervenit,  fervantes  le- 
gem Moyfi  lalventur , an  non : fi  non , 
habetur  id  quod  volumus  ; fi  etiam  , 
quid  ergo  prxfcripta  Concilii  Eloren- 
tini  definitio  prxfiat  > quid  Se  illa  rur- 
fus  , in  quam  Catholici  convenimus , 
legalia  poft  Euangelii  divulgationem 
fine  interitu  fervari  non  pofle  , Se  o- 
mnesejufmodi  obfervatores  a Chrifto  a- 
lienos , Se  xt;rnx  vitx  minime  fieri  pof- 
le participes , nifi  aliquando  ab  his  er- 
roribus refipifeant  > 

Ad  primum  vero  argumentum  , quo 
toKn.  lenia  nxe  conclufio  vertebatur  in  dU- 
^ Cone.  I)ium , nego  equidem  confequentiam  . 

Aliiid  enim  cft  , quod  exculetur  quis 
a peccato  non  credendi  in  Chriflum  , 
aliud  , quod  fine  fide  Chrifti  vitx  x- 
itrnx  beneficium  conrequatiir  , ut  di- 
vus Thom.  i.  a.  qiixft.  10.  di  ferte  nos 
I docuit . Condemnabuntur  igitur  lUi  , 
j non  quia  non  crediderunt  in  Chriftum, 
cum  non  fit  illis  Euangelium  annuntia- 
tum , fed  propter  alia  contra  legem  na- 
turx  peccata  . Quod  fi  fingas , ejulmo- 
di  legem  naturx  fervare  , refpondet 
Divus  Thom.  j.  diftin.  quxft.  t. 
art.’  I.  quxft.  i.  8:  art.  s. quxft.  s.  quod 
fi  quis  faciat  , quod  in  ie  eft  , nuic 
Deus  providebit , vel  per  hommem  , 


vel  per  angelum , fi  Opus  fuerit : & fi 
quxras  , unde  hxc  tam  extraordinaria 
providentia  , certe  , prxterquam  quod 
ratione  confot  ( nec  enim  I^us  deficit 
in  neceftariis  ) facris  etiam  literis  tra- 
ditur. In  A£Iis  cap.  8.  Angelus  rapuit 
Philippum  ad  Eunuchum  vimm  rcli- 
giofum.  Et  cap.  10.  Angelus  apparuit 
Cornelio  viro  timenti  Deipn  , ncienti 
eleemofynas.  Se  oranti.  Et  Joan.  cap. 

1.  cum  dixiilet  : Erat  lux  vera  , qux 
illuminat  omnem  hominem  venientem 
in  hunc  mundum , Dedit , inquit  , eis 
poteftatem  filios  Dei  fieri , his , qui  cre- 
dunt in  nomine  ejus.  Et  av.  ii.  cum 
dixiflct  Dominus  ; Ego  u exalutus 
fuero  a terra , omnia  traham  ad  m:i- 
pfumi  refponaiflecqu;  ei  turba  : Quo- 
modo dicis , oportere  exaltari  filium 
hominis?  quis  eft  ifte  filius  hominis  ? 
dixit  eis  JdUs : Ambulate  , dum  lucem 
habetis  , uc  non  vos  tenebrx  compre- 
hendant : dum  lucem  habetis  , credite 
in  lucem , ut  filii  lucis  fuis : Ego  lux 
in  mundum. veni,  uc  omnis  , qut  credit 
in  me ,-  in  tenebris  non  maneat . Sicut 
in  lege  naturx  facienti  quod  in  fe  e- 
rat  , 8e  fervanci  naturx  legem  Deas 
prxfto  erat  ad  revelandum  Tupernacu- 
ralia  , fine  quotum  fide  falvari  non  po- 
terat : Sic  in  nova  lege  prxftanci  , 
quod  in  fe  eft  , lux  Euangelii  reful- 
gebit , quam  qui  non  habet  , manet  in 
tenebris  . An  videlicet  juftitix  Sol 
Chriftus  Dominus  non  illuxit?  Et  hinc 
pacet  refponfio  ad  priorem  confirmatio- 
nem. 

Nam  ad  pofteriorem  refpondetur  , 
aliam  efle  rationem  poft  Euangelii  ple- 
nam divulgationem  , atque  antea  erat  . 
Siquidem  dum  adhuc  Euangelium  vul- 
garetur, licitum  erat  Paulo  Timotheum «1. 
circuncidere  , purificareque  fefe  juxta 
legis  antiqux  prxfcriptum  cum  exteris 
Judxis ! qux  tamen  eadem  nunc  hice- 
re , fuperuitio  procul  dubio  eflet . Item 
adhuc  Euangelii  prxdicatione  curren- 
te , pueri  eorum , ad  quos  Euangelium 
non  pervenerat , falvabantur  in  legis  na- 
turx Sacramentis  , at  nunc  temporis 
nihil  tale  Catholici  recipimus  . Abfti- 
nere  a languine.  Se  fuffbcaco  , a prin- 
cipio Euangelicx  prxdicationts  non  li- 
cuit modo  , v;rum  etiam  nece&rium 
fuit , ut  A&.  I j.  dicitur . Ac  nunc  qui 
ea  fervaret,  Judaicx  fuperftitionis  me- 
rito condemnaretur  . Sic  ergo  & fine 
fide  expliciia  a principio  ftatim  Apo- 
ftolicx  prxdicationis  boraiiei  fervari 

po- 


IKljyC-Og 


De  necejftt.  fdei  Chr^i  td  falgtem  : 

^oterMt  j ininii»  fervlri  noo  poffunt . neftum  finem  nitur*  ratione  compre- 
Qmo4'ili  A&is  jam  coepit  explicari  , henlum . Sed  tunc  ille  mortaliter  non  i 

ui.  I.  ia.(iuni  pecniiaru  illa  , & nova  falutis  peccat,  cum  bene  faciat  pro  »tate  8c 
^ procuratio  per  infolita  media  defcri-  inlhtutione  , quam  habee  i nec  eft  in 

bitur . Nec  tamen  ego  is  fum , qui  de-  wlo  originali  , ut  D.  Thoma  angore 
finire  valeam  , quTando  primum  incepit  nos  h^mus  . Ergo  confequetur  era- 
iUud  tempus  , quo  Evangelii  plenaria  tiam  une  cognitione  Dei  , ac  prouidc 
prxdicatio  abfoluta  eft  , cum  videlicet  fine  fide  Chrifti . 
remediis  antiquis  penitus  abolitis  , fola  Prxterea  , quoniant  h*c  urgere  an- 
Evangelic*  legis  remedia  pro  utrifque  guftius  volumus  , m D.  Thomas  i.  i. 

& adultis  , & parvulis  remanferunt . q*  «t*  *•  docet , Infidelius  nullum 
Sed  id  tamen  ftatuere  fine  dubitatione  peccatum  eft  in  lis  , qui  de  rebus  fi-  v 
poflum  , nemmem  , cui  fides  Chrifti  nihil  penitus  audierunt.  Cognofeae 
expliciu  defit , pofle  nunc  temporis  itaque  puer  prima  deliberatione  aliquid 
- Mutem  adipilci.  efle  honeftum  , aliquid  contra  turpe  i 

At  enim  cum  dupliciter  intelligatur  ftatuatque  fefe  honeltara  vivendi  ratio- 
lalusi  altera  arterna,  adquamjufti  poft  nem  leaaturum  , inhoneftam  repudia- 
hanc  vium  venient  j altera  , qua  in  turum  , quemadmodum  de  Hercule  in 
praefenti  fanantur  homines  a peccato  Ibmmo  ferunt  fabulae ; Jam  quxro,  num 
vel  originali , vel  ailuali ; facile  nobis  'U®  peccet  > Minime  vero  gentium  . 
tribuent  viri  dofti  , fine  fide  Chrifti  Non  enim  peccatum  infidelitatis , ut  ex 
nulli  unquam  mortalium  aeternam  con-  q>  lo.  patet  i nec  peccatum  omiflio- 
«fiam  elle  falutem  . Illud  tamen  et-  nis  , cum  converut  le  in  honeftum  fi- 

(■  iamnum  a do£li$  hominibus  in  dubium  nem  , quantum  ei  per  fcientiam  & *- 

fit  ■ euk»  «locatur  , an  fine  Chrifti  fide  poflit  tatem  licet . Eft  igitur  in  gratia,  fi  D. 

fanari.  homo  a culpa  fanari . Thomara  audlorem  fequimur. 

Arg.  pro  Aflerunt  autem  ad  novi  dogmatis  con-  Pntterea , ut  urgentius  inftantiufquc 
parte  , af.  firmationem  Divi  Thom*  primum  au-  premamus  , fides  ex  auditu  eft  i audi- 
fism.  dloritatem  r.  i.  q.  8p.  artic.  6.  ubi  te-  tns  autem  non  eft  fine  prxdicante  , 

net  , efle  non  pofle  veniale  peccatum  quod  Apoftolus  ad  Rom.  lo.  tradit . 

cum  folo  originali . Quod  idem  Inno-  Non  ergo  poteft  puer  ftatim  a princi- 
centius  fuperius  fupponit  cap.  majores,  pio  ulus  rationis hdera  habere  fine  pre- 
extra  de  bapt.  5.  fed  adhuc  quxritur  : dicatore  . At  non  eft  prxfto  , ut  fup- 
•Et  concilium  Florentinum  in  decreto  pommus,  prxdicator  , qui  in  ipfo  vi- 
.de  unione  Grxeorum  , inquiens.  Illo-  Oelicet  temporis  articulo  credenda  pro- 
sum animas  , qui  in  aduali  pecca-  ponat  : ergo  juxta  D.  Thomx  lenten- 
to mortali  , vel  folo  originali  dece-  tiam,  puer  ille  circa  fidei  aftum  jufti- 
dunt  , mox  in  infernum  defeende-  ficabitur.  Faciamus  infuper,  ut  primus 

re.  - actus  pueri  utentis  ratione  fit  , velle 

c Hujus  vero  conclufionis  caufam  D.  accipere  Baptifmum;  quia  fcilicet  vidit 
(Thomas  eam  reddit,  quod  cum  ufum  pueros  alios  a Sacerdote  baptisari,  cujus 
rationis  habere  puer  cceperit , primum , rei  exemplum  habes  10.  Hift.  Ecclef. 

•Mod  illi  cogitandum  occurrit,  eft  de-  libro,  capite  M-referturque  a Gratiani 
liberare  de  le  ipfo  . Et  fi  quidem  le  i-  q-  f.  cap.  Spiritus  fanctus,  de  pueris 
ordinaverit  ad  debitum  finem  , per  baptizatis  ab  Athanafio  puero  . Tunc 
gratiam  confequetur  remifltonem  ori-  ergo  cum  bapt^xatus  non  ponat  obicem 
ginalis  peccati  . Si  vero  non  ordinet  recipit  gratiam  j recipit  autem  fine  fide  i 
leipfum  ^ debitum  finem  , fecundum  Nihil  ergo  vetat , ut  homo  citra  fidem 
quod  in  illa  xtate  eft  capax  diferetio-  juftificetur. 

nis , peccabit  mortaliter  , non  faciens  Prxterea  , in  quocunqne  temporis 
quod  infe  eft.  Hadlenus  ille.  punCto  atque  momento  poteft  homo  ju- 

Ex  his  Divi  Thomx  verbis  ratioci-  Itittcari  : led  non  in  quocunque  poteft 
' nantes,  Ficn  poteft,  inquiunt,  utpri-  cognolcere  Deum  fecundum  ordina- 
mo  tempore  ulus  rationis  puer  non  mo-  riam  , Sc  moralem  potellatem,  igitur 
do  Chriftum , fed  ne  Deum  quidem  fine  Dei  Se  Chrifti  fide  poflumus  a pec- 
agnofeat,  ut  pote  apud  barbaros  fine  ul-  cato  lanari  , ac  remiflionem  peccato- 
la  religione  notitiave  divini  nominis  rumconlequi. 
educatus  . Is  ergo  , ut  fiiciat  quod  in  Adde  huc  , quod , ut  Apoftolus  di- 
fe  eft,  latis  erit,  fi  feconverut  in  h«-  cit,  Ge&tes  qux  kgem non habrat , «a-  <• 

G g j tu- 


' - <jit  - vli’ 
O 


Releit.  it  "Smam,  Partii. 


»■  Coae. 


470 

turaliter  ea  , qtuc  le^  funt , faciunt  i 
qui  oftendunt  opus  legis  feriptum  in 
cordibus  luis  . ^ laaores  legis  iulli- 
ficabuntur  , ut  eodem  cap.  Apoftolus 
ait . Ergo  lola  cognitione  naturali  pot- 
eil  homini  obvenire.  jul^iHcatio  . Un> 
de  & Divus  Thouur  in  commentariis 
fuper  hunc  ipfum  locum  : Naturaliter , 
inquit , id  eft , per  Wem  naturalem 
oilendentem  eis , quid  ut  agendum  , Sc 
umen  non  excluditur  gratia  ad  moven- 
dum affedlum . Ha^nus  D.  Thomas  . 
Non  c^o  exigitur  gratu  ad  movendum 
intclieaum  , ut  homo  julUficetur  i fed 
.per  tblam  naturae  rationem  poteft  julti- 
. heari . 

1-rxterea  , non  ell  neceflaria  alia  co- 
gnitio, ut  quis  accedere  pol&t  ad  Deum, 
nifi  qua  incelligitur  Deus  efle  , & elle 
remunerator  inquirentium  ie  : At  utra- 
que  habetur  ex  lumine  naturali  . Ergo 
ii  quis  habens  demonllrationem  divinae 
erga  hominem  providentiae  , atque  ju- 
Ititix  , ad  Deum  accef£erit  , fine  fide 
gratiam  poterit  conlequi  . Non.  enim 
credit,  fed fcit Deum eife , &c. 

In  ^jus  rei  explicationem  fit  prima 
.'cooclufio . Erroneum  eft  , atque  adeo 
f^orfiian  haereticum  , alfcrere  , quem- 
quam adultum  fine  a£lu  fidei  per  iblam 
naturae  cognitionem  juilificari : Nam  & 
fiicrl  Do^res  unanimi  conleiUu  recla- 
mant, & arcanae  hterae  pugnant . 

Atnbrofius  in  primis  in  illud  i.  ad 
Timoth.  X.  Qut  vult  omnes  homines 
iUvos  fieri:  Conditio,  inquit  , latet  , 
^ liccedant  ad  eum  : Fides  eft  enim  , 
quz  dat  falutem  , quam  nifi  mens  tota 
wceperit  voluntate , non  folum  nil  pro- 
derit , fed  Sc  oberit . Fidei  enim  gra- 
tu hanc  habet  ^eftatem  , ut  devotis 
fibi  divinam  infundat  medelam  , inde- 
votis vero  conferat  morbum , per  ouem 
totus  homo  intereat  . Et  primo  libro 
oific.  capit.  X9.  fidem  , ait , eile  )ufti- 
tiae  fundamentum  . Et  ad  Demetriadem 
EpilL  dccimi  libri,84.qIiod  fcientia  na- 
turali ingenio  Sc  mdulhia  coroparau 
non  fuficiat  ad  animi  lalutem  , often- 
dit  ex  illo  t ubi  Sapiens , ubi  feriba  t 
Nonne  ftultam  fiteit  Deus  iapientiam 
hujusleculia  Sc  cxilloadKom.  a. 
cum  CQgnevifient  Deum , non  ficut  K- 
vm  glorificaverunt , aut  gratias  egerunt, 
ied  evanuerunt , &C.  , 

QtKxl  autem  fcientia  , qux  ad  faht- 
tem  animi  fatis  eft,  a Dei  gratia  & mu- 
nere proveniat  , oftendit  idem  ex  Ihro- 
verbiis : .Dominus  dat  Iapientiam  , Sc 


ex  ore  ejus  orudeutia , &fdeotta:  ttme 
intelliges  luiatiam , 8e  judicium  , «qui- 
utem  , Sc  omnem  famium  bonam  . Et 
ad  Corinth.  Nemo  poteft  dicere , Domi- 
nus Jefus  , nifi  in  Spiritu  fando,  divi- 
fionesverogratiarumfuntj&c. Et:  Non 
fumus  fufiicientes  cogitare  aliquid  ex 
nobis  , quali  ex  nobis  , fed  fulhcientia 
noftra  ex  Deo  eft  . Sc  Hierem.  9.  Non 
glorietur  fapiens,  &c.EtPlal.  88,  Do- 
mine in  lumine  vultus  tui  ambulabunt, 
Sc  in  nomine  tuo  exulcabunt  tou  die, 

?uoniam  gloria  &c.  Et  ne  quis  pofllt  re- 
ragart , legat  Lbrum  primum  de  voca- 
tione gentium  , ubi  hzc  fententia  ma- 
nifeftilTime  comprobatur . Fides , inquit 
capite  penult.  qux  bonx  volunucia,  Sc 
julcx  adionis  eft  genitrix  , quo  ipfa 
fonte  nafeatur  , Apolf.  Paulus  exponit , 
&c.  Probat  autem  multis  ex  locis  , fi- 
dem efle  donum  Dei , Scc.  Sc  capit,  ulc. 
Abunde , ait , demonftraium  eft , fidem , 
qua  juftificatur impius,  nili  ex  Dei  mu- 
nere non  haberi  , & ad  hoc  donari  , 
ut  principium  poflit  efle  meritorum  . 
Subdit  deinde  illud  ex  Pfal.  41.  Emitte 
lucem  tuam  & veritatem  tuam  , ipfa 
me  deduxerunt,  Scc,  Et  proverbior.  8. 
Meum  eft  confilium  , & xquicas,  mea 
elt  prudentia  , mea  eft  fortitudo  . Hie- 
rem. 10.  Scio  Domine , quia  non  eft  ho- 
minis via  ejus , nec  viri  eft  , ut  diri- 
gat greflus  fuos  . Dirigere  autem  gril- 
lus , ad  inulledum  deliberantem  per- 
tinet, vel,  ut  verbis  Ambrofii  utar  , 
ad  redam  fapientiam  . Et  Hierem.  14. 
Dabo  eis  cor,  ut  fciant  me.  Et  Joan. 
t>.  Erunt  omnes  docibiles  Dei : Omnis , 
qui  audivit  a Patre,  & didicit,  venit 
ad  me , Scc,  Libro  denique  1.  de  vocat. 
Gcn.  capite  1.  Dubiundum  , inquit  , 
non  eft  , ad  ipfam  cognitionem  veriu- 
tis  , Sc  perceptionem  lalutis  neminem  , 
nifi  ope  divinx  graiix  pervenire  . Ec 
cap.  X.  Cum  nemo  nifi  gratia  Dei  jn- 
ftincatus  fuerit  per  fpiritum  Fidei , quis 
ambigat  , cos  , qui  de  quibufeuraque 
nationibus  quibuslibet  temporibus  Deo 
placere  potuerunt  , fpiritu  graiix  Dei 
iuifle  diferecos?  Scc. 

Chryfoft.  HomiL  de  fide  & lege  na- 
turx , Ante  opera  primum  , ait , fides 
inducenda  eft  . Eum  enim  , qui  opera- 
tur juftitiam  fine  fide,  non  poifum  pro- 
bare vivum  fiufle  . Nullus  line  fide  vi- 
tam habuit  &C.  Et  Homil.  jx.  in 
ann.  Ubique  fide  nobis  opus  eft 
noriim  matre  , falucts  medicina  , fine 
qu  nullam  magnarum  rerum  dodn- 

nam 


I.  tff.  It. 


».  f»r.  |. 


t 


,,  ' igi . 


De  euteffU.  Fidei  Ckrifti  ad  fahtem.  471 


nam  percipere  quifquam  potell . W i- 
pfum  in  commentariis  quidem  fuper 
cpillolam  ad  Konun.  fxpe  tradit  , fed 
Homil.  i.  vel  maxime  . Divus  Augu< 
ftinus  dirertiinme  eandem  fententiam 
profitetur  libro  9},  Quxdionum  qu.  67. 
libro  de  corrept.  8c  gratia  , capite  i. 
& 7.  de  gratia  8c  liber,  arbit.  cap.  7. 
de  Ipiritu  & lit.  cap.  ip.  jo.  ji.  lib.  1. 
retra£t  cap.  ij.  8c  fuper  Joan.  tra£L 
af.  & xd.  in  illud  : Nili  manducaveri- 
tis , &c.  & fuper  Pfalm.  jj.  ji.  & 6j. 
ne  Epillolz  ad  Oputum  verba  etiam 
atque  etiam  rtfunumus . 

f-i.  j.  Hieronymus  ad  Ephef.  in  illud  , Ha- 
bitare  Chridura  per  fidem  in  cordibus 
vedris  : Habiutio,  inquit  , ida  perex- 
Ca/.  j.  ordium  Fidei  fiibricatur  . Et  ad  Galat. 
in  illud  : Itaque  lex  pzdagogus  noder 
fuit  in  Chrido,  &c.  omnes  enim  Filii 
Dei  edis  per  fidem  : Deo  nos  gene- 
rat , ait  , non  lex  abolita  , fed  mater 
fid.s  , Praeter  tedimonia  vero  ea  , que 
retulit  Ambrolius  ex  £icris  literis  mul- 
ta» 

Primum  , concludo  hzc  demondra- 
tur  ex  tota  Epidola  ad  Romanos  , cu- 
jus przcipuum  argumentum  , atque  ad- 
eo Icopus  , 8c  finis  ed  odendere  , nec 
nature  , nec  feripturz  legem  juditiam 
Dei  predittde , fed  folam  tidem  . Unde 
& primo  capite  adducitur  illud  Ha- 
bacuc  X.  Judus  ex  fide  vivit  : quod  fi 
fubtraxent  fe  , non  placebit  anime 
**.  IO,  ■».  mee  . At  fi  quis  fine  fide  lulhficare- 
tur , jam  iudus  aliquis  non  ex  fide  vi- 
veret , fed  ex  naturali  ratione  , quod 
cum  Apodolo  Propbetaque  pugnat . Et 
capit.  }.  Tuditia  autem  Dei  per  fidem 
Jetu  Chrilti,  in  omnes,  & fu^r  omnes 

3ui  credunt  in  eum  : non  enim  ed  di- 
inAio  , ut  retro  citavimus  . Et  cap.  4. 
Quid  enim  dicit  feriptura  ? Credidit 
traham  Deo , 8e  reputatum  ed  illi 
ad  juditiam  . Ac  protinus  fubdens  il- 
lud , Beatus  vir  , cui  non  imputavit  Do- 
minus peccatum , docet  Apodolus , bea- 
titudinem  hanc , five  in  circumcifione  , 
live  in  preputio  per  fidem  hominibus 
obvenire  . Inde  vero  capit.  5.  colligit  : 
ludificati  ergo  ex  fide  pacem  ha^- 
mus  ad  Deum  per  Dominum  nodrum 
Jefum  Chridum:  Sc  cap.  8.  Quospre- 
dedinavit , hos  vocavit ; & quos  voca- 
vit , hos  etiam  judificavit  i quos  judi- 
ficavit , hos  & glorificavit  . Primus  er- 
go prededinationis  edemus  vocatio  ed , 
que  videlicet  judificationem  antecedit , 
ut  glorificationem  judificatio.  At  voca- 


tio ad  aures  refertur , quibus  fides  per- 
cipitur . Certe  Paulus  , ut  in  fimyu 
dicam , nullos  in  epiltolis  fuis  Dci  fi- 
lios nifi  per  fidem  agnofeit , nullos , ni- 
fi  ex  fide  , femen  Abrah*  , & fecun- 
dum promifllonem  heredes  admittit  : 
non  aliam  quam  felHtiam  fidei  conce- 
dit , fiquidem  juditia  apud  Deum  fit , 
non  apud  homines  . Nam  per  natura- 
lem , aut  feriptara  legem  apud  Immi- 
nes judificari  homines  podtint  , apud 
Deum,  fi  Paulo  credimus,  nonp^unt  . 

Deinde  hec  conclufio  probatur  ex 
eodem  Apodolo  ad  Heb,  ii.  ubi  fides 
definitur  elle  fubdantia , id  ed  , funda- 
mentum rerum  fperandarum  . Quod  ft 
naturalis  cognitio  ad  judificationem  fa- 
tis ed,  jam  profero  aliqd  fundamen- 
tum ponKur  preter  id,  quod  politum 
ed.  Et  preterea  cum  Apodolus  eo  ca- 
pite docere  vellet  , omnes  judos  anti- 
quos p;r  fidem  operatos  ede  juditiam  , 
Fide  , inquit , Enoch  translatus  ed»  Te- 
dimonium  enim  habuit  placuide  Deo  : 
fine  fide  autem  impoflTibile  ed  placere 
Deo.  Accedentem  enim  ad  Deum  o- 
portet  credere  . Quo  ex  loco  certidi- 
mum  fumitur  argumentum.  Nim  Enoch 
in  facra  feriptura  fidem  habuide  non 
legitur , fed  lolum  pbcuide  Deo . Mon- 
dravic  igitur  Apodolus  , Enoch  etiam 
fidem  habuide,  quia  placuit  Deo,  cui 
fine  fide  placere  ed  impodibile.  Quod 
vero  fermo  de  adlu  fidei  lit  , maoifc'- 
dum  ed  , cum  e vedigio  caufam  Apo- 
dolus reddat  : Accedentem  enim  ad 
Deum  oportet  credere . 

Quamobrem  parum  apta  eorum  exptn 
fitio  ed , qui  tradunt  , Apodolura  nic 
loqui  regulariter , & in  communi , quali 
plerumque  iu  contingat.  Verba  namque 
aliena  nobis  fepe  permittimus  , ne  m 
fcholadica  difpucacione  eloquentiz  lau- 
dem afiedlare  videamur  : puerile  quippe 
ed  res  theologicas  ornate  dicere  velle  . 
Eorum  itaque  mterpreutio  parum  con- 
cinna ed , n argumentum  Paulico.hacret . 
Etenim  d vel  raro  id  accidere  poted , ut 
quis  line  fidepheeat  Deo(  cum  interim 
per  folam  nature  fcientum  poffic  ) di- 
cetur Enoch  ex  illis  ede  , qui  natura- 
li ingenio  dudii  judificaci  funt : ita  vel 
Apodoli  ratiocinatio  nullius  penitus  ed 
momenti  > vel  adertio,  qiu  fingit  ali- 
quem fiiie  fide  placere  Deo,  elt  erro- 
nea. 

Preterea  Sapientie  9.  Da  mihi  , in- 
quit, fediiun  tuarum  aflidricem  fapien- 
tUUn  , 8e  noli  me  reprobare  a pueris 
ti  g 4 tuis. 


ReleSl.  di  Sacrant, 


472  ..V 

tuis  • Quoniam  homo  infirmus  fura , & 
exigui  temporis  , Sc  minor  ad  mtell:- 
ttum  judicii  & legum . Nam  & li  quis 
erit  confummatus  inter  filios  liominum, 
fi  ab  illo  abdent  lapicntu  tua,  in  nihi- 
lum computabitur.  Mitte  illam  Ue  coe- 
lis fanftis  tuis , ut  mecum  fit , & me- 
cum  laboret  , ut  Iciam  quid  acceptum 
fit  apud  te  omni  tempore  : & deducet 
me  in  operibus  meis  lobrie  , & eruiit 
accepta  opera  mea  . Quis  enim  homi- 
num potent  fcire  confiJiuin  Dei  ? aut 
quis  poterit  cogitare , quid  velit  Deus  ? 
Cognationes  eium  mortabum  timidx , 
& mcertx  providentix  nollrx  . Corpus 
enim  quod  corrumpitur  , aggravat  ani- 
mam, & deprimit  fenlum  multa  cogi- 
untem  terrena  inhabitatio  . Et  difficde 
xfiimamiis , qux  in  terra  lunt , & qux 
in  profptau  lunt  , invemimw  tum  la- 
bore. (^iix  autem  in  ctelis  lunt  quis  in- 
vefiigabit,  nili  tu  dederis  fapientam  , 
8c  mileris  1'piritum  fandtum  tuum  de  al- 
tifllmis!  Nam  per  lapientiam  fanati  funt  , 
quicunque  placuerunt  tibi , Domine , a 
prmcipio . Eline  igitur , qui  pqll  adeo 
clarum , inVfragabileque  veritatis  telh- 
monium  audeat  veriuti  refragari  > Ecce 
Sapiens,  quod  nos  afleruimus  , nunite- 
llillime  docet,  non  lat  efle  mortalium 
cogitata,  humanaque  confilia  ad  animi 
lalutcm , nili  Spiritus  lantli  dono  coelc- 
Itis  homini  Icientia  conferatur , Icientia 
videlicet  illa  lalutis  plebi  Dei  data  m 
remilTionem  peccatorum  ipfius. 

Quid  / fi  lilud  adpeiam , quod  a con- 
cilio Milevitano  capite  quarto  refertur 
in  hi*  verba : Quicunque  dixerit , gra- 
tiam Dei , in  qua  juUihcamur , ob  hoc 
nos  juvare  ad  non  peccandum , quia  per 
iplam  nobis  datur , ut  Iciamus  quid  ap- 
petere, quid  lugere  debeamus;  non  au- 
tem per  Illam  nobis  prxllart  , ut  quod 
laciendum  cognoverimus  , etiam  dili- 
gere , & facere  valeamus , anathema  Iit : 
cum  fit  utrumque  donum  Dei,  & fcire 
quid  facere  debeamus  , & diligere  , ut 
laciamus.  Non  ergo  jdxta  coiiclulionis 
definitionem  gratia  Dei  folum  requiri- 
tur ad  movendum  alfedlum , fed  au  mo- 
vendum ctum  intcUcdum  . Quod  ex 
Plal.  8j.  Concilium  probat : Qui  corri- 
pit gentes , non  arguet , qui  coect  ho- 
minem Icicntiam  ? Dominus  icit  cogita- 
tiones hominum,  quoniam  va.'X  lunt. 
Beatus  homo , quem  tu  erudieris , Do- 
mine , & de  lege  tua  docueris  eum  : 
Ut  mitiges  ei  a diebus  malis,  donec 
fodiatur  peccatori  fovea . 


Par/  //. 

Confilium  vero  Carthaginenfe  in  c- 
piltola  ad  Innocentium  refert  in  hujus 
rei  confirmationem  illud  ex  x.  ad  Co- 
rinth.  5.  Fiduciam  autem  talem  habe- 
mus per  Chriltum  ad  Deum , non  quod 
fuificientes  fumus  cogitare  aliquid  a no- 
bis quafi  ex  nobis,  led  lulHcientia  noitra 
ex  Deo  eft. 

Item , Coelefiinus  Papa  in  epillola  ad 
omnes  Gilliarum  epifeopos  cap.  p.  ubi 
de  fide  contra  Pefagianos  decernit : 1- 
ta  Deus  in  cordibus  hominum  , atque 
in  ipfo  libero , inquit  , operatur  arbi- 
trio , ut  fanCta  cogitatio  , pium  confi- 
lium  , omnifque  motus  bonx  volunutis 
ex  Deo  fit . Ad  hanc  enim  profeflionem 
Papa  2ofimus  nos  inilituit  , inquiens  : 
Quod  tempus  intervenit,  quo  Dei  non 
egeamus  auxilio?  In  omnibus  igitur  a- 
dtibus,  caufis,  cogitationibus,  motibus 
adjutor , & protector  orandus  ell . Su- 
perbum elt  enim,  ut  quicquam  fibi  hu- 
mana natura  prxfumat.  Et  cap.  ix.  Ec- 
clefiallicis  ex  divma  fumptis  auctorita- 
te documentis,  omnium  bonorum  affe- 
ctuum, & omnium  (ludiorum  , quibus 
ab  initio  fidei  ad  Deum  tenditur  , De- 
um fatemur  auClorem , & non  dubiu- 
mus,  ab  ipfius  gratia  omnia  hominis  me- 
rita prxvcniri . Quo  utique  auxilio  non 
aulertur  liberum  arbitrium  , fed  libe- 
ratur , ut  de  tenebrolblucidu.n  , depra- 
vo redum , de  languido  (anum , de  im- 
prudente  fit  providum. 

lg<tur  catholicum  non  ell , ut  cap.  tj, 
ejuldem  epiitolx  concluditur , quod  prx- 
fixis  fenteiitiis  apparuerit  elle  contra- 
rium: & ratio,  nili  me  conjectura  de- 
cipit, palmaria  eft.  Nam  vel  homo  cum 
primum  ad  uium  rationis  pervenit , de 
line  naturali  deliberat  , vel  de  luper- 
naturali:  (i  dc  naturali  , certe  , ut  eft 
verum  proportionatum  intellectui  , ita 
eft  quoque  bonum  voluntati  proportio- 
natum i Q^re  voluntas  iiaturx  lx>num 
appetere  poteft  naturaliter  , quemad- 
modum intellectus  naturale  verum  pot- 
eft naturaliter  intelbgere  . Cum  igitur 
puer  ille  reCte  de  hne  naturx  delibe- 
rans , eamque  ducem  fequens  vehe  quod 
lUtura  prxlcribit , non  peccat , fed  fa- 
cit quod  in  fe  eft.  Quare  juxta  adver- 
lanorura  opinionem  jullificabitur  , pri- 
mamque  gratiam  ex  puris  naturalibus 
confequetur:  quod  fine  dubio  erroneum 
eft . Sin  vtro  deliberatio  de  fine  fuper^ 
naturali  fit , cognitio  erit  fupernattwa- 
lis , quam  nos  fidem  appellamus  . 
rrxtcrea,  fi  cognitio  naturalis  pofTet 

efle 


Digiti 


Dt  netejpme  fidei  Chrifii  ad  Ja/utem.  473 

ede  prinuun  jttftificationis  exordium  , complicuit  omnem  plenitudioem  iidu* 

}3m  ex  nobis  eflec  primum  noilrz  ju-  biure , & per  eum  reconciliare  omnia , 
llificatioois  initium,  quod  Pcligiani  do-  pacificans  ^r  (anguinem  crucis  ejus  , 
cuerunt . Quod  fi  hzc  antiqua  przfidia  live  que  in  terris  , ' five  que  in  coelis 
non  haberemus  adverfum  nollram  com-  fiint , At  faneuis  Chiilli  non  communi- 
tnentitiam  fencentiam..  Synodus  tamen  catur  hominibus,  nifi  per  fidem,  vel 
Tndent.  abunde  nobis  8e  auxilium.  Se  lacramenu  fidet.  Ergo,  Scc. 
przfidium  ferret  felT.d.cap.  5.  d.  7.  &8.  Przterea,  ad  Galatas  tertio,  Oranfs 
decr.  de  juftificatione  iimm  . Nam  ca-  filii  Dei  elHs  per  fidem  , qux  eli  in 
pice  feptimo  exprefle  definit  , fine  fide  Chriiiojefu.  Et  cap.s.  Scientes,  quod 
nulli  unquam  jufiiiicatiooem  contigif-  non  jullificatur.  homo  ex  operibus  le- 
fe  , Se  capite  oftavo  addit  hxc  verba  : gis , fed  per  fidem  Jefu  Chrilli , Se  nos 
Cum  vero  Awfiolus  dicit  , juflificari  in  Chrillo  Jefu  credimus,  ut  )ullifice> 
hominem  per  fidem , ea  verba  in  eo  fen-  mur  ex  fide  Chrilli . Item  ad  Rom. 
lu  funt  incelligen^  , quem  perpetuus  juflifiuci  ergo  ex  fide  pacem  habea- 
Ecclefiz  Catholicz  confenfus  tenuit , ex-  mus  ad  Deum  per  Dominum,  nollrum 
preflicque:  fcilicec,  ut  per  fidem  jufti-  Jefum  Chriftura  , per  quem. habemus 
heari  dicamur , quia  fides  ell  humanx  accellum  per  fidem  in  gratiam  illam  y' 
lalutis  initium , fundamentum,  & radix  in  qua  flamus.  Et  cap.  4.  Credidit  Abra^- 
omnis  Jullificationis,  fine  qua  impolfi-  hamDeo,  Se  repuutum  efl  lUi  aa  ju- 
bile  ell  jpbcere  Deo,  Se  ad  filiorum  e-  llitiam  . Non  ell  autem  feriptum  tantum 
jus  conlorcium  pervenire.  Hodie  nusSy-  propter  ipliim,  fed  Se  propter  nos , qui. 
nodus  Trident.  Cum  Chrifliana  igitur  bus  reputabitur  credaitibus  in  eum  , 
fide  pugnat,  tmi  lalutem,  vicamque  a-  qui  fulcicavic  Jefum  Chrilhim Dominum 
nimi  cuiquam  fine  fide  tribuit  . Omni-  noibum  a mortuis , aui  traditus  ell , Sec. 

*•  bus  enim  Apollolus  intonat  i Gratia  e-  Et  cap.  3.  manifeltius  , Juflitia  Dei 
flis  lalvati  j«r  fidem.  Se  hoc  non  ex  vo-  per  fidem  , Mquit  , Jefu  Chrilli  in  o- 
bis , Dei  namque  donum . i&nes , Se  fuper  omnes , qui  credunt  in 

^ I &cunda  conclufio  . Ad  peccati  five  eum:  non  enim  efi  difiinClio  . Omnes 
*.  conel.  ^ morulis  remilfionem  fi-  enim  pecMverunt,  Se  egent  gloria  Dei, 

des  in  Chrillum  expliciu , vel  implici-  jullificati  gratis  per  gratiam  ipfius , per 
ta  ell  neceflaria . Non  ell  autem  hxc  le-  redemptionem  , qux  ell  in  Chrillo  Je- 
cunda  tam  certa  , Se  explorata  quam  fu , quem  propofuit  Deus  propitiatorem 
prima  i fed  eam  negare  , non  video  , per  nd:m  in  fanguine  ipuus  , propeet 
qua  ratione  pofiit  elle  tutum : certe  ne  remiflionem  prxcedentium  delidlorum  . 
qnid  amplius  dicam,  periculofum  , Se  Et  ratio  ell  in  promptu:  Sicut  enim  ell 
temerarium  ell . mediator  Dei  Se  hominum  Deus  Se.  ho- 

Primum  enhn  Augullinus  ita  definit,  mo  Chrillus  Jefus  ad  elortficaiionem  > 
cum  ali»  locis  plurimis  , tum  maxime  ita  quoque  mediator  eu  ad  juftificaiio.< 
cpillola  illa  1^7.  ad  Oputum  , cujus  nem.  Cfiui^c  ficut  per  fidem  in  Chrilhim 
verba  quoniam  retro  pofuimus  , non  glorificamur  , ita  per  eandem  oportet 
funt  hoc  nobis  loco  relumenda  . Divus  jullificari . 

etiam  ThomasadHebr.  II.  le£l.  s.  Poli  Verum  exinde  magna  quxllio  nobis 
peccatum  primi  parentis  nemo  potuit  , oritur  , an  Euangelio  promulgato  fides  £„, 
inquit  y lalvari  a reatu  culpx  originalis , explicita  Chrilli  fit  ad  jullificationem  yng.  pr». 
nili  per  fidem  mediatoris  expliciiam  , hominis  necellaria  . Nam  fi  tellimo-  mulg.  lic 
vel  implrcitam.  Divus  quoque  Chryfo-  nia,  qux  nunc  retulimus,  exponi  de  fi- necelliuia 
itomus  homilia  illa  de  fide,  Sc  lege  na-  de  explicita,  vel  impliciu  poflunt,  a-  fides 
turx  idem  tenet.  qua  ratione  cum  afleruncur  eadem  , x* Chrilli 

Id  etiam  cellimoiitis  facrarum  litera-  liaque  fimilia,  ut  probetur  Chrilli  fides 
rum  corroborari  potell  • Ad  Cololfrn-  pofl  Euangelii  divulgationem  ad  xter-“ 
fes  1.  Dignos  nos  fecit  in  partem  Ibr-  nam  falutem  necellana  , de  fide  expli- 
lis  laneorum  in  lumine  , Sc  eripuit  nos  cita  , vel  implicita  poterunt  explicari  . 
de  poiellate  tenebrarum  , Sc  tranftulit  Quod  fiet,  ut  argumenta,  qux  retro 
in  rsgnum  filii  dilcdionis  fu:%:  in  quo  cimus  ad  eam  conclufionem  corrobo- 
habemus  redemptionem  per  languinem  randam , per  hanc  expofitionem  eludan- 
rjiis,  remifiionem  peccatorum , qui  ell  i-  tur.  Augetur  vero  quxllionis  hujus  dif. 
mago  Dei  invilibilis,  primogenitus  o-  fiailtas  ex  eo  , quod  habetur  Joannis 
mnis  creaturx . Et  infra  : Quia  in  iplb  8,  Si  non  credideritis  , quia  ego  fum  , 

in 


474  RjtkiL  d<  Sacram,  Pan.  Ih  * 


in  peccato  vefhot  monemini . Nemo  i- 
gitur  a peccato  jullificabitur , nifi  cre> 
dat  Chrtlhim  efle  Deum. 

Item  ut  Alit  Ilrael  a ierpentum  mor< 
(ibus  lanareatur,  oportebat  eos  in  lla> 
tuam  ferpentinam  aipicem . Ergo  ut  a 
peccatorum  vulnere  quis  (anetur , opus 
e(|  credere  in  Jefum  Chridum , ut  u- 
b«ur  Joan.  j. 

Przterea  i.  Joan.  j.  Qui  habet  Fi- 
lium Dei , habet  vium  : qui  non  ha- 
bet Filium  Dei , vitam  non  habet . Ha- 
bere autem  Filmm  etl  credere  in  Fi- 
lium , ut  in  eo  cap.  dicitur  : Nemo  i- 
tjuue  Ane  Adc  Ch^i  in  Euangelio  vi- 
vihcatur. 

Praeterea  , BoniAic.  VllL  in  extrav. 
Unam  (anClam  i Unam  , inquit  , fan- 
^meccleAara  Catholicam  & Apolloli- 
cam  Armiter  credimus , extra  quam  nec 
(alus  ed,  nec  remitTio  peccatorum  : in 
qua  unus  ed  Dominus  , una  Ades , u- 
sum  bapttfma  . Non  ergo  Ane  Ade  ex- 
plicita  Chridt  homini  extra  eccleAara 
condituto,  fcilicet  Tudxo  , vel  Pagano 
peccata  remitti  pollimt . 

Adde  huc  illud  i.  Corinth.  j.  Fun- 
damentum aliud  nemo  poted  ponere 
prxter  id , quod  PoAtum  ed  i quod  ed 
Chridus  Je(u$ , ul  ed  , Chridt  Ades  , 
per  quam  JcAis  habitae  in  cordibus , ut 
gloAa  ibidem  expofuit . Et  Greg.  i. 
q.  I.  cum  Paulus  dicat  Aindamentum 
alii^  &c.  confequenter  probatur  , quod 
ubi  Chridus  non  ed  fundamentum  , 
Duilius  boat  operis  poted  efle  fuperx- 
diAcatio. 

Adde  rurfum  & Chryfodomum  ho- 
mil.  de  Ade , & lege  natur;  , hifce  ver- 
bis diderentem : Sicut  hominibus  opus 
ed  primum  , ut  prxcedat  viu , deinde 
(cquatur  alimentum  , ita  necefrarium  , 
ut  prxcedat  vium  nollram  fpes  in  Chri- 
dum,  quar  podea  pafcenda  bonis  ope- 
ribus . Et  vis  plane  videre  , quod  o- 
pera  Ane  Ade  non  viviAcant  / Tedimo- 
. nium  bonum  habuit  Cornelius  de  elee- 
molyna  & precibus  , fed  Chridum  i- 
gnorabat , Deum  quidem  credens  j fed 
quia  bona  quidem  erant  opera,  fed  mor- 
tua, eo  quod  Adem  fcilicet  Chndi  non 
habebant , mittitur  Angelus  Bec. 

In  concilio  tandem  boc  Trident.  fef- 
Aon.  6.  decreti  de  fudiAcatione  impii 
capit.  4.  videtur  ede  deAnitum  in  hxc 
verba:  Translatio  a datu  , in  quo  ho- 
mo nafciiur  Alius  primi  Adx  , in  da- 
tum gratix , St  adoptionis  Aliorum  Dei , 
pod  Euangelium  promulgatum^  Ane  la- 


vacro regmerationis,  aut  e^  voto  Se~. 
ri  non  poted  . Qi^  etiam  capite  6. 
declaratur  imrtius  . Li  primo  etiam 
decreto  5.  (ed  ejufdem  Concilii  it» 
dicitur : Ut  Ades  nodra  Catholica  , A- 
ne  qua  impolTibile  ed  pbccre  Dm  , 

Si  cxt.  Fides  autem  no(tra  Catholica  , 

An:  controverAa  Chridt  Ades  explici- 
u ed  . Et  inferius : Si  quis  originale 
peccatum  vel  p:r  humanx  naturx  vi- 
res , vel  per  aliud  remedium  afferic 
tolli , quam  per  meritum  unius  media- 
toris Domini  nodrt  Jefu  Chridi  s aut 
negat  ipfum  Chridt  yelii  meritum  p» 
baptifmi  Sacramentum  tam  adultis,  quam 
parvulis  applicari , anathmu  At.  Qu'a 
non  ed  aliud  nomen  (ub  cocio  datum 
hominibus , in  quo  oporteat  nos  falvos 
Aeri . Unde  lUa  vox : Ecce  agnus  Det , 
ecce  qui  tollit  peccata  mundi.  Et  illar 
Quicunqu:  baptizat!  edis , Chrifhimin- 
duidis  . HaAenus  Synodus . 

Quod  A pod  adeo  Arma  tedimonia 
ratio  qiiicquam  conArmare  valet  , illa 
certe  non  ed  omnino  pelTima  , quod 
Acut  parvulis  pod  Euangelii  promulga- 
tionem protefutio  Fidei  in  Chridum 
implicita  nil  ed  ad  falutem  , Se  remif> 

Aonem  peccati  originalis  , fed  Adei 
Chridianx  explicica  profeflio  requiri-  ' ‘ 

tur  , qualem  Baptifmus  continet  ; Ac 
ad  remiflionem  peccati  in  adultis  , (atn 
Euangelio  promulgato  , non  fat  erit 
Chridi  Ades  ' implicita  . Explicatiora 
funt  Aquidem  remedia  falutis  in  Euan- 
gelica lege , quam  erant  in  lege  aut  na- 
turx, aut  etiam  feripturx. 

His  tamen  non  obliantibus  ( falva 
(emper  EccleAx  Romanx  au£loriute  , 
cujus  cenfurx  nolha  omnia  fercta.  Se 
di^  volumus  ede  fubjedU  } ut  tertia 
conduAo. 

Ad  remirtionem  peccati  vel  origi-  j.  Cone 
nalis,  vel  aCfualis  ante  baptilmum  non 
requiritur  etiam  nunc  Ades  Euangelii 
explicita  . Cornelius  namoue  ludinc»- 
tus  erat  , antequam  Chrilti  Adem  ao- 
ciperct  . Id  autem  quoniam  a quilwf- 
dom  proterve  negator  , odenditur  im- 
primis Divi  Thomx  tedimqnio  t.  *• 
quxd.  10.  art.  4.  ad  j.  Deinde  Iaera 
Icriptura  tedatur  , eum  ante  Fidem 
Chridi  AiiAe  virum  religiofum , ac 
timentem  Deum  : qux  verba  de  ini- 
micis Dm  nullo  moao  dicerentur  . Pe- 
trus quoque  ait:  In  veriute  comperio 
quod  non  ed  perfonarum  acceptor  De- 
us, fed  in  omni  gente  qui  timet  De-  ./«.  i*. 
nm  , S(  operator  juditiam  , acceptua 

ed 


De  neceJJU,  Fidei  Chvijti  dd  falutem. 


tfk  illi . AppelUtus  vero  Cornelius  an- 
te ^rat  vir  juihis , ac  timens  Deum  . 
Ergo  acceptus  erat  , gratufqw  Deo  , 
prmfquam  in  Chriftum  explicite  cre- 
deret . Atque  idem  fere  argumentum 
ell  de  Eunucho , 8c  Lf  dia  purpuraria , 
ut  in  iifdem  Aftis  Apoftolorum  legi- 
tur . Idem  ergo  nunc  etiam  evenire 
poterit,  ut  per  folam  fidem  in  Deum 
nomo  juftificetur  , Sf  quzrat  mox  a 
Deo  falutem  , quz  eft  per  Chriflum 
Jefum . 

Przterea  , fidem  explieitam  Chrifti 
Deus  in  nova  lege  non  communicat  fi- 
ne przdicante  , ut  patet  ex  epifl.  al 
Roraan.  Sed  in  quolibet  momento  ho- 
Kim.  IO.  mo,  qui  credit  in  Deum,  potell  jutli- 
ticari  i non  autem  in  quolibet  potell 
habere  przdicatorem , qui  de  fide  Cbri- 
lli  inflruat  eum : ergo&c. 

Przterea  , Divus  Thomas  id  tenet  }. 
par.  qu.  69,  art.  4.  ad  I.  in  hzc  verba : 
Remiflionem  peccatorom  aliquis  con- 
fequitur  ante  Baptifinum , fecundum 
quod  habet  Baptilmum  in  voto  vel  ex- 
plicite, vel  implicite  . Ita  ante  Baptif- 
mum  Cornelius  , & alii  fimiles  confe- 
qumuur  gratiam  & virtutes  per  fidem 
Chrllli  , & deftderium  Baptilmi  expli- 
cite , vel  implicite  , &c.  Ac  re  vera 
inter  au6lores  nullum  equidem  legi  , 
qui  huic  conclufioni  refr^aretur  , ne- 
Oum  illam  tanquam  aut  hzreticam  , 
aut  erroneam,  aut  fcandalofam  explo- 
deret . Ego  vero  & opto  redargui  m: , 
& ea  quz  difputo  , diflerere  malo  , 
quam  judicare.  Cumque  nec  fhidio  cer- 
tandi , nec  oflentandi  ingenii  gratia  , 
fed  caufa  veri  reperiendi  difjxiutionem 
hanc . aliafque  fufcipum  , u quis  me- 
lius fentiat  , huic  ego  libmter  8e  aures 
& animum  accommMavero . 

■ Ad  argumenta  igitur  , quz  in  hanc 
Refpon.  tertiam  conclufionem  faCla  funt , ordi- 
ne fuo  refpondemus  . 

Ad  primum  , non  eflb  eandem  ratio- 
nem, etiam  Euangelio  promulgato,  de 
remiflione  peccatorum,  Sc  zterm,  fi- 
nalique  falute.  Non  enim  omnia,  quz 
ad  huc  confequcndam  exiguntur  , ad 
illam  alteram  funt  neceflaria . Eo  quod 
illa , ut  modo  dicebamus , in  temporis 
pun&o  cuique  adell  facienti  quiM  in 
le  efl,  hzc  vero  fecundum  divinz  pro- 
curationis ordinem  per  media  quzdam 
temporaria,  Befucceffiva  adminiltratur. 
Quocirca  nil  mirum  efl  , fi  eadem  et- 
iam teflimonia  ad  julHficationem  hu- 
jus vt^  momcnuneam  relata  , de  fide 


•rgum. 
cont.  }. 
Conci, 
•lians . 


475 

in  Chriflura  implicita  intelligamur , re- 
lata vero  ad  futurz  zternx  vitz  falu- 
tem , intelligantur  de  fide  explicka . 

Ad  fecundum  , pofleaquam  Evange- 
liam  Chrilti  fuerit  annuntiatum  , ut  il- 
lis erat , quibus  Dominus  loquebatur , 
fatemur  prorfus  , fine  Evangelii  fide 
nee  peccata  quidem  polTe  remitti : fe- 
cus  umeii , priufquam  homini  Chriflus 
Dominus  fuerit  przdicatus . 

Ad  tertium  , perfefti  fanatio  vulne- 
rum , quz  a ferpente  accepimus , tunc 
erit,  cum  alligaverit  Dominus  vulnus 
populi  fui.  Se  percufTuram plagz  ejus 
fanaverit , ut  Efai.  jo.  dicitur  , noc  ell 
in  refurredlione  . Hujus  autem  reflir- 
redlionis  glorum  Sc  falutem  nemo  fi- 
ne Chrifli  hdeexplicitaconfequitur. 

Quod  autem  de  hac  confummata  , 
pertedtaque  falute  Dominus  loqueretur , 
patet  ex  }oan.  j.  Sicut  Moyfes  , Sec. 
ut  omnis,  qui  credit  in  eum,  non  per- 
eat , fed  habeat  vitam  zternam  . Et 
eadem  peritus  int.-lligentia  quartum  ar- 
gumentum facile  diluitur  . Vitam  zter- 
nam , mquit , dedit  nobis  Deus , Sc  hzc 
vita  in  Filio  ejus  efl , Sec. 

Ad  quintum , prius  dico , quod  ex- 
tra fandlam  Ecclefiam  tradit  Boniia- 
cius  non  efle  remiflionem  peccatorum , 
quia  nullum  efl  facramentum  aut  na- 
turalis, aut  fcriptz  legis  five  pro  par- 
vulis , five  pro  adultis , in  quo  pecca- 
ta remittannir . Conflat  fiquidem , Hz- 
rencos  , Judzos,  atque  Paganos  , qui 
in  forma  Ecclefiz  baptizant  parvulos 
fuos , peccatum  originale  remittere , fa- 
lutemqne  conferre  : fed  quoniam  hoc 
per  facramentum  F.echfiz  fit , licet  il- 
li fint  extra  ecclefiam  , non  proinde 
extra  ecclefiam  falus  efl , remifliove 
peccatorum . 

Pollerius  refpondetur  , quod  Boni- 
facius  loquitur  de  remiflione  peccato- 
rum, quz  per  ecclefiz  facerdotes  au- 
dloriute  clavium  exhibetur.  Nulla  efl 
enim  extra  ecclefiam  jurifdidlio,  nul- 
la faculus  remittendi  peccata,  fed  ubi 
primum  quis  ab  ecclefia  egreditur  , 
nane  potellatem  amittit  . D.  Augufli- 
nus  in  Enchirid.  cap.  df.  Ubi  etiam 
aliam  expofitionem  infinuat  , ut  vide- 
licet extra  ecclefiam  non  fit  remiflio 
peccatorum  perfedla  , per  quam  vitam 
zternam  confequamur  . Sed  priores  re- 
fponfiones  przflabiliores  funt . 

Ad  fextum  , qui  implicite  credit  in 
Chrillum,  Chriftum  habet  fundamen- 
tum, quale  habuerunt  Cornelius  . Sc 

Eu- 


476  ReleSl.  de  Sacram.  Pars  III. 


Eunuchus  . Habitabat  enim  Jefus  per 
fidem  in  cordibus  eorum  , priufquam 
in  Chriftum  explicite  crederent . 
k Septimum  argumentum  fenttntiam 

noftram  non  modo  non  refellit  , verum 
etiam  confirmat  . Nam  Chryloftomus 
de  vita  a:terna  exprelTe  loquitur  , ideo- 

J[ue  mortua  Cornelii  opera  vocat , quia 
ine  fide  Chrifti  explicita  artemam  vi- 
tam prxftare  non  poterant  ; alioqui  vi- 
va of«ra  erant , quz,  ut  idem  ait,  pla- 
cebant Deo . 

Adodlavum,  vel  ex  eo  liquet , Con- 
cilium de  zterna  viu  , translationeque 
in  filios  Dei  perfeda  fermonem  face- 
re, quod  adducit  in  .propri»  fententiz 
confirmationem  illud  ex  Euangelio  : 
Nifi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  , & 
Spiritu  fanifo  , non  potell  intrare  in 
regnum  Dei  . Et  hinc  patet  , quid  ad 
aha  .ejufdem  Concilii  tcltimonia  refpon- 
Uendum  fit . 

Ad  rationem  nltimo  loco  adjeffam 
tefpondeo  , adultorum  ac  parvulorum 
non  pir  omnia  currere  fimtlitudinem  . 
Qux  in  eo  quidem  par  ell , quod  fic- 
ut  parvuli  fine  facramento  fiaptifini  non 
ialvantur  ; ita  nec  adulti  fine  Baptif- 
rai  faltem  defiderio  . At  jullificatio , fi- 
ve  remilfio  peccatorum  non  zque  ob- 
venit parvulis  atque  adultis  , ut  fzpe 
jam  dix.mus . 

Nunc  vero  ea  funt  argumenta,  refu- 
Refol  ad  j contra  primam  & fecun- 
Arg.  jiara  conclufionem  conformavimus  , fci- 
cont.  oAenderemus  , line  fide  Chri- 

a.  Oiicl.  fide  Dei  polTe  hominem 

jilftificari . 

Et  quidem  cum  D.  Thomz  primum 
audforitas  nobis  opponitur , id  nos  lla- 
, tuimus , D.  Thomz  commentum  hoc 
novum  alTignari  nec  debere  , nec  pof- 
fe:  fententiam  quippe  contrariam  mul- 
tis locis  apcrtilTime  docuit  , ut  i.  a. 
q.  iij.  art.  4.  1.  1.  q.  10.  art.  4.  ad 
ad  Rom.  io.le£l.  j.adHubr.  10.  le£l.  4. 
&c.  c.  1 1.  le£l.  1.  C^o  poAremo  loco  Ca- 
jftanus  nobifeum  lentit , & in  commen- 
uriis  fiipcr  cpiA.  ad  Rom.  cap.  j.  ne 
quis  eum  exiliimet  in  hac  re  aut  a D. 
Thoma , aut  a veritate  potius  Catho- 
lica diffidere. 

Igitur  illa  opinio  D.  Thomz , quam 
1.  1.  qu.  $9.  tenet,  probabilis  quidem 
eil  . Adultum  enim  cum  folo  pofle  o- 
riginali  decedere  , communi  fidelium 
fenfui  videtur  adverfum . Limbum  nam- 
que puerorum  admittimus  , non  adul- 
torum . Sed  non  eA  tamen  ufquc  adeo 


certa  , ut  non  fit  io  proclivi  etm 
firmare  , cum  adverfum  certam  , fir- 
mamque  veritatem  adducitur . 

Deinde  argumentum  , quo  D.  Tho* 
mas  utitur  illa  opinione  fuadenda , con- 
fentaneum  & congruum  eA  , non  de- 
moiiArativum  : congruentia  vero  argu- 
menta , fi  ad  vivum  refecentur , fzpc 
reperiuntur  infirma  . Quare  nec  Divus 
Tnomas  accipit  illud  antecedens  tan- 
quam  firmum  , fcilicet  , facienti  quod 
in  fe  eA  pro  naturz  viribus  , EEumt 
in  eodem  illico  momento  conferre  gra- 
tiam gratum  facientem,  per  quam  ho- 
mo juAificatur  . PoAet  enim  cum  Du- 
rando verifimiliter  dici , 4.  d.  4.  quzA. 

7.  non  oportere  ,Aatim  ut  puer  ratio- 
nis naturalis  didamen  fequttur  , per 
gratiam  Dei  iuAificari  ; fed  fat  effe  fi 
proxime  , vel  etiam  poA  aliquam  mo- 
ram temporis  fecundum  divinz  provi. 
dentiz  moderationem  juAificetur  : quo 
quidem  intervallo  egregie  poterit'  de 
rebus  fupernaturalibus  erudiri  , eafque 
tenere  per  fidem. 

Ad  nzc,  quod  paulo  ante  dicebamus , 
nec  refumere  modo  piget.  Sicut  ad  ju- 
Aificationem  voluntas  boni  naturalis 
non  fufficit,  ob  id  namque  auxilio  fpe- 
ciali  indiget  ; ita  quoque  cognitio  veri 
naturalis  non  eA  idonea  . Nempe  inter 
adus  voluntatis  , & intelledus  propor- 
tio eA  . Quoniam  enim  voluntas  non 
fertur  in  incognitum , ut  eliciat  adum 
naturalem,  cognitio  naturalis  antecedit  : 
ut  autem  adionem  habeat  fupernatura- 
Icm , requiritur  ante  notitia  lupernatu- 
ralis  , quod  D.  Tbomas  t.  contra  gen. 
cap.  iji.  difertiAime  traefit . Non  igi-  - 
tur  Div.  Thomas  fecum  ipfe  pugnans 
gratiam  folum  requirit  ad  movendum 
affedum  in.juAificatione  impii : verum 
etiam  ad  movendum  intelledum  . Qua- 
re in  hunc  fenfum  , facienti  quod  ia 
fe  cA  , per  naturz  duntaxat  vires  , 
Deus  non  denegat  gratiam  , quia  prz- 
Ao  ^eA  gratuitum  Dei  auxilium  mo- 
ventia hominem  & ad  cognofeendum  , 

Sc  ad  amandum  finem  fupeiwiuralem . 

His  ita  conAitutis , ad  primum  argu- 
mentum dupliciter  refponderi  poteA  . 
Prius  , quod  Deus  puero  deliberanti 
etiam  circa  vitam  honeAam  accurret 
non  folum  movendo  afFedum  , verum 
illuArando  quoque  intelledum  . Nam 
quemadmodum  naturalis  ratio  in  tUo 
principio  , Deus  eA  remunerator  in- 
quirentium le  , eam  cer;:tudinem  non 
przAat , quz  videlicet  opus  eA  ad  Aa- 

tun:- 


Digitized  by  Googie 


Df  neeeffitate  fidei  Chrifti  ad  (a/ktem.  479’ 


tuendum , coniiaendum<)ue  in  ofHcio  ho- 
tninis  animum  > cogicaciones  enim  mor- 
talium timid*,  & inart»  providenti* 
nollrr:  itaprofefto.  ut  puer  redis,  fir- 
miterque  deliberet  de  honella  vita  du- 
cenda, pueriles  illz  natur*  cogiutio- 
nesnon  lu6ficmnt . Sed  contirraatur , 8e 
iUullratur  puer  ma|ori  quodam  lumine 
ab  eo,  qui  illuromat  omnem  hominem 
venientem  in  hunc  mundum . Atque  id 
ell,  quod  Paulus  ait  : Non  fumus  fuf- 
ficientes  cogitare  aliquid  ex  nobis , qua- 
li ex  nobis,  Scc.  uc  D.  Augudinus  de 
gratia,  & libero  arbitrio  cap.  7.  docet . 
Id  demum  ell  , quod  Projmeta  dixit  : 
Qui  docet  hominem  fcientiam.  Domi- 
nus fcit  cogiutiones  hominum , quo- 
niam van*  lunt . 

Unde  edi  D.  Thomas  intelligatur  de 
ordinatione  ad  debitum  finem  natura- 
lem, ut  de  veritate  qu*ll.  i4.ar.  11.  ad 
I.  fentire  videtur  : intelligendus  tamen 
e(l  non  de  ordinatione  , quz  per  matu- 
ram fit , led  qu*  fit  per  gratiam  , ut 
loc.  cit.  I.  V.  dicitur  . Si  ordinaverit 
fe,  inquit,  ad  debitum  finem  per  gra- 
tiam . Etenim  licet  fidei  lumen  per  fe 
loquendo  detur  propter  fupematuralia  , 
quz  non  videntur : tamen  etiam  ell  ne- 
ceflviiim  propter  quzdam  naturali  lu- 
mine cognofciDilia  , ut  ea  fcilicct  fir- 
mitate 'teneantur  , quz  ad  redlam  vi- 
tam confirmandam  exigitur.  Ob  id  quip- 
pe feriptum  efi  ; Da  mihi  intelledlum  , 
nt  difeam  mandata  tua.  ]uxu  hanc  ve- 
ro priorem  folutionem  puer  ille  jufli- 
ficaretur  fine  fide  expliciu  Dei , non 
tamen  fine  fide. 

Ac  nos  multo  Cmius  credimus  , ad 
julHiicationera  fidem  Dei  explicitam 
eflc  neceflariam  . D.  Thomas  prima  fc- 
ciindz  q^fl.  1 1 art.  4.  Augullinus  in 
illud  Plal.  Dixit  infipiens  in  corde  fuo: 
non  efl  Dens  , Concilium  Tridentinum 
fefiione  fexca  , in  decreto  de  juflifica- 
tione  impii , cap.  6.  adducit  tn  hoc  A- 
poflolum  ad  Hesrzos , Sine  fide  impof- 
tibile  ell  placere  Deo  . Cujus  rei  ciu- 
fam  reddens , Accedentem  enim  ad  De- 
um , mquit , oportet  credere , quoniam 
ell,  & quod  remunerator  ell  inquiren- 
tium l'e  . In  fecunda  item  conclufione 
HOS  ollcndimus , fidem  faltem  ii^lici- 
tam  Chrifti  ad  juflificationem  efle  ne- 
ctflariam : quz  intelligi  non  poteft , ni- 
fi  credatur  Deus  per  gratiam  fuam  ho- 
minum jttftificator . 

Item  , peccatum  mortale  fine  contri- 
n«se  oulli  remittitur : contritio  autem, 


hoc  ell , dolor  de  peccatis  propter  De- 
um ^ fine  Det  cognitione  nulla  ell  : re- 
miftio  igitur  morulislaltem  peccati  Dei 
notitiam  przrequirit. 

CommiMlior  ell  itaque  foluuo  pofte- 
rior  , qua  dicimus , ejufmodi  puero 
liberanti  fidei  lumen  protinus  abige- 
re . Sicut  autem  lumine  naturz  nil  pri- 
us oftenditur  , quam  primum  naturz 
principium , fcilicct , quodlibet  efl , vel 
non  ell,  ita  Fidei  himen  ftatim  omni- 
no demonftmt  Deum  efle  , quod  pri- 
mum Fidei  principium  ell . Nec  ulis 
illuminatio  miraculofa  ell , imo  regu- 
laris ell  divinz  providenti*  , cum  Ici- 
lioet  movet  homines  ad  finem  fiiper- 
naturalem . D.  Thomas  j.  dill.  qu. 
s.  articulo  primo  ad  primum,  & fecun- 
dum , Sapientu  per  rationes  univerfas 
in  animum  fe  transfert , & amicos  Dei 
ac  Prophetas  conftituit.  Attingit  enim 
a fine  ulque  ad  fineiit  fortiter  , Sc  dif- 
ponit  omnia  fuaviter'. 

Quod  fi  objicias  , 'Cognitionem  Dei 
non  advenire  hominibus , nili  magno  , 
& longo  tempore , at.ye  difcurfu : re- 
fpondeo , verum  eue , Ii  de  notitia  Dei 
naturali  fermo  fit.  Nam  ad  fupernatu- 
ralem  tempus  non  exigitur : certe  non 
illud  adeo  longum  , quod  argumentum 
fingit  . Nam  , ut  ex  Durandi  fententia 
retro  diximus  , puer  ille  , qui  natura 
duce  fe  convenit  ad  debitum  naturz 
finem,  confequetur  quidem  peccati  re- 
milfionem  , non  in  eodem  e veftigio 
punClo  , fed  brevi  tamen  juxta  divi- 
nz providenti*  difpofitionem . Et  fi  ar- 
guas: Lrgo  interea  poterit  peccare  ve- 
nialiter  , quod  Divus  Thomas  rejicit  , 
refpondeo  , nihil  quidem  repugnare  , 
fi  ad  nonnam  Diale&icorum  differa- 
mus. Al  fi  , quod  Theologos  decet  , 
divinz  Sc  legis  , & providenti*  in  ho- 
mines rationem  habemus  , ficut  divi- 
nz curz  ell  providere,  ne  interim  ex- 
cedat , ut  Ron  detur  cootra  commu- 
nem legem  homo  adultus  in  limbo  , 
fic  ad  procurationem  Dei  fpeflat  , ne 
peccatum  veniale  peccet  ante  moru- 
le . Quemadmodum  Adam  non  poterat 
ante  peccare  venialiter  , quam  pcccaf- 
fet  mortaliter  , idque  Deo  fpecialiter 
procurante  , ne  contra  communem  le- 
gem in  ftatu  innocenti*  cum  culpis  ad- 
mittamus Sc  poenas. 

Ad  tertiam  argumentum  , quoniam 
fecundum  ex  iis  , qu*  jam  diximus  , 
facile  folvitur,  refpondeo  , Paulum  A- 
poftolura  de  Fide  explicita  in  Chri- 

ftum 


4/8  Jti  leCi.  de 

ftum  habere  fermonem  . Hanc  enim 
llatuit  Deus  per  homines  ahminiftros 
hominibus  impartiri . Unde  & fubdic 
Apollolus  : Nunquid  non  audierunt  i 
& quidem  in  omnem  terram , &c.  Ex 
his  itaque  colligit:  Ergo  fides  ex  au- 
ditu, ;iuditus  autem  per  verbum  Chri- 
fti . Caetcrum  Edes , quK  in  lege  natu- 
rz  erat  cuicunque  ztatt  ad  jufVitian 
neceflana  , homine  extrinfecus  docen- 
te non  egebat  , fed  interius  vel  invifi- 
biliter , vel  viflbditer  per  angelos  ad- 
miniflrabatur. 

Ad  quartum,  Adrianus  de  Baptilmo 
quzllione  prima  , aniculo  tertio  tenet , 
ejulmodi  puerum  non  recipere  gratiam , 
KC  latis  cfle  non  ponere  obicem  , feU 
requiri  convenientem  dirpofitionem  Fi- 
dei in  adultis . Unde  A£l.  8.  cum  Eu- 
nuchus Philippo  dixilTct ; Qjid  prohi- 
bet me  baptizari»  Philippus  ait : Si  cre- 
dis ex  toto  corde,  &c.  Juxta  quam  fen- 
tentiam  datur  acceflus  neuter  ad  Ba- 
ptifmi  Sacramentum  . Puer  enim  die 
-nec  recipit  gratiam  , nec  peccat  mor- 
uliter,  dum  Ec  baptizatur . Sed  cum 
hujulcemodi  eventus  non  Ent  frequen- 
tes , imo  adeo  difputationis  gratia  fin- 
gantur , fatius  fuerit  ad  Dei  providen- 
tiam referre , quz  non  deficit  in  necef- 
fariis , quale  eft  illumir^-e  hominem  , 

E fit  per  Chnlli  lacramcntum  ju- 
turus. 

Ad  quintum  , negatur  propoEtio  mi- 
nor , E de  cognitione  Dei  gratuita  , 8c 
fupematurali  lermo  eft  , nam  de  natu- 
rali nos  concedimus,  ac  libenter  qui- 
dem. 

Ad  fextum , Divus  Auguftinus  de  fpi- 
ritu,  8c  licera  cajp.  x6.  & 17.  exponit  : 
Naturaliter  quz  legis  funt  faciunt,  &c. 
ideft  per  naturam , gratia  tamen  perfe- 
ram. C^ia  enim  peccatum  contra  na- 
turam eft,  gratia  , quz  naturam  perfi- 
cit, fecundum  naturam  efie  dicitur.  Lo- 
quebatur autem  Apoflolus  de  «entibus 
converfis  ad  Chriflum  , quz  fine  lege 
fcripta,  qualem  Judzi  habebant , legis 
przcepu  fervabant  . Et  hanc  refpon- 
fionem  fequitur  D.  Thomat  1.  x.q.  109. 
art.  4.  ad  t. 

Relponderc  quoque  pofTumus,  prz- 
cepta  legis  naturaliter  cqgnofci  a gen- 
tiles, & Enguta  naturaliter  etiam  fie- 
ri, licet  omnia  fine  auxilio  Dei  fpecia- 
li  impleri  non  valeant  . Ob  quam  cau- 
fam  D.  Thomas  dixit , opus  efle  gratia 
ad  movendum  afFbrum  : nec  enim  vo- 
luntas perficere  naturalia  omnia  przce- 


Sacr/un.  Pxrt  II. 

pta  poteft , quz  natufx  lumine  intelle- 
rus  ante  cognoverit . quidem  ex- 
poEtio  cum  apud  noftros  maxime  Et 
aperu,  miror  ego,  viros  doTos  hoc 
teftimonio  moveri  potuille  ad  novam  , 
commentitiamque  ftntentiam  inferen- 
dam , Divo  etum  Thoma  referente . 

Ad  poftremum  argumentum  , Caie- 
tanus  in  Commentariis  fuper  illum  lo- 
cum Apoftoli  , Accedentem  enim  ad 
Deum  , &c.  refpqndet  , quod  dodlrina 
Pauli  in  communi  datur  , ac  prouide 
in  communi  dicitur  oportere  credere  , 
quia  eft  Deus . Longe  autem  melius  el- 
fet,  inquit,  E non  crederet,  fed  feiret 
Deum  efle . Addit  rurfum  , quod  De- 
um efie  remuneratorem  inquirentium 
fe , oportet  fide  teneri  , quoniam  nul- 
la fpeculativa  fcientia  hoc  attingere  pot- 
eft. Quod  utique  fi  verum  eft  , argu- 
mentum illud  fiicile  diluitur . Non  emm 
utraque  cognitio  habetur  ex  lumine 
naturali , quod  altera  parte  anteceden- 
tis aflumitur . 

Ac  qui  Divum  Ch^foftomum  homi- 
lia  quarta  de  providentia , vel  fato 
legere  voluerit , fane  incelligec , Philofo- 
phos,  quifupplicia  peccatorum  negant , 
przmiaque  juftorum  poft  hanc  vitam  , 
in  media  luce  penitus  aberrare  . Nam 
fi  jufti,  qui  Deum  rite  colunt,  migrant 
affedi  injuriis  ex  hoc  mundo,  pelEmi 
contra  immerita  felicitate  potiti , omiii 
certe  ratione  concluditur,  Deum  nec 
iuftum  efie , nec  curam  habere  rerum 
humanarum  . Quod  fi  Deo  providen- 
tiam tollis , atque  juftittam  , e«>'t  vo- 
cabulum inane  nc  , qui  circa  coeli  car- 
dines ambulet , nec  noftra  confideret  . 
Qui  igitur  negat  alterum  , utrumque 
tollat  necefTe  eft  . Nam  fi  non  eft  re- 
munerator inquirentium  le  , ne  Deus 
quidem  eft  . Unde  8e  barbm-z  omnes 
gentes  poenas  improborum , przmiaque 
juftorum  admiferunt . Crediderim  igi- 
tur , opus  efie  , ut  fides  concurrat  ad 
a^nfionem  ucriufque  principii , quo  tam 
firmiter,  ac conftanter teneantur , quam 
necelTum  eft , ut  hominis  vita  la  noiie- 
fto , & officio  confirmetur  . Nam  alte- 
rius modi  cognitionem  ad  Rom.  1.  o- 
ftendit  Apoftolus,  idoneam  minime  fu- 
iffe  ad  bene,  beateque  vivendum. 

Adde  huc , Deum  dupliciter  cognofet 
polle  , ut  finis  nanirz  eft  , ca^aque 
rerum  naturalium , & ut  finis  eft  homi- 
nis fupematuralis  , cujus^  etiam  gratui- 
to beneficio  homo  fupernaturalem  illum 
finem  confequatut . Ad  placendum  vs- 

ro 


Refpon 

a 

prine,  qu. 
aliatis. 


netejit.  Sacram,  ad  fa/uttm. 


479 


TO  Deo  non  fac  ell , cognofeere  ipium 
elfe  principium  , audoremque  nacura:  s 
fed  oportet  in  Deum  terri  , quatenus 
tinis  ert  nacurz  vires  excedens.  Sic  au- 
tem l^eum  elle  , & ede  remunerato- 
rem iola  Hde  creditur  . Quocuca  flm- 
pliciter , atque  in  univerium  cum  Apo- 
itolo  lateamur,  accedentem  ad  Deum  , 
finem  utique  fupernaturalem  , oportere 
credere  , quia  elt . Nam  fcire  quod  na- 
turalis ratio  docet  , ad  hunc  liiperna- 
luralem  accellum  non  iufiicic  . Quippe 
habemus  accellum  ad  Deum  per  tidem  . 
Qua  de  re  vide  D.  Thomam  t,  x,  q.  i. 
art.  8.  ad.  i.  & q.  z..  art.  4. 

Hinc  vero  jam  primum  argumentum 
lolvitur  eorum , qux  3 principio  llatim 
hujus  concroveriije  proponebamus.  Pri- 
us enim  talium  ell  , non  alterius  rei  fi- 
dem neceflariam  elle  tune  temporis  ad 
lalucem  . Oportebat  namque  etiam  cre- 
dere, Deum  elle  juftiliutorem  , cujus 
videbeet  gratia  peccata  hominibus  re- 
mitterentur . Oportebat  item  credere  , 
mortales  a czlelli  regno  jKregrmos  , 
& alienos  efieCtos , patriam  illam , quam 
Iperabant , non  aliter  adepturos  , quam 
per  aliquod  divinz  providencix  reme- 
uium  prxparatum . 

Polterius  quoque,  ut  nihil  aliud  cre- 
dere opus  ellet  , ied  ibi  tamen  fides 
Chrilli  implicite  continebatur,  ut  fxpe 
jam  diximus  : per  quem  Deus  jullitica- 
vit  omnes  morules  > quos  prxdeftina- 
vit  in  regnum  . Hic  elt  enim  Samarita- 
nus ille,  qui  homini  vulnerato  curatio- 
nem attulit , jacentem  erexit , fuperque 
fuum  ipfe  jumentum  impoluit , ut  jux- 
ta Elajx  vaticinium  poruret  in  corpo- 
re fuo  nos , & iniquiutes  noftras . Hic 
cll  ille , qui  in  dabulum , id  ell , fideh- 
um  confortium  nos  induxit  : qui  etiam 
curam  llabulario  dedit  , hoc  ell  mini- 
llro  fidei , facramentorumque  fuorum  . 
Hic  denique  fumptus  fuppeditavit  , ut 
per  omnia  falutem  nollram  illi  ferre- 
mus acceptam , qui  falvator  eft  omnium 
hominum , maxime  fidelium . 

In  fecundo  vero  argumento  , quod 
additur,  non  eft  mihi  confilium  dille- 
rere , an  prxeepta  decalogi  naturali  ra- 
tione contineantur . Sed  tenendo  quod 
D.  Thomas  fxpe  tradit  , & Cajetanus 
diferte  in  comment.  fuper  Matth.  expli- 
cat , legis  decem  mandata  moralia  , & 
naturalia  elfe , refpondetur  prius , quod 
quemadmodum  decem  generibus  , qu* 
prxdicamenta  Philofophi  vocant  , res 
omnes  continentur  non  fomulitcr  fem- 


per  , fedreduftive:  pun^him  enim  prin- 
cipium quantitatis  , materia  prmcipium 
fuuftantix  ad  prxdicamenta  ea  redu- 
cuntur , quorum  principium  funt : lic 
ad  decalogi  mandata  referantur  univer- 
fa  , qu*  a Deo  przcipiuntur  , ea  vel 
maxime,  qu*  principia  funt  exterorum. 

Ita  prxeeptum  de  honoratione  paren- 
tum oblervantiam  prinepum  , ac  majo- 
rum continet  : ita  in  prxeepto  moechi* 
omnem  fornicationem  , abufumque  na- 
tur* per  luxuriam  intemperantis  com- 
prehendimus : ita  denique  fidei  prxee- 
ptum ad  illud  de  cultu  unius  Det  refe- 
rendum eft  . Nec  enim  fine  redla  fide 
Deus  redle  colitur  . Qui  ergo  voluerit 
ad  vitam  ingredi , mandata  fervet , nod 
ea  folum  , qu*  explicite  in  Decjlogo 
preferibuntur , fed  etumqu*  continen- 
tur impliate  : quale  eft  de  fide  in  De- 
um hominis  conditorem , juftificatorcm  , 
glorificatorem , 8fc. 

Pollerius  dicere  quoque  pofliimus  , 
fervantem  prxeepta  naturalia  vitam  ha- 
biturum . Qui  enim  fecerit  ea  , vivet 
in  eis ; at  non  ex  eis , fed  ex  fide , jux- 
ta fententiam  Apolloli  ad  Galatas  ter- 
tio . Nam  quod  jam  retro  docuimus  , 
fervanti  natur*  przcepia  Deus  non 
denegat  gratiam  , per  quam  ea  etiam 
fervet  , qu*  natur*  lumen  excedunt  . 
Exceflimus  autem  modum  fortalfe  nos 
hac  fecunda  reledlioms  parte  differen- 
da ; fed  eo  tamen  venia  digni , quod 
abfque  hujus  rei  copiofa  traditione  re- 
liqu*  partes  aut  vix  , aut  certe  nullo 
modo  intelligerentur . 

PARSTERTIA. 

V*  ntcijpftt  SMtTMmtnltrimt 

IN  quibus  tertia , ac  difficilis  illa  qui- 

dem  quxftio  erat , An  poft  primum  princip. 
Ad*  peccatum  Sacramenta  luerint  in 
omni  lege  ad  lalutem  neceflana , Pars  Arg.  pro 
enim  negativa  fuadetur  imprimis  Divi  r«.  neg. 
Gregorii  tellimonio  4.  lib.  Moral.  cap. 

X.  referturque  a Gratiano  de  confecr. 
dift.  4.  cap.  Quod  autem  apud  nos  va- 
let aqua  Baptiimi,  hoc  egit  apud  vete- 
res vel  pro  parvulis  Iola  fides  , vel  pro 
majoribus  virtus  lacrificii , vel  pro  his , 
qui  de  Abrah*  ftirpe  prodierunt , myfte- 
num  circumafionis . Ubi  Gregorius  fo- 
lam  fidem  in  lege  natur*  docet  hiiife  fa- 
tis ad  lalutem  parvulorum : At  fola  fides 
non  eft  Sacramentum , cum  oon  fit  fea- 

fiUIc 


Refol. 

Qiuefl. 


Mtm.  t. 


' 480  Jtekif.  de  SaeriM.  Part  IU. 

Hbile  fignUm  : non  ergo  burunt  omni  erat  , ut  elTet  remedium  quotae  eo«<' 
tempore  neceflariaiacranienta.  mune,  totufque  homo  interius  iefe  ful»- 

Prscterea  , juxta  communem  Dodo-  jiceret  Salvatori, 
rum  fententiam , lege  naturz  durante , Addit  huc  Chrylbftomus  , anteque 
parvuli  ialvabaniur  in  fide  parentum  : eum  Dionylius,  eam  efle  hominis  coo> 
at  fides  parentum  non  erat  Sacramen-  dicionem  atque  naturam  , ut  ad  fpiri* 
cum . ^ tualta  capeflenda  non  nifi  corporeis  re- 

Prarcerea  , de  Sacramentis  nihil  ra-  bus  poflit  aptari.  Salutem  igitur,  quam 
cione  naturali  flacilere  valemus  , fed  id  Deus  in  humano  fpiritu  uovtius  ope- 
Iblum  , quod  div:na  revelatione  tradi-  racur  , necefle  fiiic  rerum  fenfibiltuin 
tum  cll . Ac  ante  Abrahatn  utrum  ali-  imaginibus  deftgnari : quo  beneficium 
quo  vilibili  Sacramento  )ufli  , vel  eo-  curationis  ad  fuum  homo  modum  non 
rum  falvacentur  inbnces  , Scriptura  folum  perciperet  , verum  etiam  incel- 
non  exprimit  . Sacramenu  igitur  tunc  ligeret , gratiam  debitam  fuo  benela- 
temporis  fuifle  , non  nib  temere  defi-  £iori  relaturus  . 
niemus . Prxcerea  , gentium  omnium  Confen- 

Pofh-emo,  Sacramentum  nullum  ell  , fu  firmatum  en  , non  aliter  quam 
nifi  quod  a Deo  fuerit  inflicutum : fed  latis  Deo  bcrificiis  divinam  iram  mi- 
in  lege  naturx  nullum  lignum  inllicuit  tigari . Atque  haud  fecus  etiam  Barba- 
Deus  ad  remilfionem  peccati  vel  ori-  ri  facinora  expiari  arbitrabantur  . Ac 
finalis , vel  adfualis  : non  ergo  fuit  ul-  facrificium  in  id  paratum  , ut  Deus 
Ium  m lege  nacurz  Sacramentum . placaretur  , vere  erat  Sanamentum  . 

Partem  vero  affirmativam  D.  Augu-  Sacramenu  igitur  femper  fuere  apud 
flinus  videtur  afiruere  19.  lib.  contra  omnes  neocflaria  . 

FauAum  c.  1 1.  in  haec  verba  : In  nui-  Lex  & religio  undem  nulli  ell  fi- 
lum nomen  religionis  leu  verum  , feu  ne  facerdotii  munere  atque  funflione. 
fialliim  coadunari  homines  poflunc , ni-  Hxc  enim  tria  ita  fune  luereque  con- 
, fi  aliquo  li^aculorum  , leu  Sacra^men-  jun£la,  ut  nequeant  a fe  aliquando  fe- 
torum vilIbiTium  conforcio  colligantur  . parari:  cum  ablato  uno  , reliqua  limul 
In  hac  ego  concroverlia  non  exilii-  auferri  neeelfum  fit,  ut  Apoll.ad  Heb. 
mo  nobis  adeo  elle  latrandum  . Mi-  feribit  . Ac  lacerdos  fine  Aeramentis  , 
nimo  enim  negotio  probare  ptdfnmus  , quz  adminilh-et,  efle  nullo  modo  poc- 
Sacramenta  fuifle  poli  Adc  lapfum  «-  ell  . Omnis  enim  pontifex  pro  homi- 
mni  tempore  adfaluiemneceflvia.  Cor-  nibus  conllituitm  in  his,  qux  fune  ad 
de  liqmdem  creditur  ad  jullitiam  : o-  Deum , ut  facrifida  ofterat  pro  pecca- 
te autem  confellio  fit  ad  Ihlutem  . O-  fis  : quemadmodum  ad  eolaem  idem 
mnis  enim  quicunque  invocaverit  no-  Apolloius  ait;  Ergo  licutlex,  religio, 
men  Domini,  falvus  erit  . Ubi  fub  in-  facerdotium  fiierunt  omni  tempore  ne- 
figni  ons  profrllione  quzeunque profef-  cellaria:  ita  quoque  Sacramenta  : quod 
fio  etiam  operis  intelligitur  : cum  non  erqt  nobis  in  tertia  parte  hujus  difpu- 
ore  folum  invocemus  Dtuninum  falva-  tationis  breviter  abfolvendum. 
torem  , verum  etiam  opere  . Quemad-  Sed  prius  tamen  quam  exordiamur  Sstirft 
modum  igitur  credere  oportet  Deum  quartam  , ea  debemus  argumenta  di-  Ar*^ 
juflificatorem  , atque  ab  eo  interius  ju-  luere  , quae  in  contrarium  objicieba-  * 
llitiam  faluurem  quzrerei  ita  exterius  inus.  Ad  primum,  quamvis  Div.  Tho-^^”* 
hanc  fidem  profiteri.  Quod  fit  fane per  mas  ucrumltbet  prolabilc  exiftiroave- 
Sacramenta , qu* , ut  ante  fcripfimus , rit  •,  nunquam  ego  tamen  eam  potui 
czremoniz  lunt  facr» , quibus  Deo  ex-  opinionem  induere  , ut  crede^  , fo- 
terius  nos  fubjicimus , ut  in  nobis  fa-  la  interiore  fide  parentum  infuitium 
lucem  interius  operetur . filiorum  peccata  mundari . Videmus  e- 

Przcerea  , cum  animo  corporeque  nim  , Sacramenta  minus  effe  adultis  , 
'coirilemus,  non  lat  ell  Deum  inceno-  quam  parvulis  neceflaria  , cum  fine 
re  fide  colere  , nifi  corporeo  etiam  Sacramentis  a^u  fufeeptis  folo  Sacra- 
cultu  interiorem  procellemur  . Etenim  mentorum  voto  adulti  falventur  , par- 
de^t  utrumque  tributum  humana  natu-  vult  non  falventur  . Quare  fi  pariwis 
ra  Deo  pendere  , unde  utramque  par-  non  eflent  in  lege  naturz  neceflaria 
tem  fuc  conftitutionis  acapit : & cura  Sacramenta  , non  video  equidem  , cur 
amarum  partium  fpiritus  , & carnis  elTent  adultis  neceflaria  : cum  umen 
peccatum  commune  ut , ctweauneum  efle  , retro  nobis  fuerit  demonflratom  . 

Id 


ZV  necefit.  Smatt.  ad  falutem  '.  iSr 


Id  quod  dnrus  etiam  GrcgoHus  at>er- 
tiliime  in  przlcripto  teftiraonio  nte- 
ciir. 

Item  cum  in  lege  veteri  pro  %mi- 
nis  legis  naturalis  remedia  duraverint , 
confequens  fieret  apud  Judaros  puel- 
las nne  Sacramento  falvari  , pueros 
non  (alvari  , nifi  fufcepto  Sacramen- 
to : quod  non  video  qua  ratione  co- 
hcreat. 

Praterea  , cuffl  peccatum  onginale 
carnis  propagatione  contra^m  effet  , 
non  erat  comentaneum  , nifi  ut  cor- 
porali quoque  remedio  ac  medicina  b- 
■aretur. 

Prxterea , eum  parvuli  in  lege  gra- 
tis, 8e  Scnpunt  fine  Sacramentorum 
ope  lalutem  minime  confequantur  , non 
eft  cur  cos  in  legS  nacurs  fine  Sa- 
cramentorum auxilio  lalvemus . 

Igitur  ad  argummtum  refpondeo  , 
Gregoriura  non  ibi  difiinguere  fidem 
interiorem  ab  exteriore  profirifione  Fi- 
dei: n^  enhn  id  alTeruit  , adultis  non 
remitti  peccata  fine  exteriore  Fide  , 
parvulis  vero  remitti : fed  diftinguit 
potius  fidem  a lacrificio  , aflerens , £»- 
crificium  pro  adultorum  peccatis  fiiif- 
ie  neceflarium  , ut  videlicet  a^hialis 
culpa  peculiari  Aeramento  aboleretur  : 
fed  propter  generale  peccatum  erat  et- 
iam generale  remedium  , nempe  Fidei 
quxeunqu:  profefiio  . Qium  fidem  in- 
terim  appellari , Auguftinus  audior  eft . 
Sacramentum  , inquit  , fides  cft  . Ac 
pro  hoc  , cum  refpondetur  parvulum 
credere  , qui  Fidei  nondum  habet  af- 
fcdlum,  refpondetur  fidem  habere  pro- 
pter Fidei  ucrainentum . Hadienus  Au- 
gullintu . 

Eadem  loquendi  forma  efi  de  fpon. 
cap.  Cum  apud,  8e  cap.  Tui  fraterni- 
tati', 8c  »7-  q.  s.  c.  Sufficiat  ad  matri- 
monium fotus  confenfus , fcilicet  qui. 
buslibet  fignis  exprefiiis  . Diflinguitur 
ergo  ibi  confenfus  non  interior  con- 
tra exteriorem  , fed  generaliter  expref- 
fus  contra  expreffura  per  verba . 

Ad  fecundum  eodm  modo  refpon- 
detur , fidem  , hoc  ell  , profeffionem 
& facramentum  Fidei  fdvare  filios  in 
lege  naturi . Nunc  autem  cum  ceru 
& definiu  fint  facramenta  , nec  arbi- 
tratu parentum  per  fidem  ^en  juflifi- 
centur , non  admittimus,  infide  paren- 
tum Chrifhaiiorum  pueros  fervar  i , fed 
in  lacratnento  baptiimi  a Deo  peculia- 
riter inflituto  . puamvis  alia  etiam  fit 
hujus  ratio  diferiminis , quenvutmodiuu 


in  fine  hujus  difpuutioms  explicabf- 
mus. 

In  tertio  vero  argumento  gravis  er- 
ror eorum  efl  , qm  de  facramentis  nil 
difeerni  paCk  eruunt  , lufi  quod  fa- 
cris  literis  traditur . Mulu  enim  ver- 
bo  tenus  8c  in  nova , Sc  in  antiqua  le- 
ge tradita  funt ; qui  feripto  non  fite- 
re  mandata  , « uberius  alia  forfitait 
Reledlione , fi  vita  fuppetet  , declara- 
bitur . 

Quod  fi  in  lege  Molaica  & Euange- 
lica , qui  literis  exarati  fuerunt,  non 
efl  opus  ad  exprellam  omma  feripeu^ 
ram  expendere  , multo  minus  oporte- 
bit , cum  de  ucramentts  legis  naturi 
difputatur , ubi  traditiones  divini  fert- 
pti  non  funt , dogmau  nofha  in  bertt 
naberi  literis  exprcfla  : fed  latis  erit  , 
fi  clariffimorum  virorum  teliimoniis 
confirmentur  , aut  certe  magnis  allo- 
qui per  fuadeantur  argumentis. 

Ac  re  vera  nuUa  rat<o  patitur  , nc 
divina  providentia  ullo  unquam  tem- 
pore defuerit  hominibus  in  neceflariK 
ad  falutem  . Non  pollent  autem  filiik 
parvulis  remedia  parentes  applicare  , 
nifi  per  Dei  revelationem  cognovif- 
fent,  & parvulos  originali  peccato  te- 
neri , & aliquod  remedium  ad  cot 
fervandos  idoneum  efle  : quod  licet 
feriptum  non  fit , non  eft  tamen  mi- 
nus exploratura  , quam  fi  fuifiet  feri- 
ptum . Et  cum  (cri^ura  exprimat , an- 
te Abraham  fuiffe  relig  onem  ac  la- 
oerdotium  , ex  coniequenti  tradit  filif- 
fe  faaamenta  , fine  quibus  nec  reli- 
gio , nec  facerdotium  efl . Cumque 
etiam  m lege  naturi  facrificta  pro 
peccatis  fierent  , ut  Job.  i.  cap.  di- 
citur , profiedo  negari  non  potefi  , quin, 
in  lege  naturi  fuerint  aliqua  faaamen- 
u. 

Ad  profiremum  poterat  iacile  dici  , 
non  pertinere  ad  generalem  rationem 
facramenii  , ut  fit  fignum  inii,  tutum 
a Deo  . Nec  qui  id  affirmant  , ido- 
neo probant  argumento  . At  dico , et- 
iam antiqua  omnia  facramenu  ex  Dei 
infhtutione  fuiffe  fignacula  , atque  figu- 
ras  fiituri  redemptionis  per  Chrifhim  . 
Neque  enim  humano  iimenio , fed  di- 
vino placito  tam  apj^nte  onrnia  ui  fi- 
gura contingebant  illis  ; neque  homo 
utquam  vitulos , Sc  anetes  cruenta  ma- 
nu in  Dei  cultum , Se  oblequium  |ugu- 
larct,  nec  Deum  tentaret  hircorum  pla- 
care fanguine  , nifi  Deo  revelante  co- 
gnoviflet , ejtifmodi  animantium  irra- 
- H b tio- 


48  B RfkSi.  de  SMtam.  Pars  T7. 

lioiulium  ficrificia  myfterium  aliquod  eunt  gratiam  , ubi  non  fimt , feiHot 
£icrum  portendere  , cujus  ratio  rtmit-  in  anima  > vel  aliquam  qualitatem  e®, 
tendis  pecatis  haberetur  . Fateor  u-  crtmt  aere  medio ; quorum  utrumqoe 
men  non  fuiflfe  facramentum  fub  de-  videtur  eireabfurdiflimura. 
linitis  rebus  verbifque  prxfcriptis  in  Pratterea  , fi  aliqua  facramenta  gra- 
le®e  natur*  a Deo  traditum  . Sed  re-  tiam  efficerent , miniftri  quoque  ta- 
lacramcntalium  definitio  i ac  de-  lium  facramentonun  grati*  cauiacucnt» 
terminatio  certa  in  veteri  lege  incoe-  ac  vere  peccau  ranitterent . Quod 
pta.  in  Euangelica  perfefla,  Seconfum-  tamen  Hieronymus  in  quartum  c^t 
inataeft:  nilf  forte  quis  fentiat,  obla-  Elaj*  refellit.  Ubi  adducens  i^d 
tionem  Melchifcdecn  in  pane , 8f  vino  Matth.  3.  Ego  baptiio  vos  aqua  , «e. 
ex  divina  & revelatione  & inftitutione  Ex  quo  , inquit  , difcimus  , qi^no- 
fiiilTe  ; qua  peculiariter  ex  caufa  facer-  mo  tantum  aquam  tribuat  , Dew  au- 
dos  Dei  altiffimi  fuerit  inter  reliquos  tem  Spiritum  fandum  , quo  & fordea 
appellatus . Cui  equidem  opinationi  non  abluuntur,  & fanguinis  peccata  pur- 
admodum  refragarer  , fi  Anacletus  Pa-  gantur  . Et  fuper  Matth.  capit.  16. 
pa  non  fiiiflet  adveifus  in  epiftola  de  comparans  ucerdotes  nov*  legis  la- 
ordinatione  Epifeoporum  . Ubi  , Ini-  cerdotibus  veteris  , fubjicit : Qijomo- 
tium  , inquit  , facerdotii  Aaron  fuit  , do  ibi  leprofum  ucerdos  mundum  , 
licet  Mel^ifedech  prior  obtulerit  fa-  vel  immundum  mcit  i fic  oC  hic  ^i- 
crificium  , & poli  hunc  Abraham  ,1-  gat,  vel  fo'vit  Epifcopus  , aut  Presby- 
faac  , & Jacob  : fed  ii  fpontanea  vo-  ter . At  facerdos  vetus  non  erat  cau- 
luntate  , non  Ucerdotali  audoritam  i-  ia  leprofum  efficienter  emundans  i er- 
lla  fecerunt  t c*terum  Aaron  primus  go  neque  ^ facerdos  legis  no^x  vera 
lubente  Domino  vidimas  obtulit.  Ha-  peccata  remittit . 
denus  Anacletus  . Huic  igitur  finem  Item  , AnguftinM  ij.  de  Trinitate, 
terti*  Reledionis  parti  dederimus , jam  cap.  Nullus  difcipulorum  Chrifti 

dat  Spiritum  fandum  : orabant  quip- 
pe , ut  veniret  in  eos  , quibus  manus 
iimxjnebant.  Et  lib.83.  (^.  qu*il.f}. 
aflerit  , qu*dam  Deum  Tacere  per  le 
ipfum  une  media  caufa  , ut  illuminare 
animas . At  fi  miniller  elTet  caufa  gra- 
ti*, per  eum  Dominus  animas  illumi- 
naret , Et  Ambrofius  lib.  4-  epiftola-  „ 
rum,  epiftol.  33.  ad  Demetriadem,  8ec. 

Aliud  eft  , inquit  , quod  vifibiliteri- 
gitur  , diud  quod  invifibiliter  celebra- 
tur . Nec  idem  eft  in  faaamento  for» 
ma  , quod  virtus  . Nam  forma  cum 
humani  minifterii  adhibetur  obfequio  , 
virtus  autem  per  divini  operis  prxfta- 
tur  effedum  . Ad  cujus  utique  poten- 
tiam referendum  eft  , quod  dum  ho- 
mo exterior  abluitur  , mutatur  inte- 
rior. Eandem  fententiam  apenioribiu 
etum  verbis  expreffit  Cyprianus  in 
ferm.  de  baptifmo  Chrifti  , Sc  manife- 
ftat.Trinit. 

At  vero  contra  luadetur  , omnia  cu-  Argam. 
jufque  legis  lacramenta  caufas  fuifle  JJ? 
grati*  acfalutis.  Primum,  quia  omnia  • 

iacrameiita  funt  figna  landificationis 
pradica  & effediya , quemadmodum  a 
prmcipio  conftituimus , 8ec. 

Pr*terea  , Job.  i.  Sandificabat  Job 
filios  foos  , terens  bolocaufta  pro  fin- 
gulis  . Et  Levit,  id.  dicitur  , Ucerdo- 
tem  afperfione  fsoguinis  expiare  pne- 

vari- 


. Digii-.:;: 


pergamus  ad  reliquas . 


PARS  QUARTA. 

Dt  SMfTsm*»tu  tMtfsMtiimt 
gratuun, 

4.  aaxft.  vertebatur  in 

VV  queftionem  , an  facraroenta  ve- 
^*^tera  fuerint  caufa  grati»  atque 
falutis,  an  potius  ea  fola  , qu*  in  no- 
va lege  funt  a Chrifto  Salvatore  infti- 
'Argnm.  tuta  . Et  quidem  fuadetur  in  Pfimis 
fro  psne  nulla  lacramenta  polfe  falutem  ipirita- 
lem  efficere  . Quia  res  corporea  non 
poteft  efle  caufa  efficiens  charitatis  8c 
grati*  , cum  fint  qualiutes  fupernatu- 
rales  a folo  Deo  infiif*  atque  creat* : 
& conCequenter  quia  nullum  corpus  pot- 
eft in  animum  hominis  agere,  mfi  prius 
agat  ,in  ejufdem  hominis  corpus.  Sed 
(aeramenta  non  oportet  quicqium  in 
humanum  corpus  operentur  , ut  patet 
de  abfolutione  facramentali  furdo  col- 
lata  : talis  igitur  abfolutio  nil  producit 
inanima. 

Confirmatur  rurfum , quoniam  aliqu* 
(aeramenta  eorum  etiam  qu*  vel  ma- 
xime caufa  grati*  dicerentur  , non  im- 
mediate contingunt  hominra  , quem 
jullificaat  i ergo  vel  immediate  produ- 


De  Sacramenta  tanfoMtiiMi  gratiam. 

peccau  filiorum  1- 


483 


varicatioaes , & 

&acl. 

Przcerea  Auguftinus  fiiper  PlaL  77. 
adduCeni  illud  1.  Cor.  to.  Sed  non 
in  pluribus  eorum  beneplacitum  eft 
Deo  , fic  ait : Et  cum  elient  commu- 
nia omnia  1'acramenu  , non  commu-* 
nis  erat  omnibus  meta  , qiur  {aera- 
mentorum virtus  cit  . Sic  oc  nunc  0- 
mnibus  baptizatis  commune  lavacrum 
regenerationis  , fed  tpla  gratia  non 
communis  eft  omnibus  . Et  glolTa  or- 
din.  in  illud  ejurdem  capitis  decimi  > 
Omnes  in  Moyfe  baptizau  funt  in  nu- 
be, & in  mari , id  eft , per  vifa  illa  fi- 
gna  purgati , vd  fignum  baptifmi  acce- 
perunt , quod  credentibus  idem  va- 
luit . In  nube  baptizau  funt , quia  per 
eam  mundati  ab  ignorantia  £ki , 8c 
prxparati  ad  accipiendam  legem  . 

Przterea  Gr^orius  4.  lib.  moraL 
cap.  1.  referturque  de  confec.  dilL  4. 
cap.  ejupd  apu<>  valet  aqua  baptil- 
mi , 8ec.  ut  fupra . 

Tum  etiam  fic  argumentor  : Parvu- 
lis fine  merito  cujufquam  operantis 
conferebatur  gratia  , Sacramento  fufee- 
pto  : ergo , «c.  Confequentia  videtur 
efie  nota  , quoniam  id  vocamus  cau- 
fam  , qua  applicau  fequitur  effers  . 
Cum  ergo  puer  vel  ctrcumcifus  in  le- 
ge Moyfi  , vel  fufeiptens  aliquod  facra- 
iBemum  in  lege  naturx  eo  ipfo  a pec- 
catis jullificaretttr  , confequens  nt  , 
cjufiiK^i  facramenu  caulas  fuilTe  ju- 
ftificationis  & gratix  . Ac  de  circum- 
cifione  quidem  apertum  ell  tellinaonium 
Bedx  iuper  Luex  fecundum  caput  . 
Idem  falutiferz  curationis  auxilium 
circuracifio  in  le«  contra  originalia 
peccati  vulnus  agroat , quo  baptifmus 
agere  revelatae  gratix  tempore  confue- 

Augullinus  etiam  citari  foletmlioc» 
libro  X.  de  nuptiis  & concupifccntia  , 
cap.  n.  Sc  haoetur  de  coofecrat.  dill. 
4.  cap.  Ex  quo  mllituta  eft  circumcifio 
in  populo  Dei  , ad  purgationem  vale- 
bat magnis,  & parvulis,  originalis  ve- 
urifque  peccati  , ficut  baptifmus  ex  il- 
lo valere  coepit  ad  invocationem  ho- 
minis , ex  quo  inftitutus  eft  . Et  4. 
lib.  contra  Donatittas,  cap.  14.  Cur  , 
inquit  , Abraham  pr^ceptum  eft  , ut 
omnem  deinceps  infantem  mafculum 
odavo  die  circumcideret , qui  non  pot- 
erat corde  credere  , ut  ei  deputare- 
tur ad  juftitiam  s nifi  quia  Se  ipfum 
per  k fiictaiTUoutm  multum  valebat  } 


Denique  in  cap.  Majores  , extrav. 
de  Baptifino  , diltinguens  Innocentius 
a circumcifione  baptifma  , quod  ape- 
rit januam  regni  caelorum  , quam  ar- 
cumcifio  non  imriebat , alfertt , quod 
ficut  per  baptilmum  , iu  per  circum- 
cilionem  originale  peccatum  remitte- 
batur . At  propofitio  caufam  fi- 
gnificat  , qua  mediante  res  efficitur  > 
ut  ibi : Salvos  nos  fecit  per  lavacrum 
reMnerationis . 

In  contrarium  eft  Auguftin.  fuper 
Plalm.  7j.  ubi  ait , Sacramenta  no- 
vx  kgis  dare  lalutem  , veteris  autem 
promittere  Salvatorem  . Sed  & Sama- 
ritanus iiolUr  oleo  viui^ue  , ac  de- 
nariis duobus  fupertdditis  Cmavit  vul- 
neratum , quem  nec  facerdos  Aaron  , 
nec  Leviu  Moyfes  , five  per  fura- 
menu  , five  per  legem  lauaie  potue- 
runt. 

In  hac  explicanda  quxftione  , qux  Refolu. 
Inter  omnes  difficillima  eft , omnes  ego 
nervos  intendere  debeo,  ut  magna  tum 
veritate  , tum  brevitate  in  abfolutas 
quafdam  conclufiones  totius  rei  fu.Ti- 
ma  redigatur.  C^propter  vos  oro,  ut 
diticrenu  mihi  diligenter  anunos  adver- 
utis. 

Prima  igitur  conclufio  eft  , quam  a 
Catholicis  non  arbitror  aut  d^re  , 
aut  wfle  negari  . Sacramenta  novx  le- 
gis funt  caula  gratix , & vere  lalutem 
aniinx  con&runt. 

Cyprianus  hanc  habet  in  fermone  de  *•  Cone, 
baptilmo  Chrifti  , 8c  man i fe (latione 
Trmitaiis,  inquiens:  Veniebat  Chriftus 
ad  baptilmum  non  egens  lavacro , in 
quo  pueatum  non  erat  , fed  ut  {aera- 
mento perennis  daretur  auctoritas  , 8c 
tanti  virtutem  opens  nulla  perfonarum 
aci^tio  commendaret . Quoniam  re- 
miftio  peccatorum , five  per  baptifmum , 
five  per  alia  facramenta  donetur,  pro- 
prie fbiritui  lanCti  eft,  & ipfi  foli  hu- 
jus efficiendi  privilegium  manet . Ver- 
borum Iblemnitas  , ic  facri  invocatio 
nominis  vifibile  celebrant  facramen- 
tum  : rem  vero  ipfam  fpiritus  fandus 
format  Be  efficit , & confecrationibus 
vtfibilibus  invifibilitcr  manum  totius 
bomtatis  auCtor  apponit , 8c  plenitu- 
dinem gratix  unctionis  divinx  pingue- 
do {anraficationibus  officialibus  infun- 
dit , Sc  rem  {aeramenti  confumit  Sc  per- 
ficit . 

Item  in  lerm.  de  unCtione  chrilina- 
tis;  Hodie,  inquit,  in  ecclefia  ad  po- 
pulum acquifitionis  Dnft  ficandum  fa- 
H h X erum 


4M  He/eii.  Je  Sacram,  fart  /T. 


erum  chiiMi  coofidtur  , in  quo  mix- 
tam oleo  balDtmum  regia: , & facerdo- 
talis  gloriz  exprimit  uoitaceni . Et  in. 
ira;  Non  hate  medendis  corporibus  cft 
uodio  inllitata  , quu  lanCtiAcatis  ele- 
Meniis  jam  noii  propru  natura  praebet 
cffi;£tum  , ied  viroK  divina  potemius  ‘ 
opentur  : fed  adeft  veritas  fiuno  , Sc 
fpiriius  (aCTamento,  ut  & ipus  rerum 
clficientiis  gratiae  dignitas  pateat  , 8c 
interiori  h^ini  , quanta  & bis  detur 
audloritas  deiformi  convcrfatiooe  , 8c 
coelellibus  inuotefeat . £t  iniira ; Ex  hu- 
jus un£iionis  beneficio  & fapientia  no- 
bis Si  intelle&us divinitus  datur,  con- 
iilium  caelitus  illabitur,  fcientia  & pie- 
tas 8c  timor  infpirationibus  fupernis 
infunditur  . Hm  oleo  undli  cum  fpi- 
ritoalibus  nequitiis  collucamur  , nec 
tutoribus  fpuriis  imbui  poiiiimus  , qui 
tuliami  fpintolis  odore  fragramus . 

Gregorius  ouoque  Naziaazenusorat. 
in  lanCum  lavacrum  : Generatio  ex 
ptifinate  paflionum  eft  folutiva , omnes 
fordes  ablctndens  , atque  ad  fupernam 
yium  perducens . Et  infra  dicit , quod 
in  baptiiinate  tanquam  in  unda  pecca- 
ta pariter  fepeluBtur . Et  pollea  , Ipfa 
baptifiratis , inquit,  gratia,  ac  vis  uni- 
ufcujufque  peccati  continet  purgatio- 
nem, Si  omnimodam  fceduatom  Sc  in- 
quinationum reieCionem  , quae  a pra- 
viute  ingrefi*  fuiit  . Proinde  cum  du- 
plices fimus  , ex  anima  dico  & cor- 
pore i iu  duplex  eft  pUrgatio , per  a- 
qu^  , iami^t  Sc  fpiritum  t 8e  hxc 
quidem  vifibiliter  ac  corporaliter  fufei- 
pnur,  at  illa  incorporoliter  Sc  mvifibi-. 
liter  concomitatur. 

Chrylbftomus  praterea  bom  1.  sj.  in 
Joan.  Exquoauiem,  inquit  , Jordanis 
alveum  ingreffiu  eft  Chriftus , noa 
amplius  reptilia  anunarum  viventium  , 
ied  animat  rationales  Si  fpirituales  a- 
qua  producit  . Et  hotnilia  j;.  in  eun- 
dem : Fututum  erat  baptifma  plenum 
maximae  poteftatis  & gratia,  purgatu- 
rum peccata,  pro  mortuo  vivum  eflfe- 
Curum  . Et  mfra : In  nobis  non  fimplex 
aqua  operatur  , fed  cum  fpiritus  gratia 
accedit , omnia  abluit  peccata  . Et  in- 
fra , Per  aquam  pifeina  , ait  , morbos 
corporis  ianari , ut  facilius  homuies 
crederent  , per  aquam  anima  morbos 
curari  po&  . Et  bomilia  de  refurre- 
dlione  , circa  finem  , cum  multis  exem- 
plis rtfurit^ooem  per  vim  fuperna- 
• curalem  futuram  clTe  demonftraftn  , 
iibdit  : Vertua  nec  tu  grstiai  fpiiitus 


£uftus  es  expers . Etiamnum  multa  fune 
donationis  illius  fyrobola  , atque  his  , 
qua  enumerata , multo  majora , & ma- 
gis admiranda  . Mon  enim  aquale  eft 
corpus  mortuum,  & animam  a pecca- 
tis occifam  ob  ioterita  liberare  , quod 
per  baptifinum  fit  ; & ftatim  corpus 
etiam  de  fanguis  tnyfticus  non  fuit  abf- 
qu:  fpiritus  gratia  , nec  lacerdotes  ha- 
Imiifemus,  nec  has  ordidationes  fine  ta- 
li viliutione  fieri  polTibile , Scc. 

Cynllus  libro  fecundo  ih  JoanneiA 
cap.  14.  Spiritum  , qui' ex  Deo  pro- 
cedit , per  baptifmiimacquiriroiu,  qtio 
in  priltmam  pulchritudinem  reforma- 
ti , 8e  ad  novam  vitam  renati  a Dto 
in  filios  adoptamur . Et  in  fine:  Quem- 
admodum enim  viribus  ignis  inteafius 
aqua  calefadb  non  aliter  quam  ignis 
urit  j fic  fpiritus  liui^i  operatione  ad 
divinam  aquz  reformantur  virtutem  , 
qua  baptizati  corpus  abftergunt . 

Ambrofius  item  in  libro  primo  de 
facramentis , capit,  quinto , de  baptilino 
loqiiens(  decnnfecr.dift.quaru  , capit. 
Per  aquam  ) Non  aqua  omnis  £um', 
inquit,  fed  aqualanat,  quz  habet  gra- 
tiam Chrifti.  Et  libro  quarto  , capit, 
fecundo  , de  Euchariftiz  facramento  : 
Depofttifti  peccatorum  fene^utem  , 
funipfifti  grattz  juventutem  : hoc  prz- 
ftiterunt  tibi  facramenu  coeleftia  . Et 
libro  ftxto  capite  primo  : In  fiimlitu- 
dinem  quidem  acopis  facramentum  , 
fed  verat  naturz  gratiam  virtutemque 
confi»)ueris  . Et  infra:  Tu quu accipis 
panm  divinx  ejus  fubftantix  , in  illo 
participaris  alimento  . Et  in  libro  de 
lis  qui  myftenis  initiantur  , capite  p. 
His  igitur  facramentis  palcii  Ecclefiam 
fuam  Chriftus  , quibus  animx  firmatur 
fubftantia. 

Auguftinus  infiiper  19.  libro  contra 
Fauftinn,  capite  i6.  de  vifibili  fa^a- 
mentorum  adminiftrattone  loquens  , 
Hxc  omnia , inquit , fiunt  8e  tranfeunt , 
fuiant&tranlcunc:  virtus  tamen,  qux 
per  ifta  operatur , jngiter  manet  , Sc 
donum  fptrituale,  quod  per  ifta  infinua- 
tur  , aeternum  eft  . Et  tradam  So.  in 
Joannemi  Unde  iftatanu  virtus  aqux, 
ut  corpu  tangat , Sc  oot  abluat  ? 1.  q. 
1.  cap.  Detrahe. 

Beda  etiam  ait  , quod  Dominus  ta- 
&u  fux  mundi  (fimx  camis  vim  regt- 
nerativom  contulit  aquis  . Qium  ean- 
dem fententiam  Gratianus  Chryfoftomo 
tribuit  de  confecrat.  dift.  quarta  , ca- 
pite Nuoquaa . &aadm  lubes  api^ 


De  Sacram,  caufantihf  patiam. 


Auguftinum  fermone  primo  de  Epiptu- 
nu . 

Sed  in  Concilio  Florentino  , fub  Eu- 
genio  Quirto  in  decreto  luper  unio- 
ne Armenorum  manifelte  delinitur  in 
hzc  verba  : Novx  legis  leptem  funt 
Sacramenta  , quz  8e  continent  grati- 
' am  , de  eam  digne  1'ufcipientibus  con- 

terunt . 

Hanc  eandem  fentenciam  Concilium 
Tridencinum  modo  probavit  leflionere- 
ptima  de  iacramentis  in  communi,  ca- 
none fexto , cujus  verba  ejufmodi  lunt : 
Si  quis  dixerit , iacramenta  novz  legis 
non  concmere  gratiam  , quam  iigmii- 
cant  , aut  gratiam  iplam  non  ponenti- 
bus obicem  non  conterre  , quali  ligna 
tantum  externa  fint  acceptz  per  liaem 
gratiz , vel  juHitix , anathema  Iit . 

Ex  lacris  literis  Augultmus  adducit 
illud  Joannis  lecundo:  Nili  quis  rena- 
tus fuerit  ex  aqua  , & Spiritu  1'an^o, 
&c.  Non , ait , ex  parentum  Ade , aut 
ollerentinm  , vel  miniftrantium  , fed 
ex  aqua  , 8c  Spiritu  lim^o . Aqua  igi- 
tur regenerat  hominem  in  Chrifto  ex 
uno  Adam generatum.  Hadtenus  Augu- 
Ainus . 

^eundum  tellimonium  ciut  idem  ex 
Epitlola  ad  EpheAos  c».  5.  Chrilhis 
duexit  EccleAam  , & leipfum  tradidit 
pro  ea  , ut  illam  lindtincaret , mun- 
dans eam  lavacro  aquz  in  verbo . Quid 
quid  ergo  ( inhirt  UndlilCmus  AugulH- 
' nus  ) ab  hominibus  quarumcumque  cul- 

parum contrahitur  , propter  iplum  la- 
vacrum dimittitur . 

Tenium  refert  idem  Augulhnus  ex 
prima  Epillola  Petri  cap.  j.  Salvos  vos 
£acit  Baptilma , non  camis  depolitio 
fordium  , (ed  confcientiz  bonz  inter- 
* rogatio  in  Deum. 

Qiiartum  , quo  triumphat  Ambrofi- 
us  , habetur  m Joannis  cap.  6.  Caro 
mea  vere  ell  cibus  : & fanguis  meus 
vere  ell  potus  . Qui  manducat  meam 
carnem , & bibit  meum  languinem , in 
me  manet,  & ego.in  illo  . Sicut  miAt 
me  vivens  Pater  , & ego  vivo  propter 
Patrem:  Sc  qui  manducat  me,  8e  ipfc 
vivet  propter  me  . Ego  fum  panis  vi- 
vus . Unde  Concilium  EpheAnum  coi- 
^ ligit  , quod  in  Sacramento  accipimus 

non  communem  carnem  , led  verevi- 
viAcatric-m , qui  8c  laoCliHcamur  , par 
ticipes  Jaiidli  corporis , & pretioA  lan- 
guinis  cflcdli . 

Quinfum  de  eodem  Eucharilliz  fa- 
cramento  habes  in  priori  ad  Corinthi- 


485 

os  capite  deomo , *Jmu  panis  , unum 
corpus  multi  fumus.  Omnes  quidem  de 
uno  pane  participamus . Ubi  particula  , 
quidm , loco  Grzcz  particulz  ytif , cau- 
lam  Ane  dubio  reddit  lententiz  ante- 
cedentis. Quare  participatio  Sacramen- 
ti Eucharilliz  EccleAalUcz  unitatis  cau- 
fa  ell  , atque  adeo  chamatis  , Sc  gra- 
ti? , Ane  qua  unitas  EccleAz  non  con-  '.i 

Hat . 

Sextum  tellimonium  de  poenitentiae 
Sacramento  Domini  ell  apud  Joannem 
cap.  10.  Quorum  remiferitis  peccata  , 
remittuntur  cis . Quod  A remilHo  pec- 
catorum p^r  gratiam  ell , Sc  Sacerdo- 
tes poflunt  peccata  remittere,  gratiam 
quoque  fubijnmillrare  queunt  adminillra- 
tis  Sacramentis , 

Huc  adde  Martin!  Quinti  deAnitio-- 
nem  in  Concilio  Conllant.  felT.  4j.  pro- 
nunciantis  , quod  facerdos  vere  abfol- 
vit.  MiniHri  ergo  Sacramentorum  novae 
legis  vere  conferunt  gratiam.  Ane  qua 
nullus  peccator  effe  potell  ablolutus  . 

Et  conArmatur , quia  vel  qui  baptizat, 
abluit  proprie  , ac  vere  maculas  ani- 
razj  vel  non  abluit.  Si  abluit,  conAci- 
tur  quod  molimur  : An  autem  non  ab- 
luit, forma  igitur  BaptiAnihilfa ell,  qua 
AgniAcaturnon  ablutio  corporis  modo , 
verum  etiam  animz , ut  facile  ex  Con- 
cilio Milevitano  capite  fecundo  colli- 
gitur. Inde  enim  Patres  argumentantur, 
parvulos  originile  peccatum , atque  ani- 
mi maculam  habere , quon.am  alias  for- 
ma BaptiAni  ialia  eAccretur  ; cum  par- 
vuli baptizentur , fcilicet  in  ablut  onem 
fpiritualem  , ac  proinde  in  remilTionem 
peccatorum . 

Sacramenta  igitur  novz  legis  gratiam  , 

Sc  jullitiam  ammz  conferre  , His  profc-  t 

dio  argumentis  adeo  irrefragabiliter  o-. 
llenditur,  ut  negare  id  vel  hzreAs,  vel 
proximum  fuereA  At  . Quamobrem  m 
concluAonem  hanc  primam  Scholallici 
audlores  univerA  conveniunt . 

Sed  enim  quem  m modum  Sacramen-  v»ri* 
ta  novz  legis  Ant  caulagratiz,  idtan- opinion. 
tum  abell , ut  explicent , ut  etiam  opi-  circa 
nionum  varietate  confundant.  Resquijp-  Imuc  quj 
pe  nulla  ell  , de  qua  tantopere  non  1^ 

Ium  sndoCli  , fed  etiam  dodli  dilfen- 
tiant  . Nam  quidam  alleruiit  , Sacra- 
menta efle  caulas  difpoAtivas  gratiz  ex 
eo,  quou  producunt  charadherem  , vel 
ornatum  nefcio  quem  , videlicet  quji- 
lates  interius  difponentes  . Nam  Iaera-  ^ 

menta  gratiam  ipfam  efficere  , pidicaat 
impolTibile . 

H h 3 Alii 


1.  'oOqK' 


A%6 


Releif.  de  Sanam.  Ptr$  IV. 


Alii  aflimunt  , facramenu  elfe  qui- 
dem caulas  dilpoliiionis  , ted  extrinfe- 
cusappofitas , ut  anulum , aut  figillum 
regium  , quibus  oftenfis  atque  exhibi- 
tis , id  nobis  pnellatur  , qim  ex  regts 
beneficio  quxrimus . 

Sinantur  alii , (aeramenta  non  efls 
; per  (e  gratix , fed  per  accidens , 
£ne  quibus  videlicet  etfeaus  non  (e- 
quhur  : qux  tamen  nihil  vere  agant  at- 
que producant . 

Sunt  contra,  qui  exi  (limant  , (aera- 
menta , virtute  lupernaturali  recepu  , 
iplam  etiam  qualitatem,  qux  gratia  e(l, 
attingere  , indnunentalique  aClione  hi- 
cere. 

Ac  demum  alii , qui  propius  acce- 
dunt ad  veram  ret  hujus  intelUgentiam  , 
(aeramenta  cenient  caulas  elle  gratiz 
«eluti  motivas  divinx  voluntatis  . Sunt 
enim  ratio  , propter  quam  Deus  gra- 
tiam confert : ut  quia  puer  baptizatus 
eft,  Deus  illum  (alvat  : quia  ed  con- 
firmatus , datur  ei  fpirituile  robur  . 
Quorum  opiniones  cum  tam  varix  (int , 
umque  inter  le  diffidentes  , alterum 
proflo  fieri  poted,  ut  earum  nulla  { 
alterum  certe  non  poted,  ut  plus  una 
vera  fit  . Quod  fi  pace  vedra  dicere 
mihi  liset  ( licebit  autem  quod  mode- 
(liffimum  ed  ) aut  fallor  ego,  aut  nul- 
la earum  opinationum  vera  ed  . Qua 
quidem  cauu  , ac  controverlia  non  a- 
Iiis  judicibus  opus  ed,  quam  auditori- 
bus viris  clan (fimis,  atque  doflilfimis , 

2uorum  gravi  (fimo  ^icio  fi  nodra  hxc 
nteptia  fuerit  explofa,  nihil  erit  pod- 
bac,  quod  nos  illi  adhxrefcamus  : fin 
fuerit  approbata,  non  vereor,  quin  fit 
dodlis  omnbus  placitura . 

a.  Cooc.  Sit  Igitur  fecunda  in  hac  difpuatio- 
M condufio.  Sacramentum  novx  legis 
non  ideo  gratix  caula  definitur,  quod 
difponat  intrinfecus  ad  gratiam  , pro- 
du^s  charaderem , vel  ornatum , gra- 
tix videlicet  ipfius  difpolitionem . 

Prunum  , quia  omauis  ille  in  (Mra- 
mentis  non  imprimentibus  charaderem 
fidhius  ed,  & qua  facilitate  ponitur, 
eadem  quoque  rejicitur , Deinde  quia 
fient  gratia  ed  qualitas  fpi  ritualis  fu- 
penaturalis  , ka  charader  Sc  ornatus 
lUe  (iipematuralis  qualitas  ed  , omnem- 
que  naturx  vim  excedit . 

Prxierea , producent  difpofitkmes  ad 
anknam  rationalem  non  ed  caula  ani- 
& MuAr-mx  rationalis.  Nec  enim  ego  fpiritum 
Se  animam  donavi  vobis  , fed  mundi 
creator,  fit  ca^icn  condicunimsobiced 


certis  Sandorum , Conciliorum , 8e  Sen- 
pturx  (aerx  tedimoniis , novx  legis  (a- 
craraenu  gratiam  continere  , conferre, 
efficere,  &c. 

Prxterea  , charader  nec  ed  ulciqut 
difpofitio  ad  gratiam  introdudiva  , (»ec 
coafhvativa  : immo  Se  fine  gratia  im- 
primitur, & fine  eratia  in  fiibjedo  per- 
leverat : gratia  itidem  ipfa  a chara^- 
re  non  pendet . Cjuare  etiamfi  fun- 
menta  charaderem  eificiant  , non  pro- 
inde fimt  gratix  caufadifpofitiva.  Cha- 
rader etum  in  intelledu  ed  , Gratia 
vero  in  edentia  animx , juxta  D.  Tho- 
mx  opinionem,  cdjus  hi  fe  dilcipulos 
profitentur  . Non  ed  igitur  charader 
propria  gra;ix  difpofitio . 

Tertia  condufio  . Sacramentum  non  . 
propterea  gratix  caula  dicitur  , quod  ^ 
exinnfecus  difponat  ad  efficiendam 
gratiam  . Probatur  primo  , quoniam  a- 
lias  folum  ef&t  fignum  certum,  non 
caula  : quemadmodum  anulus  mihi  da- 
tus, in  fignum  regix  volunutis:  quod 
alterius  opinionis  fedatores  concedunt 
vel  inviti . Explicant  enim,  Sacrameiv 
tum  novx  legis  gratix  caufam  exide- 
re  , id  ed  , lignum  certum  8e  infallibi- 
le . At  odendimus  retro  , facramenta 
novx  legis  ellc  non  folum  ligna  , fed 
caulas.  ' 

Deinde  , quia  nihil  plus  Sacramentfk 
Chridi  hxc  opinatio  tribuit  , quamfi- 
cramentis  maleficorum  . qui  adhibent 
ipfi  quxdam  verba,  fed  dxmon  opera- 
tur adhibitis  lignis . 

Prxterea  , quoniam  juxta  hanc  qui- 
dem expofitionem  dida  ludorum  , aut 
Conciborum,  aut  faerx  etiam  Scripin- 
rx  non  Idlvantur  , ut  facile  videre  li- 
cet , fi  loca  ipla  conferamus  . 

Prodremo,  quoniam  ad  eundem  Cui- 
fum  circumcilio  gratiam  conferret  , e- 
jufque  eflet  caula,  non  aliter  ac  novx 
legis  facramenu  . Quod  quamprimum 
oltrademus  ede  falli  (fimum . 

Quaru  coodulio  . Sacramentum  aa>  4 
vx  l^s  non  ed  caula  fine  qua  non  , 
five  per  accidens.  Tum  quia  fine  fa- 
aamento  gratia  farpe  producitur:  tum 

2uia  non  lavaret  aqua  maculam  animx  : 
cut  nec  albedo  infi-isidat,  cum  nix 
infrigidat , eo  quod  afiaim  illius  efie- 
dus  per  accident  caufa  eft  . Noque  id 
Concilia  definirent  , facramenu  efle 
caulas  per  accident  , quod  prxter  ar- 
tem Se  definitionem  eft.  Tum  quia  ve- 
re non  eflent  nifi  ligna  : omnia  enim 
ligna  cera  efii^us  cujufqtie  talia  funt, 

fine 


. Ceoo> 


CwM 


De  Sacram,  taujantlhus  gratiam,  487 


fne  quibus  eS«&us  non  fequicur  : cum 

riacramencum  drcumciuonis  ad  ean- 
normam  ^racix  caufafuiiret . Tum 
denique  quoniam  ceftimonia  in  coniir- 
macioncm  prinut  conclufionis  dcata  (a- 
ne  ince^rcuri  non  queunt , A iacra- 
menca  iolum  cATe  cauTas  per  acadens 
aderamus . 

Coo.  C^nca  conduAo  . Sacramentum  no- 
vz  legis  non  actindt  vi  fua  indrumen- 
tali  & rupernacurali  qualiucem  , quz 
cd  gratia , vd  Adem , aut  charicatcm , 
aut  alios  habitus  infiifos  , ut  lerra  at- 
tineic  Aguram  rei  aniAdofz  a£Uonc 
reali  . Volo  dicere  , quod  non  ed  ima- 
ginandus hic  modus  aqendi,  qui  inter- 
venit in  cauAs  naturalibus . quo  pado 
idlicet  aqua  inhigidac  per  irigus  ineai- 
dens  , lavat  per  humorem  innatum  , 
acuu  etiam  dolabra  per  adem  dividit 
lignum. 

Probatur  primum  , quia  ridiculum 
ed  , Condbum  velle  deAnire  , aut  et- 
iam landlos  id  aderere  , quM  (aera- 
menta attingant  Au  aidione  illam  qua- 
litatem . Si  enim  Circumcido  , & reU- 
qua  lacramcnu  vetera  non  efficiebant 
quidem  gratiam  , fed  Deus  dabat  ean- 
dem in  illis  , illis  tamen  non  concur- 
rentibus i non  admodum  refert , quod 
bzc  nova  realis  aAio  At  addita  novis 
lacrameniis  . Et  cum  ad  Adutem  no- 
dram  nihil  omnino  fpedlet  , quod  (a- 
cranKnu  contadlu  reali  Aiz  virtutis 
qualitates  Aipernaturales  efficiant  , cer- 
te fupervacaneum  ed  , idam  vim  agen- 
di in  Sacramentis  admittere : eoque  ma- 
gis quod  gratiam  ede  qualitatem  , non 
ed  in  Ec^Aa  cereum  . Quare  nec  A- 
des  , nec  Concilium  docet  , eo  modo 
lacramenu  gratiam  efficere . 

Deinde  , quia  eodem  modo  creatu- 
ra poflet  concurrere  ad  produ^onem 
animz  rationalis  , fcilicet  agendo  pro- 
pria adione  in  corpus  , & vi  fuperna- 
tur^  inanimam:  quod  tamen  non  con- 
ceditur ab  us  , qui  eam  opinionem  de- 
fendunt . 

Tertio  , quia  vel  producitur  nova 
quaUtas  in  (aeramento  ad  attingendum 
kunc  effe^iiun  , vel  non  : primum  ed 
ridiculum,  fecundum  ed  ablurdum,  A- 
ne  nova  virtute  addiu  (aeramenta  id 
dAcere , quod  ante  non  poterant . 

Ea  etiam  argumenu  , quz  inter  du- 
bitandum a principio  fecimus  , probant 
hujus  quintz  concluAonis  veritatem . 

. CoiM.  ^xta  coiiduAo  . Sacramenta  novz 
kfis  OOB  Iblum  (iint  cau(a  vtl  ratio 


motiva  (alutis , & naiiz : quo  paAo 
dicimus  , matrem  duigere  Alium , quia 
genuit  eum  , me  tibi  bmeiacere  , quia 
Itudiofus , vel  pulcher  es . Quem  euam 
in  modum  carnalis  illa  ed : Quia  vidi- 
Ai  me  , Thoma , credididi : & il^  rur- 
fum:  C^ia  fecidi  hanc  rem,  faciam  te^'*'  *** 
crefeere . 

Imprimis  enim  pari  ratione  conce- 
deretur , hominem  efTe  cauAun  aninus 
rationalis  . Hzc  enim  nodra  caro  ed 
animata  anima  rationali  , quia  habebat 
tales  difpoAtiones  ab  homine  gmeran- 
te  produ^s . 

Item  , Ades  in  lege  antiqua  erat  in 
hunc  modum  ctufa  judiAcationis . Qim 
emm  credidit  Abraham  Deo  , repu- 
tatum ed  ei  ad  juditiam  : & quia 
ex  Ede  parentum  parvulus  offiirebatur 
Deo  , jiiAiAcabatur  . Judus  namque  ez 
fiik  vivit  etiam  nunc  , & umen  fides 
Bon  ed  canla  gratiz  , 8c  (acramenu 
novz  legis  elT:  gratiz  cau(a  definiun- 
tur. 

Przterea  , cauia  motiva  non  ed  io- 
drumentum,  quo  mediante  efiedus  pro- 
ducitur . Baptiimus  autem  ed  inl^- 
mentum,  quo  Deus  lavat  animam.  Et 
confirmatur  ; Nam  aqua  lavans  corpus 
non  ed  caufa  motiva  , fed  vere  effi- 
ciens indrumentalis  : at  aqua  Baptifini 
cor  abluit . 

Itmi  , facramentum  Eucharidiz  d- 
bus  :d  animz : ergo  non  folum  ed  cau- 
fa motiva  . E(Tec  enim  ndiculum  , fi 
definiremus  , cibum  corporalem  e(Te 
caufam  augmenti , quod  hzc  cauialis  ve- 
ra fit:  ego  augeor,  quia  come^  : quin 
potius  cum  particula  cauialis  impor- 
tet caufam  , jam  de  rebus  ipfis  opor- 
tet inquirere,  cu|us  genirisfit  illacai^ 

(a , quam  important , finalis , an  effid- 
ens , an  formahs , an  materialis  : nam 
ad  hzc  quatuor  caularum  genera  Kdu- 
cuntur  omnes  . Cum  imtur  Sacramen- 
ta non  fint  gratiz  cauia  finalis , aut  ma- 
terialis , aut  formalis,  colligimus,  elTc 
caufas  effidentes  . (^o  vero  modo  ef- 
ficiant , id  ed  quod  quzrimus , id  pro- 
fedo  hzc  opinio  non  explicat . Quam 
equidem  eoilem  confilio  ut  czteras  re- 
felli , non  ut  veritatem  tollerem  ( quid 
enim  theologo  minus  conveniens  ed  ? ) 
fed  ut  alios  mhil  de  hac  re  explicare 
convincerem . 

Cum  igitur  certo  credendum  fit,  (a-  (w„,, 
cramenta  nova  caulas  elTe  gratiz  atque 
(alutis , aliquem  fanum  fenium  & mo-  fini  ctuAi 
dum  oportet  afiigaare , quo  caufz  fint , »«. 

Hb  4 <1^ 


AtZ  Reteth  de  Sacram.  Fort  IV.  - 


dignum  fcilicet definitione  Concilu,  di- 
gnum landorum  omnium  auctoritate  , 
«lignum  undem  fide  noitra  , & (aera- 
rum teftimoniis  licerarum . 

Pro  ejui  Itaque  rei  explicatione  , quz 
adeo  magnum  & vobis,  & miiunego- 
emm  fecit , intelligatis  primum  , cau- 
las clfe  i.i  duplici  differentia  , alteras 
naturales,  alteras  morales.  Morales  au- 
tem appellamus cauiiu  liberas,  qux  fei- 
licet  libere  movent : ut  qui  confulit  , 
qui  imperat , ejus  rei  cauia  ell , quz 
^r  ejus'  aut  imperium  , aut  conlilium 
efficitur.  Juxta  quam  diffinClionem  cum 
a^o  peccati  dupliciter  confideretur , & 
in  oraine  eihCtuum  naturalium  , & m 
ordine  eikChium  moralium  , Deus  qui- 
dem cauia  naturalis  dicitur  adionis  , 
quz  peccatum  eft  : concurrit  (i  quidem 
ad  brachii  motionem  , qua  hommem 
interficio  , quemadmodum  & caelum  , 
motorque  angelus  limul  etiam  concur- 
rit . At  coiicurius  hic  naturalis  eil  : 
non  tamen  illius  adionis  Deus  eil  cau- 
ia moralis  : neque  enim  aut  confulit , 
aut  przcipit , quin  pottus  prohibet . 

Inter  w autem  canm  ( difcrimen 
eil . Nam  naturales  fuos  efiedus  attin- 
gunt per  vim  a natura  inditam  , ut  i- 
gnis  caleficit  pcr  calorem.  Morales  ve- 
ro non  attingunt  adione  phyfica  effe- 
ctius 1'uos , nec  influunt , au;  producunt 
qualitates  aliquas.  Neque  enim  opor- 
tet, ut  qui  confulit  homicidium  , adio- 
nt  aliqua  phy  fica  & naturali  quicqiiam 
efficiat , quemadmodum  natura  efficere 
, 'confuevit. 

] ..  Eadem  quoque  forma  diAinguendum 
eil  de  movente  , & virtute  motoris  i 
Nam  movere  dupliciter  contingit  , & 
moraliter,  & naturaliter : ut  qui  homi- 
cidium confulit  ( ne  ab  exemplo  pro- 
pofito  difcedamus  ) moraliter  quidem 
& libere  movet  i at  amens , qui  apprt- 
henfam  manum  cujufquam  per  vim  ap- 
plicat ad  vulnera , movet  natnraliter . 

Virtus  item  duplex,  altera  qua  mo- 
vens moraliter  movet  , altera  qua  na- 
turale agens  movet  naturaliter : ut  in 

Siori  exemplo  , virtus  mociva  efl  au- 
oritas  coniulentis , vcl  ratio  qua  per- 
fiiaiit  i at  in  potlcriori  virtus  fuiic  i- 
pfz  virescorporalcs.  mwnocTiin 
- Ad  eundem  quoque  modum  de  efle- 
dibus  fupernaturalibus  philofophandum 
j eil  , de  gratia  , de  cfaoriute  , de  fide , 
de  vita  atterna  ; qui  3 duplici  cauia 
proficifei  pofTunt  , vd  ob  ea  que  ha- 
Kt  modum  agenili  iimikm  naturali  , 


influendo  attiiigendoque  vi  & efficacia 
adivz  potem  iz  effedus  ejurmodi : quo 
ienfu  'iine  comroverfia  Deus  eft  cauia 
virtutum  infufarum  ; vel  a caufa  mo- 
rali , qualis  oratio  fuit  , & meritum 
Chrifti , cum  oravit  pro  Petro , ne  de- 
ficeret fides  ejus . 

Utrumque  autem  caufz  genus  diftri- 
buitur  in  principalem,  iSc  inilrumenta- 
lem  : ut  qui  daret  pecuniin  captivis 
redimendis  , cauta  eiiet  principalis  re- 
demptionis , moralis  tamen  : pecuniz 
vero  , vel  etiam  minitler  deftmatus  ad 
redimendum  , caufz  funt  redemptionis 
inilrumenules. 

Deinde  magnopere  confiderandum  , 
omnia  quz  de  Aeramentis  novz  le- 
gis afleriintur  , eadem  & de  languine 
Chrifti  in  facris  literis  affirmari  . i. 
JOan.  1.  Sanguis  Jefu  Chnlli  emundat 
nos  ab  omni  peccato  . Apoc.  i.  Lavit 
nos  a peccatis  noftris  in  languine  fiio. 

& c.  IX.  Vicerunt  cum  propter  fangui- 
nem  agni  .■  8c  ad  Rom.  j.  quem  pro- 
pofuit  Deus  propitiationem  iii  fanguine 
ipfius  '.  Eodem  ergo  fenfu  Sacramenta 
did  poterunt  lavare  , mundare , caUfie 
eife  notlrz  viCloriz  ac  remifllonis  pec- 
catorum , quo  fanguis  Chrifti  lavat  , 
mundat , peccauqu:  remittit . 

Poftremo  & illud  advertendum , Chri- 
llum  quidem  Jefum  fui  nobis  &c  me- 
riu  & juftitiam  contulifle . Nam  fadlus 
eft  nobis  iuftitia,  ianclificaiio , & re- 
demptio , ut  Apoftolus  in  priore  ai 
Cor.  docuit . Sed  jullitiam  fuam 
tamen;  & fanguinis  efhifi  pretium  po- 
tiffimum  nobis  communicat  per  Sacra, 
menta . Virtus  enim  & valor  fanguinis 
Chrifti  Sacramentis  fufaptis  applica- 
tur : quz  fi  Chriftus  voluitlct , une  me- 
dio aliquo  Sacramento  8f  communica- 
ri portent  8f  applicari . 

His  documentis  acceptis , que  nega- 
re non  nifi  impudentiflimus  poterit  , 
fides  fana  atque  Catholica  docet  duo  . 
Alterum  eil;,  Deum  per  Chrifti  huma- 
nitatem redemirte  genus  humanum , re- 
mifirte  pecca»  , contulifle  gratiam  & 
eloriam . Item  humanitatem  Chrifti  in- 
Srumptiim  fuiilc , quo  Deus  operatus  /<m. 
eil  ininbtUa.lizc  in  medio  terrz.  Gra- 
tia Se  veritas  per  Jefum  Chriftum'  fa- 
^ eil:  Vidimus  eum  plenum gra- 

ttz;  &,  De  plenitudine  ejus  nos  omnes 
accepimus:  Sc  , Hcce  agnus  Dei  , qui 
tollit  peccata  .mundi : & , Hic  etl  , qui 
baptizat  in  ^irisaiando . Quo  leilimo-  • 
oio  ad  id  psobandiim  utitur  Auguftii 


De  Sacrum,  caufantiius  gratiark. 


489 


A. 


nus  libro  contra  l>etilianuin  j.  cap.  4J> 
Et  ad  F.phcf.  y dicitur  , Chrilhim  /an- 
diliulT:  Eccleliam  fuam  , at']uc  mun- 
dailc . Alterum  ( quod  fides  quoque  fa- 
na docet  ) Sacramenu  novx  legis  in- 
flrumenca  efle  Curiilt  ad  baac  redem- 
ptionem , gratum,  gloriamque  complen- 
dam . C^emaumoaum  ergo  edet  erro- 
neum afierere  , (dnguinem  Cnrtlli,  vel 
pallloaem  , vcl  humanititem  non  eiVe 
veras  caufas  nollrx  julltficatioois  , & 
cratix  ( inde  emm  fequeretur  , Ch'i- 
llum  hominem  non  futile  caufxn  , per 
quam  hominum  redemptio  fa^  elt  : 
quod  elt  hxreticun  ) ita  quoque  error 
cd  maniteilus  negare  , Sacramenu  elT: 
caulas  cificieiites  inltrumentales  noltrx 
falutis,  graiix,  & jullitix,  loquendo  de 
caufa  morali . id  enim  perinde  elt  , ac 
fi  c|uis  neget  , lufcipientes  Sa:ram:n- 
u Corilti  conlequi  remiifionem  pecca- 
torum ex  virtute  faaguinis  eiufuem 
Chrilli  f CUJUS  pretium  eis  Sacramen- 
tis fufupiendis  communicatur : qiwd  fi- 
ne grandi  errore  negari  non  queat  . 
Qiiemadmodum , fi  ego  elT.-m  apud 
Tureas  captivus  , 6c  eum  qui  itaret  pe- 
cunias redemptionis,  videlicet  precium. 
Si  manum  qua  pecunias  porrigeret  , 6c 
pecunias  etiam  iplas,  qux  funt  indru- 
menta  ad  redimendum  , redemptionis 
caulas  clle , non  naturales  quidem  , fed 
morales  , nemo  Unx  mentis  ibit  infi- 
cias. 

Atque  hxc  omnia  ne  videamur  e fen- 
fii  noltro  colligere,  facile  vos  mvenie- 
tis  apud  D.  Thomam  5.  part.  quxlt.4S. 
art.  6.  Si  quxll.  49.  arc.  i.&quxlt.  56. 
arc.  I.&  qux(1.6i,art.  5. 

Quitxis  expoficis , lacile  ( ut  opinor  ) 
tncelligi  potell  , quam  longe  a veriute 
abfint , vel  qui  dicunt , Sacramenu  qua- 
litates infulas  eificcre:  nam  per  nomi- 
nis ambiguitatem  elapfi , a morali  cau- 
la  ad  naturalem , vel  quafi  naturalem  de- 
clinavere: Vel  qm  deunt,  Sacramenu 
eSe  caufas  per  accidens  , vcl  diipofict- 
vas  , vel  figna  etiam  ceru  : qui  fi  ad 
eandem  nonnam , langumem  Cnrifii  ef- 
k caulam  nodrx  jufiificationis  expone- 
rent , nlu  digni  ellent  Oconiano . 

Nos  vero.  Theologica  gravitate  , Se 
digniutc  fervata , cum  Concilio  Floren- 
tino pronuncumus  , nollra  Sacramen- 
ta. & continere  gratiam , Se  eam  fufeipi- 
entibus  digne  conferre  . Continere  ( i n- 
r Quam  ) non  ut  caufa  naturalis  continet 
fuum  eflcidum,  fed  ut  caula  moralis  . 
Crumena  fiquidem  co:itincre  dicitur  ca- 


ptivi redemptionem , quoniam  pecuniam 
continet : Sc  Sacramenu , qux  continent 
langumem  Chrilli  , continere  dicuntur 
gratiam.  Si  remiSionem  peccatorum  : 
Sc  ficut  crumena  pecuniam  adminillrans 
redemptionem  confen  j iu  Sacramen- 
tum co.ifert  gratiam  , pretium  fangui- 
ms  applicans  : Sc  hxc  ell  illa  Sacra- 
mentorum virtus  , qux  adeo  multorum 
ingenia  torfit  . Virtus  emm  redemptio- 
ms  in  roarfupio  elt , ia  quo  pretium  re- 
demptioni • lervatur  i Sc  virtus  Sacra- 
mentorum languis  Chrilli  ell , qui  in 
Sacramentis  adnibetur . 

Hinc  denique  pollrema  hujus  difpu- 
utionis  conctulio  mamtellilfime  confi- 
citur  , Sacramenu  vetera  nullas  prorlus 
caulis  fitille  gratix , atque  falutis . Qux 
quidem  pri  num  definita  ell  in  Conci- 
lio Florentino  per  hxc  verba:  Novx  le- 
gis Icptem  funt  Sacramenta  , qux  mul- 
tum auferunt  a Sacramentis  antiqux  le- 
gis . Illa  enim  non  caufabant  gratiam, 
ied  eam  Iblum  per  palfionem  Chrilli 
dandam  elfe  figurabant . 

Tum  etum  Apoll.ad  Galat.4.  Sacra- 
menta veteris  legis  infirma  vocat  , Sc 
egena  elementa  . Si  autem  continerent 
pretium  langutnis  Chrilli,  gratiamque 
prxltarent  hominibus , egena  utique,  SC 
mfirnu  minime  dicerentur . 

Nec  potell  ab  hoc  Pauli  leflimonio 
excipi  Circumcifio,  dequa  prxcipua  e- 
rat  cum  Galatis  controverfia , ciijufquc 
caufa  tou  illius  Epill.  difputatio  texitur . 

Prxterea,  in  Epill.  ad  R.om.  Apollo- 
lus  aperte  docet , Circumcifionem  acce- 
ptam, non  in jullitix caulam,  fed  tn  fi- 
gmim . Et  accepit  Abraham  , inquit  A- 
pollolus , figiuculum  circumcifionis , li- 
gnum jullitix  fidei . Unde  Sc  Ambrof. 
Epill.  ad  Conllaiuium  77.  qux  ell  libri 
noni  pollrema , id  iplum  ex  eo  probat, 
quodGen.  17.  legitur:  Circumcidetur  in 
vobis  omne  malculinum  , ut  fit  m li- 
gnum foederis  inter  me  , Sc  vos  : in 
lignum , ait , non  in  cauiam . 

Prxterea,  facerdotium  totum  veteris 
legis  , aut  rainillri  ejulilem  legis  no.i 
luerunt  caufa  remilfio.iis  peccatorum  , ut 
ApoilolusabHebr.  p.raonllrat  . Adla- 
cerdotium  autem  veteris  legis  fpeclabac 
omnia  Sacramenta  etiam  circumcifionis 
adminilhare  . Sacramenta  ergo  veteris 
legis  non  erant  cau'a  gratix , ac  remif- 
fionis  peccatorum . 

Prxterea , ut  Augudinus  Epilloli  19. 
ad  Hieronymum  ait  : Si  lex  non  julli- 
ficabac,  quanto  magis  illa,  qux  ligni.- 

fica- 


« 

«■ 


■©igni.'  :l 'O-Jf- 


i. 


Rcfpoiw 

■i 

Einc. 
h*- 
in 

in.  par. 
tm. 


I.  difa^ 


490 

ficationis  gratia  prxccpta  funt , circum- 
cifio , & extera  qux  , revelatione  gra- 
tix  latius  innotelunte  , necefle  fuerat 
aboleri  , juflificare  neminem  poterant  ? 
Adde  huc  Hieronymum  in  commenta- 
riis fuper  Epiftolam  ad  Golat.  in  illud 
capitis  Nec  circumcifio  aliquid  va- 
let , nec  prarputium , fed  fides  . Cir- 
cumcifio, inquit  , idcirco  utilis  fuit  iis 
qui  in  lege  vixerunt,  non  quiacircum- 
cifi  erant  , led  quia  credita  funt  illis 
eloquia  D«  , qux  in  opera  vertentes  , 
a falute  extranei  non  fuerant.  Circum- 
cifio vero  tunc  , ut  extera  quoque  le- 
gis , valuit , quando  & ben^raones 
camaies  legem  fervantibus  fpondeban- 
ttir.  Hxc  Hieronynms . 

Prxterea  ut  Div.  Thomos  parte  , 
quxA.  61.  art.  6,  irrefragabiliter  argi^ 
SBcntatur  : Si  Sacramenu  veteris  legis 
erant  caula  graiix  , aut  id  erat  ratione 
fili,  fedufo  merito  Chrilli:  & hoc  non: 
nili Chrillus gratis  mortuus  edet,  quod 
Apodolus  od  Galat.  s.  collegit : Vel  e- 
rant  caula  virtute  palTionis  Chridi  fii- 
lurx:  quod  affinnan  non  poielV.  Nam 
caufa  exiens  , live  inllrumentalis  feu 
principalis , femper  prxcedit  effectum  . 
Qwe  humanius  Cnrifti  , ejufque  lan- 
guis , priufquaro  in  rerum  natura  eflent , 
caufx  finales  ede  poterant  , caufx  effi- 
cientes ede  non  poterant  . Qtumobrem 
Sacramenu  veteris  legis  falutem  , de 
gratiam  in  virtute  pamonis  Chndi  el- 
bcere  non  valebant . 

PARS  I N T A . 

Dt  diftrimnt  mttr  nn»,  vrt&M 
Sa(T*mtnta . 

ID  ergo  ( ut  ad  poftremam  rele^o- 
nis  partem  noftra  decurrat  oratio  ) 
primum  eft  , idemque  prxeipuum  di- 
icrimen  inter  nova  , 8e  vetera  Sacra- 
menu , quod  concilium  Florentinum 
aperte  lucideque  definit  in  hxc  verba : 
Novx  legis  fepeem  Sacramenta  mul- 
tum a laaamentis  diflerunt  antiqux 
kgis  . Illa  enim  non  caufabant  gra- 
tiam , fed  eam  per  padionem  Chrifti 
d^dam  ede  figurabant  : hxc  vero  no- 
dra  & continent  gratiam  , ft  eam  di- 
gne fufeipientibus  confnunt  . Et  con- 
cilium Tridentin . felfione  7.  de  Sacriu 
mentis  in  communi- , can.  s.  Si  quis  di- 
xerit , novx  legis  Sacramenta  a Sacra- 
aaentis  antiqux  legis  non  differre,  nifi 
qitu  caDcmonic  1^  alsx,  & alii  ritu* 


Relecl.  de  Sacram.  Pars  V. 


externi,  anathema  fit.  Quod  f — fir 
inter  utraque  Sacramenu  difcrimra  , 
declant  Tiident.  Concilium,  can.d. 7. 
& 8. 

Alterum  eft  , quod  nova  confeuuit 
gratum  aliquam  adultis  fine  merito  o- 
perantium  ; led  veteribus  fufeeptis  ci- 
tra operanuum  meritum,  nulla  adultis 
gratia  conferebatur . 

Prior  pars  p«et  ex  Concil.  Trident. 
fefi*.  7.  can.1.  Si  quis  dixerit  , novx  le- 
gis Sacramenu  ex  opere  operato  non 
conferre  gratiam  , anathema  fit  . U- 
fns  edam  Sacramentorum  veteris  legis 
erat  gratix  meritorius  , fi  a charitate 
profimeeretur . Si  ergo  Sacramenu  no- 
vx legis  non  conferrent  grauam,  nili 
radoiie  ufus  meritorii , certe  non  plus 
cflbit  caula  graux  , quam  kgts  anu- 
qnx  Sacramenu. 

Item,  fi  folus  ufus  Sacramentorum 
novx  kgis  edet  gratix  meritorius  , tunc 
per  Sacramenu  non  plus  applicaretur 
nobis  fangnis  Chrilh  , quam  per  reH- 
qua  opera  duritatis  ; quod  ed  erro- 
neum : nec  in  concilio  Florentino  de- 
finirentur Sacramenu  novx  kgis  gra- 
tiam conferre  , licut  alia  opera  chari- 
uds.  Edet  enim  ridicula  definiiio  , nec 
in  hoc  diflerret  a Sacramends  veteribus  : 
Edet  enim  definido  falla . 

Poderiorem  vero  partem  vel  ex  eo 
tenere  convindmur,  quod  fi  Circumci- 
fio , vd  alia  Sacramenta  vetens  legis 
conferrent  alkp^  gradam  citra  me- 
ritum fulcipientium  , illa  vere  caufi 
gradx&iultificauonisexider.:nt  , quod 
paulo  ance  argumentu  cercillimis  refel- 
lebamus . Ratio  autem  hujus  difleren- 
dx  eft  , quia  meritum  Chrifti  nobis 
communicatur  per  (acnmenu  nova  . 
Unde  , prxter  id  quod  nos  tneremur 
fulcipkndis  facramends  , aliqua  nobis 
gutta  datur  ex  merito  Chrifti . Ac  cuio 
paflio  Domini  caufa  edet  finalis  facra- 
mentorum  veteris  kgis  , non  operaba- 
tur quirauam  nifi  per  a£doncm  incen- 
dentis illam  i finis  enim  non  habet  a- 
lium  efTedhim  praeter  effefhim  agentis, 
qui  movetur  ad  finem  . Inde  ergo  fi  a- 
dultus  circumcidebatur  , non  majorem 
gutiam  accipiebat  ex  circumcifione  , 
quam  per  a^m  Fidei  in  Chrilhim  me- 
rebatur . Ad  Rom.  3.  Unus  Deus  juld- 
ficat  circumdfionem  ex  fide , & prxpu- 
dum  pCT  fidem. 

Tertium  diferimen  eft , quod  facu- 
menta  novx  legis  conferunt  gratiam  at- 
tritis: facraoKBU  veto  kgw  ande^x  , 


t.  dilci^ 
oien. 


t.  difers^ 


Digitized  by  Ci 


4<  difeii- 

mca. 


De  difcrlm.  i»tef  novsy  Cr  veteft 

fi  a non  contritis  accipiebantur  , nihil 
efficiebant . Prior  pars  luadetur  , cum 
quia  conferre  , id  inllnuat  , dare  fcili- 
cet  quod  non  habebas  : Oftenlum  efi 
autem  nobis  gratiam  conferri  per  ao- 
va;  legis  lacramenu:  Tum  etiam,  quia 
aUas  lacramenu  nova  non  effent  gra- 
tix  caufx  , {ed  augmenti  ejuidem  gra. 
tix. 

Prxierea  Joan.  j.  NiS  quis  renatus 
fuerit  ex  aqua.  Prxftat  erao  bapafmus 
vium  fpiritualera  etiam  lUi qui  antea 
non  habebat  . Et  ad  Epbei.  {.  Mun- 
dans eam  lavaao  aqux  i & ad  Tit.  j. 

Salvos  nos  fecit  per  lavacrum  regene- 
rationis , non  ex  operibus  jufticix  , 
qux  fecimus  nos . Item  Leo  Papa 
epifl.  id.  decernit  , parvulis  per  Ba- 
piilmum  remitu  originale  , adulus  & 
ongiiiale  & adluale.  Et  Joan.ao.  Quo- 
rum remileritis  peccau  , remittuntur 
cis . E^o  per  laaamentum  ablblutionis 
peteft  remitti  morule  peccatum , edam 
quod  alias  non  erat  remtffum  . Nam  fi 
efferius  bapuiini  & abfoluuoois  non 
cft  remittere  culpam  mortalem , fed 
p^nam  i ergo  non  confemnt  hxc  ti- 
cramenu  gratiam  . Siquidem  effedtus 
proprius  eorum,  hoc  elf  , remiflto  p^ 
nx , fine  gratia  conferri  potell . Et  ratio 
hujus  efi  , quam  Ixpe  refumpfinuis  , 
quod  meritum  Chrilh  applicatur  nobis 
^r  fjcramenu  nova.  Qu^  fine  nofho 
pro^o  mento  , per  mentum  C^fii 
applicatum  jufiificabimur. 

Hinc  vero  poAenor  pars  confirma- 
tur . Quia  enim  in  lacramento  vetens 
legis  non  erat  aliud  mentum  nifi  Fi- 
dei: ex  fide  quippe  erat  lou  jufiida  : 
idcirco  ficut  non  dabatur  plus  gratix  , 
quam  fides  mereretur  , iu  nec  gratia 
conferebatur  nifi  habenti  difpofidonem  , 
qux  alioqui  ipla  per  fe  efiet  idonea  ad 
r^ffionem  peccatorum:  quam  ^ipofi- 
tionem , contntionem  appellamus . 

Quartum  diferimen  , quod  per  lacra- 
mentum  baptifmi  remitucur  tota  pfna, 

& per  alia  lacramenu  novx  legis 
qua  laltem  pars  pjnx  fine  merito  pro- 
prio , ratione  ipfius  Saaamenti  : fed 
per  facramenu  veteris  legis  pena 
peccatu  debea  non  remittebatur  , iiili 
pro  quandtate  Fidei  , Se  meriti  acci- 
pienus  illa  lacramenu  . Hujus  vero 
differendx  eadem  quoque  ratio  eA  , 

Applicatur  enim  nobis  fatisfadbo  ChriI 
Ai  per  haptilinum  ad  pjnx  remiflio- 
nera  : fed  per  circumcilionem  noij 
applicabatur  , nifi  propria  circumci. 


Jacfa/n. 

fi  latisfa^ho  , & meritum  . Et  hinc 
'5““’,./“™'“''  argumentum  pro  ter- 
uo  dilCTimine  . Nam  quethadmodum 
« eo  quod  applicatur  nobis  latisfadio 
Corilh  p>er  bapuliniun  , remittitur  pe- 
na citra  nolfeum  opus  , ita  ex  eo 
quod  applicatur  nobu  meritum  Chri- 
Ai  , remitutur  culpa  non  ponentibus 
obicem . 

Quintum  diferimen  : Sacramentum  t difcrii 
xovx  kgu,  a quocunque  etiam  infide-  men. 
li  conficiatur  8e  adminiAretur , juAifi- 
catj  Sacramentum  vero  antiquum,  fivo 
naturx,  fire  lcripturx , non  juAificabu 
parcos,  mfi  a fideli  adrainiAraretur . 

Verbt  gratia  Filii  Ifinael  non  juAifica- 
bantur,  quamvis  parentes  circumciderenc 
eos  ad  mutationem  Abrahara  . Et  ideo 
parvuli  dicebantur  lalvari  in  fide  parea- 
tum . Nifi  enim  extenus  lacramentum 
cuct  pfoccfticio  Fida  incertoris  in  Sil- 
vitoron  , non  rcmiccebatur  pccdtuni 
parvulo  . Cujus  rei  argumentum  eA  , 
quia  vetera  lacramenta  renuttetonc 
parvulis  originale  ex  paftomifericordix 
dtvinx , non  ex  juAitia . Pa£lum  autem 
ut  faCTamentis  pro- 
teltantibus  fidem  ^vatoris  homines  £il- 
wentur . Signum  enim  accepit  Abra-  Jtm.  4. 
h^_  circumcifionis , fignaculum  juAitix  v- 

Fida  i Grcumcideiur  in  vobis  omne 
malculinum  , ut  fit  in  lignum  federis 
intCT  me , Se  vos . At  lacramenta  novx 
legis  conferunt  gratiam  ex  juAitia , & 
mento  ChriAi . Unde  etiamfi  paganus 
fit,  qui  baptizu , dummodo  applicec 
mentum  ChriAi , confident  verum  la- 
craraentum,  live  credat,  five  non  cre- 
dat, juAificat  fufdpientera . Etpropter- 
ea  vocat  ApoAolus  facramenta  v«e- 
ra , infirma  Se  egena  elementa , quia  ra- 
tione fui  nihil  eflidebant  , fed  folum 
ratione  fidei  vel  propnx  , vel  alienx, 
a qua  proficilcelantur  . Nec  id  vacat 
in  prxfentia  difeutere,  an  parentes  mi- 
niArantes  lacramenta  parvulis  oporto- 
ret  elle  ingratia,  ut  pueri  JuAificaren- 
tur:  An  laus  effet  proteAatio  Fidei 
quandibet  mortux.  Utraque  enim  pars 
fuos  habet  afiertores  . Sed  Ula  tamea 
ut  pia  magis , iu  quoque  probabilior 
eA,  qux  tenet  , in  fide  parentum  liA- 
van  parvulos , uve  illa  fides  viva  effet , J 
feu  effet  mortua. 

Sextum  dilcriraen  , quod  lacramen- , 
torum  novx  legis  ChnAus  Dominus*' 
fiiit  au£lor  proximus  Se  immediatus : 
at  lacramenta  vetera  per  Angelos  Sc 
Moyld)  mediatores  a Deo  lunt  coa- 
. diu. 


difelii 
mcu. 


r 


'49* 

dica.  Atque  illud  quidem  in  concil.- 
Trident.  leit  7.  de  iacramentis  in  com- 
muni can.  I.  delinitur  his  verbis  > Si 
quis  dixerit  , facramcnca  novf  legis 
non  fuifle  omnia  ajefu  Chrillo  Domi- 
no noflro  inllituca  , anathema  Iit . Et 
videtur  fuaderi  ex  eo  , quod  apud  Jqan. 
1.  Lex  per  Moylen  data  eft,  gratia  & 
ventas  per  Jefum  Chriftum  fadbt  eft  . 
Sacramenta  igitur  antique  legis  , um- 
br»  fclicet  , & figur*  gratie  , Seve- 
ritatis per  Chriftum  ediciende , a Moy- 
fe  funt  inftituta:  at  lacramenta  gratie 
& veritatis  ab  eo  iunt  condita  , per 
quem  gratia  Sc  veritas  fafta  eft . 

Item  1.  Corinth.  i.  Numquid  Pau- 
lus pro  vobis  crucifixus  eft  > Aut  in 
nomine  Pauli  Uaptizatt  eftis  i Obi  bea- 
tus Apollolus  ex  eo  colligit,  non  alte- 
rius , quam  Chrifti  nomine  , Se  audio- 
riute  baptifmura  conferri  poffe  , quod 
fola  mors  Chrifti  , que  per  lacramen- 
tum  applicatur  , idonea  ede  potuit  ad 
remillionem  peccatorum  . Atque  ex 
conlequciiti  lolius  Chrifti  erat  biptit 
mum  condere  , cui  vim  fui  languinis 
applicaret.  Sic  enim  explicatur  hic  locus 
a Cypriano  in  fermone  , qurm  paulo 
ante  citavimus  : Proprie  omnipotentia 
Dei  libi  recinet  hunc  effcdhim  , Ici^- 
cet  remidionis  peccatorum  . Nec  enim 
Paulus  pro  noois  crucifixus  eft  , aut 
nos  gloriamur  in  Paulo  , fcd  in  cruce 
Domini  , cuius  virtus  omnia  «ragii& 
cramenta  , fine  quo  ligno  nulla  confe- 
cratio  meretur  effedluro . 

Idem  quoque  Auguftinus  tradtat.  f. 
in  Toannem  . Potuit  autem  Dominus 
nofter  Jelus  Chriftus  , fi  vellet , dare 
poteftaccm  alicui  lervo  luo,  ut  daret  ba- 
ptifmum  fuum  tanquani  vice  fua  , 8c 
transferret  3 fe  baptizandi  poteftatem  , 
Si  conftituerei  in  aliquo  fervo  luo  , & 
tantam  vim  daret  baptifmo  translato  in 
fervum , quantam  vim  haberet  bapcifmus 
datus  a Domino.  Hoc  noluit  , ideo  ut 
in  illo  Ipes  elTe  baptizatorum  , a quo 
fe  baptizatos  agnolcerent  . Noluit  er- 
go , lervum  ponere  Ipcm  in  lervo . Id- 
eoque  clamabat  Apollolus  , cum  vide- 
ret homines  volentes  ponere  fpem  in 
fc  ipfo : Nunquiu  Paulus  pro  vobis  cru- 
cifixus ;ft , aut  in  nomine  Pauli  bapti- 
zari eiiis  ? 

Item  I.  ad  Corinth.  4.  Sic  nos  exi- 
ftimci  homo,  ut  miniftros  Dei,  &dil- 
pcnfaioies  mylleriotum  e)us:  non  con- 
ditores, inqut,  fed  diipenUtores. 

Prxeerea  , D.  Ambrolius  lib.  4*  <»* 


JleUSf.  ie  SAaam.  Part  V. 


Sacrament.  capit.  4.  Audior  facramen- 
torum , ait , quis  eft , nili  Dominus  Je- 
tus  i De  cxlo  illa  facramenca  venerunt . 

Cypnanus  etiam  fermone  de  aWu- 
tion;  pedum,  quantum  equidem  intel- 
ligo  , idem  tradit , fummum  ipfum  fa- 
cerdotem  Chriftum  fuorum  ucranaen- 
torum  fuifle  inftitutorem , Sfaudlorem. 

Przterea,  quia  alias  pollet  Ecclelia 
facramenu  , qux  iRftituitTet , abolere, 
aliaque  rurfum  inducere : atque  ex  con- 
fequenti  Chrillianam  religionem  , quz 
Iacramentis  maxime  confut  , invertere 
atque  innovare . 

l>r*terea  , hxreticus  eft  , qui  de  Ci- 
cramentis  novz  legis  aliter  fentic , quam 
Romana  tenet  Ecclelia,  ut  cap.  Ad  a- 
bolendam  , extra,  de  haereticis  , dici- 
tur . Sed  nili  eflent  ex  revelatione 
tradita  a Chrillo,  non  eflet  hzrelis  ea 
negare  s cum  fides  circa  ea  fola  verfe- 
cur,  quzcx  Chrifti  traditione  ab  Apo- 
llolis  accepta  ad  nos  ufque  pervenerunt  . 

Ac  re  vera  quod  univerfa  tenet  tennic- 

Sue  femper  Ecclelia  , nec  conciliis  in- 
icutum  ell , non  nifi  ad  eas  traditio- 
nes pertinere  poteft  , quas  ex  divina 
revelatione  verbo  tenus  ab  Apoftolis 
accepimus  . Ita  ait  AugulL  4.  Iib.de  ba- 
ptiimo  , cap.  S4.  Maxime  cum  lacra- 
menu  novz  legis  gratiam  conferant  , 

?uam  i licut  8e  gloriam  conferre  , fo- 
ius  Dom  ni  eft  , Sc  Chrifti  fui  , qui 
pretium  fui  fanguinis  , qu.bus  maluit  li- 
gnis , applicuit . Sed  lacramema  vetera-, 
quoniam  ligna  vacua  erant,  per  homi- 
nes medios  inftitui  commode  potuere'. 

Ultimum  difcrimen  eft  , quod  fdera-  diiet».' 
menu  noftra  aperiunt  januam  regni  cz-  nien . 
Jorum  , quam  aperire  vetera  nequive- 
runt . Quod  eleganter  tradit  Innocen- 
tius cap.  Majons,  extra,  de  baptifrao. 

Nam  ut  Apollolus  docet  ad  Hebr.  p. 
nondum  erat  propalata  fandorum  via  , 
quoufque  lacerdos  Chriftus  ingreflus  eft 
viam  novam,  & introivic  lemel  in  fan- 
da,  zterna  redemptione  inventa.  ‘ 

C^ia  Igitur  agnus  occifus  dignus  eft 
habitus  , qui  aperiret  librum  , & fol- 
veret  fepiein  lignacula  ejus  , quoniam 
redemit  nos  Deo  in  languine  luo , fe- 
citque  nos  Deo  nollro  regnum  & fa- 
ccrdoces  : fanguis  aurem  communica- 
tur nobis  p r lacramcnca  nova  , non  i- 
tem  per  vetera  : conficitur  uriaue  , fa- 
cramenta  hzc  noftra  ( quod  illa  mini- 
me laciebant  ) regnum  nobis  aperire 
czlorum . 

Argumenta  vero,  quibus  priori  loco  Refp.  ar- 

fua- 


Diy!  ---1  by  Gi  'JgU' 


ga.  pro 
ne*,  po- 
fl  is  m 
pimcip. 
P-*-  4- 


tSttU,  1«. 


Sttisfe. 
ob).  pro 
p«r.  aili. 
poitu 
in  prine, 
gtft.  4. 


De  Jijerim.  inter  nex/a 

ftudere  nicebomur  , eiulmodi  cStda  , 
quf  facramentis  novx  le§is  tribuuntur , 
a milb  re  corporea  proheifei  , oAen- 
(bmus  retro  eilc  vaniirtma  . Interell  e- 
nim  nihil  ad  prxlcncetn  difpuiationem  , 
an  (aeramenta  illam  qualitatem  eiiici- 
ant.  Quod  /t  intaredet  id  a Theologo 
dTputari  , £acillirae  folvitur  . NamM- 
lus  Deus  producit  illam  qualitatem , <t 
de  produiltone  loquamur  ad  modum 
agentia  naturalis  . Xd  R de  eadem  qiU* 
litate  , quatenus  gratos  nos  reddit  Deo  , 
lermonem  Eacimus  ( fic  enim  ad  mores , 
& morales  caufas’ comparatur  ) lubet 
prxter  Deum  caufas  indrumentales  , 
humanitatem  Chrilli  , fanguinem  , fa- 
cramenta , facramentorumque  miniibos  . 
Nam  quod  dandi  negant  , facerdotes 
dare  Sentum  fandum,  habet  intelligi 
Kt  audoritatem,  non  per  mimilerium  i 
de  confccr.  di  it  4.  cap.  Aliud  eft,  &c. 
Commodo.  Illud  vero  H'eronymi  con- 
tra illos  iacerdotes  dicitur  , qui  profuo 
arbitratu  poteftatem  folvendi  , ligandi- 
^ (ibi  arrogabant:  cum  tamen  clavis 
(cjentix  elavem  potentix  debat  ante- 
cedere . Ambrolius  vero  afferit  , nul- 
lam caufam  mediam  efledum  juftifica- 
tionis  attingere  , quoniam  gratu  a fo- 
lo  peo  produci  pMcH  , qui  (olus  dat 
gratiam,  & glorum. 

Ad  primum  autem  eorum,  qux  ob- 
jiciebantur , ut  omnia  (acramenu  £an- 
dificationis  , & gratix  e(Te  caufa  pro- 
barentur , reipondeo , non  opus  eHe , Sa- 
cramentum quodcunque  fic  e(Te  pradi- 
cum  fignum  , ut  vere  efliciat  (iut^ta- 
tem  : led  (at  eft  , ut  pradica  a noWs 
nuncupentur , quod  Deus  in  illorum  li- 
gnorum applicatione  , ufuque  fandifi- 
cei : id  emm  commune  eft  omnibus  fa- 
cramentis  . Vel  diftinguenda  eft  duplex 
landitas,  altera  legalis  , altera  Ipin- 


} & vetera  Sacram.  493 

tualis:  Utriufqucenim  ApoftolusadHe 
brxos  nono  meminit . U.nnta  igitur  fa 
cramenta  efficiunt  aliquam  fand<utem 
& munditiam  , vel  legalem  ut  vetera 
vel  fpiritualem  ut  nova . Vide  i.  a.  q 
10  j.  art.  a. 

Et  eadem  ficiliute  reliqua  dilues  , 
pratter  Auguftini  telHmonium  ex  libro 
fecundo  de  nupt.  & concim.  quodfine 
dubio  pro  nobis  facit , £ fide , qua  o- 
portet , referatur.  Legit  enim  Eraiinus, 
nec  aliter  commode  poteft  , in  hunc 
inodum : Ex  quo  inftttua  eft  Circum- 
cilio  in  populo  Dei , qux  erat  tunc  fi- 
gnaculum  juftitix  fidei,  ad (ignilicatio- 
nem  purgationis  , valebat  magnis  , 8c 
paulis  originalis  , veterifque  pecca- 
ti . Quod  fi  Beda , aut  quifquam  etiam 
alius  dixerit , Circumcifionem  eandem 
Mccatt  curationem  prxftitiflc  , quam 
baptifmus  1, id  (ane interpretandum  eft, 
fenfufque  potius  fequendus , quam  ver- 
ba , qux  nos  plura  , quam  erat  in  vo- 
lo , fecimus  : fed  non  plura  fortaffis  , 
quam  opus  erat  , ad  argumenti  varii, 
atque  perplexi  expofitionem.  Quo  qui- 
dem explicando  non  ufque  adeo  fumus 
arrogantes  , ut  ne  vereamur  ex  his  , 
qux  tam  multa  diximus  , quxdam  ut 
falfa  reprehendi  forfitan  jure  po(&  : a- 
lia , vera  licet , pro  rei  umen  ipfius  , 
veftraque  omnium  dignitate  tradari  po- 
tuiflfe  tum  accuratius  , tum  elegaatius. 
At  concedendum  nonnihil  occupatio- 
nibus , erratifque  noftris  interim  con- 
nivendum,  ut  veftra  humanitate  fiudia 
noftra  fublevata  recreentur  . Qux  vi- 
delicet omnia  velbis  obfequiis  addixi- 
mus . difcipulorum  noftrorum  commo- 
ditatibus adjudicavimus  , Servatoris  Je- 
fu  Chrifti  glorix , atque  honori  confe- 
cravimus  in  fecula  fempiterna  . Dixi  . 
Deo  gratias. 


R E L £• 


bigitized  byT^iOOgk 


494 


R E L E C T 1 O 

DE  POENITENTIA 
SACRAMENTO. 

THEMA  RELECTIONIS. 

7^  TtcmUHtisnt  babiuritit , pnntt  ptrihtif. 


P RO  0£  M I U M. 


Ocum  Iwdientt  miht 
Dtfpuuttione  tra&an* 
dum,  Virt  Onvidlmi , 
^ de  {iitnnu  facie 
( quod  ajunt  ) fpcdla- 
vertt  , almiorem  for- 
taile  exilUnubic,  quam 
ur  aodram  in  explicando  dUigeadaia 
«eilderet , aut  laborem . Qui  vtramtro- 
i^icere  curiofius  xdit,  compertet  lue, 
multas  in  probindo  veritates  detitelce- 
re  , pbafque  habere  in  recclTu  , quam 
in  fronte  promiiiic  . Nili  roenitenciata 
( inq^t  apudLucam  Dominus  ) habue- 
titis  > oQxtes  peribitis . Qtu  quulem  lo- 
cus, quaefironem  licet  limplLcem.  conti- 
nere videatur  , multiplicem  tamen  dlT- 
fcKddt  mtedam  fubminiibat  . Nam. 
cuiadupfexin  pmniiutip  nomine  ligni- 
licatio  Ei,  & vinutis  , & lacramenti  , 
mox  uinadvertitur  , Dilp^tionem 
meam  in  duas  efle  partes  dividudam  , 
quarum  altera  verletur  circa  pcmitea- 
tue  virtumn. , altera  drea  omnimotiz 
luramcntum.  Hxc  enim  tnaandi  for- 
ma X atque  {«rtkio.  a MagfUro  Senten- 
«anim  dilL  14.  priimim.  accepu  > uni- 
verfis  demde  Theologis  ufu^ta  eli  . 
Cumque  de  utroque  partitionis  mem- 
bro» infinitas  propemodum:  quxfiiones 
audores  Scholaflici  perfequuturi  ate- 
go  lex  mihi  przctpuas  ex  intimis  hujiu. 
md  vilixribus  eruendas  puuvt , qui- 
bus omnino,  expofitis  , nihiL  elle  vidra, 
qnod  amphus  ad.  thonaus  intelligen- 
uamdefidoetur. 

Ac  prindpio  ftatmii  concroverfia  il- 
tx  ventet  io  mcdiun  , qux  fundamen- 
tum eft  exterarum  : Ao  peenttennafit 
dotor  de  peccatis , qua  ratione  contrx 
Deum  fuere  commis . E vefligio  leque- 
ou  altera  i Sicae  poroitentia  vixius-Suc- 


cedet  fiio  ordine  tertia:  An  fine  poeas- 
tentiae  virtute  lalitspeccutibusefle  po£ 
fit  . Qijarto  loco  id  quaeremus:  An  fit 
de  pcenituiue  virtute  peculiate  praece- 
ptum. Quimain  dubium  vocabitur : Nitna 
etiam  poenitentia  limratnencumfitadla- 
lutem  ncxelliuium . Pollxemo  : An  boc 
idem  facrameniam  Euangetico)UR  pr^ 
ceptum  fit . Has  contraverf^  tantii- 
per  dum  definire  contendo,  ims  Viros 
Oriutifiimos  , nollrz  confulcaiionis  8c 
auditores,  fic  judices  , quaefo,  dtligea- 
tet  attendite - 

PARS  P RIMA. 

. Dt  fmmttmH»» 

PRtnceps  igmir quarfiio  ea  crate  An  t.  Quslfc 
Pceniuntia  fit  doloc  de  peccatis  , priac^ 
quia  contra  Deum  fiiere  commilu  . 

Ubi  inyelligare  compellinuu  , quid- 
nm  poenitentia  fit  , qiudquefiu  defi- 
nitione , & natura  contineat  e id  quod 
ia  hac  materia  difficillimum  eft  > t^et- 
que  difquifitione  non  parva.  Etquam. 

VIS  coDtroverfijc  omnes  fine  difetimiae 
apud  Schtdafttcos  Ibleant  ia  luramquc: 
partem  difeeptari.  egocamea  hanc  pri- 
mam ( quoad  per  adverlarias  licebit  > 
fiiie  argumentis  ultro-  cicroque  ptdiatis 
expete  cupio  : quod  ( nifi  me  mea 
fallit  opinio  ) resmioqui  explicacu  dif- 
ficilis, hoc  lervato  tenore  , facaliusexi- 
planabitur- 

Peenitentiam  ergo  delmturis  , ut  a Vocit 
faciUimis  ordiamur  , tenenda  prinum, 
eft  ipfius  VOCIS  origo  . Nam  fine  hu- 
jolinodt  notione  rem  , de  qua  difleri-  * * 
mus  , probe  tenete  noa  poflianm,-  Pq- 
nitentiam  kaque  a pena  derivari  , ne- 
mo elt  qm  poffit  ambigere  . Pqnaaa- 
tem  viadi^a  qandameftprzterit*  cu£ 
p«  . Unde  Ce.prifci  auAoret  verbmn  , 

P«- 


Rtlt£i.  dt  Pctnh.  Piirs  I.  De  definiUMe  PeenitentU'.  495 


Pdraio , yio  eo , quod , punio , uTurpa- 
vere.  Sed  Se  cum  rerum  male  Redarum, 

2uafi  vindicante  natura , ipfi  uitra  nos 
t nobis  fnpplicium  tumimus , tum  p(< 
nitere  proprie  dicimur . Peenitemix  au< 
tem  vocabulum  tameifi  latius  pateat  , 
ufu  tamen  dodil&morum  in  bonam  par- 
tem deflodli  folet,  ut  nou  mfi  qux  ju- 
fe  pro  culpis  aflianitur , Poenitentia  aun- 
CUMur. 

fuRz  autem  vindiSx  duo  funi  gene- 
ra; alterum  publicum  > in  quo  alius  ed 
reus , alius  judex , accuiator , 8e  tedis : 
alterum  privatum  , in  quo  Se  reus , & 
vindicationis  adimnider  idem  cd  . In 
^^'•Jj^illo  aliena  culpa  vindicatur;  inhocpro- 
i.  f.  vina^  invotunuria  panen- 

o rrnnii^  ti  ed  ; hxc  contra  volunuria , Poeni- 
•u  rf.  tentiz  igitur  nomen  non  qnamlibet  cul- 
M vindtdam , fed  illam  voluntariaih  de- 
ligiut , qua  reus  ipfe  fponte  poenas  eli- 
git, ut  in  proprias  culpas  animadver< 
tat.  D.  Augud.  f " 


live  quis  alius  ejus  o- 
peris  fiiit  author  j in  lih.  de  vera.  Se 


ralla  Pcenit.  cap.  19.  Peemterc,  inqnit, 
ed  poenam  tenere,  utlmper  puniat  in 
fe  ulcifando  , qiiod  coramifit  peccan- 
do. Et  cap.  S.  Poenitentia  ed  quadam 
dolentis  vindifia  , volunurie  punientis 
in  (e , quod  commififle  fe  dolet  . 

Se  D.  Ambrolius  videtur  alludfle  , u- 
per  Pfal.  17.  concioM  i.  dicens  t Ple- 
na ed  definitio  poenhentix,  commemo- 
ratio delicorum  y ut  unufquifqne  pec- 
cau  fua  velut  quodam  quotidum  kr- 
monis  flagello  cadiget,  & commifla  li- 
bi flaghia  condemnet  , Lherx  quoque 
faerx  paSim  admonent  Poenitentiam  a- 
gere  ; ad  quam  proleflo  non  exhotu- 
rentur , nifi  fpontanea  eflet  j nec  poeni- 
tentiam ab  alio  infliAam  ageiidam  ef- 
fe  monerent , fed  poihis  patiendam  . 
Quod  nodre  in  themate  etiam  intelli- 
gitnr,  fi  verba  dtlimtms  expendantur  i 
Nifi  poeniRntiam  habuemis . Id  autem 
habere  dicimur  , quod  in  nodra  pote- 
date  ed,  ut  IXThomas  annotavit  1.  p. 
quxd.  }».  zn.  1. 

At  vero  , cum  nemo  ih  malum  afpi. 
«iens  oMretur  . ut  Dionyf  4.  cap.  de  div. 
nom.  Icite  iradit  ; qui  volens  prudenf- 
que  p^nam  eligit,  eum  alicuj»  boni  gra- 
tia, tanqium  finem  fibiprxdiiuat,  hoc 
facere  necelTam  ed. 

Pini»  jpee-  ^'nis  autem  prinnis  judx  vindiftx  is 
■itenns  lubetur  , ut  qui  Ixlus  per  culpam  ed  , 
tfipiez.  ei  per  poenam  iatisfiat  . Eatenus  quip- 
pe judex  nocentem  pledlk  , quatenus 
qpus  efle  cenlet , ui  injurix  Se  priva- 


tx , Se  pnblicx  faaat  fatis . Sic  igitur 
Se  poenitens  ob  eam  caulam  vindicat 
culpam , quam  admifit , ut  Deo , quem 
offendit , debitam  fausfa^ionem  impen- 
dat. 

Sed  enra  per  offenfam  culpx  non 
^litm  juditia  legislatoris , fed  Se  ami- 
citia _ violatur  z quapropter  alter  finis 
pixnitmtis  ed  placare  I)eam , quem  of- 
fenderit , eumque  fic  conciliare  . Inde 
enim  vindidara  , compenfationemque 
delidi  oportuit  in  poenitence  ultroneam 
elfe , quoniam  oportebat  amicam  effc . 
Nam  neque  apud  hominbs  redintegra- 
tur amor  per  coadam  fatisfedionem  oi- 
fendentis. 

Cum  autem  amicus  potnis  amici  non 
ddedetur  , Se  alioqui  etiam  Aridotele 
audore , poenx  mediomenta  fint , qux , 
vduc  per  «ontranura  dolorem  , mor- 
bum pellunt  e voluptate  progenitum  i 
tertius  poenitemix  finis  cd  ialus  ani- 
Oolet  namque  poenitens^  laciyma- 


mi 


Itus»* 

tur.  Se  gemit  , ut  per  hujufinodi  qua- 
fi  antidotnm  morbo  fpiritiuli  mewa- 
tur , ut  D.  Thomas  tertia  parte , qux- 
dionc  90.  an.  3.  docint : Se  D.  Augu- 
dinus  tra^  u Pfal.  57.  Sed  Se  D.  Hie- 
Tonynuis  in  caput  fepiimum  Ecdefiad. 
ixxiuiens  : Novit  hirundo  pullos  de  fiic- 
co  ooilare  chdidonix  , Se  didamnum 
caprx  appetum  vulneratx  ; cur  nos  t- 
gnoremus  medicinam  Poenitenux  pro- 
pofitam  efle  peccantibus  f Eandem  quo- 
que fententiara  eifdem  fere  verbis  Ter- 
tullianus dixit  in  libro  de  poenitentia  . 
£t  Chryfodomos  homilia  feptima  ad  po- 
pulum Antiocheniim , Judices,  inquit, 
cum  lairoMs  ceperint  , ac  lacrilcgos  , 
non  quomodo  ipfos  meliores  reddant, 
confiderant,  fed  quomodo  ab  tpfis  pec- 
catorum ptxnas  exigant  t Deus  autem 
contra  , quum  aliquem  ceperit  pecca- 
torem j non  confiderat  quomodo  luppli- 
cium  umut , fed  quomodo  ipfum  corri- 
gat . Itaque  Sc  ludex  pariter , Se  mej- 
etis, &C.  O.  Paulus  denique  a.  ad  Cor. 
7.  Trifliua,  ut  , qux  fecundum  Deum 
cft  ,*  poenitentiam  in  falutem  operatur  . 
Quamobrem  poenitentix  judicium  ut 
amicum  , ita  quoque  faluure  cfe  , Se 
plulquam  vindicativum  , cujus  fcilioet 
anis  non  tam  vindida  , quam  vindida 
faluuris  cft. 

Igitur  < ut  qux  tam  inultis  diximus  , 
in  brevem  lummam  redigamus  ) poe- 
nitentia dolor  de  peccatis  efl  ; alias  Se 
in  beatis  eflet  , nec  eflet  juxu  nomen 
fuum  poena  : Se  dolor  efl  fponte  pro 

pecca- 


OigitiE^o  BV , ■ -bgle 

k 


49^  ^elta.  ie  Penutenf.  Pm  /. 


peccatis  afliimptui » ut  fit  vindi£la  cul- 
parum voluntaria  , ncc  vindida  folum 
ucisfadoria  , fed  etiam  amica  Sc  falu- 
taris  . Ac  poterant  hzc  apud  omnes  in- 
convulia  ration:  confittere,  nili  ab  iis, 
^i  linguarum  eruditione,  propnc^ue 
Imu  ladanuir  ( vana  licet  fiducia  ) 
quaterentur . 

Obfcft.  ez  Obfictt  tamen  nobis  Lutherus  api^ 

Luihero,  Rolfenf.  artic-  f.  imo  Se  ErafiBus  ia 

dc  Eral-  anno:acionibu$  1'uper  tenium  Matth.- 
caput,  quod  apud  Grzcos  ftrr4um  non 

' poeiu  aut  dolor  eft,  led  refipilcentia  , 

8e  ^-iTxixrr  rilipilcere  . At  ubi  inter- 
pres novi  teftaiiKnti  ufurpat  Pocnitea- 
tiz  vocabulum , Grzco  in  fonte 
„m  eft:  ubi  pocnitentiant  agite  , Grz- 
ca  ledio  habet  , AMvcnirri  : non  er- 
go in  ufu  Scripturz  facrz  poenitentia 
dolor  aut  poM  eft  , fed  muutio  con- 
(ilii  & mentis  , Sc  poenitere  , lapere 
poft  erratum  , inftuuereque  animum 
ad  videndum  rede  . Sciucet  hoc  ir- 
rehagabiti  argumento  in  illam  hzre- 
(im  incidere  Germani  , ut  aedereat  , 
veram  poenitentiam  nihil  aliud  elfe  , 
quam  novam  vitam  . Juxta  quod  Div. 
Ambrolius  apud  Magiltrum  14.dift.ait, 
veram  poenitentiam  clle  cellare  a pec- 

KOpoBUo.  paucis  extricare  fr- 

iemus, li  veteris  interpretis,  & CW- 
ftianorum  omnium  Latine  loquentium 
audoritate  contenti , Latini  nommis  no- 
tionem Se  originem  fcqueremur,  quz 
(«is  ( ut  arbitror  ) ance  nobis  expli- 
cati eft.  Quin  etiam  , (i  rerum  ordo 
fiierit  diligenter  mfpedus  . relipifcen- 
tu  atque  trifticia  ulque  adeo  (ibi  vi- 
ctflim  harrent , ut  (i  alteram  tollas , u- 
tramque  nccelfe  (it  elTe  fublacam  . Et- 
enim li  fapis  , protinus  incipit  difpli- 
cere , quod  placuit  . Imo , n erratum 
tuum  fcmcl  inielligis  , tu  iple  incipis 
tibi  illico  difplicere  . Cum  vero  quic- 
quam  difplicec , quod  placebat , id  quem- 
admodum , quo  ttmpore  plicuit , de- 
ledabat  , ita  necelTe  eft  contrillire  , 
dum  difplicet.  Ac  ne  hunc  quiaem're- 
(ipilcentiz  trifticizque  nexum  arconz 
litcrz  tacuerunt.  Gen.  6.  Videns  Deus, 
quod  multa  malitia  hominum  ellcc  fn 
terra , poenituit  eum  , quod  hominem 
fecilTet,  & tadus  dolore  cordis  intrin- 
fecus.  En  poft  penitentiam  dolor  cor- 
dis apponitur  . tt  Hierem.  ji.  Poft- 
quam  convercifti  me , egi  Penitentiam^ 
Se  poftquam  oitendifti  mihi  , perculfi 
femur  meum  . In  quz  verba  D.  Hie- 


ronymus , Dolenttf,  iaqutc,  8e  pLiSt 
gentis  , 8e  fuper  errore  prtftiM  plocas* 
tis  indicium  eft , ut  femur  manu  perat' 
tiac , Se  ftultum  fe  anK  fitille  buaxar  , 

Dolor  itaque  comes  individuus  eft  te- 
fipilcenciz . 

Quod  li  Latinz  vocis  nullam  ndo* 
nem  haberemus  , fi  renim  item  con- 
fequenciam  Sc  ordinem  negligeremus  , 
etiamnum  Luthero  , Eralinoque  often* 
deremus , Grzcam  vocem  QaU  ^ 

nam  quoque  , ac  vindidam  defigna-  voce 
re  . Cujus  rei  teftimonia  fi  quis  a no-  na*  Ira- 
bis  requireret  , nihil  silet  profedo  , nciulama 
quod  tam  facilc  cipedire  ^Hetniis  , 
nifi  ad  adia  properaret  oratio  . Certe 
Paulum  s.  ad  Corinth.  7.  pro  poni* 
tentia  jmtcVmcv  uftirpafie,  vel  protervus 
inficiari  non  poterit  . Habent  enim 
Grzca  in  hunc  modum  : 4 -f  K*rei  9ti> 

iitnrtnfimttfttTm/UKiittiMtf 

rtfytlliiTm  , hoc  eft  , quz  enim  le- 
eundum  Deum  trifticia  m , pornitea- 
ciam  in  felucem  non  poumtendam  ope- 
ratur . Quo  loco  li  refipifecotiam  ver- 
tas , lenccnciam  in  Apoliolo  fallam  ef- 
ficies : non  enim  trifticia  relipilcen- 
tiam  operatur  , fed  e diverfo  refipi- 
fcentia  triftitiam:  ac  crifticis  , quz  fe- 
cundum Deum  eft  , pceniuiitiam  , 
hoc  eft  , voluntariam  j>enam  vindi- 
dam que  culparum  . Nofter  itera  Au- 

fonius  loquentem  pcenitentiam  mdu-  ? 

cens , inquit : _ ^ ' 

Sum  Dea,  quz  fadi  , non  fadique 
exigo  peenas. 

Nempe  ut  poeniteac , fic  Metanoea 
vocor , 

Non  Igitur  , live  Latme  Penicentta  , 
live  Grzce  metanoea,  novam  foluni- 
modo  vitam , led  & veteris  odium  vio- 
didamque  lignificat. 

Sed  ais  : fi  verbim  verbo  reddas, 
lurdnm  muucio  cogitationis  8e  mentis 
eft,  live  cranlmcnucio , fi  in  hunc  mo- 
dum loqui  Latina  confuetudo  perrait- 
cerec : fateor  equidem  . At  mentis  mu- 
tatio clTe  non  pot.-ft  , nili  mens  di- 
verut  a malo  , concraque  accedat  ad 
bonum^ . Quod  quia  non  fic  grelfibus 
corporis  , led  aliedibus  animi  , vete- 
rem vitam  animus  averfetur  oportet  , 
cum  elegit  novam : fic  enim  animi  mu- 
tationem reda  Pmlofophia  interpreta- 
tur, quam  fi  haberent  Luihcrani  , ni- 
hil ab  illis  przcerea  exigeremus  , li 
modo  haberent  eam  , non  quam  libi 
fingunt  ipfi,  fed  quam  Sc  vere  Se  gra- 
phice delcribit  D.  Ambrolius  , s.  lih. 


'2V  Htfimktute 

4e  ^nitentia  cap.  lo.  inquiens:  Facili- 
us inveni , qui  innocentiam  fervaverint  , 
quam  qui  congrue  egerint  p^iitentiam. 
An  quilquam  illam  pcenitentiam  putat , 
ubi  arauirendx  ambitio  dignitatis , ubi 
vmi  efnillo  , ubi  copulx  conjugalis  u- 
fus  ? Renuntiandum  Ixculo  efl , fomno 
ipfi  minus  indulgendum  , quam  natura 
^Ihibc  , interpellandus  eft  gemitibus  , 
interrumpendus  eft  fulpiriis , lequcftran- 
dus  orationibus ; vivendum  ita  , ut  vi- 
tali huic  moriamur  iifui  . Seipliim  fibi 
f4nU.  w.  homo  abneget , & totus  mutetur  j He- 
I.  f.  Jur  u(  quemdam  adolelcentem  fabulx  fie- 
t**  runi  poft  amores  meretricios  peregre 
profedum  , & amore  abolito  remf- 
lum  , veteri  poftea  occurrilie  dilc^  , 
qux  ubi  non  interpellatam  mirau  , pu- 
uverit  non  recognitam  , rurlus  occur- 
rens dixerit  , ego  Ium , relponderit  il- 
le , led  ego  non  Ium  ego . Hanc  mi- 
hi cogitationem  , atque  animi  transfor- 
mationem ii  prxftiteris  , )am  ego  de 
nomme  nihil  moror  : illa  revera  poe- 
nitentia eft  , de  qua  nos  ia  prxlentia 
diiputamus. 

Utmmsa  illud  tamen  Catholici  quidam, 
niionem  contrario  penitus  feniu,  atque  ratione , 
de-  vocant  > an  ad  veram  poeni- 

teltaiio-  't"***”*  » prater  dolorem  de  peccato 
nem  vitx  > propolitum  exigatur  dein- 

vetcrii  ne-  futura  vitandi , tu  ut  quemadmo- 

cellano  re-  <h>m  poenitentem  vitam  veterem  dete- 
quiratur  Itari  , iic  Sc  novam  animo  concipere, 
propoiit.  ac  proponere,  neceiUimiit. 
vuxnovx.  tt  quiuem  juniores  nonnulli  exifti- 
mant  , hoc  propolitum  non  efle  in  poe- 
nitentia neccliarium . Tum  quoniam,  ut 
vox  ipla  prx  ie  fert , poenitentia  cul- 
Sententia  pjj  prxteritas  relpicit  , non  prolp.cit 
modern.  futuras  : quod  & U.  Thomas  animadver- 
tit , 4-  dilluiCtione  decima  leptima  , qux- 
. . Ilione  prima  , articulo  iecundo  , qux- 

Ilione  quaru  , ubi  a.xrit  , poenitentix 
'iU.  proprium  objcdum  elfe  peccatum  com- 
millum  i quare  , ait  , iccundum  fuam 
Ipcciem  reipicit  tantum  peccatum  prx- 
teritum  : tum  etiam  quoiiiam  ventura 
mala  cavere , prudentix  aCtus  eft , non 
pfnttemix  . Non  igitur  an.mus  lutura 
vitandi  ad  veram  p^nitentiam  neceda- 
riuseil. 

Sententia  Nos  vero  , recentem  hanc  Theologi- 
veter.  0c  am  paulilp.r  raceiiat  rogemus  , & Uil- 
coiiimuo-  puutioiiis  noftrx  pcrturuatricem  exo- 
remus , ut  lilcat  , veterumque  audo- 
rum  lententiam  ampledentes  , intelli- 
gamus , muutionem  mentis  , quam  no- 
men Urxeum  dciigiiare  cenum  eft,  in 


Pernitent  td.  49^ 

p^nitentia  quoque  Latina  voce  oompoe- 
bcndi  . Nili  enim  mutetur  totus  ( ut 
paulo  ante  referebamus  ex  D<  Ambro- 
lio  ) vere  p;niteas  eile  non  poteft : at 
hxc  penitentis  mutatio  ia  eo  lita  eft  , 

A non*  vitam  modo  priorem  rcfjpuat , *• 
fed  & novam  aaimo  compledatur  , le-  "'*** 
feque  informet , atque  animet  ad  rede  , 
julteque  vivendum.  Sit  ergo  ( ut  amo- 
re Scholallico  non  dilccdamus^  prima 
Conelulio . 

In  pjnitente  femper  hxc  duo  co«- 
junda  lunt , detellatio  vitx  veteris , 8c  ** 
propolitum  vitx  novx . Hanc  Magifter 
aentciitiarum  diftind.  14.  Sc  if.  tenet  , 

Oc  Albertus  14.  diftind.  art.  11.  Duran- 
dus diftind.  iV.  quxft.  t.  art.  x.  dcAle- 
xand.  4.  par.  quxlL  dp.  menbr.  9.  Sc 
Aduan.  quodlio.  art.  j.  Cajetan.  w 
Additioo.  j,  par.  quxft.  1.  art.  i.ScD. 
Thomas  j.  par.quxil.  «j:.  an.  Sc 
art.  X.  Sc  J.  com.  gent.  cap.  xjl.  8C4- 
cont.  gent.  cap.  7X.  qux  quidem  pro- 
batur ex  Apoilolo  au  Ephelios  quarto  e 
Deponite  ( uiquit  ) vos  veterem  homi- 
nem , qui  corrumpitur  iecundum  deli- 
deru  erroris  : renovamini  autem  ipi- 
ritu  mentu  vcftrx  , Sc  induite  novum 
hominem  , Scc.  Hrgo  non  latis  eft  ve- 
terem exuere  , niu  novus  homo  in- 
duatur , quod  certe  voluntate  ht , non 
manibus  corporis . 

Hoc  prxterea  inlinuatur  Gen.  fexto : 
Pjnituit  eum , quod  hominem  feci:let  , 
prxeavens  in  futurum  , Sc  laCtus  dolo- 
re cordis  mtrinfecus  , Scc.  Ambo  igi- 
tur illa  in  eo , qucin  vere  poenitet , re- 
periuntur. 

baechieLitcm  18.  Si  autem  ( inquit  ) 
impius  egerit  pfniteiuum  at>  omnibus 
peccatis  luis,  Sc  cuUodicritomma  prx- 
«pta  mea  , ooiiiium  miquitatura  ejus 
non  recordabor.  Cullodire autem  omnia 
prxcepu , ad  animi  propolitum  line  du- 
bio reterendum  ell  , quoniam  non  o- 
mnia  limul  prxeepta  cullodicnda  oc- 
currunt , cum  homo  p; nr.entiam  agit  . 
Utrumque  p^nitens  limul  prxftat  , Sc 
quod  dolet  de  omnibus  peccatis  luis, 

Sc  quod  omnia  prxeepta  cullodire  pro- 
ponit. ut  Ultra  eodem  capite  i Con- 
venimini ^ ait  ) Sc  agite  p^niicnium  : 
Projicite  a vobis  omnes  prxvaricatio- 
nes  veilras  , Sc  biciee  voois  cor  no- 
vum , Sc  Ipiritum  novum  , Scc.  Quoi 
eft  novam  vita.n  Sc  animo  concipere  , 

Sc  velle. 

Prxterea  ( ut  rede  Div.  Auguftinus 
libro  de  vera,  Sc  lalla  pfniteutia , cap. 

i i 17. 


'4>» 


RtkH.  de  Ptmitini.  far/'I. 


■ 17.  ratiocinatar  ) non  felum  petitur  a 
peccatore  , ut  genut  , fed  etiam  ut 
convertainr . Convertimini , inquit  pro- 
pheta Eaechiel,  & agite  p^nitenttam  , 
&c.  & Joel.  a.  Convertimini  a4  me  in 
toto  conle  veftro,  in  jejunio  , 8e  fle- 
tu , &c.  Converiio  autem  ad  bonum  eft : 

•non  ergo  fatis  efl  malam  vitam  ante- 
cedentem averiari , nifi  ad  bonum  poe- 

■ nuens  animo  convertatur. 

Id  infuper  annotavit  Divus  Anabro- 
fius  in  illud  fecund»  ad  Corinthios  fe- 
ptimo;  Ecce  enim  hoc  ipiiim  , fecun- 
dum Deum  contriftari  vos  , quantam 
operatur  in  vobis  foUicitudinem  & de- 
iiderium : Deiiderat  enim  ('  inquit ) re- 
formari, qui  per  peccatum  Icit  fe  fa- 
dium  elfe  defonnem. 

David  quoque  in  Pfal.  fo.  poflquam 
veniam  petivit  , inquiens:  Quoniam  i- 
•niquitatem  meam  ego  cognolco  , &c. 
Cor  mundum  ( ait  ) crea  in  me  Deus , 
Se  fpintum  r^um  innova  in  vilceri- 
-bus  meis. 

Praeterea , priimim,  quod  abeo  , qui 
fecit  injuriam  , poftulamus , eft  hujuf- 
modi  prepoiitum . Cum  ergo  &vs  pro- 
prius p^nitenti»  iit  emendare  Deo  in- 
)wiam , certe  vere  pqnitens  omnia  ex- 
hibet , per  qux  injuria  compenfatur  . 
Inter  ruee  autem  ( ut  diximus  ) illud  u- 
num  eft , ut  homo  habeat  ammum  alias 
einiicepit  ujunaa  oon  faciendi . 

Ad  »K  , quemadmodum  poicntec, 
-cum  kberos  pimmAt,  emendatioaem  , 
propoiitumqne  meliens  vitat  in  iutu- 
«nm  ab  illis  oct  Pf  nas  extorquent  s iu 
& hoc  a nonis  vel  maxime  Deus  exi- 
to in  hac  vindidla  voluntaria  , ut  ve- 
tamus in  melius  corrigere,  qux  pecca- 
vimus. 

Prxterea , in  omni  motu  non  eft  re- 
ceftiis  a termino  aliquo  fine  acceflti 
ad  oppofitum  i Ergo  nec  averfio  a pec- 
cato ent  fine  converfione  ad  juftitiam  . 
Quare  ficut  pfnitens  deteflatur  vitam 
injuftam  antecedentem  , iu  volunute 
compleditur  hituram  juftam  coolequeii- 
tem. 

Prxterea  , vera  p^nitentia  non  eft 
fine adu chariuiis , ut  mox  definiemus; 
ded  per  adum  charttatis  volumus  Deo 
in  omnibus  placere , & in  nullis  difpli- 
«eie  : igitur  animus  in  futurum  bme 
vivendi  vere  pcmienti , qui  ad  Deum 
convertitur,  de'efle  non  poteft  . Quod 
& nunc  in  Concilio  Tndenimo  feifio- 
ne  fexu,  capite  qnmto,  & lexto  defl- 


ante dedacaoun  , videlicet  ad  comtf- 
tionera  ( qux  paent«tix  prinms  aditf 
efl  ) pertinere  , ut  doleat  de  peccato 
commillo  , cum  propofito  non  peccas- 
di  de  extero.  Nec  ^teft  did,  Cooch 
lium  loqui  de  propofito  implidio.  Pari 
enim  ratione  Inuuerat,  adoontritionem 
cordis  fpedare  mpofitum  jejunandi  tem- 
pore quadrageumx : prxterquam  <Mod 
vana  eiiet  uus  tenninatio  , de  expues- 
tio  contruionis  « fi  de  implidto  prepo- 
fito  intelUgeretur.  St  fimih  quoque  ra- 
tione interpretaremur,  ^ coatntionesn 
cordis  pertURie , implicittdokie  de  pec- 
cato commiftb . 

Secunda  condofio  : Hnjufinodi  pro-  a.  Conci 
pofitum  dl  de  ratione  pqnitentix . Hanc 
tenet  D.  Thomas  expreife , dc  eamper- 
fiiadere  Inidtur  tertia  pane  , quxfhone 
po.  art.  4.  de  4*  contra  gentes  cap.  »7, 
mna  aChis  morales  ex  fine  recipiunt 
faciem  . At  fimspoemtentix,  dedolo- 
ns  de  peccato  eft  nova  vita  ; ergo  il- 
lum finem  intendere  eft  de  ratione  poe- 
nitentix.  QtpnadoMdtim  enim  expul- 
fio  difpofitionis  contrarix  liiapte  natura, 
paratur  ad  convenientem  fornum  indu- 
cendam , de  propuUatio  humoru  corru- 
pti ab  ane  naturaque  ioftituiuir,  ut  no- 
va lanitatis  forma  proveniat : ita  d^  pec- 
cata antecedentia  deftruere , atque  aver- 
fiiri , ad  vitam  novam  inftituendam  or- 
dinatur . . 

Pcxteiea  , ad  poeiiiteniiam  id  potif- 
fimum  pertinet  , ut  Deo  veteris  vitx 
compenliuio  fiat  . Id  autem  vel  ma- 
xime a nobis  Deus  exigit  pro  eoos, 
peniando  delido  veteri , ut  ei  dein- 
ceps placere  velimus  , jufte,  redleque 
vivendo.  Id  igitur  eft  de  ritione  pae- 
nitendx. 

Hoc  Item  probat  Magifter  Sententia- 
mm , dift.  14.  ex  definitione  peeniten- , 
tix , quam  nobis  D.  D.  Ambrofius , Se  i».}*- 
(iregorius  tradidere  in  hanc  formam  ; 

Pqnitentia  eft  , pixteriu  mala  plange- 

Se  plangenda  iterum  non  committe-  ^ ‘ 


situr,  de  in  Concio  florentino  fuerat 


«1  . - 

re , De  Pqnitentia , dift.  }.  cap.  P^oi- 
tentia,  de  cap.  Poeaicemiam . 

Nec  ego  abud  intelligo  Florentinum 
Concilium  indicare  voluifle  , cum  a- 
ftruit , ad  contritionem  cordis  perti- 
nere, ut  doleat  de  peccato  commif- 
fo , cum  propofito  non  peccandi  de  ex- 
tero. . 

Ad  argumentum  vero  in  contrarium 
refpondec  Divus  Thomas  dift.  14.  quae- 
Ilione  1.  articulo  i.  quaeftione  d.  ad  4.  dernor. 
quod  quamvis  ad  peniteatum  juxta 

pri. 


'De  Defmttone  FcenilentU  . 


primam  nominis  originem  , non  perti- 
neat refpei^tus  ad  futurum  : at  quate- 
nus habet  pro  fine  prreipuo,  emenda- 
re Deo  culpam  commiilam,  & illi  pro 
ea  fatisiaccre  , huiufinodi  propofitum 
eft  de  ratione  poenitenti*,  nec  fine  il- 
lo Deus  aut  placatur,  aut  conciliatur, 
cum  id  ( quod  fxpe  jam  diximus  ) a 
nobis  maxime  requirat . 

Utrum  Hxc  de  priore  definitionis  particula 
do'or , feu  latis  funt  dida  . Nunc  circa  pofterio- 
detellitio  rem  ea  quxilio  eft  a nobis  pertradlan- 
pcccati  fit  da  s an  dolor , deteftatioqu:  peccati , 
de  ratione  quia  eft  contra  Deum  , fit  de  ratione 
paniten-  penitentiz.  Cui  breviter  quzftioni  eo- 
tiz  , qua-  omnes  ore  refundent  , id  de  ra- 
tenui  pec-  penitentiz  elle  . Divus  Thomas 
catum  eit  quzftioac  o^ogefimafex- 

DeilS.  ta,  articulo  tertio. 

Quippe  fi  quem  peccata  contriftant, 
vel  quod  turpia  funt , vel  quod  mfa- 
miz  notam  uiulTerunt  , aut  aliud  da- 
mnum dedere  peccanti  ; huius  dolor  i- 
aoneus  non  eft  nec  deli^  adverfus 
Deum  commiffo  penfando  , nec  infen- 
fo  Deo  placando,  & conciliando.  Nam 
ne  homo  quidem  juftus  placaretur  , cum 
ts , qui  Izfit  , nullam  ipfius  haberet  in 
dolore  rationem  , nec  redintegraretur 
amicitia  , dum  qui  eam  violavit,  jadu- 
ram  propriam  fentit  , non  amici  oStn- 
fionem.  s.  ad  Corinth.  7.  Gaudeo , non 
Quia  contriftati  eftis  i ied  quia  contri- 
Itaii  cftis  ad  penitentiam  . Contriftati 
' enim  eftis  fecundum  Deum ; quz  enim 

fecundum  Deum  triftitia  eft,  &c.  Tri- 
ftatur  , inquit  D.  Ambrofius , fecundum 
Deum,  quia  dolet  , quod  fecit  , quod 
odit  I>eu$  . Idem  docet  D.  Chrylofto- 
mus  homilia  decimaquinta  in  hanc  fe- 
cundam epiftolam  , fed  cxpreifius  ho- 
milia  quarta  in  eandem . 

Item  nili  hac  ratione , & fine  pecca- 
tor penitentiam  ageret  , ad  Deum  mi- 
nime per  fuam  penitentiam  converte- 
retur , cum  tamen  Chriftiam  peniten- 
tem  , & converfum  ad  Deum , eundem 
prorfus  intelligimus . Quoniam  & arca- 
nz  literx  penitentiam  fine  peccatoris 
ad  Deum  converfione  penitus  ignorant . 
Joel.  s.  Convertimini  ad  me  in  toto 
corde  veftro,  &c.  Ezech.  i8.  Converti- 
mini , & agite  penitentiam  . Efai.  55. 
Derelinquat  impius  viam  fuam  , Sc  re- 
vertatur ad  Dominum  . Et  Pfalm.  118. 
Exitus  aquarum  deduxerunt  oculi  mei, 
quia  Bon  cuftoaierunt  Imm  tuam.  U- 
bique  igitur  ratio  , fiiiifque  penitentiz 
Deus  ip!c  defer  ibitiir . 


499 

Sed  exiftit  hoc  loco  quzftio  non  par-  Uirum 
va  , an  illa  ratio  formalis  , & motiva  de  ratione 
Penitentiz  fine  diledione  portit  habe- 
ri . Qpod  in  hanc  formam  auiquzrunt  , 
an  Penitentiz  finitione  oporteat  con-  *;”■  ' 

tineri  l quod  fit  dolor  de  peccatis , quia 
funt  contra  Deum  fiiper  onmia  oile-  (u- 

ttiim.  per  omnia 

Et  luadetur  non  opiriere  , quia  di-  dilcduui . 
le£lio  eft  ailus  fufticiens  ad  remilllo- 
nem  peccatorum:  quare  fi  femper  cum 
peniteiuia  interveniret , aut  neutra  ef- 
lec  idonea , aut  altera  fuperfluerct . 

Deinde  : fi  adlus  charitatis  necefta-  ObjeS. 
rio  in  peccatoris  convrrfione  inveni- 
retur , tunc  duritas  diceretur  fecun- 
da tabula  poft  naufragium  potius,  quam 
poenitentia  i quod  tamen  inauditum  eft. 

Przterea  , puer  fugit  ignem  , un- 
quam malum  , eiiamfi  oppofitum  bo- 
num a£hi  non  velit:  ergo  &honopot- 
eft  fugere  peccau  , quamvis  Deum  a- 
dlu  non  amet . j 

Quarto  , quia  fi  diledio  cflct  poeni- 
tentiz  conjunCla,  dilecto  poenitentiam 
antecederet , quoniam  attingit  finem  > 
rationcmque  formalem  poenitentiz  : at 
conftquens  eft  falfum , ut  videtur  . Pri. 
mo  , quia  contritio  przcedit  gratiam 
habitualem  , cum  fit  ejus  difpofitio  : 
ergo  & duritatem  , quia  gratia  prior 
eft  duritate  , ad  quam  fe  habet  gra- 
tia, ut  anima  ad  potentias  fuas  . Nam 
dat  gratia  efle  , & vivere  , charitas  o- 
perationem  . Secundo  , quia  fi  dilcAi» 
contritionem  przcederet  , jam  priou 
poeniteiuis  contritio  eflet  meritoria  , 
cum  a chariuce  proficifeeretur  , refer- 
returque  ab  eadem  chariute  in  Deum 
fuper  omnia  dileAum  . At  contritio  pri- 
ma meritoria  e&  non  poteft,  quia  vel 
meretur  gratiam  , vel  gloriam  . Nou 
gratiam,  quia  prima  gratia  fub  merito 
non  cadit  : gratiam  vero  fimul  fieri  & 
augeri  impolTibile  eft : Quare  prima 
contritio  nec  primam  gratiam  , nec  aug- 
nencum  ejus  promeretur  . Sed  ne  glo- 
riam quidem  i quia  vel  meretur  glo- 
riam , quz  refpondet  primz  gratiz , pu- 
u ut  quatuor,  fi  gratia  prima  erat  ut 
quatuor,  vel  meretur  augmentum  illius 
^oriz  . Si  primum  , jam  gloria , quz 
refpondet  primz  gratiz  , non  dareiuc 
gratis  , contra  Apoftolum  ad  Roman.  6. 
inquienicm  : Gratia  Dei  vita  ztema  : 

& contra  rationem , quz  didat,  gratiam 
nihil  aliud  efle  , quam  acceptationem 
ad  gloriam . Unde  fi  quis  accepit  gra- 
tiam primam  fine  meritis  > ergo  & ac- 
‘ 1 i i cepu- 


»•  Coae. 


JRxieli.  de  ftnutm.  Part  /. 


ceputus  eft  ad  flofiam  correfponden- 
tem  fine  merius  . Aogmentum  yt- 
fo  glorix  fi  prima  contritio  mere- 
tur, pariter;  qu^ue&  augmentum  era- 
tix  , quod  jam  reprobatum  eft  . De- 
nique con&quentix  hlfitas  oftenditur 
ex  D.  Thoma  4.  d.  14.  q.  i.  a.  a.  q.  i. 
cujus  verba  fum  : Quandoque  aliquis 
iiigit  malum  propter  defidenum  boni  , 
quandoque  autem  e diverfo  : 8e  hic 
motus  efi  frequentior  in  reverfione 
peccatoris  ad  IXum  per  pfnitentiam  ; 
unde  penitentia'^  prior  Charitate  j 
& cum'  motus  amoris  p^nitentiam 

Sxcedit,  non  eft  amor  Chanutis,  quia 
uritas  amifla  non  recuperatur  , nifi 
per  adum  Fcniiemix  virtutis.  Ha^e- 
nusQk. 

In  contrarium  eft  , quod  omnis  do- 
lor in  amore  fundatur ; eo  enim  quod 
aliquid  amamus  , de  ejusanulfione  do- 
lemus. 

Hinc  fit  prhna  propofitio : Primus  a- 
dlus  P^nitentix  nunquam  eft  fine  aiftu 
Cbaritaiis  . Magtft.  dift.  i{.  4.  item 
Gratianus  de  P^nit.  d.  j.  c.  ult.Sf  cap. 
liigerat.  & dift.  s.  cap.  Charitas  eft  . 
Et  D.  Thomas  i.  i.q.  iij.ar.  4.  ad  1. 
& ar.  j.  & de  veritate  , qu.  s8.  ar.  4. 
Durandus  d.  i7.4.qu.  s.  8e  4.  Capreol. 
diftindL  14.  warft.  1.  tc  GabricL  eadem 
dift.  & quaru.  contra  Palud.  dift.  14. 
quxft.  j. 

Primum  probatur  hxc  Condufio  te- 
Eimonio  D.  Auguftini  14.  de  civit. 
Dei  , cap.  ultimo  , ubi  aiierit  , nemi- 
■0M  pertinere  ad  Civitatem  Dei  , nifi 
per  amorem  Dei , ufque  ad  contem- 
ptam fui  : Sed  omnem  vere  p^niten- 
tem  ad  Dei  civitatem  pertinere  , ne- 
mini dubium  eft  : Ergo  &c.  Et  tib. 
de  ver.  8e  itdfa  pfnit.  cap.  9.  pro  ab- 
Airdo  habet,  quod  fine  amore  Dei  quif- 
qnam  ooufequatur  indulgentiam  , fine 
quo  nuUus  invenit  gmiam . Et  cap.  17. 
idem  ait , & lib.  contra  Crefeon.  s. 
«fl»-  la.  cum  dixil&t.  Et  elecmofynis, 
& verbo  veritatis  , tc  contritione  re- 
mitti peccata , fubdit:  Mundamuretiam 
spfa,  qux  fupereminet  omnibus,  chari- 
tate, qux  una  fi  adfit  , omnia  iUare- 
dc  fiunt  i fi  autem  dent  , illa  omnia 
^niftra  fiunt . Prxeerca  1.  Jodn.j.Qui 
■on  diligit,  manet  in  nwrte. 

Prxtcrea . converfio  ad  Deum  requi- 
ritur ad  habendam  gratiam  Dei , Zach. 
I.  Exech.  18,  8e  jj.  Convertimiu  ad 
me , ge  eto  convertar  ad  vos . Sed  con- 
vexi ad  Deum  non  fit  j mfi  per  adum 


duritatis . Nam  fi  aliter  converfio  fiat  , 
vana  eft  ad  juftificationera : cum  io 
Chrifto  Jefu  fola fides  valeat,  qux  per 
diledionem  operatur  , ad  GaL  j.  Hoc 
autem  notavit  D.  Auguftinus  de  vera 
8r  filia  p^nicentia,  cap.  17.  dum  feri- 
bit , non  converti  , qui  habet  attritio- 
nem , & timet  Deum  judicem  , mfifie 
juftnm  diligat . 

Prxterca  , falus  animx  in  converfio- 
■e  ad  Oeum  confiftii . Hier.  j.  Con- 
vertmini  filii  revertentes,  8e fanabo  a- 
verfiones  veftras  . Efi.  tf.  Et  converta- 
tur, & fanem  eum  i & 4;.  Convertimini 
ad  me  , & falvi  eritis  . At  panitentia 
eft  medicina  faluiis.  Ergo,  Sec. 

Item  , omne  agens  agit  propter  fi- 
nem : anima  ergo  , cum  movet  le  , ad 
finem  fe  movet  . At  velle  efficaciter  fi- 
nem, pertinet  ad  Charitatem  : Namque 
fi  per  fp^  folam  finem  appeteremus  , 
nec  fpes  illa  mortua  ad  jultificationem 
iufficeret , nec  de  peccato  doleremus  , 
qua  ratione  offenU  Dei  eft  , fed  qua 
malum  noftrum  eft . 

Id  tandem  modo  in  concil.  Tri- 
dent.  feff.  6.  cap.  tf.  & ?•  definitum 
eft. 

Ac  revera  quidem  : Id  enim 
minus  Luc.  7.  infinuafle  videtur  , in- 
quiens ; Remittuntur  ei  peccata  mul- 
ti, quoniam  dilexit  multum.  Qux  fi- 
gnificant  dolorem  8c  lacrymas  nullas 
effc , nifi  ctun  chariute  eflent . 

Secunda  propofitio;  Prior  natura  eft  ' 
adus  Charitatis , quam  adus  poeniten- 
tix  ; Imo  radix  , unde  panitentia  ha- 
bet remittere  peccata  , diledio  eft  , 
juxu  Domini  lententiim  Luc.  7.  Qiio- 
niam  ddexic  multum  i ait  D.  Thomas 
3,  p.  q.  87.  ar.  1. 

Prt^ur  item  hxc  condufio  : Quia 
pe  nitens  deteftacur  peccatum  , ut  of- 
knfam  Dei : Erm  prius  natura  amat 
Deum  . Nam  nin  quem  amore  profe- 
quimur , ejus  mata  exhorrefeere  non 
folemus . 

Primus  quoque  voluntatis  adus  circa 
proprium  objedum  eft  , fcilicct  circa 
Donum  . Deinde  fequitur  odium  oppo- 
fiti  mali  . Pnor  ergo  adus  eft  , quo 
Deo  volumus  bonum  , quam  adus  , 
quo  ejus  malum  abhorremus . 

Prxtcrea  , velle  mihi  conciliare 
Deum  , eft  prius , quam  velle  emenda- 
re injuriam  commiflam  , cum  illud  fic 
finis  huws.  At  illud  ad  charitatem  per- 
tinet , hoc  ad  p^ieatiara  , ut  dioum 
eft.  Ergo,  &C. 


Cmh. 


Frx- 


^ De  defin.  P initent. 


Tfot 


trxterta  ut  D.  Thonus  argumen-> 
tAtxir  loco  aato  ad  fecundum  , in  a- 
dtibus  animae  primus  motus  ett  circa 
finem  . Unde  prior  eft  natura  intentio 
fiuis  quam  efe^  mediorum  ; Atdo- 
lere  de  peccatis,  & lUa  deftruere  , me- 
dium eft  ad  placandum  8e  eonclian- 
dum  Deum  , & ad  reftam  eledioaem 
pertinet.  Ergo&c. 

Sed  & Hier.  4t*  hujus  rei  teftnno- 
nium  habemus:  poftquam  cooTertifti 
me  , inquit  , egi  pfnitentiam  . Prior 
eft  igitur  converfio  ad  Deum  , quam 
poenitentiadeteftadoquepeccad. 

-Id  poftretoo  Concilium  Trident.  fcfl. 

6i  eap.  d.  definivit  his  verbis  : Pecca- 
tores ad  juftificationem  fe  difponunt  , 
indpientes  diligere  Deum,  unquam  o- 
mnis  juftitix  tontem:  acpropterea  mo- 
ventur adverfus  peccau  ^ odium  ali- 
quod Sc  deteftationem  , hoc  eft  , per 
poenitentiam. 

Tertia  propofitio  : De  ratione  verae 
poenitentix  eft,  quod  difpliceat  pecca- 
tum , quia  eft  contra  E)eum  fuper  o- 
mnia  dilefium  . D.  Thomas  expreffe 
t.  p.  q.  8d.  a.  patetque  ex  priori- 
bus conclufionibus. 

Ad  primum  autem  eorum  , qux  in 
contrariam  partem  adduximus  , re- 
fpondct  D-  Thomas  j.  p.  qu.  84.  ar.  f. 
ad  t.  & qu.  86.  ar.  6.  ad  a.  & de  ver. 
q.  s8.  ar.  {.in  corp.  & in  folutiqne 
primi , negando  conlequentiiun  . Aliud 
enim  requiritur  ad  juftificationem  ab- 
folute  , aliud  ad  juftificationem  ejus  , 
qui  mortaliter  peccavit , in  quo  requi- 
ritur & averfio  a malo,  & converfio  in 
bonum,  ut  injuria,  quam  fecit  , com- 
penCetur  peraR)uam  faiufadionem . 

- Ad  leeundum  refpwidetur , quod  pf- 
mtentia  dicitur  fecunda  tabula  ^ftnau- 
iragium,  & noncharitas:  Primo,  quia 
cbaritis  necellaria  eft  in  omni  juftifi- 
cauooe  , communiique  & integra  navi 
lolventibus  , 8c  naufragis  . Pqnitentia 
autem  proprium  eft  remedium  naufra- 
gorum . 

Item  etiam  in  penitencia  charicas 
intelligitur  i non  autem  e diverlo  ui 
chariute  p^nitcntia.  Quanquam  & his 
duobus  argumentis  brevius  refpondere- 
tur,  multos  a£lus  hommis  in  juftifica- 
tiooe  limul  conjungi , quibus  tamen  fin- 
gulis  juftificationem  iplam  facrx  literx 
tribuunt  . Fides  enim  purificat  corda 
noftra , Ad.  I {.  Spe  quoque  falvi  fadi 
fumus  , ad  Rom.  8.  Univerla  etiam  _dc- 
Iida  operit  chariias,  Prpv.  10.  fitferi^ 


ptum  quMue  eft , fine  timore  nemiheai 
pofte  juftincari,  Eccle.  i.Et  , cum  pec- 
cator ingemuerit . ac  penitentiam  egerit, 
peccata  ipfius  oolivioiii  tradentur  , E- 
xeeh.  18. '&  j}.  Erraret  autem  vehe- 
menter , qui  vel  remiflionem  peccati 
unicuilibet  ex  illis  adibos  denegaret 
vel  unum  ex  iis  qunnlibet  fuperfiucre 
arbitraretur. 

Ad  tertium  , nihil  v«at  , cum  quis 
femcl  habuit  adum  amoris  , odio  u- 
bere  malum  fine  amore  prxfenti , ex  vi 
tamen 'prxcedentA  : ut  poftprimumajT- 
fenfum  concluGonis , quem  une  aflenft 
antecedenti  principiorum  habere  ne- 
quivimus , nihil  prohibet  eidem  con- 
clufioni  iterum  atque  iterum  aflentiri 
fine  principiorum  aflenfu  . Sic  & pri- 
mam  pqnitentum  fine  diledione  W 
berc  im^lTtbile  fuit  . Secundam  vero  , 
vel  terti  im  habere  poterimus  ex  effica- 
cia folum  prioris  diledionis  . Iu  quo- 
que puer  VI  & potentia  amoris  natura- 
lis , quem  dubio  procul  aliquando  pri- 
mum habuit , poftea  malum  frig:t  natu- 
rx  contrarium  , etiamfi  amor  ille  a^ 
non  perduret.  Qyin etiam  non  oportet 
duas  femper  operationes  differentes  ha- 
bere amoris  & Mnitentix  , Ed  pottft 
unus  8c  idem  acw  a chariutC  & pf. 
nitentia  profiafd  i ut  interim  media 
& finem  unico  adu  coroplcd  mur  , Be 
principiis  & conclufioni  unico  adu  af- 
fentimur. 

Ad  quartum  , conceflb  confequenti 
quod  infertur  , ad  primam  confuutio- 
nem  , nego  confequentiain  . Non  enim 
valet,  A prius  B , & B pnus  C j 
«rgo  A'ie!f  prius  C : prxfercim  cum 
in  diverfo  genere  cauiarum  ille  ordo 
confideratur  . C^emadmodum  & hxc 
colledio  inutilis  eft  : A etl  caufa  B , 
& B eft  caufa  C : ergo  A eft  caufa  C. 
Quod  ut  exemplo  maiiifefhim  effici  im , 
ponamus  illud , quod  Philofbphi  negare 
non  pofTunt,  primas  qualitates  & fecun- 
das, utrafque  efte  difpofitiones  ad  ean- 
dem formam  fubftantialem  , ut  calor  & 
color  , humiditas  8c  molliti»  ad  ani- 
mam rationalem  j ubi  certum  eft  , fe- 
cundas qualiutn  priores  efle  anima  in 
genere  caufx  difp<wentis  & materialis , 
animam  rurfum  priorem  efle  primis 
qualitatibus  in  genere  caufx  formalis  . 
1’rior  eft  enim  forma  , qux  dat  effe 
fimpliciter , quam  forma , qux  dat  efle 
tale.  Ex  quo  tamen  fi  quis  colligeret, 
fecundas  qualitates  effe  priores  primis: 
certe  a pnilofophonon  loteraretur,  fe4 
I i j nc 


5©t  Rekit.  de  'Pamt.  Ptrt  /. 

■e  a Duleflico  cjiiidetn  , cum  inmiUo  «erte  nos  Domine,  8c  coo«ertemiir>  Ht 
genere  csu£b  primas  qu^utes  fecun-  tertia  parte  , quxfttone  89.  articulo  pn- 
da prxcedant . mo  ad  fecundum,  Adhis  , inquit,  pri- 

Item  , Coatricio  prior  cft  habituali  mus  p^nitentis  fe  habet  ut  ultima  dif- 
gratia  m genere  dirpoiitionis , gratia  pofitio  ad  ^tiam  oonfequendam  , Ici* 
etiam  prior  eft  habitu  p^nitemic  infu-  licet  contritio  . Aid  vero  lequentes  a> 
f*  in  genere  caulx  fornulis  . Sed  con-  &us  Mnitentiz  procedunt  |am  ex  gra- 
trido  nullo  pa&o  prior  eft  habitu  ^ tia,  &virtudbus.  Sed  quoniam  D.  Tno> 
nitentix  . Quoniam  adlus  lUe  ab  habir  mas  ( quem  au£iorem  libentilTime  fe- 
tu producitur  in  genere  caufx  efiicien-  quor  ) i.s.  quxft.  iix.an.a.ad  i.con- 
tis  . EfkAi  autem  caularum  clficien-  trariam  fententiam  tenet , concedo  , 
tium  fuis  caufls  elhcientibus  priora  ef-  contridonem  primam  elTe  meritoriam 
fenonpolTunt  , nili  forte  in  g^re  cai^  glorix.  Primo,  quia  eft  oKratio  ami- 
fx  linalis,  de  quo  caularum  genere  in  ci  Dei  ordinata  m finem  fupematura- 
prxfeniianondifleritur.  lem  s imo  , ut  oftenfum  eft  , in  finem 

Circa  id  vero  , quod  in  eodem  argu-  charitatis  ab  ipla  chariute  ordinata  : 
mento  additur  , gratiam  fe  habere  ad  ergo  eft  meritoria, 
chariutem  , & poenitentiam  , ut  anima  Prxterea  , uldma  difpofitio  ad  (br- 
ad  potentias  fuas  , non  in  omnibus  fi-  mam,  in  genere  caufx  formalis,  pofto- 
militudo  eft  . Quoniam  potentix  ani-  rior  ipfa  iorma  eft  . Igitur  lerandum 
mx  , intellectus  & voluntas,  nulla ra-  ordinem  caufx  formalis  , cootritiai  a 
tione  prxcedunt  animam  : habitus  ve-  gratia  procedit } erit  ergo  meritoria  . 
ro  thariutis  8e  p;nitentix  , quoniam  Prxterea,  fingamus  hominem  poft  pri- 
in  genere  caulx  eifidentis  producunt  mam  illam  contritionem  e viu  difoe- 
aAus  , qui  fiint  difpofitiones  ad  gra-  dere  r Tum  quxro,  an  ifti  dabitur  al^ 
tiam , ex  confequenti  ipfam  gratiam  an-  qua  gloria . <^od  quia  nenri  non  poc- 
tecedunt . Cbariias  igitur  , 8e  peniten-  eft  , quxro  rurfiim , an  iHam  gloriam 
tia  ha^nt  le  ad  gratiam  , ut  calor  ad  talis  homo  meruerit . Si  meruit  , habe- 
tormam  ignis . Idem  enim  calor  fi  con-  tur  intentum  > fi  non  meruit , etgo  a- 
fideretur  ut  difponeos  materiam  ad  re-  dulto  feclufis  (aetamends  datur  gloria 
cipiendam  formam,  prior  Iorma  eft  i fi  abfque  merito  proprio,  reclamante  Pau- 
autem  ut  potentia  calcfaCliva  , eadem  lo  1.  ad  Corintb.  3.  Uouiquifque  pro- 
lormapofterioreft.  priam  meradem  accipiet  , fecundum 

Ad  fecundam  vero  confutationem , in  tuum  labarem  . Et  Matthxi  le.  nemo 
qua  difficultas  eft  maxima,  funi  qui  ne-  diumnm  acc^t  denarium,  nifi  qni  ia 
gant  primam  contritionem  meritoriam  vinea  laboravit, 
cfte  : quam  ego  fententiam  obm  juve-  Prxterea,  priraiisafias  chariutis  eft 
ooSr.  e.  T4.  nis  tenere  foleMro . Nec  enim  poteram  meritorius , cum  fine  dubio  fit  opus  a- 
f.1.  «r.i.  pcrluafionem  induere,  ut  gratia  mici  Dei  maxime  placens  Deo . Toao. 

ha^tualis,  qua  juftificamur,  prima  con-  14-  Qui  diligit  me,  ego  maniteftabo  ei 
tntione  prior  efict , quod  tamen  erat  meipfum  . Sra  a&us  primus  p^nitentic 
necelTarium  , ut  illa  contritio  elfet  me-  fequiiur  primum  aChim  chmitatis , a 
ritoria  , quippe  cum  gratia,  & amicitia  quo  proficifeitur : ergo  eft  meritorius  . 
1>i  totius  meriti  radix  , & origo  fit . i^od  D^uguftinus  affirmat  de  vera. 
Atque  id  etiam  D.  Thomas  mihi  fen-  & falfa  p^nitentia  cap.  17.  ubi  de  iis, 
iire  videbatur,  i.p.qu.dx.art.  x.ad  3.  quj  in  fine  p^mtentiam  agunt  , fic  lo- 
in  hxc  verba : Tnplex  eft  converfio  m quitur : Cum  fruClifera  p^itentia  opus 
* Deum  , una  quidem  per  oilcClionem  nt  non  hominis , led  Det  i infpirare  e^ 
perfe^m  , qux  eft  creaturx  jam  Deo  ^teft , quoniam  vult  fua  mifencordia , 
ftuentts . Et  ad  hanc  converfionem  re-  & ex  milericordia remunerare  quos  dam- 
quiritur  gratia  confummau . Alia  con-  n»  poteft  ex  juftitia . Et  cap.  ult. 
verlio  eft , qux  eft  meritum  beatitudi-  ait , Poraitcniiam  non  folum  indo^en- 
nis  : & ad  nare  requiritur  habitualis  tiam  promittere  , fed  certa  pxraia  . 
gratia  , qux  cft  merendi  principium  . (>atianus  etiam  id  habet  de  ramteni. 
Tertia  converfio  eft,  per  quam  aliquis  diil.  1. cap. Convertimini . 
prxparat  fe  ad  gratiam  habendam:  & Igitur  ad  argumentum,  five  confir- 
^ hanc  non  txigitur  aliqua  habitua-  mationem  fecnndx  illius  impugnationis , 
lis  gratia  , ftd  operatio  Dci  ad  fe  ani-  concedo  libenter,  primam  gratiam  gm- 
jqaiB  coovcitentis,  fecundum  tUud ; Cofl-  tis  dari , nqo  tamen  exinde  primam 

glo- 


■De  DeitutUne  FanhentU.  503 


gloriam  <iari  fine  merito.  Eadem  enim 
Motntio  ut  quatuor  , & tiiipoficio  ell 
ad  gratiam  ut  quatuor  , & meritorta 
gloriz  ut  quatuor;  qua  ratione  ordine 
naturz  gratiam  fequiiur  . Et  ad  unpu- 
gnationem  , quia  gratia  ell  acceptatio 
ad  vitam  acernam,  Scc.  Idicilicet  ego 
nego,  fi  lermo  lomulisfit;  fcd  efUor- 
nu , per  quam  aliquis  cfi  amicus  Deo  , 
per  quam  hommi  grato , & accepto,  id- 
mifloque  in  divina  lucura  conlortium 
iacultas  datur  ad  aterna  bona,  per  o- 
peracioncm  virtutum  promerenda.  Nec 
oportet  , formaliter  loquendo,  ut  ^i$ 
ii  amicus  Deo , quod  Deus  per  ulem 
amicitiam  , fecluia  quacunque  opera- 
tione , velit  illi  vitam  aternam  ; ied 
fiitis  ell  , quod  veli;  illum  admittere 
ad  participationem  txMwru.n  iupema- 
wralium  , qua  fimpliciter  faciunt  ho- 
minei  bonos  , qualis  ell  charitas  , & 
catera  virtutes  infula,  per  quas  admif- 
lus  homo  ad  Dei  amicitiam,  & grati- 
am , aternam  gloriam  propriis  aaibus 
demeretur.  De  adultis  loquimur:  nam 
parvulis  gratia  datur  per  operationem 
alienam , umiliter  & gloria . 

Cujus  rei  exemplum  habes  in  anima , 

2ua  quoniam  a£lus  primus  ell , dat  ef- 
& vivere  . Hanc  conlequuntur  po- 
tentia naturales,  hoc  ell,  intelle^us  , 
8e  voluntas,  per  quas  operatur  ad  con- 
fecutionem  finis  . Sic  & gratu  , viu 
quadam  anima  ell , qua  illi  & vivere 
& efie  divinum  prallat,  quam  charitas 
Se  reliqua  virtutes  conlequuntur , qua- 
rum oi^rationibus  finem  fuum  homo 
conlcquetur  . Nec  deerit  prater  natu- 
rale , morale  quoque  exemplum  in  hu- 
jus rei  expofitinne . Cum  enim  homo 
quis  gratus  incipit  elTe  Principi  , non 
ell  opus  , ut  per  talem  gratiam  acce- 
ptus fit  ad  ultima  prormia , atque  pra- 
cipua  , qua  videlicet  Prmeeps  fideliter 
fervientibus  praparavit  .•  fcd.  per  talem 
primam  gratiam  intelligitur  admitti  m 
domum  , conlbrtiumque  ejufdem  Prin- 
cipis , dorique  facultas  intelligitur  ad 
pramu  quacun.jue  fidelium  amicorum 
promerenda . Cum  autem  Apollolus  ait , 
Gratia  Dei  vitam  aternam  donari , cer- 
te (entit,  quod  D.  Augullinus  dilertif- 
fime  docet,  }.  Hypognoll.  & de  gra- 
tia, & libero  arbitrio  cap.  quarto , 5. 7. 
per  auxilium  Dei  gratuitum  eam  h^ 
mines  conlequi  : cum  tomen  fimul  di- 
catur corona  juftitia,  quia  nobis  co- 
operantibus  gratia  Dei  refpondet,  tan- 
quam  pramium  , mcrccfque  operis  no- 


llri . Atque  de  prima  comroverfia 
tis  luperque  fuerit  dilpuatum  . Una 
conllitutum  nobis  ell , poenitentiam  et- 
fc  voluntariam  poeaam  pro  peccatis  af> 
fumptam  , propter  Deum  ex  chariuct 
^leaum. 


PARS  SECUNDA^ 


Dt  ttmittntU  ut  vkrtM*. 

IN  fecunda  vero  vertebatur  in  qucllio- 
nem.-  Au  poenitentia  fit  virtus . 
Cujus  quidra  Qiullionis  pars  nega- 
tiva ex  co  fuadetur  in  primis  , quod 
nulla  virtus  vicium  in  eodem  uibjedlo 
necellario  fupponit : at  oportet  homi- 
nem fuille  viciofum,  priulquam  in  ho- 
mine poenitentia  fit : non  ignur  ell  p{- 
nitentu  virtus  . Nam  & abfurdum  ell 
virtutes  te  habere  non  polTe  , nifi  an- 
te peccaveris,  & Chnllo  Domino  ali- 
quam denegare , In  quo  omnium  virtu- 
tum pknitudo  ell . 

Deinde  Philofopht  nullam  de  p^i- 
tentia  fecere  mentionem  : non  A^uo- 
teles , non  Cicero  , non  Seneca  , - non 
denique  Macrobius  > qui  ramy^  copio 
filfime  de  virtutibus  dillcrucre : non 
ergo  ell  p^nitentia  virtus . 

Praterea , cujufque  virtutis  primus 
aflus  ell  eledlio  boni  , fecundus  vero 
fuga  mali.  Eli  enim  virtus  habitus  ele- 
dlivus  , in  mediocriute  confidens  . Ac 
Pfnitere  decellacionem  , fugamque  pec- 
cati nout:  non  ergo  poteit  elle  praci- 
puus  cujufque  virtutis  adlus,  cumtamca 
primus  ailus  p^niteutia  fit . ejuare  noa 
cll  Kniientia  virtus . 

In  contrarium  ell,  quod  cotapenlatc 
injurias  adverfus  homines  tailas  , vir- 
tus ell:  ergo  & divinas  ofienias  vin^- 
care  virtus  Une  dubio  ell . 

Ad  hujus  controverfia  pleniorem  eis-  * 
plicationem  fit  prima  propofitio  ; P{- 
nitencu  ell  vinus . Qga  quidem  con- 
clufio  indubicauapud  Catholicos  fetn- 
per  fuit:  Nili  qu^  nodra  hac  cempe- 
Itace  quidam  apud  Hifpi^s  harecici 
irridere  coeperunt  eos,  qui  de  peccatis 
commilTis  tridarencur . Cujus  erroris  au- 
dior creditur  efie  Lutherus , qui  novam 
fqlummodo  vitam  a p^nicencibus  exi- 
git, pfnas  non  exigit. 

At  bic  error  ( ne  aures  veilrasSan- 
dlorum  tellimoniis  obtundam  ) ex  lacris 
literis  revincetur  , Baroch  s.  Anima  ,• 
I i 4 qua 


s.  QueIL 
princip. 

Ricion. 
dubitandi 
pro  part. 
negat. 


Oonsl. 


i«  hk.  it 

1.  Coae. 


-504  Reieii.  de  Saergm,  JPar/  It. 


quz  trilKs  eft  ruperftu!;mtudine  nuli , 
te  incedit  curva  & infirma  , & oculi 
eleficiences  , & aninu  efuriens  dat  ti- 
bi gloriam  & juftitiam  Domino,  t.  ad 
Corinth.  7.  Gaudeo  , non  quia  contri- 
Aati  edis  , fed  quia  coniriiLui  edis  ad 
pcenitemiam . Quz  enim  fecundum  De- 
um , &c.  Et  Pfalm.  6.  Laboravi  in  ee- 
mitu  meo  , lavabo  per  lingulas  noiSes 
k&um  meum  , lacrymis  meis  liratum 
meum  rieabo  . Ecce  Propheta  fandius 
& rex  laborat  , gemit  , lacrymatur : 
Ubi } in  ledlo : C^antum  i rigat : Quam- 
«iiu  i per  fingwis  nodles  i Ob  unam 
Icilicet  nodlem  , quam  in  iniquitate  tra- 
duxerat , vitz  totius  laborem  , gemi- 
tum , lacrymafque  delignat  , Et  poli 
tam  clarum  & ilhidre  Davidis  exem- 
plum , funt  qui  in  luce  meridiana  ex- 
cutiant i Quorum  llultitiam  facile  fa- 
ne  erit  redarguere  vel  naturali  ratto- 
ciiutione  : qux  ollendit  , dolorem  de 
peccatis  moderatum  , ob  debitum  fi- 
nein  , elTe  laudabilera  . Nam  quem  er- 
rati piget,  quique  calligat feipfum , id- 

r maxime  cavet  , ne  rurius  in  eof- 
laqueos  inducatur,  is  laude  dignif- 
£mus  elt . 

Prxterea,  fi  cujus  rei  profecutio  tur- 
pu  ell  , fu^  bona  erit  luapte  natura ; 
peemtentia  ereo,  cum  fuga  peccati  St, 
Boneltifllmaefc. 

Prxterea , aliorum  punire  peccata 
jure  naturz  dudiofum  ell : quemque  i- 
gicur  fua'  vendicare facinora,  zquuro  & 
pilhim  ell. 

Tandem,  hominem  , in  quem  injulle 
peccaris,  placare  virtus  elt  : Deo  er- 
go , quem  oilenderis , fatisfacere  virtus 
cll.  Sed  quid  nos  audaces  de  bono  Di- 
vini prxapti  difputarous?  Nam  ( Ter- 
tulliani verbis  liMnter  utimur  ) bonum 
elt  poenitere,  an  non?  quid  revolvis  ? 
Dem  prxeepit  , Deus  hortatur  , Deus 
invitat  : Poenitentiam  , inquit  , agite  : 
l^oenitentia  igitur  a^us  virtutis  elt . 

Secunda  Conclufio  i Poenitentia  ell 
virtus  fpecialis . Contrarium  hujus  te- 
nuerunt quidam  ante  D.  Thomam  , ut 
ipfe  D.  Thomas  audior  eft  dillindl.  14. 
. i.art.  I.  q.  j.  Hos  Scotus  fecutus  vi- 
etur, dill.  i4.q.  i.8e  Major  etiam  q.  1. 
Sed  hac  Conclulione  explicanda  pri- 
mum intelligamus , dolere  de  peccatis , 
co  quod  contra  rationem  redlam  fa&a 
htnt,  non  pertinete  ad  aliquam  fpecia- 
lem  virtutem.  Cum  enim  omnis  virtus 
fit  conformis  redlz  rationi , eadem  fuf- 
ficit  Sc  ut  placeat,  quicquid rationi  con- 


lentaneum  ell , 8c  ftt  difpliceat  quod  'i 
redla  ratione  difeordat . Unde  tempe- 
rantia latis  tll , ut  detellemur  adlus  in- 
temperantix,  jullitia,utiniullitiamaba- 
minemur . 

Illud  etiam  compertum  habemus,  tri- 
flitiam  de  peccato  , quatenus  ollenla 
Dei  ell  , non  requirere  fpecialem  vir- 
tutem , prxter  Charitatem . D.  Thom.* 
j.  p.  q.8;.  art.  s.  ad  i.&ar.  j.  Etratio 
ell  ,in  promptu . Nam  per  eandem  ami- 
citiam Donum  amicis  volumus , Sc  ma- 
la amicorumavertimus . 

Prxterea  & id  accipiamus , quod  ex- 
ploratum quoque  ell  , dolere  de  pec- 
cato , ut  languenti  animo  medeamur  , 
non  indigere  alia  virtute  prxter  Cha- 
ritatem , Nam  ficut  ex  amore  naturali 
meaicinam  oppono  morbis  corporis  1 
ita  ex  Charitate  , qua  meipfum  diligo 
propter  Deum  , medicinam  adfero  x- 
aritudimbus  animi  . Atque  ab  eadem> 
omnino  Charitate  elltriitJri  de  culpa 
ut  m.lii  conciliem  Deum . Etenim  qux- 
cunque  humana  aClio  , ob  id  parata , 
ut  comparem  amicitiam  hominis , nul- 
lam exigit  fpecialem  virtutem  hunuu 
nam  , led  ex  quodam  defiderio  amict- 
tix  confequendf  proheifeitur , quod  in- 
choatio qitxdam  ell  , & veluti  amici- 
tix  femen  . Trillari  ergo  de  peccato  , 
ut  in  gratiam  Dei  redeamus  , inchoa, 
tio  quxdam  ell  Divinx  amicitix  , nec 
ad  aliam  virtutem  pertinere  poiell . Imo' 
adeo  virtutis  nomen  non  meretur , cum 
in  genere  amicitix  adlus  ille  imperfe- 
Ailhmus  fit , virtus  autem  fit  difpolitio 
p:rfi;£li  ad  optimum , ut  ex  Ariilot.  7. 
Phyf.  lib.  colligitur . 

Trillari  ergo  de  culpa  eo  fine  , ut 
compenletur  offenfa , qux  adverfum 
Deum  commilla  cll  , id  nos  afferimus 
exigere  propriam  fpecialemque  virtu- 
tem . Nam  , ut  dare  Petro  pecunias  , 
fi  in  fe  quidem  abfoluce  conii  deretur , 
nullam  habet  laudem  , fed  fi  do,  uc  k- 
levem  miferiam  ejus  , adlus  ell  mife- 
ricordix  ; li  , ut  bene  illi  faciam  , fei- 
licet  quia  bonum  iplius  cll  , ad  bene- 
volentiam & amicitiam  pertinet  i Sn  ve- 
ro , tanquam  donum  gratuitum  , pecu- 
nias confero  . nempe  ut  fuo  loco  & 
tempore  , quibus  decet,  difiribuantur, 
ad  virtutem  liberalitatis  fpe&at  : ita 
trillittam  alfumere  , lu  injurix  Deo  fa- 
dlx  compenlatio  fiat , a virtute  fpectali 
oriatur  aecelle  ell  , cum  finis  ille  tam 
Ipedalis  fit  , ut  pertinere  ad  duas  vir- 
tutes nequeat , nedum  ad  plurcs . Di- 

ver- 


Digilized  by  Googie 


Dabium . 


Opinio 

DurauJ. 


Opinio 

Ca;cc. 


Dtf  Panitcntia 

acrfa  i^ujppe  fornulu  motiva  volunca- 
W;,  iiiveri»-  funt  formales  rationes  ob- 
k^i  y atque  conicquent:r  diverlos  iu- 
pitus  ^ virtutes  efficiunt . 

Prxterea  , fi  qu:m  hxrefis  fu*  poe- 
niteat,  ut  eraenuctur  offcnfa  Deo  faifa, 
adlus  virtutis  fine  dubio  ell  : nec  ta- 
men potcll  elici  a fide , qu*  eft  in  in- 
t.Ueau , fed  ne  ab  aliis  quidem  virtu- 
tibus «eneraliter  . Dabitur  ergo  aliqua 
fpecialis  virtus  , unde  ille  artus  exiflat , 
quam  nos  Pf  nitentiam  appellamus . 

Poftreino  , velle  comf^fare  injuriam 
fartam  proximo , requirit  fpecialem  vir- 
tutem: ergo  & velle  compenfare  ac  vin- 
dicare injuriam  fartam  Deo . 

Sed  ex  his  oritur  dubium  , fi  Peni, 
tentia  virtus  fpecialis  eft , an  incidat*  in 
virtutem  aliquam  particularem  earum  , 
quas  philofophi  pofueruiit  . Videtur  e- 
nim  eflc  eaaem  cum  Juftitia  . Quod 
Durandus  dift.  14.  qu.  a.  alTeruit,  quia 
per  eandem  virtutem  reddimus  unicui- 
que debitum  , Se  illi  fatisfacimus , fi 
intulimus  mjuriam  . Sed  per  juftitiam 
unicuique  reddimus  debita  : ergo  &c. 

Et  confirmatur  , quia  injuriam  fartam 


ad  jus  *qualitatcmque  reducere  , artus 
juftitizeft. 

Przterea,  vindicatio  fpecies  Juftiti* 
eft:  ergo  Sc  fi^nitentia.  Quod  & Div. 
Thomas  affirmat,  j.p,  q.85.  art,  3,  ad 
4-&art.4. 

Falluntur  tamao  , qui  hoc  fentiunt  : 
Primo  , quia  inter  Deum  & homines 
non  eft  juftum  fimpliciter  , fed  fecim- 
dura  quid  , ut  D.  Thomas  art.  3.  jam 
citato  ex  Arift.  8.  Ethic.  manifcftat : er- 
go cum  p^.iitentia  fit  virtus  inter  ho- 
minem & Deum,  non  reddit  juftum  , 
nifi  fecundura  quid.  Non  eft  igitur  vir- 
tus juftiti* , quam  videlicet  *quale  red- 
dit . Deinde  Religio  debitum  Deo  red- 
dit , & tamen  non  eft  juftitia . Non  er- 
go quzeunque  virtus  debitum  Deo  red- 
dit, virtus  juftiti*  eft. 

eribus  argumentis  Cajetanus  com- 
motus tenuit,  pfnitentiam effe virtutem 
Rejigionis  . Quiaejufdem  prxterea  vir- 
tutis eft  reddere  debitum  Deo  benefa- 
rtori , Sc  offenfo  : fed  per  Religionem 
reddimus  debitum  Deo  benef^ori  . 
Major  probatur , quia  ratio  debiti  non 
variatur  ex  eo,  quod  fit  pro  beneficiis  , 
vel  oSeafis  , ut  debitum  ex  accepto  mu- 
tuo , vel  ex  furto  ejufdem  rationis  eft . 
Cum  ergo  fola  Religio  reddat  debitum 
Deo  ratione  accepti  oenefici i , fola  de- 
btfUm  Deo  reddit  ratio,ic  fartzoffeaf*  . 


ut  Virtute,  ^0$ 

It^  Baruch  ».  Anmu  , qu*  triftis 
eft  fuper  magnitudine  mali , dat  tibi 
gloriam,  & juftitiam  Domino ; Primum 
gloriam  , deinde  juftitiam  . Et  confir- 
matur hoc  ex  Pfal.  jo.  Sacrificium  Deo 
fpiritus  contribulatus , cor  contritum  & 
humiliatum  Deus  non  defoicies  . Pri. 
mus  ergo  artus  peiiitentiz  , noc  eft  con- 
tritio , eft  lacrificiura  opulque  Religio- 
nis. 

Sed  hxc  quoque  opinio  primum  D. 
Thom*  adverlatur,  ^ dift.  i4.qu*ft.  i. 
art.  I.  qu«ft.  ;.  8;  dift.  1 j.  qu.  4.  art.  7. 
q.  i.adi. 

Przterea  & falla  eft  , quia  Religio 
non  reddit  Deo  quodcunque  debitura  , 
fed  honorem  : At  p^nitentia  per  fe 
quidem  intendit  compenfare  injuriam 
Dei : aflumit  umen  ad  hunc  finem  ea  , 
per  qu*  compenlatur  injuria , quxcun  - 
que  illa  fint  . Unde  primum  afliimit  tri- 
ftitiam  de  vita  veteri  s deinde  propo- 
fitum  vit*  nov*  ; mox  exteriorem  p^- 
nam  & lacisfartionem  > denique  in  nis 
omnibus  fubjertionem  8c  humilitatem 
erga  Deum  . His  enim  homines  huma- 
im  injurias  folemus  compenfare  . Cum 
igitur  finis  p^nitentiz  proximus  atque 
przcipuus  non  fit  , honorem  Deo  red- 
ure  >.  certe  Religio  effe  non  poteft  , 
cujus  proximus  finis  eft,  reddere  Deo 
cultum. 

Przterea  , non  eft  ejufdem  virtutis 
reddere  debitum  honorem  Principi  , 
& ipfius  oSenfam  compenfare  . Illud 
enim  ad  Obfervantiam  peninet  , hoc 
ad  Juftitiam  : ergo  non  eft  ejufdem  vir- 
tutis  Deum  colere  , Se  ejus  oSenfisfa- 
tisfiicere . 

Dicendum  ergo.  Poenitentiam  efle 
^cialem  a czteris  virtutibus  diftin- 
rtam , quas  philofophi  cognoverunt , cu- 
jus proprius  artus  eft  , compenfare  of- 
fenlam  Dei  . Qu*  quidem  virtus  jufti- 
tia quzdam  eft  , qualis  inter  homines 
ad  Deum  efle  poteft.  Ezcch.  iS.Siau- 
ttm  impius  egerit  poeniteniam , & fe- 
cerit judicium  Sc  juftitiam  . Pfal.  118. 
Feci  judicium  Se  juftitiam . Ad  Rom.  6. 
Sicut  exhibuiftis  membra  veftra  fervi- 
re  iniquitati , ita  nunc  exhibete  fervi- 
re  juftiti*. 

Ad  prjmum  vero  argumentum  , quo 
fuadebatur  efle  Juftitia  , jam  videtur 
efle  refponfum . Nara  Juftitia  , qux  pro- 
prie Sc  fimpliciter  fuftitia  vocatur  a 
Philofophis , non  nifi  inter  cos  eft,  in- 
ter quos  zquale  reddi  poteft . 

Quare  m definitione  Juftiti*  , ficuc 

jui 


5o5 


Stk£i.  de  Satrem.  Pccn  II. 


jus  pro  xqiuli  julloque  furaitur  , iu 
particula  j unicuique  , oro  iis  folis  di- 
ribuit , inter  quos  jultum  & xquale* 
cH  : & per  hoc  patet  ad  confirmatio- 
nem, qux  de  injuria  ladla  homini  pro- 
cedit . Nam  pro  injuria  hGU  Deo  z- 
quale  reddere , impolfibileell. 

Ad  fecundum  , vindicatio  non  poni- 
tur proprie  fpecies  Jullitiz  a D.  Tho- 
ma,  fed  par$quzdamadjun£la , & vir- 
tus illi  propinqua.  Has  Divus  Thonus 
partes  ^tellativas  appellat  virtutum  , 
ut  Religionem  partem  Juftitiz,  Mode- 
iliam  Temperantiz  . Cum  vcroafTerit, 
Pfnitentiam  ede  fpeciem  JulHtiz  , b- 
tius  ufurpat  fpecici  vocabulum  pro  in- 
teriori , quod  fe  habet  per  modum  fpe- 
ciei  . Dixerat  enim  art.  j.  juflumdivt- 
di  in  julhim  /Impliciter,  Sc  juftum  fe- 
cundum quid.  Quz  non  ed  divifio ge- 
nens in  fpecies . 

Ad  primum  autem  rorum  , quz  b- 
ciebamus  pro  Cajeuni  fententia  , re- 
fpondetur  , quod  Religio  non  debrum 
peo  pro  txneficiis  acceptis  , 6 forma- 
liter  Oc  per  le  loquunur  , /ed  gratitu- 
do  e(t , quz  refert  Deo  debitam  gra- 
tiam pro  acceptis  beneficiis  . Reddit 
autem  Religio  debitum  cultum  in  fi- 
gnum  domuiii  univer£Uis  , ratione  cu- 
jus Latriam  , cultumque  debemus  pe- 
culiari/ltmz  fervitutis  . Ad  quam  vir- 
tutem nullo  modo  pertinere  pqted  de- 
bitum compen/iue , quod  oritur  ex 
dehdlo  commillb . 

Fateor  tamen  , quod  /i  quz  virtus  ef- 
fet  inter  Deum  8e  homines  commuta- 
tiva  - qua  redderemus  debitum  ratione 
cuju/quam  commutationis  , ad  eandem 
quoque  fpedbret  compenfare  iniurum 
ndlam  Deo  , quemadmodum  inter  ho- 
■unes  accidit. 

Sed  objicis  : Si  primus  aftus  virtutis 
bujus  eft  btisfacerc  pro  deledo  com- 
miffo  , ad  /atisbflionem  vero  injuriz 
ladlz  per  accidens  dolor  intervenit , er- 
go potifiimus  hujus  virtutis  adhis  non 
ett  p^nitere  : quocirca  pomitcntia  ex 
accidenti  vocabitur. 

Ad  hoc  dubium  facile  efl  refponde- 
re , fi  teneamus , p^itentiam  elTe  aflum 
publicz  juflitiz  , CUJUS  fcilicet  Deus 
judex  efl  , praitens  minilkr  : /ed  fi 
teneamus  , euc  privatam  ju/litiam  atque 
vindiffam  , ut  antea  diximus  , diffieJe 
eft.  Nam  cum  hzc  vindicatio  & infli- 
dlio  pornz  accidentaria  /tt  latisfadliont 
vohtntariz  , quam  proximO»  facimus  , 
prok£to  & accidentaria  videtur  tfk 


compeofationi , quam  facimus  Deo'. 

Hoc  autem  movere  nos  nulla  ratione 
debet  . Eft  enim  in/igne  difcrimen  in- 
ter homines  ofienfos,  & Deum  , quod 
oflcnfushomo  ab  offendente  id  primum 
exigit , non  ut  fe  torqueat  per  pjnas , 
fed  nt  reddat  honorem  ablatum  per  in- 
juriam , tanKtfi  Se  illud  quoque  in  par- 
tem compenfationis  accipiat  , fi  is  qui 
ofkndit,  de  ortciifa  praeterita  contri  Ite- 
tur. At  vero  Deus  e contrario  primum 
id  exigit  , ut  cum  volumus  peccatura 
admiflum  compen/jre  , tri/kmur  , lua- 
mubue  poenas  Oelidli  commi/f!  s id  ve-  ' 
ro  /ecundario  requirit , ut  honorem  Sc 
reverentiam  , quz  peccando  detraxi- 
mus, poenitendo  repmdamus.  Curitat 
Nmpe  non  fuam  , fed  noitram  quzric 
utilitatem,  quz  videlicet  in  poenis  vo- 
lunune  pro  peccatis  afTumptis  maxi- 
ma eft . Nam  , ut  D.  Chryioft.  Homil. 
p.  d.  Se  7.  ad  populum  Antiocli.  elegag- 
ti/fime  tradit  , nulla  medicina  ap^>fi- 
tior,  nullum  remedium  przfennus  ad- 
verfus  peccata  eft  , quam  iriftitia  do- 
lorque pro  peccatis  , Se  quemadmodum 
vermis  lignum  , tinea  vellem , e quibus 
prodiere  , con/umunt  i ita  p^ - a ma- 
trem, e qua  nata  eft  , hoc  eft  culpam» 
interimit . Merito  igitur  ea  virtus  , per- 
quam ofienfas  Dei  compeniamus  , poe- 
nitentia nuncupatur,  quz  videlicet  pf- 
nas  voluntarias  infiigit , quibus  utique 
Deus  vcl  maxime  pbcatur  , quomam 
iis  vel  maxime  homo  lanatur . 

Ad  primum  argumentum  eorum , quz  Refpoa. 
a principio  opponebamus  , ad  fuaden-  «d  r». 
dum  pomitentiam  non  effe  virtutem 
rdpondeo  facillime  ( nitiego  czeutio) 
Unicuique  ftatui  Se  conditioni  fuas  vir-  *l‘*^*b 
tutes  ew:  tribuendas  , reiftoribus  jufti 
ttam  , pauperibus  patientu.n  , pecca- 
toribus ppnitentiam  . Certe  virtus  me  - 
dicz  artis  morbum  fuppo>iic  m fubje- 
£lo,  cui  debet  appLcari.  Quod  fi 
hanc  artem  quiique  fibi  folum  mciiere- 
tur  , idque  optime  pollet  , laus  hujus 
artis  non  exinde  minueretur. 

Eadem  quoque  ratione  funt  quzUam 
virtutes  ad  tuendun  bonam  valetudi- 
nem animi  j 8c  virtus  quoque  cil  ad  re- 
parandam, fi  quando  tu:r  anii/a:  un- 
de nego  antecedens.  Nam  licet  abiolute 
virtus  hominis  non  exigit  p-ius  homi- 
nem vkiofum  , fed  ex  fuppwtionc : ta- 
men fi  incidat  m peccatum  , nihil  ve- 
tat , ut  fit  virtus  ad  medci^num  illi  . 

Nam  Se  hominis  natura  intara  non  e- 
xigrbat  vindkactooem  ; at  fi  mali  fifit 

Se 


dubitandi 


princiK 

ptopoutas. 


' Df  Pcenitenth 

& prxvartcacorn , virtus  nec:ilaria  cft: 
non  enim  vindicamus  nifi  mahhda  . 
Icaqui  iicut  vindicatio  Icelcris  alieni 
fupponit  vicium  in  alio  , Ac  vindicatio 
liceUru  proprii  /uppomc  vitium  pn^ 
priura  . Atque  obid  hzc  virtus  in  Chri* 
Ilo  non  fuit,  Acutnec  Ades,  aucipes, 
quoniam  imperfectionem  in  fubiedo  no- 
tant , cui  adnacrent . * 

fmitntUam  Ad  iecunoum.  dicitur , nonnullos  ea 
mmmmds-  philofopbis  p^nkcntiara  ctxnmendaAc  : 
f***,  Mnccam  in  Tragoediis: 

Quem  pcwutci  peccafie,  pene  tftin- 
! -s,  nocens. 

Periandrum  Corintiuimi : Cum  pee- 
caveria  , iubeac  te  Ptenitentia  . Ari- 
ftotelem  7*  £thi.  ubi  aflerit  , intempe- 
rancmi  ab  incontincnte  hoc  dillare  , 
quod  intemperans  aon  poemtet , ideoque 
w incurabilis  > at  incontinens  pcenicer, 
ob  idque  morbus  ejus  medicabilis  eft  . 
Sed  & Ovidius  de  fuperts  ita  canit  : 
'f"  Sarpe  levant  j^tm,  ereptaque  Iwm- 
na  reddunt , 

Cum  bene  peccati  poenituiAc  vi- 
dent. 

At  vero  non  pofuerunc  fpecialem  vin- 
tutem  poKiitenctz , vel  quia  non  conA- 
deraverunt  vinutem  , mA  in  ordine  ad 
bonum  humanum  : poenitentia  autem 
non  eft  virtus  fpecialis  , ni£  in  ordine 
ad  divinasn  providentiam  : qux  cft  re- 
IponAo  D.  Thom»  dift.  i4.quzft.  i.ar.  1. 
quzft.  j.ad  q^rtum  ; vd  quod  Anis  im- 
>is  virtutis  luperat  omnem  hominis  rar 
^ tionem  . Quod  enim  Deus  CMicilieeur, 
cjulquc  t^nia  compenTetur  per  p^as 
voluntarie  aflnmptas,  ratio  naturalis  non 
Mffm  l*M  *^dttitUT . Certe  Tullius  id  Acri  pofle 
I^vit , mjus  |.  Acad.  hk  verba 
hemm  L*.  h*c  iunc : Quod  A heeree , ut  iis , qui 
ui  itinere  deerraffint.  Ac  vitam  d^iam 
corrigere  errorem  plendo  , 
leftmt  ci-  Silior  effet  ctmndatio  temeritatis  . 
renmstf  jZj  Quod  A liceret,  inquit : at  licet  plane: 
fium,  Mi$  apud  quos  ? Nempe  apud  Adeles  , qui 
<M«  txttt.  lumine  Adei  fotum  intelligunt  demen- 
tiam Dei  patns  pqnicendo  pofte  placa- 
ri , indulgemiam  peccatorum  p^iccndo 
pofte  coiwarari,  compenlationem  inj^ 
riz  Deo  pf  nitendo  pofte  aboleri : 

ca  ratio  natorabs  non  tenet , tenet  Ades  . 

Ad  tertium  refpondet  Palud.  in  4.  dift. 
14.  quzft.  s.  quod  omnis  virtus,  Sc  cu- 
juiTque  virtutis  primus  adus  At  de  bo- 
m lormaliter  & Analiter,  etiam  A for- 
U Ac  de  malo  materialiter  : Ac  8c  ju- 
fticia  vindicaciva  feu  puniciva  primo  cir- 
ca pecfata  verlatur,  Sc  tamen  veravir- 


ut  vrrtkle . 5oy 

tus  eft  , imo  & attribotuoi  Divinum  . 

Amplius  , Ffnitentia  eftentialiter  non 
modo  deteftacionem  peccati , fed  & no- 
vx  vitae  propoAtum  continet . Poceft 
igitur  vel  hoc  quooM  nomine  ejus  a^t 
boni  eledivus  reifilBae  diei . 

Unde  polbremam  hujus  controverAx  3.  Cane. 
ConduAonem  conliituimtis  : Penitentia 
cft  virtus  iniufa  . Pro  cujus  cbncluAo- 
cis  conArmacione  , quxdam  miiu  funt 
Jacienda  fundamenta . 

IVinitmi  , dupliciter  aliquam  victo- >• 
tem  cfte  inniiam  i aut  ex  genere  & na- 
tura  Au  , quia  viddicet  per  adus  no- 
fins  acquiri  Sc  generari  non  poteft  s 
Unde  necefte  eft  , a Deo  nobis  fuper- 
cutixakeer  inAindnur  , quales  a Tbeo- 
logis  afleruntor  virtutes  Theologi cx  , 

Fides , Spes , Charitas . A'ut  virtus  di^ 
cicur  inhiia  per  accidens,  quia  licet  per 
adns  Doftros  luturales  acquiri  pofltt  , 
miraculofe  tamen  alicui  inhnidirar , nt 
Scientia  rerum  naturalium  Adx  cdli- 
ta,  & ufus  linguarum  collatus  Apoi^ 
lis.  Hic  igitur  de  virtute  iufuAi  ioqui- 
imir  Juxu  priorem  modum . 

SecnndniB  fundamentum  ex  1.  s.  q.  s>  Fiinf» 
fi.  att.4.  non  eft  aha  caufa  neceftana 
ponendi  habitus  iuAiA»  a Deo , niA  ut 
homo  bene  ie  habeat  ad  producendos 
adtts  Aipc^cnrales . Probatur  manift- 
fte  , quonimn  ad  adus  naturales , quos 
potenta  cum  auxilio  Det  generali  pro- 
ducere poteft , non  eft  opus  habitu  in* 
fufo  Aipemaimalt  ( cum  per  adus  no- 
ftros  pofllt  habitus  acquin  ) quo  bene 
potentia  fe habeat  ad  Amilesados. 

K tunc  vel  virtus  acquiAu  ftiperffue- 
r«,_  vd(ut  dicamus  vernis  ) fuperflue- 
ret  Ma  vuuis  infula  , qux  nihil  alnid 
maritaret,  quam  qtwdprxlhret  aequi- 

£t  prxterea  , talis  vinus  inhifa  non 
eflet  pimi  generis,  de  qua  nos  k>qw- 
mur , led  e&c  potius  p»  accidens  in- 
Aila. 

Tertium  fandimentum  , adus  P;ni- 
leniix  , qui  fufiicit  ad  JuftiA^ionem  ». 

( quem  Theologi  contritionem  appd- 
lant ) uon  poteft  efle  m homine  Anc  a- 
du  Adei  fupernaturalis : quod  primum 
•ftendnur  ex  Divo  Augulfino  , in  lib. 
de  vera  & falfa  Peni  tem.  cap.  x.  ubi 
inquit:  St  Ades  fundamentum  eft  Peni- 
lencix , coiilbc , P^nitentiam  , qux'  ex 
Ade  non  proccdic , mutilem  cfte . 

Nemo  item  poteii  bene  agere  Pfni- 
tentiam  , niA  qui  ipcraverit  indulgen- 
cugi  de  Pceni tenua,  dilf.  1.  cap. nemo 
V PO- 


5^8  Xir/r^.  de  Part  IL 

poteft,  eX  D.Ambr.  Sperare  autem  in-  ad  Theodorum  Emfcopim . f{>(ain 
dulgemiam  noa  potell  fine  aftu  fidei : nitenciam  Dei  credimus  infpiracione  coii> 
ergo . cepum , dicente  Apoftolo : Ne  forte  dec 

Efi quoque teftimoniuraHieremiarprz-  illis  Deus  Poenitentiam,  &c. 
darum  , cap.  j i.  Poftquam  convertifii  Efi  quoque  definituro  a Celeftitio  P» 
tne , eei  poenitentiam ; 8e  poftquam  o-  pa , in  Eptft.  ad  omnes  Galfiarum  Epi» 
ftendifti  mihi  , percuifi  femur  meum . fcopos , cap.  4.  Neminem  de  ruma  pec< 
Nou,  poftquam  oftendifti  mihi.  cati  per  Itbenim  arbitrium  pofle  con- 

Idim  aperte  oftenditur  ex  eo , quod  furgft-e  , nifi  eum  gratia  Dei  miferen‘< 
ad  juftiftc.itionem  impii  requiritur  fi-  tis  erexit  . Et  cap.  S.  ac  9.  Prxpara- 
des , ut  anno  fuperiort  copiofiffinae  de-  tur  voluntas  a Domino , & ut  aliquid 
monftravimus  multis  teftimoniis  irre-  agat  , paternis  infptratioiiibtts  fuorum 
- fragabilibus  , e quibus  illud  eft  prx-  iple  ungit  corda  mlelium . (^i  enim 
OantiiTimura  : %ne  fide  impoflibile  eft  fpiritu  Dei  aguntur,  ii  funt  Mii  Dei. 
placere  Deo  , Ad  Hebr.  11.  Et  Sapien.  Quod  & a Cmc.  Trid.  fefll  6.  Be  cap. 
9.  Per  ^pienciam  ( quam  fcilicet  do-  5.  7.  9.  definitum  eft  , 8e  canon,  j.  Si 
num  Dei  de  cxlo  d^pfiun  ante  di-  quis  dixerit,  fine  przveniente  Spiritus 
xcat)  lanati  funi,  quicumque  placue-  fandi  infpiratione  , atque  ejus  adjuto- 
ruot  tibi , Domine  ,•  a prmcipio  . Ex  rio  hominem  peraitere  pofle  , fient  o- 
boc  vos  colligite  , omnes  confideratio-  portet , ut  ei  juftificatioois  gratia  con- 
nes  circa  peccatum  , quas  ex  naturali-  feratur,  anathema  fit.  y- 

Ims  hj^re  poftunuis,  clTe  penitus  in-  Cujus  rei  nunifeftum  teftimonium  ha- 
fiifficicntes  ad  Poemtemiam  , qua  ho-  bes  apud  Hierem.  cap.  ji.  Converte  me 
mo  juftificatur  . Contra  Scoom  dift.  Domine , 8e  converur  , quia  tu , Do- 
14.  quzft.  s.  mine,  Deus  meus.  Poftquam  eatm  con- 

4.  Pund;  Quartum  fundamentum,  Adus  Pcsni-  vertifti  me  , egi  poenitentiam.  In  quae 
tentic  , qui  eft  fuffidens  ad  remilCo-  verba  D.  Httronynw  , Vide  , inquit  , 
nem  peccatorum,  non  producitur  a vo-  quantum  fit  auxilium  Dei , & quam 
luntate  cum  folo  concurfii  Dei  genera-  fragilis  humana  conditio  , ut  hoc  ip- 
ii , fed  eget  auxilio  lupernaturali  Dei . fum  , quod  poenitentiam  agimus , nili 
quo  ipfe  moveat  voluntatem  noftram-ad  nos  Dominus  ante  cunverterhs^  & nifi 
veram  Poenitentiam . Id  quod  & cera  Dei  nitamur  auxilio , nequaquam  im- 
ratio  docet,  & confirmat  audotitas,  ut  plere  vakamus.  J 
ak  Beraar.'  ferm.  1.  in  feftum  Fetr.  Dw  lUdone.  quoque  td  probat  D.  ThooMs 
vus  quoque  Ai^ft.  de  fide  ad  Petrum  , 4.  contra  cap.ys.  quia  mens  debi- 
cap.  }i,  FitmfQ^  , inquit  , tene,  ndi  ce  ad  Deum  converti  non  poteft  fine  au. 
minem  tue  pofle  Poenitentiam  agm  i xilio  fpeciali . Quod  licet  Gabr.  neget 
nifi  qqem  Deus  illuminaverit,  & gra.  j.  dift.  17.  qu.  unica,  art.  }■  & 4.  cuft. 
tuita,  fiu  mileratione  converterit . Et  14.  qu.  i.  & s.  fed  apud  fideles  certum 
U»r.  4.  contra.  Julianum  Pela^tamtm  , elTe  debet.  Hierem.  ji.  Pfal.  79.  Domi- 
cap.  3.  & multis  aliis  locis  id  probat  ne  Deus  virtutum  , converte  nos.  Vide 
ex  Apoftolo  ad  Rom.  t.  ubi  ait  : Bo-  D.  Augnftinum  in  illud  Plal.  84.  Deus, 
aitas  Oei^ad tJPoenneatiam  te  adducit,  tu  converfus  vivificabis  nosiBc  lib.  s. 
Et  ex  illo  -iu  ad  Timoth.  Ne  forte  de  peccat,  meritis  , & remifllone  cap. 
Dn»  det  illis.  Poenitentiam,  8e  refipi*  18.  Male  igitur,  8c  periculofe  Cajeta, 
fcant  a Diaboli  laqueis . nus  qu.  i.  de  contritione  dicit  , quod 

^zterra,  hoc  fuit  determinatum con-  poteft  quis  diligere  Deum  fuper  omnia, 
7*-.^tra  Peleum,  ut  patet  in  Epift.  Aure-  etiam  ut  eft  beatitudo  Sandorum,  fine 
r!r'  Carthag.  Epifeopi , de  erroribus , & Charitate  inJufa , Sc  hoc  fine  etiam  pof- 
condemnatione  Pelagii  . Decmo  , ia-  fe  elTe  dolorem  acquifitum  de  peccato, 
quiuut  Catholici,  poftula^us  ( falicet  qiiitemis  eft  oHcnfa  Dei.  ....  ^ 

Pelagius  ) ut  fateatur  , fecundum  gra-  Quibus  ia£lis  fundamentis,  tertia eon- 
tiam , & miftricordiam  Dei  veniam  clulio  firma  perfiftit  : Adhim  Poeniten- 
nitemi^s  dari , non  lecund^  roer^  tiz  neceflarium  effe  habitum  virtutis  in- 
tum  .cotum  , quandoquidem  ipfiun  Pg-  fiilum . Quoniam  hac  fola  ratione  poni- 
uitentiam  donum  Dei  dixit  AmAoIus,  mus  virtutes  Theologicas  Infufas,  quod 
ubi  ait  de  qui^fdam  : Ne  forte  det  a&us  earum  excedunt  naiurz  faculca- 
illis  Deus  Poeniteotiam . tcm.  Sed  adlus  Poenitentiz  eft  homi- 

Idem  definit  leo  Papa  Epiftola  dp.  ni  fupernaturalis  : ergo  ad  eum  ne- 
cet 


qaztt. 

priocip. 


Rationes 
pr«  pane 


/ 

^ neteffit.  PaniteviU  ut  Virtu^/.  509 


Ccfllrlus  efl  habitus  virtutis  infufus . 

Confirmatur:  P^nitmtia dirporat ani* 
mim  hominis  , ut  bene  fe  habeat  in 
ordine  ad  hnetn  fupematuralem  : ergo 
cft  habitus  fapernaiuralis  . Confequen- 
tia  patet  , qma  habitus  ell  difpofitio 
animi  in  ordme  ad  operationem  ; Ergo 
fi  operatio  ell  naturalis , habitus  erit 
fiipernaturalis . 

Confirmatur  i.  quia  Deus  fuaviter 
dilponit  omnia  : ergo  cum  adlum  p;r- 
fcmm  virtutis  naturalis  non  producat 
fine  habitu  naturali  , neque  a&um  e- 
liam  rupernaturalem  perfeax  virtutis 
producet  fine  habitu  fn^rnaturali . 

Et  przterea  , cum  agent  naturale 
non  fe  extendat  ultra  finem  naturz  , non 
poterit  producere  habitum  peenitentiz , 
quz  viUelicet  perficit  nominem  in 
ordme  ad  finem  excedentem  naturz 
facultatem  . Eft  ergo  poenitentia  habi- 
tus inhifus  a Deo  , per  quam  p$nas  e- 
ligimus  ad  Divinas  injurus  m nobis 
ipfis  vindicandas  . Atque  ha^fenus  de 
Iccunda  controverfia  di&um  fit . 

PARS  TERTIA. 

Di»4cifitiui  fxnittmtUut 
VirtHiit, 

TErtio  loco  id  quzrebatur : An 
peenitentiz  virtus  fit  ad  lalutein 
& juftificationem  neceflaria? 

Nam  pars  negativa  vera  elTe  vide- 
tur ex  Origene  Homil.  ».  in  Levit, 
nbi  feptem  media  enumerat  idonea  ad 
conlequendam  remifliencm  peccaico- 
rum. 

Primum  eft  baptifmus:  ad  Titum  j. 
Salvos  nos  fecit  per  lavacrum  rege- 
nerationis . Secundum  eft  Charitas  : 
Luc.  7.  Remittuntur  ei  pCccau  mul 
ta,  quoniam  dilexit  moltum . i.  Petr.4. 
Charnas  «perit  multitudinem  peccato- 
rum . Tertium  eft  Martyrium : Joan.  1 j. 
Majorem  chariutem  nemo  habet , quam 
nt  animam  fuam  ponat  quis  pro  ami- 
cis fuis  . Et  Matth.  10.  Omnis  , qui 
confitetur  me  coram  hominibus,  con- 
fitebor 8c  ego  eum  coram  Patre  meo  > 
& , Q^i  perdiderit  aninum  fuam  pro- 
pter me  , mventet  cara  . Quartum  eft 
Eleemofyna  , juxta  illud  Lucz  1 1.  Da- 
ce eleemofynam  , & ecce  omnia  mun- 
da funt  vobis  . Et  Tobiz  4.  Eleemo- 
fyna ab  omni  peccato  Sc  a morte  libe- 
rat . Quintum  eft  remittere  injuriam : 
Matth.  6,  Si  dianfcritis  homtaibus 


peccata  eorum  . & Pater  vefter  czle- 
itis  dimittet  vobis  delifta  veftra  . Sex- 
tum eft  convertere  peccatorem  ab  er- 
rore viz  fuz  : Jacobi  7.  Qui  conver- 
ti fecent  peccatorem  ab  errore  vi* 
fuz,  operit  multitudinem  peccatorum. 
Septimum  tandem  eft  poeratentia,  cura 
lavat  peccator  in  laaymis  ftratum 
fuum  : Ezech.  tS.  Si  impius  egerit  poe- 
nitentiam ab  omnibus  peccatis  fuis  , 
omnium  iniquiutum  ejus  non  recor- 
dabor . Eadem  fere  Auguftinus  lib.  1. 
contra  Crefeonium  Grammaticum , cap. 
11.  Eadem  quoque  D.  Chryfoftomus 
iit  Epiftolam  x.  ad  Corinth.  HomiL 
4.  Cum  ergo  poenitenuam  diftinguant 
Uhge.ies  Sc  D.  Auguftinus  a czte- 
ris  remediis  , quz  ad  remiiTioneia 
peccatorum  fingula  liint  idonea , fit  con- 
fequens  , ad  remiffionem  peccatorum 
poenitentiam  non  requiri  . Et  confir- 
matur ex  eodem  Divo  Chryfoftoma 
Hom.  7.  ad  Antiochenos  , ubi  docet  , 
& triltitiam  & mortem  de  peccato 
uu’amque  natam  efT: , utramque  pecca- 
tum deftruere  , ut  in  poenitentibus , Sc 
martyribus  . Et  Homil.  ix.  ad  eofdra  , 
cum  dixiifet  , compundione  atque  e- 
leeraofynis  regnum  coelorum  emi , fub- 
dit  : Non  habes  pecunias  f non  com- 
punftionem  ? Ecce  clamat  Propheta 
dicens  : Quis  eft  homo  qui  vult  vi- 
tam t ProbHie  linguam  tuam  a malo  , 
Ubia  tua  ne  loquantur  dolum  , Se  in 
falutem  tibi  fufficiet . 

Secundo  principaliter  pro  eadem 
parte  argumentor : Si  cui  non  occur- 
rant rormonz  peccata,  occurrat  autem 
Divina  bonius  poterit  ex  ejufmodi 
confideratione  in  adlum  dileSlionis 
exire  , quem  fi  habeat  , procul  dubio 
juftificabitur  . Per  (olam  igitur  dile- 
dfionem  , cum  peccau  in  mentem  non 
veniunt  , poteft  homo  juftificari : quo- 
circa non  eft  Poenitentia  ad  juftihca- 
tionemnecefliuria. 

Confirmat  autem  hoc  vel  maxime  , 
quod  peccata  commiffa  nonnunquam 
e memoria  penitus  excidunt , ita  ut 
revocari  non  podint  , idque  vel  per 
morbum,  veleuam  per  anguftiam  tem- 
poris , quemadmodum  fi  olcitantem 
Chriftianum  de  improvifo  tyraomis 
opprimx  , nec  fpacium  fit  ad  cogitan- 
da & deflenda  peccata  . Quve  non  o- 
portet  in  omni  eventu  poenitere  , icd 
in  hujufmodi  potent  homo  fine  poeni- 
. tentia  fervari . • 

Ultimo  concinat  alique  n e&  mul- 

«t 


Di^  i -i 


JIO  * Reitii.  4e  Psnit.  Pars  HL  ’ 

tis  criminibus  perplexum  atque  invo-  nos  fcripcura  moneret;  Fili , peccaih'  ) 
lutum  : Si  ergo  p^nitentia  eflet  ad  re-  aon  adjicias  iterum  : non  autem  fuffi- 
raiinoaem  peccatorum  neceflaria  , opus  ctt , fed  addidit  : Et  de  prillinis  depre* 
eflet , lineorum  peccatorum  penite-  care , ut  tibi  dimittantur  . D.  Thomas 
IT  , cum  par  St  ratio  de  fingulis  : quo  de  ver.  i.  quzll.'i8,  art.  9.  & 1.  s.qu. 
rieret  , ut  non  pollet  bujulmodi  in  mo-  nj.  %,  j. 

mentojuftificari.  Przterea  , qui  novam  vitam,  cella- 

Pro  vero  alEnnativa  thema  no-  tionemque  a peccato  folummodo  ad 
Urum  amitilUme  facit  : Nili  p^niten-  jullificationem  remilfionemque  prar&it- 
tum  habueritis . Neceflaria  elt  igitur  unt  , hi  Dominicam  precationem  de 
pjnitentia,  ne  pereamus.  medio  tollunt , qua  dicimus  : Dimitte 

, Huic  quxflioni  priufquam  ego  re-  nobis  debiu  noflra  , &c.  Imo  memo- 

^ fpondeam,  illud fup^no:  Cum  duplex  nam  peccatorum  antecedentium  conan- 
fr.crtxtt.  foeni  Iit,  altera  interior,  hoceft,  do-  tur  abolere  , qua  nihil  peccatori  lalu- 
rur . lor  animi  i altera  exterior  , hoceft,  af-  brius  eft.  Pfalm.  56.  Quoniam  iniqui- 
fliAio  corporis  , duplicem  ex  conie-  latem  meam  , &c.  Vide  Chryfoftomum 
quemi  poenitentiam  efle  : Alteram  in-  homil.9.  inepilLadHebrxos. 
tenorem,  de  qua  1.  ad  Tim.  s.  Ne  quan-  Przterea  , Lue.  5.  Non  egent  , qui 
do  det  illis  Deus  p^nitentiam  : 8e  A-  lani  funt  , medico  , fed  qui  male  ha- 
dor.  s.  Pfnitentiamagite  i & baptize-  bent . Non  enim  veni  vocare  juftos  , 
tur  unufquifque  veftrum  , Alteram  ve-  fed  peccatores  ad  poenitentiam  . Et 
ro  exteriorem , de  qua  1.  ^ Corint.  7-  cap.  i Gaudium  erit  in  coelo  fuper 
Qu«  lecundum  Deum  triftitia  eft , pf-  uno  peccatore  p^nitentiam  agente  , 
n Itent iam  in  falutem  ftabiiem  operatur  . quam  fuper  nonaginta  novem  juftis  , 
Et  Matdu  11.  Olimin  cilicio  & cinere  qui  non  indigent  p^itentia  . Quodfic 
pfnitentiamegillent . < in  Cone,  hoc  Trident.  feli.  0.  cap.  14. 

„ Nunc  flt  prima  cooclufio  : P^ien-  modo  definitum  eft  . Nam  fandorum 

1.  Cone,  inierior  eft  nec^rium  remedium  teftiraonia  hoc  loco  ^gerere  , fuerit 
ad  remiflionem  mortalium  peccatorum,  in  re  uon  dubia  tefttbus  uti  non  ne- 
Ador.  P;nitemmi  8f  convertimini , cellariis  . Si  ouis  tamen  ea  nofle  cu- 
ut  delewur  peccata  veftra.  Ezech.  18.  pit  , multa  collig.t  Gratianus  , de  p;- 
$1  impius  e^ric  p^nitenciam  ab  omni-  nitentia  , dift.  1.  & ftoflenSs  articulo 
bus  peccatis  fuis  , vita  vivet , & nou  quinto . 

nwriemr  . Nullum  enim  aliud  propo-  Neque  poft  tam  firma  lacrarum  li- 
nitur p^nitentibus  medium : «acie  fle  terarum  argumenu  , rationibus  hanc 
cap.  firmiter  , de  ftimm.  Trinit.  defi-  conclulionem  confirmare  neceflarium 
oitur  , quod  fi  quis  poft  baptilmum  eft  . Nam  rationes  ferme , quz  a Theo- 
prolapfus  fuerit  in  peccatum  , per  ve-  loeo  in  fidei  Otholicac  confirmatione 
ram  femper  poteft  p^nitentiam  repa-  referuntur , ex  conjedura  pendent , nul- 
rari.  Lun  vim  afferunt  in  docendo.  Nosve- 

Item  Apoc.  1.  Memor efto,  unde  ex-  ro  , cum  adverfus  hzreticos  difputa- 
cideris  , & age  p^niientiam , fle  prima  mus  , argumenu  quxrimus , quz  non 
opera  nc.  Sin  autem , veniam  tibi  ci-  perfuadeant  modo , fed  cogant  : & ta- 
to  , fle  movebo  candelabrum  tuum  de  naen  in  hac  parte  fi  quis  Theologus 
loco  liio , mfi  p;nitentiam  egeris . aflient  rationem  , non  alpemer  : fi  non 

Prxterea  , ad  Ephef.  4*  & ad  Colof.j.  habeat , non  admodum  Saeitem  . Nos 
Vos  non  iu  didiciftis  Chriftum  , fed  certe  congrucntilfimam  inunnavimus  , 
licut  eft  veritas  in  Jefu  , exuite  vos  quod  pf  nx  medicinx  funt  adverfus  pec- 
veterem  hominem  , & induite  novum . cau  appofitiflimx  : eoque  prxfertim , 
At  induitur  novus  per  amorem  boni  : quod  triftitia  atoue  dolor  humiliutem 

exuitur  ergo  vetus  per  odium  vitx  inducunt  , fuperbiam  excludunt  , qux 
pnoris.  morborum  humani  generis  prima  cau- 

Peeeerea,  EccleC  xi.  Fili  peccifti?  la  eft.  Contritam  manum  vel  bra- 
non  adjicias  iterum  , fed  de  prillinis  chhim  levare  non  poffitmus  i fic  mce- 
deprecare , ut  tibi  dimittantur  . Qux  ror  in  corde  viri  humiliabit  illum  . 
verba  traftans  Div.  Auguftinus  Hb.  i.  Prov.  ix.  Vide  Chryfoftom.  homil.  j. 
de  nupt.  8f  concupi.  cap.  i6.  inquit  : in  Matth.  Se  homU.  11.  ad  popul.  An- 
Si  a peccando,  deuftere  hoc  eflet  non  tioch. 

habere  peccatum  , iiificeret , ut  hoc  Prxterea  , nihil  eft  , quod  tu  ani- 
mum 


1 


s.  Cone. 


Ue» 

**  C$r»  y. 


De' neteptate  PmthentU  < ut  Virtutis . 


'511 


isun  hununum  continue  Sc  irznet  , 
qium  poena  . U<  igitur  hoimnes  pec- 
cau  vitarent  diligentius  , in  qux  Ce- 
itkI  dectdulent  , poena  ac  umore  co- 
hiberi debuerunt  . Atque  ut  Div.  Au- 
gultinus  ait  , & habetur  de  poenitent. 
dilhnCi.  I.  cap.  Nullus , iu  impartitur 
Deus  milericordix  largitatem  , ut  non 
relinquatur  {ullitix  dilcipluu : Aqui- 
dem  naturalis  ratio  pollutae , ut  legum 
prxvaricatores  jufla  viadicla  punian- 
tur. 

Secunda  conclufio  : Exterior  poeni- 
tentia ell  quoque  ad  ialutem  necella- 
ria  . Hanc  mox  equidem  demonlha- 
bo  , fi  prius  unum  illud  admoneam  , 
a£tui  exteriores  ad  Ialutem  neceilarios 
efle  in  hunc  renfum , ut  fi  £acultas  ad- 
iit , habeamur  in  re , fi  non  adfic , ha- 
beantur in  voto  . Verbi  caula,  baptif- 
mus  dicitur  dk  ad  falutem  necefia- 
rius , quoniam  fi  haberi  polfit , line  il- 
lo nemo  falvatur  , fi  haberi  non  pol- 
fit , fine  voto  illius  lalus  conllare  non 
valet.  In  hunc  igitur  fenfum  nos  alle- 
riraus  , poenitentiam  exteriorem  elle 
ad  Ialutem  neceflariara  , quoniam  ne- 
mo unquam  , qui  eam  agere  potuit  , 
fine  ea  falutem  confecutus  elt  i nec 
qui  agere  non  potuit  , fine  illius  voto 
be  delideno. 

Primum  ergo  argumentum  pro  hac 
conclufione  ell  tellimonium  Condi. 
Trident.  lelt  6.  cap.  14.  Docendumell, 
inquiunt  Patres , Chnlbani  hominis  pj- 
lutentum  ( quam  fecundam  pofl  nau- 
hragium  tabulam  landi  Patres  apte  nun- 
cupaverunt ) multo  aliam  efle  a baptif- 
nuilii  eaque  contineri  non  modo  cef- 
facionem  a peccatis,  & eorum  detella- 
tionem,  aut  cor  contritum  Se  humilia- 
tum , verum  etiam  eorumdem  facra- 
mcntalem  conteflionem  , faltem  in  vo- 
to: itemque  fatisba^ionem  per  jeju- 
nia, eleeraofynas  , orationes  , Se  alia 
pia  fpiritoalis  viu  exercitu  . De  qua 
poenitentia  feriptum  ell:  Memor  ello, 
unde  excideris,  age  poenitentum  , Se 
prima  opera,  lac . H t iterum  a.  Cor.  7. 
C(ux  lecundum  Deum  triAitia  ell , p^- 
nitcntiam  in  falutem  flabilem  operatur. 
Et  rurfus  Imc.  5.  cap.  Poenitentiam  a- 
gite , & facite  fru^us  dignos  poeniten- 
tix.  Ha&eniu  Concilium. 

Atque  hxc  Iere  facrarum  literarum 
tellimonia  magna  ex  parte  conclufio- 
ni$>  hujus  veritatem  ollendunt . Nam 
6c  illud  Apoftoli  s.  ad  Corint.  7.  Tri- 
flitia,  qux  fecoodum  Dcum^ll,  pqni- 


tentiam  , &c.  de  exteriore  intelligen. 
dum  efle  fuperius  admonuimus  . Tnlli. 
tia  emm  interior  , qux  fecundum  De- 
um ell , poeiuteiuiam  ( videlicet  exte- 
riorem ) in  Ialutem  flabilem  operatur. 

Vera  enim  p^nitentia  interior  uitelli- 
gi  non  potelt , quam  non  exterior  con- 
lequitur  . Baruch  s.  Anima  , qux  tri- 
llis  ell , Se  incedit  curva.  Se  infirma  , 

Sec.  David  Plalm.  j.  Laboravi  m ge- 
mitu meo  , lavabo  per  lingulas  noctes 
ledlum  mnira  , lacrymis  mus  liratum 
meum  rigabo  . Et  Luc.  7,  Mulier  illa 
peccatnx  lacrymis  rigavit  pedes  Domi- 
ni. Ulud  quoque  Matth.  3.  Facite  fru-  E.p.m.  Ik. 
dium  dignum  pqniteuux : jam  enim  fe-  Mutk.  >. 
cuns  ad  radicem  arboris  pofiu  ell  : 
omnis  ergo  arbor  , qux  non  lacit  fru- 
dtum  bonum  , excidetur  , de  m ignem 
mittetur  : de  exteriori  latisfadlione  ac- 
cipiendum elle  , communis  fenlus  ca- 
tboheorum  niamieltat,  qui  hunc  locum 
maxime  reteruni  adverfi  Lutberum  ad 
aflerendam  Diisfaclionem  exteriorem 
pqnitemix.  Tum  Se  D.  Chryloflomus 
docet  tuper  cap.  j.  Matth.  homil.  lo. 
his  verbis  : Maxime  indigemus  com- 
pundtone  p^mtencix,  multarumque  la- 
crymarum  . Poenitentiam  vero  dico  , 
non  Iblum  ut  a malis  prioribus  defi- 
flamus  , verum  etiam  ut  bonorum  ope- 
rum tirudlibus  impleamur  s Facite  ( m- 
quit  Chriltus  ) trucius  dignos  pfniten- 
tix  . Quo  autem  modo  tru^ificare  po- 
terimus ? fi  utique  peccatis  adverla  fa  - 
ciamus  . Aliena  rapuilti  ? mcipc  dona- 
re jam  propria : longo  es  tempore  for- 
nicatos > a legitimo  quoque  ufu  fuf- 
pendere  conjugii  : injuriam  leciili?  re- 
ler  benedictionis  verba  convictis  : ne- 
que enim  vulnerato  lulficit  ad  ialutem  , 
tantummodo  ipicula  de  corpore  evel- 
lere , fed  etiam  remedia  adhibere  vul- 
neribus. 'Deliciis  ante  Se  temulentia  dif- 
fluebas f jejumo  Se  aqux  potu  utrum- 
que  compenla . tUifleaus  Divus  Chry- 
loftomus . 

Denique  fic  illum  locum  efle  inter- 
pretandum , Euangelicus  Itylus  iple  de- 
clarat , ubi  frudlus  arboris  opera  ex- 
teriora , qux  a bona  voluntate  tan- 
quam  radice  procedunt  , alieruntur  . 

Matth.  7.  A irutlibus  eorum  cognoice.  ..  > 
IIS  eos. 

Prxterea  Se  Apoftolus  ad  Romaq.  S. 
hanc  conclufionem  docet , inquiens  : 

Humanum  dico  propter  ufirmitatam 
carnis  vellrx  : ficut  exbibuUlis  mem- 
bra veflra  flnrirc  ii.i  juitati , ita  nuna 

exhi- 


1 


512  Rekit.  it  Smam.  Pan  ItL  ‘ 

exhibere  mendtra  veftra  lerrire  julti- 
tix. 


Nec  id  folum  precedic  ia  lege  Eu- 
angelica , fed  in  lege  omni , live  na- 
turae, five  Icriptur*  : hoc  enim  pecu- 
liare habuit  lex  noxa  , ut  Divus  Tho- 
mas  au&oreft,  quod  determinat  in  par- 
ticulari ea  , qux  in  lege  naturae  erant 
^ ( uiqutc  ) na- 

4.j,<klU  rurali  ell  , ut  aliquis  p^niteac  de  ma- 
lis , quae  fecit , quantum  ad  hoc , quod 
dolat  fe  feciffe  , Sc  doloris  remedium 
quaerat  per  aliquem  modum,  & aliqua 
etiam  ligna  doloris  ollendac,  licut  Ni- 
nivitae fecerunt  i led  ea  ptmtentu  de- 
terminationem accepit  ex  inllitutione 
divinz  legis . Sicut  ergo  in  nova  lege 
iicccllhria  ell  ad  lalutem  ucraque  P9m- 
tcntia,  fic  interior  Hc  extenor  , ita  et- 
iam in  lege  naturz  atque  Icnpturz  ne- 
celiaru  erat . 

Przterea  Joel.  s.  Convmimini  ad  me 
•n  toto  corde  vellro  , in  KHimo  , Oc 
detn  , & plandtu.  Quo  tellimoiuo  ad 
hoc  corroborandum  utitur  D.  Amoro- 
iius  ad  virginem  lapiam  , c.  8.  Pjnitu- 
do  ( inquit  ) necellaru  ell,  heut  vul- 
neratis lunt  necellaria  medicamina  . Sed 
quanta  puus.  Se  qualis  necediuia  p;- 
Bitentia  > Secundum  coiucicntiz  mo- 
lem exhibent  ell  pfnitentiz  magnitu- 
do i non  enim  verU.s  agenda  ell  , led 
Se  actu.  Hxc  autem  lic  agitur.  Ii  tibi 
ante  oculos  ponas  , non  aliud  reme- 
dium poli  baptilmum  conllitutum  eiie, 
quam  penitenuz  loUtium  . Ergo  in  pri- 
mis proprii  taCli  tu  ipla  judex  elto  cru- 
delior, Se  quah  mortuam  te  exillimans  , 
quomodo  polTis  reviviicerc  , cogiu  : 
deinde  mens  , ac  membra  /tnguU  di- 
gna calligation;  punienda  ; denique  to- 
tum corpus  crucietur . Dicit  enim  Deus : 
Converumini  ex  toto  corde  vellro  , in 
jejunio.  Se  fletu.  Se  planClu  , Sec.  Et 
uilra : Qui  luturas  p^nas  in  hoc  par- 
vo vitz  Ipatio  compMiavcrit , feiplum 
ab  zterno  judicio  lib:  at  : grandi  pla- 
gz  alia  Se  prolixa  opus  ell  medicina  , 
grande  fcelus  grandem  habet  necclla- 
riam  laustdCtionem . 

elegantilTime  docet  Div. 
t.  r.  ar)^l*t^yiolE  m cpiiL  ad  Hcb;  hom.9.  ubi 
neC  vereiur  dicere,  medicamentum  tor- 
tius, quod  maxime  operetur  in  pfiiiten- 
ua  , exteriorem  latis  tactionem  elfe  : 
quemadmodum  in  medicomenus  com- 
potitis una  herba  ell  domuiantilTima  . 

Et  hom.  j.  de  p^niicut.  dicit  i eam  ef- 
fe  mortuam  fine  cleemoryna . 


Idem  quaque  docet  Divus  Cypris* 
nus  ferm.  j,  de  lapCs , circa  finem : O- 
rare  oportet  impeniius  St  rogare  ^diem 
luClu  tranfigere,  vigiliis  no^s  duce- 
re , Stc. 

Przterea  ( ut  in  ReleCtione  anni  tu- 
perioris  monllratum  ell  ) cum  ambarum 
partium  , St  fpiritus  St  carnis  jiecca- 
tura  commune  fit  , necellariura  erat  , 
ut  eflet  remedium  quoque  commune  , 
totuique  homo  interior  St  extenor  p;- 
nas  lueret  peccatorum . 

Przterea  , cum  ex  mifericordia  Dei 
P9na  zterna  o^nitenti  m temporalem 
commutetur  ( zterna  autem  fiitura  e- 
rat  non  1'olum  animz  , fed  etiam  cor- 
poris ) conlequens  fit , ut  peccator  poe- 
iiz  temporali  non  folum  animz  , ve- 
rum etiam  corporis  relinquatur  ob- 
noxius. Stc  enim  Deus  impartitur  itufe- 
ricordiz  largiutem  , ut  non  relinqua- 
tur julliciz  difciplina  . De  poenitent. 
dillinCt.  I.  cap.  Nullus , ex  D.  Augull. 

Ad  primum  argumemum  jim  ante  ex  A<lrtr.d»i 
Div.  Thoma  rcfponfum  ell,  omnia  iUa  bii»ndij»r* 
romrdia  poli  peccatum  mortale  nulla  P*'''-  “'P»* 
elfe  , fi  poenitentia  defit  , quniudmo- 
dum  8c  Div.  Augullinus  lib.  a.  contra 
Crefeonium dixit,  Sine  chariut; , quz- 
cunque  alia  remedia  ( quz  mulca  enu- 
merarac  ) non  prodefie  ; verbi  gratia , 
fidei  remiflio  ^ccatorum  tribuitur  : 

Item  Sc  eleemolynz  . At  Apollolus  in- 
quit : Si  chancatem  non  habuero , Scc. 

&d  quoniam  hzc  generalis  refponfio 
non  videtur  idonea  , fpeciacim  refpon- 
detur  ad  lingula.  Et  quidem  primo  do 
bapcifmo . 

Nam  utrum bapeifrous  fine  poeniten- r/f»  .jufe 
tia  peccau  remitut,  Scholallici  audo- 
res  m duas  fadiones  excremas  atque  pfniicnt. 
adverfilTimas  dillrahuncur  . Nam  qui-  remittat 
dam  contendunt  omnes  nervos,  ut  lua- peccat, 
deant  , baptifmum  , nifi  contrito  admi-  Ifeior  •pa- 
nillrecur , prodcile  nihil . Cui  opinioni  "i®- 
adhzrent  OabneL  dill.  14.  qu.a.ScA- 
druuiusqu.  i.depinicent.  Sf  quodlib.5. 
art.  5.  t^bos  & Div.  fhonus  lavere 
videtur  5.  p.  q.  8d.  art.  a.  Sc  q.  Sc  qur. 
artic.  6.  xd  3.  ubi  allerii , quod  ad  el- 
fedum  bapiilmi  percipiendum  , licet 
non  requiratur p^niuntia  extenor,  re- 
quirifur  lamen  interioris  pcenitenitz 
virtus  j virtus  autem  p^niienciz  contri- 
tio ell , cum  line  adu  cbariutis  noa 
repertacur:  ergodcc. 

Xcem  luper  cpillolam  ad  komin.  le- 
dion.  4.  dicit  , quod  contritio  cordis 
requiritur  anu  ba^fioum : alioquu  fi- 

CU 


De  mcejfitate  PanitentU  nt  Vtrtuth  . 513 


(kt  ad  baptiftnum  acceditur . 

Acaue  habent,  qui  lic opinantur,  ea 
pro  K argumenta  maxime  , qux  noj 
retro  fecimus  , ut  oltenderemus  jufti- 
ficationem  peccatoris  fine  afhi  chari- 
utis  efle  non  pofTe  : quse  hic  repete- 
re, ne  longum  fit,  fupervacaneum  exi- 
flimavi . 

Habent  & illud  ex  Divo  Auguflino 
( fi  Divo  Auguflino  tamen  hoc  opufcu- 
lum  tribuendum  ell  ) Is  ergo  ( feu 
quifquis  alius  ejus  libri  berit  audior  ) 
id  fratres  in,  Kremo  ferm.  11.  O com- 
pundbo  , inqtrt  , fine  qua  infrudluola 
eff  omnis  confeflto  , omnis  fatisfadfio 
inanis  , fine  qua  adultis  non  valet  ba- 
ptilmus.  SedexprefTe  tamen  lib.  7.  cont. 
Donatifl.  cap.  penultim.  & habetur  de 
confec.  diftindl.  4.  cap.  Solet  , Baptif-  > 
mum  aflerit  non  prodeffe  iis,  qui  non 
habent  charitatem  ; probatque  ex  MIo 
Apofioli,  I.  Corinth.  ij.  fi  tradidero 
corpus  meum  , iu  ut  ardeam  , &c. 
Prxterea  Adi.  ».  Poenitemini  , & con- 
vertimini , ut  deleantur  peccata  veflra  . 
Ergo  converfio  requiritur  , qu»  non 
efl  fine  charitate  , iit  ante  ollenfum 
ctl.  Loquebatur  autem  , antequam  ba- 
Pofler.  P««rentur. 

opinio.  multa  alia  dicuntur  ab  iis 

Theologis  , qui  priorem  opinionem  de 
baptifmo  tuentur  . Sed  exoriuntur  ex 
alia  parte  adverfarii , qui  aflruere  vi- 
dentur, non  requiri  contritionem  , aut 
attritionem,  fed  latis  efle  poenitentiam 
virtualem  , hoc  efl  velle  lufcipere  ba- 
ptifmum  infli  tutum  ad  remittam  pec- 
cau  , & id  fine  complacentid'  in  pec- 
catum. Quem  in  modum  loquitur  Di- 
vus Ambrmus  lib.  j.  de  facramentis  , 
cap.  ult.  Quod  etiamfi  non  confiteatur 
peccatum  , qui  venit  ad  baptifmum  , 
tamen  hoc  iplo  implet  confefltonem  0- 
mnium  peccatorum,  quo  baptizari  pe- 
tit , ut  jullificetur:  &ita  facramentum 
baptifmi  , juxta  communem  expofitio- 
nem  , vocatur  poenitentia . ad  Hebr.  6. 
Impoflibile  efl  renovari  ad  poeniten- 
tiam. Et  ^c.  ult.  Oportebat  prxdica- 
n in  nomine  ejus  poenitentiam  , & re- 
miflioneni  peccatorum  in  omnes  gen- 
tes . Ubi  qu*^  Matthaeus  de  baptilmo 
dixit , Lucas  refert  de  poenitentia  . I- 
dem  videtur  nonnullis  Scotus  fentire  , 
dift.  14.  q.  4.  & Cajet.  3.  p.  q.  86.  art. 
& probatur  ex  Div.  Ambrofio  in  illud 
epiltolz  ad  Rora.  1 1.  ( Sine  poenitentia 
lunt  dona  Dei  ) Gratia  Dei  in  baptif- 
«late  non  qu»rit  gemitum  aut  plan- 


ftum  , fed  folam  ex  corde  profeifio- 
nem  . Et  quiaqux  graviter  peccantur , 
nonnifi  fletu  & eemitu  aJ  veniam  per- 
tinent, ideo  ne  illos  jam  non  pofle  «c-- 
cipere  veniam  putarent  , quia  dolere 
illos  non  videbant  , oflendit  id  inter 
primordia  fidei  non  requiri . 

At  vero  Divus  Thomas , & commu-  Opini* 
nis  Theologorum  lententia  inter  has  medit. 
extremas  media  efl  , in  cujus  expoli-  1.  Cooc. 
tionem  fit  prima  conclufio  , de  qua  e- 
go  non  dubito;  Ante  baptilmum  requi- 
ritur in  eo  , qui  peccavit  mortaliter  , 
aliqua  poenitentia  interior,  fcilicet  dif- 
plicentia  formalis  , deteftatioque  pec- 
cati. D.  Thomas  j.p.q.  Sd.art.  i.  ad  i. 

Glof.  ord.  in  illud  Matth.  j.  Poeniten- 
tiam agite,  &c.  D.  Auguftinus  de  ver. 

8c  falf.'pcenitent.  cap.  S.  Sc  de  fid.  ad 
Petr.  c.  jo.  exprefle , & lib.  d;  fid.  Sc 
oper.  cap.  6.  fle  34.  lib.  ;o.  Homiliar. 
hom.  17.  Cujus  verba  habentur  de  con- 
fecrat.  difl.  4.  cap.  omnis.  Nemo  poc- 
efl  novam  vitam  inchoare,  nifi  eum  ve- 
teris peemtuerit . Probae  autem  Divus 
'Auguftinus  id  duobus  teflimoniis  facta- 
rum literarum  . Primum  efl  ad  Colo£ 
j.  Exuite  vos  veterem  hominem , fle  in- 
duite novum,  qui  fecundum  Deum  crea- 
tus ell.  In  baptifmo  enim  proprie  no- 
vus honw  induitur  : ergo  prius  debet 
exui  vetus  homo  i quam  novus  induaa 
tur  . Sed  novum  induit  homo  per  hoc 
qnod  eligit  novam  vitam ; ergo  fle  ve- 
terem exuit  per  hoc  , quod  deteflatur 
antiquam . 

Secundum  tefhmonium  habetur  Adi. 
a.  Ptxmitentiam  agite , fle  baptizetur  u> 
nufquifque  vellrum.  Et  Dominus  etiam 
non  baptizatis  loquebatur  , inquiens  : 

Nili  pmitentiam  egeritis , omnes  fimul 

peribitis . > . 

Divus  Chryfoftomus  homilia  10.  in 
Matth.  hoc  colligit  exeo,  quodBaptif- 
mus  Toannts  fuit  prxparatoritis  Baptif- 
mi Cnrilli , fle  vocatur  Bapcifmus  poe- 
nitentiz  , Luc.  3.  Matth.  j.  ergo  in  re- 
mifllonem  peccatorum  erat  Baptifmus 
Joannis  , non  quod  peccau  remitteret , 
fed  quod  per  poenitentiam , quam  pre- 
dicaut , dilponebac  ad  Baptifmum  Chri- 
fti.  * 

Hoc  etiam  definitum  efl  nunc  in 
Concil.  Tridentin.  fefl'.  6.  cap.  6.  quod 
videlicet  ante  Baptifmum  oportet  elfe 
poenitentiam  , id  efl  , odium  fle  dete- 
^ationem  peccatorum  , ex  eo  , quod 
Adlor.  1.  dicitur  :•  Peenitentiam  agite. 

Se  baptizetur  unufquifque  veftrum  ii\ 

K k no- 


514  Rele^.  de  Pernitent,  Parx  IU. 


nomine  Jefii  ChriAi , in  remiflionem 
fcccacorum . 

Nec  hanc  Concluiionem  aut  Scotui, 
aut  Caietanus  negarent  ( cjuantum  ego 
ientio  ) nufquam  enim  alleruat  , omni 
ciifplicentia  , etiam  imperfe£le  remota  , 
Baptilmum  rede  a peccatore  fufcipi  . 

Nec  Divus  Ambroiius  etiam  unquam 
fomniavit  ( ut  patet  legenti  caput  illud 
ultimum  de  Sacramentis  ) peccata  in 
Baptilmo  remitti  fine  quocunqnc  dolo» 
re  interiori . 

Secunda  jpropofitio  : Non  requiritur 
t.  Cone,  a^us  perfeaus  poenitentiae  virtutis  , ut 
peccator  fit  difpofitus  ad  fiifcipiendum 
efle^um  Baptilmi  , fed  latis  erit  im- 
perfedus  dolor  , c^em  Theologi  attri- 
tioDcm  appellant . D.  Thomas  4.dift.i$. 
q.  1.  ar.  q.  I. ad  j.  fuper  cap.  1 1.  Joan- 
ms , led.  9. 

Haec  vero  propofitio  non  aliter  a me 
probatur,  quam  in  Reledione  anni  fu- 
perioris  pronatum  eft  , omnia  quidem 
novz  legis  lacramenta  gratiam , vitam- 
que conterre  , led  potiflimum  Bapti^ 
ma  , quod  nifi  vium  peccatoribus  con- 
ierai , non  video , cur  lacramentum  re- 
generationis appelletur . Ac  fi  contri- 
tio lemper  przcederet  tanquam  dilpo- 
fitio  , nunquam  Baptifmus  twpam  mor- 
talem remitteret  , i'ed  folum  poenam  . 
Quare  gratiam  in  eo  conferri  adultis 
non  oporteret  , quz  videlicet  ad  reroif- 
fionem  penz  non  requiritur . 

Ouodium  tamen  hoc  loco  quzftioval- 

ditorimn  ^ difficilis  , & ad  hanc  propofitionem 
fit  inter  explicandam  necefiaria  , qua  quzriiur 
attritio-  diicrimen  inter  attritionem  , & con- 
oem , dc  Ultionem  , unde  liqueat  , quidnam 
contritio-  attritio  fit , quzque  fit  illa , per  quam 
aem-  virtute  Sacramenti  fiat  homo  ex  attri- 
to conuitus  - Nam  D.  Thomas  ^.difl. 
17.  qu.  s-  ar.  I-  qu.  1.  ad  3.  folum  afierit 
attritionem  effe  difplicentiam  imperte- 
dam  , contritionem  vero  elle  Oifpli- 
centiaro  perfeftam  . At  hinc  revera 
non  habetur  , quid  attritio  fit  , quarve 
fit  illa  imperfeaio  , qua  a contritione 
dtllinguitur  . Variis  ergo  aliorum  hac 
do  re  opinionibus  prztermiflis  , fuppo- 
nendum  in  pnmis  ell  , difplicentiam 
ideo  perfedam  dici , qu»  nihil  illi  de- 
eft  eorum  , quz  ad  finem  difplicentii 
confequendum  lunt  necefiaria  . Eft  au- 
i tem  Snis  difplicentiz  , feu  doloris  de 
peccato  raultipkx  , ut  a principio  hu- 
jus Difputationis  conftituimiis . 

Perfefti  Primus  , vindicare  injuriam  fadam 
difplkeiiT  Deo  '•  Alter  ejufdem  Dei  amorem 


conciliare  > Tertius , peccatum  , ut  ma-  tu  perci: 
lura,  & inimicum  imimz  , ^ftruere  <1>»  • 
atque  abolere  - Erit  igitur  ea  perfeda 
poenitentu  , & difplicentia  de  pecca- 
to , quz  habebit  hos  tres  fines , 8e  ef- 
fedus.  Qui  quidem  omnes  mutuo  hz- 
rent  , nec  quilquam  illorum  fine  reU- 
qufs  invenitur  j Qui  enim  dolor  inju- 
riam Dei  emendat  , idem  Sc  conciliat 
nobis  Drum  , 8c  peccatum  commil^m 
delet . 

Quibus  ja£tis  fundamentis,  Mtet  ma-  In^fe- 
nifelle  , difplicentiam  imperneum  eam  difpli- 
effe  , quz  nec  fufficiens  eft  ad  emen-  ‘tu 
, dandam  Dei  injuriam  , nec  ad  gratiam  **“'**' 
ipfius  farciendam  , nec  ad  peccatum 
deftruendum  . Unde  colligitur , hanc 
imperfedam  difplicentiam  multiplici- 
ter homini  contingere  : multis  enim 
modis  contingit  a perfedlo  declinari  . 

. Primum  itaque  genus  imperte^z  dif- 
plicendz  eft  , cum  quis  dolet  de  pec- 
cato propter  humana  , naturaliaque 
motiva  , ut  quia  turpe  eft  , 8e  contra 
rationem  , vel  quia  induxit  m&miam  , 
vel  etiam  quia  contrarium  Deo  eft  , 
quatenus  finis  eft , & principium  natu- 
rz  . Hoc  autem  diipliceutiz  genus  , 
quod  videlicet  fola  ratione  nacurah  ni- 
Qtur  , au  Theologi  appellaverint  at- 
tritionem, me  protedo  latet . Sed  quum 
fit  quidam  im^rfedlus  dolor  , qui  in- 
ierim fiangere  , & atterere  aiWmum 
poteft  , licet  non  perfere  , nos  attri- 
tionem eam  nuncupemus . Vide  D.  Au- 
gulhnum  , de  vera , Sc  falfa  poeniten- 
tia, cap.s.&9- 

Secundura  gemis  imperfedlz  difpli- 
centiz  eft  , quz  oriuir  a timore  poe- 
narum . P^nas  vero  mtelligo  fpiritua- 
les , vel  zternas , quz  lumine  fidei  co* 
gaofcuniur  : & hanc  Dodlores  &ho- 
Ldlici  omnes  attritionem  vocant , atque 
de  ea  D-  Auguftinus  de  vera  & f^fa 
poenitentia,  cap.  18. loquitur,  tragus 
illa  verba  Ezecn.  Quacunque  hora  pec- 
cator ingemuerit,  & converfus  fiuerit  , 
viu  vivet.  Convirfiimait,  non  tantum 
verfum  , vita  mvere  . V;rtttur  a pec- 
cato , qui  lam  vult  dimittere  peccatum : 
Convertitur , qui  jam  totus  omnino 
vertitur : qui  jam  non  folum  pcenas  ti- 
met , fed  ad  bonum  Domini  conten- 
dere feftiiiat . Dixerat  autem  , peeni- 
teiiiiam  , quz  impetrat  vitam  , non  a 
folo  timore  , fed  a chariuie  proficifet  « 

Hanc  etiam  attritionem  tanquam  in- 
fufficientem  repcic  D.Ambrofius  lib.  1. 
depocnitent.cap.p. 

Ter- 


„.3,..ied  by 


tk  necefitate  Panitentu  ut  Virtutis.  515 


Quidru- 
plrx  di(^ 
crimen  in> 
*er  coti- 
iric.  & «t- 
vit. 


Ttrtiiim  imperfirfbt  dirplicemi»  ge- 
nus invenitur,  cum  quis  dolet  quidem 
de  peccato  , qua  ratione  of&nla  Dei 
eft  , fed  ex  veUeitate  , non  ex  voiitio- 
ne  abfoluta  , 8e  efficaci : habet  emm 
defidenum  imperfectum  placendi  Deo, 
dimittendi  peccatum  Scc.  iicut  & dtle- 
Ctio  Dei  imperfedla  poteft  appellari  vo- 
litio,  qua  Deo  vellem  bonum,  8c  glo- 
riam , iplique  placere  in  omnibus  i de- 
fiderio  tamen  unp^Cto  : fic  & nolle 
Dei  otfenfem , elt  imperfeCta  dilplicen- 
tu  : nam  perfe&a  , efficax , Sc  abfolu* 
u ell,  quz  ex  dileCtione  Dei  efficaci, 
& ablbluta  nafeitur  . Hunc  vero  im- 
perfeCium  dolorem  Cafetanus  qu.  1.  de 
contritione  (ac  )ure  ille  quidem)  attri- 
tionem vocat. 

Si  hzc  nobis  Fuerint  diligenter  infpe- 
Cta,  facile  conjiciemus  dilcrimen  inter 
attritionem,  8c  contritionem. 

Primum  ab  effeClu  , quia  contritio 
peccati  remiffionem  facit , aaritio  non 
»cit . 

Alterum  a principio  , quod  contri- 
tio ab  amore  infufee  charitatia  proce- 
dit , attritio  vero  non  , led  vel  a tuno- 
re  poenarum  , vel  ab  amore  proprio , & 
naturali , vel  a dileClione  imperfedla  con- 
ditionata,  Sc  inefficaci  , qui  non  fuot 
a&us  charitatis  , cum  poffint  elTe  in 
peccatore . 

Inde  rurfum  diferimen  tertium  fequi- 
tur , quod  contritio  elicitur  ab  habitu 
pqenitentiz  infuFo,  attritio  vero  ab  ha- 
bitu eodem  non  elicitur. 

Pollremum  dilcrimen  ell  , quod  ad 
contritionem  requiritur  auxilium  Dei 
fpeciale',  cum  Iit  adlus  lupernaturalis . 
Attritio  vero  folis  naturz  virjbus  hate- 
ri  poteft,  ni/i  attritio  Fecundi  generis, 
quz  tam  ex  parte  intellcdlus , quam  ex 
parte  volunutis,  auxilio  fpeciaU  opus 
fiabet  : timor  liquidem  fervilis  (ut  mo- 
do pro  comperto  lupponimus)  donum 
Dei  eft.  Et  quemadmodum  ad  creden- 
das P^nas  fupernaturales  neceftarium  eft 
auxilium  Dei  , quo  moveatur  intelle- 
dlusi  fic  ad  timendum  ejuimodi  penas 
neceflarium  eft  , ut  excitetur  aftedtus, 
& confequenter  ad  dolendum  de  pec- 
cato propter  hunc  finem  fupernatura- 
lem.  Credimus  enim,  iiullam  poeniten- 
tiam efficaciter  attingere  effiaum  fu- 
pernaturalem  cum  folo  auxilio  Det  ge- 
nerali . Ad  alias  vero  attrit<ones  ex 
parte  voluntatis  nullum  auxilium  fpe- 
cule  requiritur  . Nam  illa  primi  ge- 
neris, cum  naturale  objedlum  habeat, 


Iblis  naturz  viribus  nit'tur.  Illa  autem 
poftremi  generis  , fuppofita  fide  bean- 
tudinis  fupernaturalis , haberi  poteft  fi- 
ne auxilio  Dei  fpeciali , ficut  & defi- 
deriiim  inefficax  , & imperfedum  Bea- 
titudinis . 

Sed  enim  hzc  nobis  di£la  fuerint  de 
contritione,  Sc  attritione  fecundum  vo- 
cabulorum Se  iiFum , Sc  fignificationem . 
Nam  quod  D.  Thomas  de  veritate , qu. 
s8.  art.  8.  dixit , omnem  dolorem  de 
peccato  in  habente  gratiam  effe  contri- 
tionem , improprium  eft  . Nec  abuFus 
vocabuli  trahendus  eft  in  hanc  noftram 
Difputationem  , ubi  de  contritione,  Sc 
attritione  proprie  loquimur. 

Quo  fi^ificatii  manifeftum  eft,  ntll- 
lam  attritionem  -contritionem  aliquando 
fieri  pofife,  contra  Scotum  in  4.  dift.  14. 
q.  1.  Sc  Cajetanum,  qu.  de  contritione, 
afierentes  , contritionem  acqnifitam  in- 
formem , quz  ab  aliis  Theologis  appel- 
latur attritio  , contritionem  fieri  polle 
formatam  . Exiftimat  vero  Cajetanus  , 
hanc  efle  opinionem  D.  Thomz  3.  p.  q. 
89.  art.  I.  ad  s.  ubi  aflerit , quod  pri- 
mus poemtentis  a£lus  habet  fe  ut  ulti- 
ma difpofitio  ad  gratiam  coniequendam , 
fcilicet  contritio:  alii  vero  fequentes  a- 
^s  poenitentiz  procedunt  jam  ex  gra- 
tia, & virtutibus. 

At  rAiera  hzc  opinio  primum  D.  Tho- 
mz repugnat  in  4.  d.  17.  q.  i-  q.  j.  ubi 
& manifefte  aflerit , contritionem  elfe  af- 
fe&um  elicitum  habitu  poenitentiz 
iniufz.  Eft  autem  certum,  quod  a£lus 
elicitus  ab  habitu  infufo  niftingnitur 
omnino  a quocumque  alto , qui  ex  pu- 
ris naturalibus  haberi  poteft,  ut  attus 
elicitus  a Charitate  infula  a quocumque 
alio  amore,  qui  citra  charitatem  elici- 
tur. Et  ratio  eft  in  promptu  , quia  a- 
dhis  , qui  habetur  ex  puris  naturali- 
bus, non  attingit  nifi  objedlum  natu- 
rale : talis  eft  enim  , quale  objedlum , 
ut  ante  docuimus  . Cum  ergo  omnis 
attritio  acquifita  naturalis  fit , natura- 
le quoque  objedlum  habet,  ficut  Se  di- 
ledlio  acquifita  . Quare  impqffibile  ell 
talem  attritionem  fieri,  contritionem : fi- 
cut nec  diledio  quidem  acquifita  dile- 
dlio  Charitatis  innifz  fieri  poteft,  cu- 
jus videlicet  objedlum  fupernaturale  fit 
oportet . 

Quod  fi  aftus  noftri  acquifiti  fuper-' 
naturalia  objefta  efficaciter  attingerent, 
certe  habitus  virtutum  iniufarqm  ( qutm 
retro  docebamus  ) eflent  fupervacanei . 

Ptztcrea,  adlus  contritionis  (ut  ma- 
Kk  X ni- 


si proprie 
Sc  iornia. 
/iter  lo- 
quamur de 
contrit.  Se 
attrit.  nul- 
la attritio 
fit  contr». 
tio. 


Rtleil.  de  Sacroment.  Pan  HI. 


nifiAis  argumentis  fuperius  oilendeba. 
mus)  auxilio  eget  fpeciali  . Adhis  au- 
tem attritionis , de  qno  Scotus , & Ca- 
jetanus  loquuntur  , funt  ex  puris  natu- 
ralibus , ut  etiam  ipli  fatentur : ergo  im- 
eoffibile  eft  efle  idem  , quia  prmci^ 
(iint  prorfus  diverfa  : nec  fieri  poteu , 
ut  a^s , qui  folo  auxilio  Dei  generali 
a potentia  producitur  , idem  numero  a 
potentia  cum  auxilio  fpeciali  produca- 
tur. Et  ouod  de  hoc  ^nere  attritionis 
di£him  e(t,  patet  etiam,  ac  multo  qui- 
dem magis  m reliquis.  Hoc  vero  idem 
aobifcum  tenet  Paludanus,  dift.  17.  q.  1. 
& Gabr.  dtft.  16.  q.  i. 

Utrum  td  Sed  quairi  tamen  a plerifque  folet  , 
contric.  re-  an  ad  penitentiz  adluin , quem  contri- 
«liiirirnr  _ tionem  appellamus , totus  animi  cona- 
totui  am-  IUS  neceflarius  fit , ita  videlicet , ut  a- 
«ni  con*.  omnem  intentionem,  quam 

tunc  penU  tempore  voluntas  potell  illi  prxfta- 

tens  prz-  ^ , , . , . 

Slsre  poc»  quidem  Adnanus  qu.  i.  de  p^nt- 
rlf.  tentia,  art.  2.  & Quodlib.  5.  art.3.  exi- 
OpinioA-  flimat  ad  contritionem  exigi,  ut  homo 
dmni  af.  omnem  conatum  adhibeat.  Probatque  in 
firmetiva  . primis  ex  Deuteronom.  4.  ubi : Si  qu*- 
ficris  ( Moyfes  ait  ) Dominum  I>um 
tuum  , invenies  illum  , fi  tamen  toto 
corde  quaefieris  , Sc  lou  tribulatione 
animz  tuz . 

Secundo  id  fuadet  ex  eo , qudd  £fa-. 
ultimo  Dominus  ait  : Ad  quem  refpi- 
ciam  , mfi  ad  pauperculum , & coiitri- 
tum  ipiritu , & crementem  fermones 
meos ? Nota,  contritum  fpiritui  Dolor 
enim  remifliis  fpiritusn  non  conterit  . 
Nota  rorfum,  crementem:  Tremor  enim 
efl  magnus,  & manifeftus  timor,  ut  di- 
cit glona  fuper  illud  ad  Philip,  x.  Cum 
timore,  & tremore,  &c. 

Tertio  argumenutur  ex  illo  Joelis  1. 
Convertimini  ad  me  in  toto  corde  ve- 
firo , in  jejunio  , & fletu  , & plandlu, 
& fcindice  corda  veflra  . Ac  dolor  re- 
miltus  nec  ex  toto  corde  efl , nec  fle- 
tum , & plandlum  eflicit  , nec  fcindtc 
corda , Sic. 

Quarto  Sanflorum  tellimoniis  id  con- 
fiimat  Div.  Augu(^inus  lib.  de  vera , & 
falfi  pfnic.  cap.17.  Convertitur,  inquit, 
qui  jam  totus , Sc  omnino  vertitur . Et 
trm.  11.  ad  fratres  in  Eremo  , Gravia 
peccata  , ait , graviffimis  lamentis  indi- 
gent. Item  Divus  Ambrofius  lib.  2.  de 
p;nitentia,  civ,  10.  Facilius  inveni  qui 
un^er.ciam  lervaverint , &c-  quz  ante 
funt  a nobis  recitau  . Et  ad  virginem 
lapiam  , cap.  *.  poflcaquam  intcrrog'- 


verat , quanta  clfet  Sc  qualis  poenitentia 
neceflara,  &defcripferat  exteriorem  in- 
gentem , fubjicit  : Cor  vero  fit  lique- 
Icens,  ficut  cera,  & totum  corpus  ma- 
ceretur. Talis  vita,  talis  adlio  penicen- 
tiz  fi  fuerit  perfeverans,  audebit ‘fpera- 
re,  etfi  non  gloriam,  certe  poenz  eva- 
cuationem. Infifle  ergo  mifera,  fortiter 
inhzre  tamquam  rtauiragus  tabulz : nam 
grandi  plagz  alta,  & prolixa  opus  ell 
medicina.  Quod  oflendic  Divus  Ambro- 
fius , & c^imonio  Joelu  jam  ciuco, 

& quia  omnes  , qui  in  Sacris  litteris 
veniam  pcenicendo  referuntur  conliequu- 
ti  ,/hujufmodi  cordis  compundbonem 
habuere , non  levem  Sc  remiflam  , non 
parvam  , fed  maximam  , ut  Ninivicz, 

& David  , qui  explicans  poenitentiam 
fuam,  ait:  Laboravi  in  gemitu  meo,  la-  j>y^, 
vabo  per  fingulas  nodles  ledhim  meum , 

&c.  Atque  iterum : Quoniam  lumbi  mei  pflilm. 
impleti  funt  illufionibus,  Sc  non  ell  fa- 
nitas  in  carne  mea : atfli&us  & humi- 
haius  lum\  nimis  , rugiebam  a gemitu 
cordis  mei. 

Cyprianus  demum  ferm.  5.  de  lapfis, 

Qtiam  magna , inquit , deliquimus , tam 
granditer  defleamus  : alto  vulneri  dili- 
gens , Sc  longa  medicina  non  defit , pe- 
nicentia  crimine  minor  non  fit.  Putal- 
ne  Dominum  cito  pofle  placari  , cuius 
templum  iacrilega  contagione  violalli^ 

Orare  oportet  impenfius  , diem  ludht 
tranfigere , vigiliis  nodes  ac  fletibus  du- 
oere  , tempus  omne  lachrymofis  lamen- 
utionibus  occupare,  liratos  folo  adhzr 
rere  cineri,  in  cilicio  volutari,  & for- 
dibus  , &c.  Et  paulo  poli  : Si  precem 
toto  corde  quis  faciat,  fi  veris  poeni- 
tentiz  lamentationibus , & lachp^mis  in- 
gemifeat , fi  ad  veniam  delidli  lui  Domi- 
num jullis , Sc  continuis  operibus  infle- 
dat,  mifereri  talium  potell. 

^ Ell  etiam  ratio  pro  hac  fententia  , 
quod  non  habemus  nos,  Deum  confer- 
re gratiam,  nili  lacienti  totum  quod  in 
fe  ell : fed  qui  non  convertitur  toto  co- 
natu, non  ncit  totum,  quod  in  fe  efr- 
Contritus  igitur,  cui  fcilieet  inlallibili- 
tcr  Deus  gratiam  confert  , tota  vi  ani- 
mi convertitur . 

Altera  quoque  ratio  ell , quod  non 
eA  contritio  , nili  ex  amore  Charitatis 
poficifcacur  : fed  amor  Charitatis  non 
nabetur,  nili  toto  nixu  Deus  diligatur. 

Deut.  6,  Diliges  Dominum  Deum  tuum 
ex  tota  fortitudine  tua  ; quod  Mar- 
cus dixit,  cx  tota  virtute  tua  i & Lu- 
cas,  ex  omnibus  viribus  tuis  . Quibus 

Si 


Tfe  nete f me  PemitentU  ut  Virtutlf  • ' 

8?  tcftiinoniis,  & ntionibus  addu£his,  dlione  dectmaqiuru , quxftione  fecunda ' 
non  dubicac  omni  aiTeveracione  confir-  tenec  , ad  concrittoncm  requiri  certumf 
mare , contritionem  nullam  efle , nili  ex  incenfionis  gradum  ; qui  quidem  error 
toto  conatu  volunucis  doleatur . falfo  nititur  fundamento  . Credit  enim 

Dno  eia  Atqui  duo  hic  extrema  fugienda  funt  ! Scotus  , attritionem  acquifitam  ex  puris 
trema  in  alarum  eorum  , qui  facile  quibuslibet  naturalibus  difpofitionem  efle  ad  gra- 
luc  qu.  pcenitentibus  veniam  , & fecuritatem  tiam  . Et  quoniam  vidit  non  quamlibet 
ckvenda . pollicentur  , adverlum  quos  Ifidorus  fe-  naturz  dilpucentiam , puta  remiflam , i- 
eundo  libro  de  fummo  oono  , cap.  ij.  dqneam  efle  ad  julhficatienem  , coa^s 
illud  Hieremixfexto  inducit : Curabant  fuit  aflerere , contritionem  exigere  cer- 
contritionem  filix  populi  mei  eum  i-  tam  intenfionem  magnam  foli  Deo  co- 
gnominia dicentes  : pax  , pax,  &non  gnitam  . Verum  imaginatio  hxc  ( live 
erat  pax  . Alteram  extremum  hoc  eft  Scoti  fuerit,  five  non  fuerit : naroli  quis 
quod  tenet  Adrianus  . Contra  cujuso-  eum  voluerit  hoc  errore  liberaie  , cum 
Arg.  eont.  pinionem  Chryfollomus  in  libello  de  hoc  ^o  non  magnopere  pugnabo  ) ima- 
opin.  A-  reparatione  lapfi,  ( 8t  refertur  de  Poe-  ginatio  hxc  , inqilam,  non  modo  filfa 
druni.  nitentia  , diftinftione  tertia  , cap.  Ta-  eft  , fed  etiam  periculofa,  & erronea  , 
lis  ) inquit  : Mihi  crede , talis  eft  erga  ne  quod  verbum  atrocius  dicam . Ulti- 
homines  pictas  Dei  ; nunquam  f^nit  ma  namque  ad  gratiam  dirpofitio  ( ut 
penitentiam  , fi  ei  lincere  , & firapli-  nobis  demonftratum  eft  ) auxflio  Dei 
citer  offeratur  : etiam  fi  non  potuerit  indiget  fpedali.  Quo  auxilio  poftto,  fi- 
quis  explere  in  prxfenti  fatisfaciendi  ve  Deus  moveat  ad  magnum  dolorem  , 
ordinem  , quantularacunque  tamen,  & live  ad  parvum  intenlivc  , talis  dolot 
quamlibet  brevi  tempore  geftam  peni-  contritio  erit:  licut  ad  amorem  chari- 
tentiam  fufeifit  etiam  ipfam  , nec  pa-  tatis  , five  Deus  auxilio  gratuito  inten- 
titur  quamvis  exigux  converfionis  per-  fe  moveat  voluntatem,  fiveremifle,  fi. 
iremercedem.  ve  ut  duo,  five  ut  decem  , ai^sehari- 

Deinde , aftus  charitatis , etiamfi  non  atis  erit . Juftus  fiqnidem  habens  cha- 
habeat  totam  intenfionem,  quam  poteft,  riutem  infufam  ut  decem,  poteft  adhim  • 
nec  ex  toto  conatu  procedat , funicitad  amoris  habere  ut  quatuor.  Et  cum  dc 
remifllonem  peccatorum  , ergo  & con-  tali  gradu  reqtiifito  nulla  poflit  eflepro- 
iritio.  Antecedens  patet,  quia  adulem  babilitas  , an  fcilicet  habeamus  illum, 
adlum,  cum  litfupernaturalis,  requiri-  necne,  certe  de  contritione  nullum  prx- 
tur  habitus  chariutis  infufx , cum  qiu  ceptum  eflet . Quod  ne  iple  quidem  Sco- 
nullum  mortale  peccatum  eft . Nifihuic  tus  admittit.  C^od  autem  nullum  ejuf- 
argumento  refpondere  vtlis  , habitum  modi  eflet  prxeeptum  , patet : eflet  e- 
chariiatis  nunquam  in  adum exire,  ni-  nim  ftultum  prxeeptum,  quod  femper 
fi  voluntas  omnem  vim  ad  operandum  invincibiliter  ignoratur  ; quin  imo  te- 
intendat  : quod  abfurdiffimum  eft . neretur  homo  ex  toto  conatu  poeniten* 

Frxtcrca , prxaptum  de  adu  fidei  , tiam  agere  , ne  exponeret  fe  periculo 
& de  adu  fp«  homo  implet  , etiamfi  talem  gradum  omittendi . 
non  agat  ex  toto  conatu : ergo  & prx-  Ex  eodem  quoque  fonte  ejufdem  Sco-  Refiiwt. 
ceptum  de  charitate  , 8e  contritione  : ti  alter  error  emanavit , Certum  tem-  »li*  Scot. 
Non  ergo  contritio  totum  animi  cona-  pus  neceflarium  efle  , ut  adus  nofter  opini» , 

^ tura  exigit.  contritio  fit  . Cui  fententix  adverfatur 

Referri  etiam  folent  in  hoc  facrarum  manifefte  D.  Chryfoftomus  in  oratione 
literanim  teftimonia  , ut  illud  Joannis  de  B.  Philogonio,  & in  libello  de  re- 
14.  Qui  diligit  me  , • diligetur  a Patre  paratione  lapfi  , cujus  ante  verba  retu- 
meo . Et  Jacobi  quarto , Appropinqua-  limus  . Adverfatur  etiam  Leo  Papa  in 
te  Deo,  & appropinquabit  voois.  Quod  Epiftolato.  ad  Theodorum,  inquiens: 
fi  dicas , efle  limitanda  ejufmodi  tefti-  Si  periculum  urgeat  , cuique  petenti 
monia  , ut  fubintelligatur  ex  toto  co-  ftatim  eft  abfolutio  danda  , quia  mife- 
natu  i eadem  ratione  limitabimus  & qux  ricordix  Dei  non  poflumus  temporade- 
loquuntur  de  Pide , Spe , atque  Juftitia.  finire  , nec  menfuras.  ponere  , apuit 
^od  quoniam  probabile  non  eft , ne  quem  nullas  patitur  yenix  moras  cont 
illud  quidem  prooare  debemus  , unde  verfio  , dicente  Spiritu  Dei  per  Pro- 
Ref  llit  hoc  proficifeitur.  phetam  : Cum  converfus  ingemueris, 

ana'  Scot  Quitws  eifdem  argumentis  Scoti  opi-  tunc  falvus  eris  . Eft  autem  hic  Pro- 
opioio  i^iotcfeUenda  eft,  qui  in  quarto',  diftiii-  pheta  Eaechiel  cap.  iS.inquiens : Cum 

K k 3 aver- 


Rtfp.  I 

•rpi.  A. 
anuH. 


318  ReleSf.  de  Pmitent.  Pars  III. 


averterit  fe  impius  ab  impietate  fua  , 
animam  fuam  vivificabit  . Et  cap.  jj. 
julliiia  jufti  non  Uberabit  eum , m qua- 
cunque die  peccaverit , 8l  impieus  im- 
pii non  nocebit  ei  , in  quacunque  die 
converliis  fuerit . Nam  utroque  loco , in 
quacunque  die  , pro  quacunque  hora, 
vel  momento  accipiendum  efl . Si  enim 
juflus  , qui  avertit  fe  a juftitia  fua  vel 
m hora , vel  etiam  in  momento  , jufU- 
tias  antiquas  amittit : impius  ergo , in 
quacunque  hora  , vel  momento  fuerit 
converfus  , juftitiara  confequetur  , ut 
qui  in  momento  potuit  perdere  gra- 
tiam , poflit  & comparare . 

Praeterea  , fac  , ut  illud  tempus  ne- 
ceffarium  , exempli  caufa  , fit  media 
hora , Sc  in  prima  ilhu  teporis  par- 
ticula faciat  homo  quicquid  libi  pofli- 
bile  efl:  tunc  fequitur  primum,  Deum 
lacienti  quod  in  fe  efl  gratiam  dene- 
gare , facientem  ouoque  hominem  quic- 
quid & potefl , Sc  debet , condemnari . 
Nihil  enim  praeterea  debet  homo , quam 
pro  tempore  potefl . Sequitur  deinde  , 
in  illa  etiam  temporis  particula  homi- 
nem alias  liberum  , efle  extra  falutit 
acquirendae  ftatum  . Quae  omnia,  chri- 
tliana  pietas  exhorret . 

Prxterea , fequitur  inde  aliquem  ho- 
minem Deum  fumme  diligere  , & de 
commilTis  propter  Deum  dolere,  & ta- 
men a Deo  condemnari , contra  illud : 
Qui  dihgit  me  , diligetur  a Patre  meo  . 
Qum  etiam  fequeretur , martyrem , qui 
pro  Chriflo  mortem  oppeteret , conde- 
mnari , ut  fi  manyrium  in  prima  par- 
ce illius  temporis  neceffarii  pateretur  . 
Quod  fi  dicas  fuppleri  defeaum  conti- 
nuationis per  martyrium  , certe  cum 
voluntas  pro  fa£lo  cedat , voluntas  quo- 
que efficax  martyrii  erit  fufficiens  ad 
gratiam  difpofitio  . Quae  quoniam  in 
momento  haberi  potefl  , fateamur  ne- 
cefle  efl , contritionem  quoque  pofie 
haberi  in  momento . 

Nihil  fcilicet  novi  dicimus  , fed  ea 
taaitum , quz  communi  Scholx  confenfu , 
fermoneque  feruntur  : fed  ne  hxc  qui- 
dem quamlibet  obvia,  & omnium  dif- 
putaticne  triu,  erant  nobis  prztereun- 
da.  Conflituendum  enim  erat,  quid.  Se 
quale  fit  id  , de  quo  diflerimus  , non 
quod  ignorare  id  vos  arbitraremur , fed 
ut  ampliore  ratione  Cc  via  nollra  pro- 
cederet Difputatio . 

Igitur  ad  primum  Adriani  argumen- 
1 cum  protinus  relpondeo , fi  illud  prius 
•xpofuero , amorem  Dei  fuper  omnia 


dupliciter  pofie  dici  maximum . iTno 
mtmo  intenfive  , graduali  quadam  in- 
tenfione , quo  paao  juniores  de  inten- 
fione  loquuntur:  in  quem  modum  non 
oportet  amorem  Dei  efle  maximum.  A- 
liter  incelligicur  efle  maximus  appre- 
tiative  . Concedenda  funt  enim  nobis 
in  Scholaflica  concertatione  hujufino- 
di  vocabula,  quod  alias  fzpe  depreca- 
ti fumus  , ac  jure  obtinere  debemus  , 
quoniam  Theologicas  res  ornate  dice- 
re velle , puerile  efl . Certe  Theologo , 
fi  afferat  uoquenciam  , non  etl  afper- 
nanda  i fi  non  habeat  , non  admodum 
flagitanda  : untum  comple£lacur  ver- 
bis quod  vult , Se  dicat  plane  quod  in- 
telligic  . Ut  ergo  eo  redeamus  , unde 
digreffi  fumus  , Se  propofitam  dillin- 
Aionem  apertiori  exemplo  demonflre- 
mus  : . Femina  interim  vehementius  Se 
intenfius  catellum  amat,  quam  aurum. 
Se  tamen  fi  alterutrum  oporteret  amit- 
tere , aurum  catello  przponeret : iu 
quoniam  pluris  facit  aurum,  quam  ca- 
tellum , plus  diligit  aurum , non  inten- 
five quidem , fed  appretiative . Quo  mo- 
do etiam  contritio  dolor  efl  maximui^ 
quia  fi  daretur  optio  , mallem  amififle 
^cunias  , mallem  mc  mortuum  hiifle  , 
quam  peccaffe . 

Ad  primum  itaque  argumentum  re- 
fpondecur,  quod  toto  corde  Dominum 
quzrit  , qui  non  partem  Deo  dat  , Se 
partem  negat , ut  illi  faciunt , qui  vel 
amant  aliquam  unam  creaturam  prohi- 
bitam , vel  refervant  fibi  unum  aliquod 
peccatum,  quod  non  difplicec.  Quem- 
admodum, verbi  caufa,  ille  toum  do- 
mum hofpiti  exhibere  dicitur,  qui  ne- 
minem aamittic  intra  domum  fine  ho- 
fpitis  voluntate  : fed  qui  cum  illo  et- 
iam inimicum  exciperet,  non  toum  do- 
mum exhiberet:  fimiliter  in  tota  tribu- 
latione animz  Deum  quzrit , cui  omnia 
peccau  difplicent . Nam  qui  ex  parte 
quidem  trillaretur  de  peccatis , ex  par- 
te vero  unum  quodlibet  fibi  referva- 
ret , in  quo  deledlaretur  , is  Deum  in 
tota  tribulatione  animz  non  exquireret . 
Non  efl  ergo  ibi  fermo  ( ut  Scholafli- 
ce  loquamur  ) de  toulitate  gradual» 
intenfionis  , fed  de  toulitate  integri- 
utis , Se  perfidionis . 

Atque  ninc  reliquis  facrarum  litera- 
rum  teflimoniis  facile  refpondenir : pri- 
mo etiam  Divi  Auguflini  teflimonio  . 
Alteri  vero  , quod  ex  eodem  Augufli- 
no  profertur  ( ut  omittamus  , illud  o- 
pufculura  non  efle  ab  Auguflmo  condi- 
tum) 


ReJeun 


Tk  neteffiteue  PomitentU  ut  Virtutis 


tum  ) refpondemus  , ad  liitisfiiaionera 
integram  pro  ^riviflimis  peccatis  exhi- 
bendam, graviiUmis  lamentis  opus  ede, 
fine  quibus  e|ulmo<li  peccatorum  ple- 
na remiflio  non  eft  . Czterum  ad  nm- 
plicem  remiflionem  culp* prolixa  illa, 
& gravis  poenitentia  tum  interior,  tum 
exterior  non  requtritur . Et  per  hoc  pa- 
tet quidD.  D.  Ambrofio,  & Cypriano 
(cfpondendum  fit. 

Ad  primam  vero  rationem  refpon- 
detur,  facienti  quod  in  fe  eft  ex  piiris 
naturalibus  , non  oportere  Deum  gra- 
tiam conterre  nec  tunc  , nec  pofiea  , 
nifi  totum  faciat  quod  poteft  fed  fa- 
cienti, quod  in  fe  ed,  poft  auxilium 
Dei  moventis  , Deus  gratiam  judifica- 
rionis  dat  , eciamfi  ex  toto  conatu  non 
faciat.  Ecce  ( inquit  ApocaL  ) ftoai 
odium,  & pulfo:  fi  quis  aperuerit  mi- 
hi januam  , 8ec.  Chridus  ergo  ingre- 
dietur ad  animam  , five  ex  toto  cona- 
tu , five  ex  medietate  conatus  janua 
aperiatur . 

Ad  fecundam  rationem  prius  dicitur , 
quod  illis  verbis  non  przcipitur  inten- 
fio  fumma  gradualis  in  a&u  , fed  fo- 
lum,  ut  omnes  vires  intendantur,  quan- 
tum necelTe  ad  diligendum  Deum  fu- 
per  omnia  appretiative  i ita  ut  in  prae- 
paratione animi  , videlicet  cum  opus 
ruerit , totum  cor , mentem  , animam  , 
vires , conatum  Deo  prxdemus  . Pode- 
rius  refpondetur,  quod  illiufmodi  ver- 
bis folum  odenditur  , nullam  ede  di- 
ligendo Deomenfuram  prxfcribendani . 
Quia  enim  diAurus  erat.  Diliges  pro- 
ximum tuum  ficut  teipfum,  doat  an- 
te , nullum  exemplum , nullumque  mo- 
dum in  amore  l^i  ede  quxrendum  , 
qui  utique  dignus  ed  , ut  fine  modo , 
atque  exemplo  diligatur.  Ecclefiad.4j. 
Benedicentes  Dominum , exalute  illum 
quantum  potelfis  : major  eft  enim  o- 
mni  laude . 

Verum  illud  dubium  protinus  exidit  , 
an  Sacramentum  Baptifmi  cuique  at- 
trito adminidratum  conferat  gratiam  , 
an  potius  unum  aliquod  fit  attritionis 
genus  , quod  folum  difponat  ad  gra- 
tiam Sacramenti . 

Sed  huic  ego  quxdioni  commodius 
podea  refpqndebo  , cum  de  Sacramen- 
to Abfolutionis  di  putavero  . Eadem 
enim  ibidem  quxdio  ed  ; & quod  ad 
mores  Chridianorum  attinet  , nic  for- 
fitan  curiofe  , iJic  vero  necedario 
tranfigetur. 

Jam  vero  ad  argumenta  prioris  opi- 


nionis, qux  nitebantur  oftendere  , Ba- 
ptilinum  nifi  contrito  adminidretur  , 
prodede  nihil  , dupliciter  refpondetur. 
Prius,  quod  fi  loquamur  de  a£lu  chari- 
utis  , femper  requiritur  ad  judificatio- 
nem  , feclufis  tamen  Sacramentis , fic- 
ut  & contritio.  Sacramentum  autem  in 
non  ponente  obicem  eundem  effedlum 
habet,  quem  haberet  charitas,  & con- 
tritio fine  Sacramento . Unde  ficut  par- 
vulus per  folam  habitualem  charita- 
tem  , & gratiam  judificatur  , eo  quod 
non  ponit  obicem  Sacramento  ad  re- 
milTionem  peccati  originalis  j ita  & a- 
dulius  , qui  non  ponit  obicem  ad  re- 
milTionem  peccati  mortalis  , cum  eft 
attritus  , j«r  infufionem  chariutis  ha- 
bitualis judificatur  . Poderius  refpon- 
deri  quoque  poted,  omnia  illa  tedimo- 
nia  de  charitate  habituali  ede  intelli- 
genda  . Alias  qui  dormiret , quoniam 
non  diligit , mineret  in  morte . Sed  pri- 
or folutio  prxdibilior  eft  . Argumenta 
vero  opinionis  alterius  , poft  ea  , qux 
dideruimus  , faciliora  lunt  , quam  uc 
folvere  debeamus . 

De  charitate  vero,  an  fine  poeniten- 
tia valeat  mortales  culpas  remittere  , 
nonnulla  controverfia  eft  . Gabriel  e- 
nim  ait  4.  didinfl.  14-  quxd.  i.  fedD. 
Thomas  negat  tertia  parte  , quxftione 
94.  Credit  autem  ille  , folo  aftu  cha- 
ritatis  fine  poenitentia  peccata  donari  , 
cum  memorix  non  occurrunt  : ut  fi 
peccator  , quo  fcilicet  tempore  Deum 
diligere  tenetur  , Dei  confiderans  bo- 
nitatem , elicit  aftum  dileftionis  Det 
iiiper  omnia , confequitur  , inquit  , re- 
midienem  ^catorum , licet  nullum 
habeat  poenitentix  aftum,  quia  nullam 
lutet  cognitionem  de_  peccato  , quam 
occupatus  , ut  ait , circa  Dei  diledUo- 
nem  Mtere  non  poted  > non  enim  Mf- 
fumus  plura  firaul  cogiure.  Hxc  ille  . 
Omnia  vero  feripturx  teftimonia  , qux 
probant  p^nitentiam  ede  necedariam  , 
exponit  de  poenitentia  formali , aut  vir- 
tuali , ut  patet  in  tertia  ejufdem  qux- 
dionis  conclufione  . Atque  etiam  Sco- 
tus  in  illa  ipfa  diftindlione , 8e  quxftio- 
ne , paucioribus  verbis , eadem  fere 
peccare  videtur. 

Sed  hi  primum  in  eo  falluntur , quod 
non  vident , interede  plurimum  mter 
ea  , qux  folum  necedariafunt,  utprx- 
cepta  , 8c  qux  necedaria  funt  etiam 
ut  media,  fine  quibus  lalus ‘haberi  non 
poted  . Ajunt  namque  , exculari  ho- 
minem a poenitentia  , & memoria  pec- 
K k 4 cato- 


di>  ad  u- 
tionei  pro 
par.  neg. 
politas  in 
prine,  q. 
refp.  et- 
iam fpe- 
ciatim  de 
Charit. 


Utrum 
duritas 
fine  poc- 
ait.  polEt 
judificaie  . 


Duplex 
necelfit. 
medii  , St 
praecepti. 


I 


520  R(k£i.  <k  Pamten,  Pars  M - 


cacnrum  , cum  inbet  de  peccato  com- 
miffo  vci  ignorantiam  invincibilem  , 
vel  etiam  dillra&ionem  nccdlariam  a 
peccatis  cogitandis  , quali  poenitentia 
folum  eflet  necelTaria  , quia  pratcepta 
ell , & non  item  quia  medium  ad  fa- 
lutem  necelTarium  . Atque  in  hujufmo- 
di  mediis  licet  admittatur  excufatio  , 
ne  homo  peccet  , quando  ex  ignoran- 
tia defunt  , non  tamen  admittitur  , ut 
Une  ill  s homo  falvetur  : exempli  gra- 
tia : Fides  Chrilli  cft  ad  lalutem  ne- 
celTiria  ; quod  li  cui  Euangelium  non 
annunc^eiUr , excufabitur  quidem  a prz- 
ccpco  credendi  , id  eft  , non  peccabit 
ex  eo  , quod  non  credit  in  Chriftum  j 
fed  vitam  «ternam  minime  conlcque- 
tur  , ad  quam  conlequendam  Chrilli 
iidem  habere  necelTe  elc  . Atque  idem 
de  baptifmo  dicere  licet , fine  quo  ne- 
mo falvus  edicitur,  live  occupatus  cir- 
ca res  alias  , live  oblitus  baptifmi  fin- 
gatur . Intelligimus  ergo  , ad  divinam 
providentiam  pertinere  , ut  cum  voluit 
vel  fidem  , vel  bapcilinum  medium  ad 
falutem  prxllituere  , facienti  quod  in 
le  ell,  nunquam  deneget  tal:  medium  . 
Sic  igitur  , cum  Poenitentia  fit  ad  fa- 
lutcm  medium  ncceflarium  ( quod  ab- 
unde lacrariim  etiam  literarum  telli- 
moniis  ollenium  efl  ) divinx  procura- 
tionis efle  convincitur , ut  facienti  otiod 
potell , ea  fuggerat,  qux  luerint  huic 
remedio  adhibendo  neceflaria . 

Errant  deinde  vehementer  , quod  te- 
ftimonia  illa  feripturx  faerx  de  poeni- 
tentia formali,  vel  virtuali  interpretan- 
tur : idque  ut  opinionem  luam  pugna- 
cillime  defendant  . At  fi  femel  hanc 
nobis  licentiam  interpretandi  permit- 
timus , facile  quoque  extera  media  ad 
falutem  prxfinita  per  eandem  expofi- 
tionem  eludemus  . Fides  quippe  Chri- 
ili  explicabitur  ad  falutem  neceiliuia 
fermaliter , vel  virtualiter  . Votum  et- 
iam baptifmi  dicetur  neceflluium  for- 
male, velvirtuale. 

Prxterea  , cum  landli  omnes  de  poe- 
nitentia fornuli  , 8c  explicita  prxdi£la 
teflimonia  interpretentur , temere  8c 
inconfiderate  in  contrariam  intelligen- 
tiam  pervertuntur. 

Prxterea  , talem  interpretationem 
admittentes , in  nullo  eventa  probare 
poterunt  , formalem  poenitentiam  efie 
neceflariam  . Dicemus  enim  illis  , et- 
iam cum  peccata  memorix  occurrunt  , 
r.on  oportere  iormaliter  explicitaqu: 
dokre  . Neque  id  refelli  glijuo  celli- 


monio  potell  , quoniam  duritas  ell 
poenitentia  virtualis  , qux  fufficere  di- 
cetur , quoniam  locis  prxfcriptis  for* 
malis  poenitentia  non  prxfcribitur.  lu, 
fi  huic  expolitioni  danitur  locus , fatis 
erit  ad  falutem  nova  visa  , fine  dete- 
llatione  veteris , qux  efl  hxrefis  Lu- 
therana. 

Qudam  infuper  teflimonia  de  poe- 
nitentia virtuali  exponere  , impuden- 
tix  manifelliinmx&Krit,  ut  illud  Joel. 

Convertimini  ad  me  tn  toto  corde 
vellro  , in  jeju-ao  , & fletu  , & plxn- 
dlu , & fcindite  corda  vellra  . Illud  i- 
tem  A^r.  1.  Poenitentiam  agite,  & ba- 
ptizetur unufquifque  vellrum  in  remtf- 
lioncm  peccatorum  . Quod  quidem  te- 
llimonium  fi  de  poenitentia  virtuali  vo- 
lumus exponere  , in  eum  errorem  in- 
cidimus , quem  paulo  ante  reprobavi- 
mus , hoc  ell , bar  lilinum  fine  poeni- 
tentia formali  ^cca  a remittere  . Ve- 
rum hxc  milTa facio:  ( qux  tamen  de- 
c.T.iere  controverfiam  polTunt  ) illud 
quxro  , fi  cui  peccatori  divina  boni- 
tas occurrat,  eo  etiam  tempore  , quo 
nec  diligere  Deum  , nec  poenitenuam 
agere  tenetur  , non  occurrant  autem 
peccata , videlicet  occupatifllmo  in  di- 
vinx bonitatis  contemplatione  : qux- 
ro  tum  f inquam  ) an  illi  habenti  a- 
dum  diledionis  peccau  fine  p;nt- 
tentia  condonentur  ? Nam  fi  condonan- 
tur , ergo  etiam  quando  non  tenebatur 
ille  aut  Deum  diligere  , aut  in  Dei 
contemplatione  verlari  , remiHionem 
peccatorum  confequetur  fine  poeniten- 
tia . Qgod  vel  illi  quoque  concedere 
verentur  . Sin  autem  non  condonan- 
tur, nec  ille  peccator  potefl  in  aduu 
diledionis  fine  p^niteatix  adu  prodi- 
re : ergo  p;nitentia  formalis  ( quod 
modo  contendimus  ) ell  ad  remifiio- 
nem  peccatorum  neceflaria . Atque  ( ut 
Ixpe  jam  diximus  ) ad  divinam  procu- 
rationem fpedat , ut  nullus  peccator 
in  adum  ^ledionis  prodeat  , cum  pri- 
mum ad  Deum  convertitur , quin  fi- 
mul  quemadmodum  bonum  per  amo- 
rem ampleditur,  ita  etiam  odio  m> 
Ium  profequatur  : Pfnitemini  , inquit 
D.  Petrus , 8c  convertimini , ut  delean- 
tur peccata  vetlra . 

Accedit  illa  quoque  caufa , quod  cum 
facramentum  p^nitentix  baptizatis  tam 
fit  necelTarium  ad  falutem  , quam  ba- 
ptifmus  non  baptizatis , ( quod  luo  poli- 
ta loco  demondrabitur  ) certe  ficuc 
£ue  baptiiino  ia  rc  vd  in  voto  ne- 
mo 


Sb^  neceptate  Tanitenh*  nt  Virtuti/. 


Ojiinio 

Junior. 


.<  iSo  adoUus  lilucem  conlcqui  potell ; i- 

ta  fine  poenitenii*  facramento  m re 
vel  in  voto  (alvatur  nemo  . Votum  au- 
tem iicramemi  poenitentiae  nullus  ha- 
bet fine  peccatorum  & memoria , & di- 
fplicentia  : verius  eft  igitur  nimirum 
illud , quod  nos  allerimus , fine  poeni- 
tepti*  aftu  per  folam  chariutem  ne- 
minem  polle  lalvai  i . 

Sed  de  martyrio  quillio  difficilior 
_ Re^  et-  eft  . Nam  id  lins  poenitentia  peccata 
iam  fpe-  mortalia  remittere  , Juniores  le- 

cuiiin  de  tradunt  , Scotus  4.  UillmClionc  14. 
martyrio . lecunda  , Gabriel  eadem  diihn. 

'1"“"'  & qu.  Imo  & D.  Thomas  videtur  in 
peccata’  fententiam  ire,  3.  part.quxll.  87. 

linr  pcenit.  i-  Nam  fecundum  argumentum 
remittat.  ' cmt  hujufmodi  : I\j?nitentia  non  elt  fi- 
ne adluali  dilplicentia  peccatorum  ; fed 
peccata  venialia  polfunt  dimitti  fine  dif- 
plicentia  eorum  , ficut patet  ineo,  qui 
aonniens  occideretur  propter  Chriltum  : 
ergo  peccata  venialia  poliunt  remitti 
fine  poenitentia.  Cui  argumento  Divus 
Thomas  refpondet  , quod  palfio  pro 
Chrifto  fufeepta  obtinet  vim  baptifmi, 
& ideo  purgat  ab  omni  culpa  , & ve- 
niali , & mortali,  nifi  aftualiter  volun- 
tatem peccato  invenerit  inhxrentein  . 
lladlenus  D.  Thomas  • 

At  , etiamfi  homo  non  dolcat  , aut 
culpas  in  memoria  habeat  , (modo  u- 
men  veUt  placere  Deo  in  omnibus , & 
vitam  pro  lUo  fundere  ) non  habet  vo- 
lunutem  peccato  aftualiter  inhxren- 
tem ; ergo  ( juxta  D.  Thomx  placitum  J 
palfio  pro  Chnflo  fufeepta  , fine  poe- 
nitentia , mortalia  peccata  remittit . 

Verum  fententia  contraria  mihi  ex 
animo  exuri  non  potell  . Nam  perfua- 
fa  eft  & audloritate  majorum  , Sc  gra- 
vi conftantique  ratione  , ac  fieri  pot- 
eft  , ut  errem  , fed  ita  prorfus  exilH- 
mo  . Primum  enim  palfio  pro  Chrifto 
fufeepta , fi  a charitate  non  exiftii  , ni- 
hil valet  ad  culpx  mortalis  remiilio- 
nem  , ut  Div.  Thomas  auctor  eft , 1.  x. 
quxft.  114.  articul.  x.ad  x.  & 3.  part. 
qu.xft.  66.  artic.  ix.  ad  x.  Item  Sc  Di- 
vus Auguftinus  contra  Crefeon.  libr.x. 
capit.  ]x.  Imo  adeo  Divus  Paulus  i. 
Corinth.  i3.inquiens;  Si  corpus  meum 
tradidero  , ita  ut  ardeam  , charitatem 
(lutem  non  habuero , nihil  mihi  prodeft. 
Charitas  autem  iii  eo , qui  peccavit  mor- 
taliter , non  remittit  peccatum  fine  p{- 
nitentia  ( ut  idem  Div.  Thomas  fcri- 
bit  3.  parte  quxftioD.  94.  art.  adx.  ) 
ergo  nec  martyrium . Et  confirmatur  ; 


sentent. 

(AuCtar. 


5.3^ 

Quia  voluntas  efficax  martyrii,  &*mar, 
lyriuHi  adu  lulceptum  , quantum  ad 

^ ^“PPooimus  j nihil 

ditterunt  . Si  ergo  martyrium  fine  pe- 
nitentia  peccatum  mortale  remittit  , ac 
proinde  gloriam  meretur  xternam  , 8e 
voluntas  quoque  efficax  martyrii  idem 
line  poenitentia  dubio  procul  efficeret  • 

Prxterca  , palfio  pro  Chrifto  lufce- 
pta  meo,  quituitaut  fchifmaticus , vel 
hxreucus  , non  remittit  peccatum  hx- 
refis  ,_vel  fcliilmatis  , nifi  prius  hoino 
Bcclelix  Catholicx  fuerit  ag"rc"atus  1 
Cjulnioui  peccata  , 
nih  hpmopoeniteat.  Nara  verbis  fcho- 
Ix  ufitatis  quandoque  utimur,  nec  ul- 
lum aut  verborum  fucum , aut  eloquen- 
tix  ornatum  adhibere  volumus  , fed 
cantum  confirmandx  veritati  curam  o- 
peramque  navare  . Antecedens  igitur 
uoltr»  hujia  argumenutionis  , prxter- 
quam  qucid  habetur  ex  Div.  Cypriano 
lib.  epiltolaruin,  Epift.  x.  ad  Antonia- 
num , atque  ex  Divo  Auguftino  tum 
Ixpe  alus  , tum  libro  1.  de  B.ipcifino  "" 

contra  Donatiftas  , cap.  n.  & Iffi.  3. 
cap.  id.  & lu).  4.  cap.  17.  definitur  et-  , 

iiin  in  CoiiciliT>  Horcut.  lub  Eugenio 
ly.  Confequentia  vero  probatur:  Quia 
ficut  fides , Sc  Ecclefix  Catholicx  uni- 
tas funt  media  ad  liilutem  necellaria 
ita  & p^nitentia . 

Prxtcrea  , fi  quij  ante  baptifmum  Abfque 
mortem  pio  Deo  oppetat  , non  con- 
fcquaur  lalutein  fine  voto  baptifmi , fi 
re  ipla  baptizari  non  potell:  ergo  nec  I"  " 
poli  baptilmura  , fi  peccavit  mortali- '"o„Xur 
ter  , comequetur  falutein  fine  peniteii-,  CJiu. 
tix  lacramento  , aut  in  re  , aut  in  vo- 
co luicepco.  Antecedens,  quod  allum- 
pfimus , Thomas  Vvaldenlis  , libro  de 
lacramcntis , capitul.  97,  Sc  loj.  Divi 
prxlercim  Augullim  teilimonio  confir- 
mat , lib.  4.  de  baptifnio  contra  Doiia- 
tillas  , cap. XI.  Sc  xx.  Non  enim  mors 
pro  Deo  fufeepta , jam  Euangelio  pro- 
mulgato , fine  fide  Chrifti  Sc  Eeclefix 
lalutein  prxftare  potell.  Atconlequen- 
tia  vel  ex  eo  liquet,  que^  ficut baptifl 
tni  lacramencuin  eft  ad  lalutera  necef- 
farium  his  , qui  ance  peccaverunt  , ita 
& p^nitentiahis,  qui  peccaverunt  poli 
bapcilinum . 

Adde  illud  quoque,  quod  fi  marty- 
ri peccata  in  mentem  vc.aianc  , etiam 
in  ipfq  mar^rii  agone  conllicuco  , noa 
falvubitur , fi  non  doleat : ergo  marty- 
rio etiam  inftante  , penitentia  necefia- 
jiacll . Antecedens  p.itit , quia  fi  Con- 

l.l- 


D4JI. 

<r*'. 


522  ReUi}.  de  Rcmtt.  Rari  111. 


feflbr  occurrat  , citra  lacramrntum  (a- 
lus  illi  non  veniet , eo  quod  divinum 
praeceptum  de  confeflione  eft . Cum 

3|itur  de  contritione  etiam  interiori 
ivmum  praecqitumfit  ( quod  jam  jam 
roanifeftum  erit  ) ftt  confequens  , ut  ii 
homo  martyrio  expolitus  de  peccatis 
memoriae  occurrentibus  pjnitentiam 
non  agit , divini  praecepti  violator  e- 
xillat . 

Ridiculum  vero  eft  , quod  lingunt 
tilli , martyrium  homini  oblatum  me- 
moriam peccatorum  abolere  ; cum  e 
diverfo  p^nx  inopinato  etiam  inciden- 
tes foleant  culparum  memoriam  vel 
dormientem  excitare.  In  cujus  rei  ex- 
emplum adducit  Chryfoftomus  homil. 
4^  4.  de  divite  8e  Laxaro,  firatres  Jofeph, 
quibus  cum  peccati  jam  pene  oblite- 
rati  venilTet  in  mentem  , _ Merito  , in- 
quiunt , hxc  patimur , quia  peccavimus 
in  fratrem  noftrum  . Tres  item  pueri 
in  camino  ignis  ardentis  , In  ventate 
i'  8;  in  judicio  , apint  > induxiili  hxc  o- 
mnia  propter  peccau  noltra  , pecca- 
^ * vimus  enim,  &c.  Et  propheta  , In  die, 
inquit  , tribulationis  Deum  exquilivi 
manibus  meis  . Et  paulo  poft:  Et  me- 
ditatus fum  nodle  cum  corde  meo  , & 
cxerciubar  , 8c  feopebam  fpiritum  me- 
um , &c.  Martyrium  itaque  occurrens 
non  memoriam  peccatorum  aut  tollit  , 
aut  impedit,  fea  pouus  excitat;  Qua- 
re nihil  caufx  video , cur  puenitentia 
ad  falutem  necefftria  martyri  defit 
(uiin  in  ipCa  langiiine  culpas  maxime 
wluet  , quas  ante  commiut . Equidem 
iu  fentk»  s 8c  ( 

unufqutfque  teftrum  , fi  rem  non  ex 
au^ritate  adverlariorum , fed  ex  ra- 
tioae  penfetis . Nec  enim  minorem  vim 
habet  oapcilmus  in  remittendis  culpis  , 
quam  martyrium  , quod  veluti  baptif- 
mi  vicarium  cR , ut  Divus  Auguftmus 
tradidit  lib.  4.  de  baptifmo  contra  Do- 
Datift.  cap.  is.  & Tequentibus , refertur- 
que  de  confecr.  dill.  4.  capit.  B^ifmi 
vicem  . Sed  baptifmus  , alias  cfhcacif- 
Cmum  contra  omnia  peccata  remedium, 
fine  pemtentia  tamen  aliqua  prxvia  pec- 
'tatorum  mortalium  non  efficit  remif- 
fionem  : ergo  nec  martyrium  : nifi  no- 
vis oraculis  juniores  a mediis  ad  falu- 
tem  necef^iis  martyres  adultos  velint 
excipere  , quod  qua  ratione  faciant  , 
baud  latis  intelligo. 

Nec  Div.  Thomas  unquam  afleruit  , 
dormienti  in  peccato  mortali  per  paf- 
fionem  pro  Chrifio  illatam  remitti  pec- 


catum fine  aliquo  prxcedenti  do/ore  ? 
non  enim  fine  charitate  paflio  valet  , 
ut  locis  citatis  Divus  Thonus  aflruxit. 

Et  cum  eo  loco  martyrium  baptifmo 
comparaverit , idem  profedlo  alTeruit  , 
baptilmum  omnia  peccata  remittere  , 
tam  mortalia  , quam  venialia  , dum- 
modo voluntatem  peccato  non  invene- 
rit inhxrentem.  Nec  proinde  licet  col- 
ligere , baptifmum  vel  dormienti  , vel 
vigilanti  fine  penitentia  mortalia  ab- 
olere peccata  . CJuare  nec  de  marty- 
rio id  ex  mente  Divi  Thomx  colligi 
poteft  , nifi  fuo  ipfius  teftimonio  vi- 
rum alioqui  dodliffimum  velis  urgere, 
ut  concedat  , dormienti  in  peccato 
mortali  , qui  nec  contritionem  , nec 
attritionem  nabutt  unquam  , per  mor- 
tem pro  Chrifto  violenter  illatam  x- 
temam  conierri  falutem  . Quod  tara 
abfurdum  e(l  , quam  quod  ^furdilTt- 
mum . 

Poenarum  igitur  remilllo  folet  dici 
remilfio  peccatorum,  ut  patet  in  indul- 
gentiis , qux  palltra  hoc  nomine  con-  ear.j.j.  I7- 
ceduntur  . Credit  iuque  Divus  Tho-  ^ 

mas , per  baptifmum  & martyrium  o- 
mnem  p^am  live  peccati  venialis  , fi- 
ve  mortalis  aboleri  , fuppiofita  tamen 
remilfione  mortalis  culpx , qux  adulta 
fine  difpofitione  volunutis  prxvia  con- 
tingere non  pqteR . Culpx  etiam  ve- 
niales per  baptifmum  adulto  dormien- 
ti remittuntur  . Non  enim  adultus  dor- 
miens baptifmum  fufeiptt , nifi  prius  vi- 
mlans  votuerit  baptizari  . Cum  autem 
uptifmus  fit  poenitentia  virtualis  o- 
mnium  peccatorum , eo  ipfo  quod  quis 
baptifmum  votuit , penitentiam  habuit 
omnium  virtualem , quam  ad  venialium 
remi  Itionem  fatis  efie  , D.  Thomas  il- 
lo loco  mamfefliffime  docuit . Et  con- 
firmatur : Quia  fi  quis  vigilans  cum  at- 
tritione peccatorum  mortalium  , nul- 
lam habems  memoriam  venialium  , ac- 
cederet ad  baptifmum  , confequeretur 
plenariam  remi  Itionem  omnium  pecca- 
torum : ergo  -&  dormiens  , fi_  rubuit 
contritionem  mortalium  , venialium  re- 
millionem  confequetur . Confirmatur  rur- 
fum  , quia  fi  baptilmus  non  remitteret 
venialia , quibas  mens  inhxret  habitiia- 
liter  , profedlo  vix  ullus  reperiretur  , 
qui  per  baptifmum  confeqnerenir  in- 
nocentiam , ac  totius  poenx  remiltio- 
nem  . Nec  me  fugit , Ojetanum  aliter 
judicalle  . Sed  ita  res  hnmanx  jubent  , 
nos  non  probamus  aliena  , alii  repro- 
babunt Doftra  . Intelligo  ergo.  Divum 

Tho- 


netejit.  PumtentU  6/  Vlrfutt/, 


Tlwnum  , ut  illi  fecundo  argumento 
refponderet  , id  fenfille , quod  tam  ba- 
ptilmus  , quam  paflio  pro  Chnllo  fu- 
Icepu,  fine  aliqua  penitemia  lormali, 
remittunt  onuiia  venialia  , quantum  ad 
culparo , & quantum  ad  p^nam  , nili  vo- 
lunus  adualiter  comraitut  veniale  pec- 
catum , quod  in  bapti.mo  fiicile  ell  > ta 
martyrio  non  item  . Nam  fere  , dum 
quis  patitur  pro  Chrilio  > avemt  ani- 
mum ab  omni  peccato  , etiam  vemab  . 
Sed  five  ^ptizattu  , five  pro  Chrilfo 
moriens  aduakm  obicem  opponeret 
five  baptilmo  , (eu  martyrio  , ;am  efi- 
fedus  remilTionis  illius  culpa;  impedi- 
retur . lu  cum  dormiens  niml  aCtu  ob- 
jiciat virtuti  vel  baptifroi  , vel  marty- 
rii , omnium  venialium  vernam  fine  for- 
mali difplicentia  coniequetur  . Quam- 
obrem  lila  exceptio,  mfi adualiter  vo- 
lunutem  pMcato  invenerit  inhan-entem , 
non  ell  referenda  ad  remiflionem  mor- 
alium , led  ad  remillionem  venulium  . 
AlTcverat  emm  Divus  Thonus  , p;ni- 
tentiam  expliciiam  efle  neceliariam  ad 
mortalium  remilfionem  : quare  nonlla- 
tim  allCTuillet  , dormienti  in  pecato 
mortali  fine  aliquo  adu  & difpolitione 
przvia  , aut  per  baptilmum  , aut  per 
mortem  extnnfecus  illatam  mortalia 
peccau  condonari. 

De  eleemofyna  vero  facilior  quxflio 
Reip.  et-  tmpiicjtCT  intelligi  polliuit  ea 

c!2it  ***d  ‘ii*  tribuunt  remilfio- 

cleenMfy  * p^nas 

pro  pecaiis  debitas  omnu  referantur  , 
juxta  illud  Danul.  4.  Peccau  tua  elee- 
molynis  redime.  Redimuntur  enim  pf- 
nx  pro  peccatis  debitx  non  alio  pretio 
magis,  quameleemofynis.  Pollenus et- 
iam in  hunc  lenium  intelligi  poliunt  *, 
ut  pollicitatio  divinx  milericordix  fi- 
gnihcetur  iis , qui  fuerint  milericordes  , 
ut  ctiamfi  in  ^ccatis  fint  , per  elee- 
molynas  tamen  id  confequantur,  ut  ex 
Dei  gratia  & beneficio  converlio  cor- 
dis illis  aliquando  prxlhtur.  Sic  enim 
I Icriptum  elt  : Frange  efurienti  panem 
■'*'  ’ ■ tuum  , & egenos  vagofque  induc  in  do- 
mum tuam : cum  videns  nudum , ope- 
ri eum  , & carnem  tuam  ne  defpexeris : 

' tunc  erumpet  quafimaae  lumen  tuum  , 

& fanius  tua  citius  orietur  : orietur 
in  tenebris  lux  tua  , & tenebrx  tux  e- 
Muii.  {.  ttint  ficut  meridies  . Ht  iterum  : Bati 
milericordes  , quoniam  ipfi  milericor- 
diam  confequentur  . Ex  quibus  liquido 
patet  , quid  ad  reliqua  dicendum  fit  : 
aolo  enim  elTe  longus  in  firgulis  expli- 


523 

candis  . Sed  & fecundum  argumentum 
principale  cum  fua  confirmatione  ex 
his,  qux diximus,  facile folvitur . 

ultimum  vero,  quoniam  peculiarem 
habet  ditficulutem  , peculiariter  quo- Refp.  id  j; 
que  diluendum  eft.  Quxricenim,  an  ir.  Utrum 
Ipecialis  p^nitentia  de  lingulis  morca-  fpeciaJii 
libus  fit  ad  falutem  necellaria  , an  po-  poenic.  pro 
tius  litis  fit  pcnitentia  de  omnibus  con- 
fula  & generalis  . Et  quamvis  feiam  , “* 

multa  a multis  de  hac  quxftione  fuilTe  • 

difputau,  id  ego  tamen  ex  D.  Thomx 
fententia  lemper  & intellexi , 8c  credi- 
di, in  omni  lege  , five  Naturx  , five 
Scripturx  , five  Gratix  , non  lat  fui& 
ad  Occatorum  mortalium  remiflionem  , 
in  genere  contuleque  dolere  , fed  fpe- 
ciaiem  diffindfamque  de  fingubs  pQeni'^ 
tentum  requiri . Cujus  rei  explicant 
gratia  , dupliciter  de'  contritione  loqui 
pofliimus  : Uno  modo  fecundum  fc  , 
quatenus  elt  adlus  yinutis  , alio  luodo 
in  ordine  ad  Confeflionem  , quatenus 
eft  pairs  Sacramenti. 

Deinde  notandum  , dupliciter  pofle 
intelbgi , coutritionem  Ipecialem  de  fin- 
gulis  eiie  neceliariam  : Primum  necef- 
Jiute  prxccpti  , deinde  neceflitate  finis . 

Prxterea  , contritionem  de  fingulis 
mortalibus  ellc  neceliariam  , duobtu 
modis  accipi  potell : Prius  fic  , ut  ad 
fuigula  peccata  mortalia  requirantur  fin- 
guTx  contritiones,  vel  fecundum  nume- 
rum, vel  fecundum  Ipedem  . Pofterius 
fic , ut  una  contritio  fit  diltin^  de  fin- 
guUs  , quemadmodum  fi  fingulis  pec- 
catis in  memoriam  revocatis  , de  illis 
uno  eodemque  dolore  doleam . 

Nunc  fit  prima  conclufio  ; Non  re-  1 Cone, 
quiruntur  fingulx  contritiones  ad  lin- 
gula mortalia  fecundum  numerum  , i- 
mo  ne  fecundum  fpeciem  quidem  , ut 
videlicet  quot  lunt  peccau  vel  nume- 
ro , vel  fpede,  tot  exigantur  dolores. 

Uao  enim  adu  & conhteri  & conteri  ' 
de  multis  Ipccicbus  peccatorum  poflii- 
mus  : ergo  nec  abfolute  , nec  m ordi- 
ne ad  confeflionem  in  illum  fenfum  re- 
quiritur fpccialis  diftindaque  contri- 
tio. 

&cunda  conclufio : In  ordine  ad  Con-  ».  Con*. 
feflionem  requiritur  contritio  de  fin- 
gulis  dilfinda  , non  folum  fecundum 
ipeciem  , fed  etiam  fecundum  nume- 
rum. Quiacimtricio  includit  firaulpro- 
politum  confitendi  fingula  morcalu  , 
non  fecundum  fpedem  modo  , verum 
etiam  fecundum  numerum.  Ac  prxter- 
ca  , cum  homo  confitetur  , deteffatur 

ea 


,gk 


521  ' IteUSi.  de  Sacram.  Par/  II f. 


ti  peccata  , qnar  confitetur  , nili  fit  fi- 
fta  confeflio . Quare  adlus  interior  pe- 
iiitenti*  , a quo  exterior  confeflio  pro- 
ticifcitur  , fingiila  mortalia  , qux  fub 
confeflionem  cadunt  , refoicit.  Ideo  e- 
mn  confitetur  ea , ut  deliruac  illa , 8c 
pro  iis  Deo  fatisfiiciat  . Quapropter 
ut  confeflio  de  fingulis  mortalibus  eft 
ad  lalmem  neceflaria  , etiam  necefli- 
tate  finis  , ita  Sc  contritio  de  fingulis 
in  nova  lege  efl  neceflaria . 

Tertia  conclufio  : Contritio  de  fin- 
gulis monalibus  fpecialis  dc  diftindta 
neceflaria  ell  ad  falutem  , non  folum 
neceflitate  przcepti  , verum  etiam  ne- 
ceflitate  fimi  . Fuitque  femper  in  omni 
lege  neceflaria  , etiam  fine  ordine  ad 
Confeflionem  . Itaque  non  fuificit  con- 
tritio generalis  , qua  doleo  me  fuifle 
peccatorem  , fed  requiritur  fpecialis  , 
qutr  diflindle  feratur  m fingiila , ut  fci- 
licet  peccatis  przteritis  in  memoriam 
revocatis  , voluntas  unica  contritione 
univerfa  illa  detefletur  , velitque  pro 
univerfis  Deo  fatisfiicere  . H»c  quippe 
fat  erit  , hancque  nos  poenitentiam  fa- 
cialem ac  diflindlam  appellamus . Nam 
fi  unico  verbo  Sacerdoti  fignificare  pof- 
1(OT  diyerla  peccata  mea  , illa  eflet  fpe- 
cialis diflinCtaque  confeflio  . Quocirca 
cum  poenitentia  Confeflioque  interior 
peccatorum  hominis  ad  Deum  fit  , u- 
nicus  ille  adus  , qui  fertur  in  peccau 
dillindla  & fpecialiter  cognita  i fpecia- 
lis poenitentia  & vocatur  , & efl . Af- 
ferimus autem  , hanc  non  aliter  reqm- 
ri , ac  rationem  dati  & accepti  a dil- 
penfatore  . Quam  quidem  confufam  & 
eneralem  nemo  arbitraretur  idoneam  , 
iflindlam  & fpecialem  omnes  exifti- 
marent  nectfliuriam . 

Sic  vero  explicata  Divi  Thomx  fen- 
tentia , haud  fane  intelligo  , cur  viris 
do&is/probari  r.on  debeat  : eo  vel  ma- 
xime 'y  quod  coenitcntiam  hanc  fpecia- 
lem atque  diltindlam  fic  intelligi  volu- 
mus ad  falutem  neceffariam  , ut  reli- 
qua media , qux  nili  in  tempore  adhi- 
beri non  queunt : nempe  hoc  padlo , ut 
fi  diflindle  de  omnibus  fpecialiter  dolea- 
tur ; fin  autem  vel  per  anguftiam  tem- 
poris y vel  per  aliam  cauiam  id  fieri 
non  poflTit , Jubeatur  quidem  animus  vo- 
cumque, fi  facultas  adeffet , fpecialiter 
ic  dillribute  de  fingulis  poenitendi . 

Hanc  Conclufionem  D.  Thomas  ha- 
bet t.a.quzfl.  1 i^.art.  j.ad  j.inquiens: 
In  tempore  przcedenti  juflincationem 
.oportet^  quod  nomo  fingula  pcccau,  qux 


commi  fit , detefletur  , quorum  rtemoi 
riam  habet  . Et  ex  uli  confideratione 
przcedenti  fubfequitur  in  anima  qui- 
dam motus  deteflantis  univerfUiter  o- 
mnia  peccata  commifla  , inter  quz  et- 
iam includuntur  peccata  oblivioni  tra- 
diu  > quia  homo  in  flatu  illo  efl  fic 
difpofitus  , ut  etiam  de  his  , quz  non 
meminerit , contereretur , fi  memoriz  ad- 
eflent  , Ecce  quemadm^um  intelligic 
Div.  Thomas  , fpecialem  contritionem 
efle  neceflariam  & ad  falutem  , & ad 
remiflionem  peccatorum  . Et  de  veri- 
tate quzfl.s8.  a.  5.  ad  4.  Ad  juflifica- 
tionem  , inquit,  non  requintur,  quod 
in  ipfo  juRificationis  momento  aliquis 
de  ^ccatis  fingulis  cogitet . Recogi- 
tatio autem  fingulorum  peccatorum  de- 
bet vel  przccdere  , vel  faltem  fequi 
juflificatiooem . Et  j.  p.  qu.  87.  arc.  1. 
Ad  remiflionem  peccati  mortalis , ait  , 
requiritur  , ut  nomo  adhialitcr  pecca- 
tum mortale  cemmifltim  detefletur,  ut 
fcilicec , quantum  in  ipfo  eft  , diligen- 
tiam adhiKat  ad  rememorandum  fin- 
gula peccata  mortalia  , ut  fingula  de- 
tefletur . Idtm  in  4.dift.  17.  quzfl.  5. 
ar.  1.  ad  fecundum  . 

Eandem  fententiam  tenet  Durandus 
difl.  17.  q.  a.  ad  pnmum , Adrianus  q. 

de  B^ifino  circa  finem  . Et  Rt- 
chard.  difl.  16.  art.  4.  qu.  z.  Certe  ne- 
ceflariam  efle  faltem  neceflitate  prz- 
cepii  hurufmodi  contritionem,  Paluda- 
nus  aflerit , diflindl.  1 7.  quzfl,  i.  art.  1. 
Conclufione  8c  Alexander  Alenfis  , 
4.  p.  qu.  69.  membro  8.  art.  z. 

Idem  quoque  mihi  videtur  fentire 
D.  Augultinus  de  vera  8c  falfa  poenit. 
c.  9.  14.  & 17.  Cujus  verba  referuntur 
de  poenitentia,  difl.  j.  cap. Sunt  plures. 
& difl.  5.  cap.  1.  Verfum  , inquit , pu- 
to , qui  dolet  de  crimine  i converliim  , 
qui  dolet  de  omni  ea  , quam  expofui- 
mus  , varietate.  Expofucrat autem  eam 
varietatem  cap.  14.  fecundum  circum- 
flantias  fpecialiter  & coaiiderandas , Sc 
deplorandas . 

Et  Div.  Chryfoftomus  in  fine  primi 
libri  dc  contritione  cordis  : Hoc  eft  , 
quod  expofcitur  a nobis  , ut  femper  re- 
cordemur mala  noflra  , & ad  animum 
revocemus  , & confcientum  gefiorum 
noflronim  habeamus  ante  oculos , ut  pro 
iis  fupplicemus  Deo  . Sed  apertius  in 
z.  libro  etiam  circa  finem : Oportebat , 
nos  femper  non  folum  fcire  exomolo- 
gcfira,  tk  confiteri,  quia  in  nobis  mul- 
ta deliba  fum  , verum  Sc  uiimnquoii- 

que 


t.  f«f  «. 


i». 

Bttri.  It. 

1.  C»r.  II, 
••M  7*. 

i>M  It.  ' 


De  Prtteft»  PcMitenti^  tu  Virtutis.  52 J 


t peccatum  , & majus , & minus , qua- 
in  libro,  iu  in  corde  noilro  halKre 
dercripturo,  idque  frequentius  recogno- 
fcere , atque  ante  oculos  ponere , & tam* 
quam  hxc  nuper  admiiu  lugere  , Sec, 
Nec  te  moveat  , quod  ConteiTionis  D. 
Chryfollomus  meminit  : loquitur  enun 
de  confelTione  , qux  fit  DeO  , non  de 
ea , qux  fit  Sacerdotibus  , ut  polkrius 
oftendemus  . Et  adhuc  nunifeitius  bo- 
milia  quarta  de  Laaaro  circa  finem:  Sin- 
gulis horis , & diebus  renovemus  apud 
nos  hoc  judicium  , fententiam  adverius 
nos  ipfos  feramus,  omnique  modo  co- 
nemur  confiteri  Deo  . Nam  fi  nofinet- 
ipfbs  judicaremus  , ut  Paulus  ait,  non 
utique  judicaremur  a Domino.  Ut  igi* 
tur  nec  puniamur , nec  poenas  demus , 
in  fuam  quifque  conlcientiam  ingredia- 
tur, viumque  explicet,  cunftifque com- 
mi ffis  diligenter  excudis,  condemnet  ani- 
mam , qux  hxc  patravit,  puniatque  eo- 
gitationemi  affligat,  crucietque luam ip- 
hus  mentem  i fnpplicium  a feipfo  exigat 

C peccatis  . Hadenus  Divus  Chryfo- 
u$.  Et  Divus  Greaortus  libro  quar- 
to Moralium,  capite  dccimoliptimo , St 
libro  o£lavo  , capite  decimofexto  in  il- 
lud : Confa^labor  cum  ainaritudine  ani- 
mx  mex  , enumerando  Icilicet  fingula 
mala  , qux  feci . Ita  enim  Div.  Grego- 
rius  interpretatur  : cujus  verba  non  gr^ 
varer  equidem  recitare  , nifi  alio  ledi- 
naret  oratio . 

Prxterea , in  hujus  rei  confirmationem 
nec  factarum  quidem  litterarum  deefle 
nobis  ootenint  teflimonia , ut  illud : Ke- 
cogitaoo  tibi  omnes  annos  meos  in  ama- 
ritudine animx  mex  . Non  autem  eflet 
opus  anteafti  temporis  vitaro  expendere 
in  amaritudine  animx,  fi  poenitentia  ge- 
neralis , %c  confufa  fufiicertt . 

Illud  quoque : Si  impius  egerit  poeni- 
tentiam ab  omnibus  peccatis  fiiis  , &; 
fecerit  judicium  , hoc  eft  , examen , 8c 
inquifitionem  j de  qua  Apollolus:  Pro- 
bet fnpfum  homo. 

Et  illud  David  : Cogiovi  dies  anti- 
quos , & meditatus  fum  iiodle  cum  cor- 
oe  meo.  Se  exercitabar , Se  fcopebam  fpi- 
ritum  meum  . Legit  autem  D.  Atiguui- 
nus , Scrutabar  fpiritum  meum , Se  ait : 
SeipAim  interrogabat,  feipfum  examina- 
bat, in  fe  Judex  erat. 

- Prxterea,  fi  generalis  p^nitentia  fat's 
eflet  , quorfiim  illa  tam  anxia  cura  pe- 
tendi ; Ab  occultis  meis  munda  me  , 
thimine,  Se  ab  alienis  parce  fervo  tuo? 
Nimirum  luce  cUiius  Prophera  fignifi- 


cat , delidla  fiu  fe  folitum  ferutari , Se 
pro  occultis,  qux  vel  adbibiu  dilig^ 
tia  imellieere  non  potuit  , deprecari  , 
cum  ait  : Deli&a  quis  intelligit  ? ab 
occultis  meu,  Sec. 

Prxterea  , fi  cui , dum  convertitur  , 
tria  morulia  , qux  fecit  , difiinde  ia 
memem  veniunt , hoc  efl , adulterium  , 
facril.giura , homicidium , quxro , an  fa- 
tis fmrit  , rejeda  illorum  fpeciaii  me- 
moria , vere  de  omnibus  , qux  fecit  , 
confufe  dolere  ? Nam  fi  latis  non  eft  , 
id  nos  afferimus ; fin  latis  eft , femper- 
que  ia  omni  le»  hut , certe  ezanxn  il- 
lud tam  exquifitum  in  peccatis  morta- 
libus 8c  commemorandis  , Se  deploran- 
dis , quod  in  omni  retro  tempore  paren- 
tes noftri  fecerunt,  docetur  non  iuifle 
neceftvium . 

Pranerea  , poenitentia  exterior  pro- 
pter interiorem  eft : at  exterior  tam  ia 
lege  nova,  quam  in  veteri  diftinda.  Se 
fpeciaLs  hieric  oportuit . Nam  in  ve- 
teri lege  pro  varus  peccatis  varia  fiie- 
ruDt  facrilicia  definiu  . In  nova  quo- 
que poenitentix  Sacramentum  fpecia- 
Im , diftindamque  de  lingulis  exigit 
confeffionem  . Ac  revera  lex  Evange- 
lica  , quantum  anhni  mei  conjedura 
colligere  polium  , non  aftrinmt  nos  , 
ut  ipecialius  de  peccatis  dotoemus  , 
quam  in  lege  naturx  homines  teneban- 
tur : fed  id  conceffit  , ut  quam  poeni- 
tentiam olim  in  delidi  compenlatio- 
licm,  atque  vindidam  coram  Deo  agt- 
re  oportebat , camdem  ageremus  apud 
Sacerdot:m  , qui  locuin  Dei  teneret  ia 
terris. 

Nec  ego  video  , cor  Chriftus  in  E- 
vangelio  prxeeperit  de  fingults  exterio- 
rem poenitentiam  , nifi  quia  requireln- 
tur  interior  de  fingulis , ut  exterius  fi- 
giium  vifibile  interiori  rei  fignatx  ia- 
vifibiii  rciptMideret . Non  igitur  ( quod 
quidam  arbitrantur  ) contritio  fp^ia- 
lis  propter  confeffionem  exigitur  , fed 
e diverlo  conieffio  fpecialis  propter 
contrinonem  , utraqiie  autem  propter 
judicii  naturam  . Omnis  quippe  ju- 
dex , cui  judicandi  eft  aureontas  de- 
manata , reorum  delida  inquirere  , 
atque  examinare  debet  fpeaatnn  , ut 
juxta  culparum  menfuram  fit  Se  pi- 
narum moderatio  . Sic  in  Evangeh- 
ca  lege  judicium  de  peccatis  Sacer- 
dotibus delegatum  eft  , qiii  ut  fide- 
liter fuum  munus  exequantur  , non 
habent  effe  contenti , peccata  fi  fiilism 
in  genere  cogiwfcant , fed  habent  in- 

lerro- 


V 


525  Rtk£i.  de  Pemiten.  Pari  IV. 


terrogare  etiam  fptcialia  deli£la,  ac  de> 
li&orum  adjacentes  circumftamias  . At 
in  lege  naturz  hoc  judicium  erat  ip> 
6 peccatori  commitrum  , ut  ipfe  idem 
& eflet  teftis,  & accufator,  & judex. 
tue.  ii.  Unde  ait  Scriwura  : Si  impius  egerit 
poenitentiam  ao  omnibus  peccatis  , & 
ff.t,  lat.  fecerit  judicium  . Et  iterum  : Feci  ju- 
dicium , & juftitiam  , non  tradas  me 
calumnianiibus  me.  Quam  ob  rem  pec- 
cator in  propria  caula  judex  efleaus, 
nili  expendat  delidla  propria,  nili  di- 
ligenter Icipfum  interr^et  , & exami- 
y nec , ut  ex  qualiute , & quantiute  cul- 
parum imponat  fibi  ^mtentiz  modum , 
certe  inbdelis  judicii , imo  iniqui  p{- 
jias  daturus  cll  apud  i^uillimum  judi- 
cem. Hzc  naturz  ratio  eft,  quis  no- 
gat  } Huic  lacrz  litterz  conlentiunt , 
hane  Sandi  Dodores  infinuant , hujus 
vim  Divus  Thomas  intuitus  tertiam  il- 
lam Cunclufionem  alTeruic.  Qu  etiam 
afferenda  nos  multa  diximus  non  pe- 
nitus abfona  , aut  contemnenda  . xd 
b quid  mdius  quifquam  aflferre  pote- 
rit, nobis  volentibus,  8c  gratulancibus 
£idhirus  eft  . De  tertia  igitur  contro- 
verfia  latis. 

PARS  Q^U  ARTA. 

JDt  Prutft»  Panitmrtt  mt 
Virtmtu  , 

4.  prin,.  /quarta  jam  fequitur  : An  de  Pfni- 
'quaft.  " tentiz  virtute  fit  peculiare  prz- 
cx^tim  . Sunt  enim  Theologi  , & hie- 
runc  , quorum  opinione  de  P^tii- 
temiz  Ipeciali  przceptum  nullum  eft. 

Ruion.  Hanc  vero  fententiam  in  primis  fuadent 
dubinn.  teftiinonio  DiviThomz  aflercntis,  quod 
pro  p«r.  permanere  in  peccato  ufque  ad  mortem 
non  eft  fpeciale  peccatum  , fed  quat- 
a.  >■  f«r/.  dam  peccati  circumftancia  . Et  tamen 
,4,  »rr.  i.  ii  effet  de  p^nitentia  fpeciale  urzce- 
peum  , omiffio  illius  fpecialts  cuipa  fi- 
ne dubio  eflet . 

Prztere^  fi  de  pfnitencia  mandatum 
fpeciale  eflet,  id  ea  eflet  ratione  ma- 
xime, quod  penicencia  eft  medium  ne- 
ceflarium  ad  lafuiem  . Hoc  vero  argu- 
mentum infirmum  eft,  quoniam  sraua 
Det  eft  ad  falutem  homini  ueceflaria, 
de  qua  tamen  habenda  nullum  eft  pe- 
culiare prateepeum  . Et  confirmatur  : 
nam  hujufmodi  przceptum  non  alio  te- 
ftmionio  magis  aflererecur , quam  eo 
Lttcz  , cap.  ij.  Nifi  p^icemiam  ha- 
bueritis , omnes  fimiliter  peribitis . At 


exinde  nihil  tale  colLgi  re£le  poteft  . 

Pari  fiquidem  loquendi  forma  iane  di- 
citur : Nifi  gratiam  habueritis  , omnet 
peribitis  . Unde  tamen  non  fit,  ut  ex 
przcepto  peculiari  gratiam  habete  te» 
neamur.  Cumque  poenitentia  fupponat 
peccatum  antecedens  , nifi  quis  peeni- 
tentiam  egerit , peribit , non  ex  impoe- 
nitemiz  culpa,  led  ex  antecedenti  Oc- 
cato, quod  fine  poenitentia  deleri  non 
poterat . 

Pro  parte  vero  contraria  illud  eft  , Pro  p«s. 
quod  eodem  tenore  in  Evangclio  pro-alErm. 
j^itur  lex  BapciAni , 8e  Pccnitentiz. 

Nam  quemadmedum  fcriptum  eft  : Ni- 
fi quis  renatus  iiKric  ex  aqua  , non 
poteft  intrare  in  regnum  Dei;  ita  quo- 
que fcriptum  eft:  Nifi  pqnitentiam  ha- 
bueritis , omnes  peribitis . Colligunt  au- 
tem Catholici  , legem  illam  Baptifmt 
formale  continere  przceptum.  Quare  fle 
p^nitentiz  kz  przceptum  fpeciale  con- 
tinet. 

In  hac  controverfia  Przceptor  meus 
olim  F.  Francilcus  Vidloria  , vir  nollra 
ztate  litteris,  ingenio,  religioneque  cla- 
rilfimus,  partem  tenuit  negativam.  Ad- 
didit vero  in  hujus  rei  confirmatio- 
nem przterea,  quz  fecimus,  alta  quz- 
dam  argumenta  , quz  quoniam  homo 
ingentolus  , fle  doAus  effe  videbat  in-  . 
firma  , afferuit  tandem  , in  hanc  opt-simij 
nionem  le  venire  ea  potifiimum  caufa  , feribitinir. 
atque  ratione  , quod  nulla  in  contra- t,,2.de,io^ 
rium  effet  , cui  non  poffet  fidle  fa-the^og. 
tisfieri  , ut  colligere  iiiue  in  promptu 
betat  hominis  eruditiffimi  modeftiam 
pariter,  fle  ingenium  . Nihil  enim  pu- 
gnaciter , pertiiiacique  contentione  de- 
tendere foleoat , led  fuam  interim  pro- 
priam , privatamque  lentendam  Imere 
tueri  , eamdem  peftea  fimiti  libn-ta- 
ce  retracturus,  u melior  forfican  opi- 
nionis adverlz  ratio  fuccurriffet . Hac 
vero  ingenii  iiii  mira , fle  beata  facili- 
tate Scholz  pollrz , hoc  eft  Divi  Tho- 
mz  prudenciflimus  habebatur  interpres  : 
fle  quidem  zquus  bbcro  judicio,  nulla 
ejulmodi  aftridus  neceflitate  , ut  vel- 
kc  nollet  , certa  fibi  effet  tuenda  fen- 
temia . 

Hujus  nos  clariflimi  viri  veftigiis  ia- 
fazrtntes,  tn  nullius  verba  juravimus, 
nec  apud  nos  tantum  opinio  przjudi- 
cata  poteft,  ut  etiam  fine  ratione  va- 
leat audloritas . Sed  nollrum  judicium 
adhibentes,  alienum  nonmfi  caula  co- 
gnita kquimur.  Nam  Ciceronis , quo-  r . 
utlcumque  incidunt,  non  fencenciis  mo-o».. 

do. 


Digitieed  by  Google 


Df  Prdeepto  Pcent tenti*  ut  Virtutis.  527 

dOt  ied  & terbis  libenter  utimur,  fur-  fane  fateri , de  hmuihnodt  iStu  przce- 

tumque  libenter  agnofcimus.  Igitur  (ut  ptum  legulaiorU  elTe:  nifi  inlipientera  , / 

co,  unde  huc  digrelG  fumus  , reveru-  atque  improvidum  in  legibus  necella-  ^ 

mur  ) argumenta  t^idem  tametli  do6bi  riis  volumus  defuilTe  . Atque  hxc  cer- 

hominis,  Sc  copiofi  , & nihil  prartere-  ta  regula  , ac  forma  eft  de  praeceptis 

antis  «orum  , quz  pro  ea  caufa  dici  iegis  live  Naturz  , live  Scripeurz  , &. 

polTeni,  nunquam  tamen  ita  me  move-  ve  Grati*  , five  Huuianx,  leu  Divinx 

runt  , ut  eis  refpoiidere  poffe  diffide-  philofophandi  • 

rem . Audloritas  autem  tanta  plane  me  Prxterea  , de  compeafaoda  injuria 

moveret  , nili  ego  opponerem  non  mi-  fa^a  proximo  fpeciale  prxeepeum  eft: 

■orem  D.  Thomz , cujus  rationes  etiam  ergo  & de  compenfanda  injuria  fa^ 
quodammodo  mihi  videntur  firmiores . D«o : lic  enim  D.  Thomas  j,  par.  quxft. 

Primum  itaque  non  ambigo  , Divum  84-art.  ads.argum. 

Thomam  cum  cztens.  omnibus  Scho-  . Huc  accedit , quod  fi  cujus  amict- 
lafticis  audtoiibus  in  hac  fententia  ef-  aiam  violavimus  , teneamur  fpeciali 
fe  , qux  partem  hujus  coniroveriiz  af-  prxeepto  dare  operam  , ut  liurciamus  : 
firmattvam  ampledlnur . Imo  illud  eft  quemadmodum  Matthzi  quinto  feri- 
princeps  argumtntnm  , quo  hzc  opinio  eft  : erco  Dei  amicitiam  per  pec- 

rcfellitur  , quod  novicia  fit , & in  re , catum  mortale  violatam  Ipeciali  prx- 
qu*  ad  mores  pertineat , fine  idonea  <*pto  lardre  tenemur  , ac  proinde  pe- 
ratione,  communi  Theologorum  fenfui  nitentiam agere . 
refragetur  . Divus  iuque  Thomas  pro  Illud  pr*tereo(  quod  mihi  maximo  aiw 

comperto  fumic , de  penitencia  divinx  gumento  poterat  elfe  ad  hujus  rei  con- 
legis  efle  prxceptums  hec  id  femel  di-  hrraationem  ) quod  xgroto  corpori  quiii- 
cit,  fed  Ixpius  4.  dift.  i7.quxft.  i.  art.  <}ue  tenetur  medicinam  necellariam  ad- 
quxft.  J.  ad  & quxft.  j.  articulo  1.  hibere , idque  ex  fpixiali  prxeepto , quod 
quxft.  4.  &3.  par.  quxft.  74.  articulo  habn  diligere  corpus  i ex  quo  e£dtur, 

7.  ad  I.  8e  a.  quxft.  p;.  articulo  a.  cum  nou  minus  debeat  amare  animum , 
in  ai^mento  in  contrarium  : 8e  a.  a.  ut  medicinam  neceftariam  xgro  animo 
quxft.  6a.  aniculo  ultimo . Imo  adeo , adhibere  teneatur  . Videlicet  quemad-  /<•  IU. 
qux  Divus  Thomas  articulo  illo  fecun-  modum  inftgante  naturz  lege  ( ut  Ter- 
do,  quxft.  14.  dixit,  non  modo  hxc  re-  tullianus  ait , & illum  zmubcus  D.  Hie- 
fellunt,  verum  etiam  confirmant.  Nam  Kinymus  ) hirundo  pullos  luos  de  fuc-  *• 

fi  propofiuim  non  pfnitendi  fpedale  co  oculat  chelidoni*  ,&  diflammim  cer- 
peccatum  eft  , ut  ibidem  dicitur  , qui  »i  appnunt  vuLierati , & extera  ani- 
fwri  poceft  , ut  de  p^itentia  non  fit  nantia  bruu  medidnas  fibt  divinitus 
^ciale  prxeeptum  ? Nempe  fi  come-  attributas  inlligantur  ut  quzrant  s iu 
dere  prxeeptum  non  eflet,  propofitnm'  pr<^  dubio  inciut  divina  lex  honhnes 
non  comdradi  fpedalis  culpa  non  ef-  rationales  » ut  pfnitentiam  remedium 
let  ; Si  jejunandi  prxo^um  peculiare  unicum , Sc  necetUnum  ad  falutem  a- 
non  eftet,  ne  peculiaris  qiddem  culpa  nimx  prolequautur . 
effet  propofitum  non  jejunandi  . Et  hunc  Prxterea',  przcrato  charitatis  oWi- 
in  modum  cartera , qu*  fingulatim  per-  gamur  media  neceluria  ad  lalutem  fra- 
fetmi  longum  eft.  tris  apponere  ( inde  enim  eft  fraternx 

Deinde  , penitere  eft  adhit  fpedalis  correptionis  obligatio  ) ergo  & media 
virtutis  an  falutem  necefiarius  : ergo  neceluria  ad  lalutem  noftram.  £t  con- 
eft  in  prxeepto . Confequentia  patet  ex  firmatur  : Tenemur  proximum  a morte 
D.  Thomai.i.qnxft.  j.art.i. &3.  par.  lum  corporis,  tum  animx  liberare  . 
quxft.  «8.  art.  1.  ubi  alTerit,  ea,  qu*  Mortem  enim  languentibus  probaturin- 
lunt  necellaria  ad  lalutem  , cadere  fub  Higere,  qui  hanc,  cumpoteft,  non  ex- 
pr^p  tis  divinx  legis  . Et  re  vera  id  eludit : 83.  dilhn^one , cap.  1.  Iguur 
oftendit  ( nifi  me  animus  fallit  ) ratio  & nolmetipfos  a corporah , & fpintuali 
manifefta  : Non  enim  alher  melias  pof-  morte  tenemur  eripere . Nec  hic  ( quod 
liimiis  judicare , an  prxeeptum  fit  legis  ad  mores  Sttinet  ) nugnopere  conten- 
de quarumcunquevirtutuma&ibus,  nifi  dere  debemus  , an  violetur  prxee- 
ex  M , quod  ad  finem  legis  funt  necef-  pturncharttatis  , an  prxeeptum  peniten- 
urii.  Porro,  fi  finis  primus l»ts  , idem-  tiz  : illud  modo  concedamus  , ipedi- 
que  prxeipuus  fine  a^  cujulquam  vir-  lem  , novamque  culpam  ede , non 
tutis  coaftare  non  poteft  , convindmur  nitere  : tametfi , quemaitaodum  cum 

quis 


5i8  heleU.  de  Panlt.  Pars 

quis  non  comedtt  cibum  neccflarium  bus  aliis  verbis  legislator  hujufnvxir 
aid  falutem  , immediate  quidenvtfonira  przceptum , fi  vellet , poflet  inducere  • 
virtutem  temperantis  peccat  , ex  con-  Omnis  fiquidem  virtutis  operatio , ejus 
fequenti  etiam  contra  chariutero  > ita  verbo  imperandi  a lege  prslcribiiur  , 
qui  non  p^nitet  , cum  videt  ad  falu-  >ut  in  confilio  ell , aut  in  przcepco  . 
tem  efle  necelTarium  , dircile  quidem  Oe  <^re  vero  , quod  folura  in  confi- 
przccptum  peenitentiz  violat  , confe-  bo  eUet , dia  nulla  ratione  pollet , Ni- 
quenter  autem  violat  charitatem . fi  hoc  feceritis  , peribitis.  De  P;nitea> 

Przterea  , De  poenitentia  exterion  t'*  igitur  a^  przceptum  eft  . Quod  p 
nzceptum  eft  : ergo  & de  interiori  . eo  magis  mihi  perfuadeo  , quod  Joan-  s» 
Conlequentia  patet , quia  fi  latistadlio.  nes  Baptifta  ftatim  a principio  popula 
nem  exteriorem  Deus  exigit  , interio-  prpponit  : Poenitentiam  agite  , appro- 
rem  , ac  multo  etiam  magis  requiret  , pinquavit  enim  regnum  caelorum.  Ean- 
quz  videlicet  przcipua  eft  in  compen-  dem  quoque  l:g$m  , eildemque  verbis 
latione  deli£ti  . Antecedens  vero  cer-  Chriftus  primi. us  invulgavit  , Apofto- 
tilfimumeft,  fi  ea,  quzfiiperiore  con-  hlque  invulgandam  julfit . Nullo  autem 
troverfia  diximus  , teneantur,  efle,  in-  P^dtq  veriiiinile  fit  , confilia  legis  ft*. 
quam  , exteriorem  p^nitentiam  necef-  (>m  in  initio  a populis  exigi  . Qmniipo 
^iam  ad  lalutem  . Adus  quippe  o-  >bud  verofimihus  eft  , a turba  przce- 
mnis  virtutis  exterior  ad  falutem  ne-  m quidem  maxime  ncceilaria 

ceflartus  citra  controverfiam  in  prz-  eum  primis  requiri.  Unde  & Mare.  i. 
cepio  eft  . Panitemini  , inquit , & acdiie  tuan- 

Sed  quid  opus  eft  multis  > Si  horni-  gelio  : ut  uemmque  tamquam  necelb- 
ni  peccatori  occurrat  przceptum  d;  di-  fium  przceptum  propoiut,  pjniterc, 
ligendo  Deo  > fimulque  peccatum  me-  & Euangelio  credere, 
moriz  occurrat  , 'illud  quzro  tandem.  Nec  illud  leve  teftimonium  eft,  quod 
an  teneatur  conteri , an  non  : fi  non  , hihetur  Apocalyp.  x.  Age  poenitentiam  ; 
ergo  exKns  in  adum  diledionis  fine  fi»  autem  , venio  tibi , dc  movebo  can- 
P{nitentiajuftifica^tur,quodlanzn)en-  delabrum  tuum  de  loM  fuo  , nili  poe- 
tis nullus  admittit:  fi  etiam  , jam  ha-  nitentialn egeris . 
betur  quod  volumus , de  pftiitentia  ef-  Huc  illud  adde  Proverbior  . i.  Quia 
fc  fpectale  przceptum  ..  Quod  Tcrtul-  vocavi  , & renuiftis  , ego  quoque  in 
iianus  lih.  ae  pqnitentia  diferte  docet  , interitu  veftro  ridebo  . Vocanti  ergo 
inquiens : Cum  judex  Deus  jullitiz  ea-  ad  poenitentian»  renuere  , fpeciale  pec-  • 
nliimz  libi  exigendz , tuendzque  prz-  catum  eft  , cui  fpccialis  poena  refj^n- 
fideat,  & in  eam  omnem  fummam  di-  det  , nfus  & fublannatio  Divinz  pote- 
fciplinz  fanciat  , dubitandum  eft  , fic-  ftatis  . Huic  & aliud  limile  eft  Hierc- 
iit  in  uhherfis  adibus  noftris  , iu  in  ■ miz  7.  Quia  vocavi , & non  refpoiidi- 
p^nhentiz  quoque  caufa  juftitiam  Deo  ftis,  laciam  domui  huic,  &c.  & EMx 
przftandam  efle  i Et  naulo  inferius  ; dj.  Omnes  in  czde  corruetis , pro  eo 
Audariam  , inquit , exiitimo  , de  bono  quod  vocavi , & non  refpondiftis . Ccr- 
Divint  przcepti  difputare  .*  Nec  enim  te  fi  ad  poenitentiam  vocanti  relpondc- 
quia  bonum  eft , ideo  aufeultare  debe-  fc  confilium  "eflet , non  przceptum  , 
mus , fed  quia  Deus  przcepit.  Ad  ex-  nufquam  Dominus  pro  hujus  omiflione 
hibitionem  oblequii  prior  eft  majeftas  tam  gravem  poenam  minaretur  . Item 
divinz  poteftaiis  , prior  eft  audoritas  Hieremiz  8.  £kus  conqueritur  , quod 
imperantis,  quam  utilius  fervientis  . peccatores  poenitentiam  non  agunt.  Res 
Bonum  eft  pfnitere  , an  non  f quid  re-  eft  igitur  debita  , ac  proinde  Wce- 
volvis  i Deus  przcipit  . Quoo  igitur  pta,  liquidem  Deus  expoftulat,  n non 
Deus  tantopere  commendat  , quod  et-  reddamus . 

lam  humano  more  fub  dejeratione  tc-  Ad  argumentum  vero  primum , quod  ^ 'velpon. 
ftatur  , lumma  utique  gravitate  & ag-  ex  D.  Tno  nz  audoritate  lumitur  , fa-  o*r*'n 
jprdi , &cuftodire  debemus.  Hadenus  cile  rclponactur : .Impoenitentiam  ibi 
1 ertullianus . * accipi  pro  qjocunque  peccato  , de  quo 

Et  ane  cum  lex  affirmative  przci-  poenitentia  .10:1  fit.  In  qua  fignilicatio- 
piat  , P;nicentiam  agite  , rurfumque  ne  generale  peccatum  eft  , cum  forni- 
liib  mortis  interminatione  lubjungat  : catiq  durans  ufque  ad  mortem  , homi- 
Nili  p^nitentiam  habueritis  , onuics  fi-  cioii  quoque  reatus,  &quodlibet  aliud 
inul  ^ribttis  , inulligi  noo  poteft , qui-  llinilc  malam  , de  quo  homo  poemcen- 

liaia 


Mediam 
«d  filut. 
necellir. 
duplicii 
Ceaeru, 


Umftn 

lit  poeni- 
tere fti- 
tim  de 
peccaio 
monili . 

Ritiofl. 
pro  pit. 
'•dum. 


ue  Pfiiebto  PtenUentU  $U  Vtriittlf.  52^ 


fiM  MflSgit , Impomiientia  fic , enimfi 
Bulli  culpa  iMcialis  intervenerit  : ver- 
bi gratia , Si  fornicator , aut  avarus  fu- 
bito  interiret  , correptus  aliquo  iulmi- 
Hc,  quo  eventu  a ptxcepto  ptvnitentiz 
exculari  potuit  i nec  enim  habuit  fpa- 
tium  cogitandi , ut  de  peccatis  poenite- 
ret:  tunc  juxu  femen tiam  D.  Augullt- 
ni , iSc  D.  Thomz  ejufmodi  homo  habuit 
finalem  impoenitentiam  , peccatum  fei- 
licet,  quod  non  remittitur  nec  in  hoc 
feculo , nec  in  futuro , generale  quidem , 
non  ijpeciale  peccatum . 

Ad  fecundum  , fateor  eam  efle  cau- 
iam , unde  vel  maxime  liqueat  poeniten- 
tiz  peculiare  prxeeptum . Sed  ut  ob|e- 
Atonem : repellamus , advenendum  ell, 
medium  ad  falutem  neceflarium  eiTe  in 
duplici  dif&rentia . Alterum  quod  non 
ell  a£his  virtutis , fed  vel  potentia , vel 
habitus  , quos  Deus  in  nobis  fine  no- 
bis operatur  , vel  etiam  gratia , & au- 
xilium Dei , quod  non  nomum  , fed  Di- 
vinum opus  eft  : Se  de  hujufmodi  me- 
diis legis  prsKcpta  non  funt.  Alterum 
medium  aaus  virtutis  ell , atque  in  no- 
Ara  pofitum  poteftate  , ut  credere  in 
Chrilwm  , confiteri  Fidem  , lulctpere 
liaptifmum , diligere  D»m  j Sc  de  hu- 
julmodi  przcepta  legislatoris  funt . Quz 
quoniam  non  de  fine  , fed  de  mediis 
feruntur  ad  finem  legis  neceirarits , re- 
Ae  collmimus , m omni  lege , five  na- 
turAi , five'  feripta , tum  humana , tum 
Divina  , ea  media  virtutis , qu*  nullo 
modo  funt  ad  finem  legis  neceflaria  , 
in  confilio  elfe  > quz  vero  omnino  ne- 
ceflaria , ea  efle  in  prscepto  . Unde 
mtet , quid  ad  tertium  argumentum  re- 
ipondendum  fit , 

Sed  illud  tamen  urget  vehementer  , 
quod  cifdem  argumentis,  quibus  often- 
dmius  efle  przceptum  ”,  ouendi  *que 
poteft  , homines  obligari  ad  confcftim 
poenitentiam  agendam  , ut  peccatum 
mortale  commiferint  . Primum  enim  D. 
Thom.  i.i.quzft.  6».  art.  ult.  utrumque 
pariter  aiSrmat  , & teneri  homines  ex 
przcepto  peccatum  deferere  , & flatim 
id  quidem  : Ut  qui  rem  alienam  fur- 
to lufcepit , reftituere  protinus  fine  mo- 
ra aliqua  debet  . In  quarto  etiam  di- 
llinAione  deciinafeptima , quzflione , Sc 
articulis  retro  citatis  exprefle  tradit  , 
hominem  obligari  ad  poenitendum,  eum 
ptccata  memori*  occurrerint  i quod  eft 
dicere , pr*ceptum  poenitendi  nullas  mo- 
ras in  i^ccatore  permittere  , qui  pec- 
«u  menioriam , & confeientiam  habet . 


Et  ratio  id  videtur  fuadere . Nam  cum 
peccatum  memori*  occurrit  , fi  hom« 
non  deteftatur  , ex  confbqucnti  coa- 
fentit . 

Deinde  , homo  tenetur  ilUco  medi- 
cinam corporalem  corpori  neceflaiv- 
am  adhibere  . Ergo  8c  qnam  primum 
debet  anim*  neoeflariam  roedicinara 
apponere . 

Frzterea  , proximi  ofFenfi  injuriam 
teneor,  ubiprimUm  commode  poflum  , 
com^nfare  > ergo  8e  Dei  . Antecedens 
notillimum  eft.  Non  enim  celerius,  qilt 
damnum  in  pecunia  dedit  , tenetur  u- 
lisfacere  , quam  qui  dedit  in  fama  , vel 
honore.  Sed  qui  m pecunia  dedit,  re- 
llituere  , peniareque  damnum  e velli- 
gio  debet  r ergo  & qui  aliter  quoquo 
modo  proximum  Izfit.  Et  confirmatur: 
Nam  fi  frater  meus  habet  aliquid  ai- 
verfumme,  teneor  illi  extemplo  recon- 
ciliari , ut  patet  Matth.  f.  Igitur  & te- 
neor conciliare  me  Deo  (latim,  quam 
ejus  amicitiam  per  injuriam  violavi . 

Przterea , limul  atque  commode  pof- 
fumus  fratrem  noftnim  a morte  animi 
liberare , id  facere  fine  dubio  tenemur : 
ergo  Sc  nofmetipfos  a peccato  mortali 
illico  tenemur  eripere  . Idque  magis  , 
quod  peccatum,  quod  nx>x  per  pcenl- 
temiam  non  deletur , fuo  pondere  ad 
aliud  trahit  , ut  Gregorius  docuit  ho- 
miL  II.  in  Ezech.  j.  At  qui  periculo 
fe  exponit  , peribit  in  eo , ut  in  Eccle- 
fiafUco  legitur  . Confirmat  autem  hoc 
vel  maxime  Leo  Papa  epillola  69.  ad 
Theodorum  Epifeopum  , inquiens  : O- 
portet  unumquenque  Chrillianum  con« 
Icienti*  fu*  habere  judicium  , ne  con- 
verti ad  Dominum  de  die  in  diem  dif- 
ferat , nec  fatisfiiAionis  fibi  tempus  in 
finem  vit*  fu*  conftituat,  quem  peri- 
culofe  ignorantu  humana  concludit , uc 
ad  paucarum  horarum  fe  refervet  in- 
certum . Periculofum  igitur  eft  poeniten- 
tiam in  aliud  tempus  refervare  . Nam 
Sc  hoc  Eccl.  cap.  5.  prohibet  , inquiens  e 
Non  tardes  converti  ad  Dominam,  nec 
difleras  dc  die  in  diem  : fubito  enim  ve- 
nit ira  cjus  . Peccatum  igitur  ell  , de 
die  in  diem  poenitentiam  protrahere  , 
nempe  cui  divinam  irara  Ecclefiaflicus 
interminatur . 

Item  , fi  in  aliud  tempus  poeniten- 
tiam differre  liceret  , ergo  & velle  dif- 
ferre licitum  ell  : Quod  enim  facere  , 
idem  Sc  velle  quoque  licet  . At  qui  e- 
xillens  in  peccato  mortali  , interiorem 
poer-itentiani  in  aliud  tempus  refervare 
L 1 vuli^ 


550  Rekd.  Je  Pmtt.  Pxrt  tV. ' 


vuU , eo  ipfo  inurpreutive  & implidce 
vult  edic  in  pcccaco  moruli  , iii  quo  , 
qpandiu  non  poenitet  , perdurare  ne- 
ceflum  eft  . Non  licet  igitur  conver- 
lioncm  poraitcntiai^uedifierre . 

Prxterea,  negativo  pr*ce^:o  aftrin- 
mmur,  ne  fimus  Dei  mimici  : nam  eC- 
tt  J>eo  inimicum  ufoue  adeo  intrin- 
(iece  malum  eft , ut  nullo  eveoiu  id  vel- 
le fine  gravi  culpa  valeamus  ; ergo 
quamdiu  homo  eft  in  peccato  moruli  , 
cum  fit  Dei  inimicus  , umdiu  praece- 
pto negativo  adverfatur , quamlib^  pa- 
rum m ftatu  peccati  mortalis  perreveret . 
Aut  igitur  hoc  monftnim  probandum 
eft  , videlicet  , hominem  obligari  ad 
poenitentiam  iUtim  agendam,  aut  pri- 
mum illud  tollendum , hoc  eft  , homi- 
nem ad  poenitentiam  agendam  obligari . 
Illue  enim  ferpit  hoc  prxccptum,  fi 
fiemel  admittitur. 

Denique  fuadetur  , quod  faltemfin- 
gulis  diebus  feftis  teneatur  peccator  p^ 
nitentiam  habere  , quia  finis  legis  eft  , 
ut  requiefcamus  in  Deo ; ad  hanc  enim 
requiem  corporalis  feftorum  quies  or- 
dinatur. At  in  legem  fadt  , qui  verba 
legis  amplexus  contra  legis  nititur  vo- 
Linutem  . L.  non  dubium  . C.  de  le- 
gibus , & regula.  Certum  eft,  de  reg. 
jur.  in  6.  Et  confirnutur  . Lev.t.  itf. 
Sabbatum  requietionis  eft  : affligetis  a- 
nimas  veftras , ab  omnibus  peccatis  ve- 
ftiis  muntfidumiuij..  Et  c.  Affligetis 
animas  veftras.  omne  opus  fervile  non 
fiKietis  in  dte  W:-omnis  anima  , quae 
afflidta  non  fuerit  in  die  hac peribit 
de  populo  fuo:  & caufa  fubdicur:  Ut 
propitietur  vobis  Deus . 

ReTolu.  In  hujus  argumenti  explicatione  ad- 

Quzft.  eo  multae  funt  dodorupi  fententix , uc 
eas  enumerare , nedum  expendere , mo- 
leUiflimum  fuerit : & cum  tam  varix 
^t,  tamque  inter  le  di  (fidentes  , ve- 
niam mihi  dabitis  , Viri  humani(fimi  , 
A aliorum  opinionibus  prxtermiflis « 
arcam  ego  (utinain  tam  vere,  quam  bre- 
viter) explicuero.  I 

I.  Cone.  Primum  ergo  ( ut  mea  fert,  & com- 
munis opinio  ) non  protinus  tenetur  ho- 
mo poenitentiam  agere . Atque  hxc  qui- 
dem alTertio  non  alia  ratione  potiore 
oftendt  poteft  , quam  quod  fidelium  o- 
mnium  confenliis  facile  admittit , non 
^ITc  peccatum  mortale  novum  , fi  quis 
non  ftatim  atque  in  peccatuni  incidit, 
poenitentiam  agat ; nec  aut  poenitentes 
in  confedfione  dinjus  criminis  fe  accu- 
iut , aut  lacerdoics  idcwanc,  quando 


poenitentes  examinant  i cuM  tamen  nul- 
lus pecator  fere  fit,  qui  hujus  prxce>.. 
pti  reus  non  haberetur.  Imo  qui  diem 
unum  in  peccato  mortali  duraret  , non 
modo  multa  , fed  innumera  peccau 
mortalia  hoc  prxcepto  craofgrcdieado 
committeret . 

Prxterea,  cum  prxaptum  df  poeni- 
tentia aflirmauvum  fit  , in  quo  virtutis 
adus  pofitivus  prxcipitur,  non  videtur 
obligare,  mfi  pro  tempore  rccelfiutis  , 

uemadmodum  & reliqua  prxcepta  af- 

rmativa . 

Item,  cum  »tera  media  ad  falutem 
neceiTana , fcilicet  fidem , baptilmum  , 
confelfionem  illico  prxftare  roimme  te- 
neamur , non  eft  cur  unicam  poeni- 
tentiam mox  debeamus  exhibere. 

Prxterea,  cum  vera  poenitentia  ( ut 
ance  jam  diximus  ) a diledione  Dei 
proficiiicacur  , fi  hotno  fimulacque  pec- 
cavit , veram  poenitentiam  habere  ccr 
neretur , qux  videlicet  necefTiria  eft  , ut 
Deo  concilietur  , fieret  confequeas,  ut 
homo  poft  peccatum  ftatim  ad  dilir 
gendum  Deum  obligaretur . u 

Prxterea,  cum  nulla  ratio  idonea  fic  , 
nullav;  audoricas  , quaprxeeptum  ade* 
durum  aiTeracur  , certe  qua  facilitate 
iniiucerecur  ab  aliquo  , eadem  quoque 
ab  aliis  rejiceretur. 

Secunda  propofitio : Non  tenetur  ho- 
mo poenitentiam  agere , quoties  peccau  _ 
^morix  occurrerint , five  rpeculative  , Cone, 
five  pradice  occurrerint  . Etenim  nul- 
lum aliud  nos  prxeeptum  obligat  ex 
eo , quod  in  mentem  veniat , nec  pec- 
cat mortaliter  , qui  non  diligit  Deum, 
quancumcunque  divina  bonitas  propo- 
natur omni  dtledione  digniffima  , ni- 
fi  necelfiutis  articulus  intercedat  . I- 
dem  de  prxcepto  fidei  , & fpei  videre 
licet. 

Quare  nec  fi  peccata  fete  offerant  pec- 
catori digna  qux  homo  deteftetur  , 
protinus  obligatur  in  adum  contritio- 
nis exire : poterit  etenim  libere  nullum 
habere  adum,  fi  nullus  inftec  neceffi- 
utis  articulus . 

Et  confirmatur,  quia  obligauo  reli- 
quorum prxeeptorum  ex  neceffitate  rei 
rumitur,  non  cx  memoria  , aut  inteUi- 
gentia  noftra : quippe  , non  qwa  nos  in- 
celligimus , aut  memoria  tenemus  , obli- 
gant , fed  quia  obligant  , debemus  nos 
dare  operam  , ut  memoria  teneamus  . 

Illud  etiam  quam  inconfiderate  du;i- 
tur  , memoriam  pradicaro  obligare  , 
fpec^iivara  non  «bligare  1 quafi  me- 

mo- 


2>  Prdcepto  PmtutentU  ut  Virtutis  . 53 1 

moria  confdentia  fic  , cujus  judicio  ho<  vinum  de  pomitemia  , per  fe  loquen* 
mo  teneatur  obnoxius  . Premam  enim  do,  obli^r:  folum  in  duobus:  Prius  , 
angjuftius  & urgebo , quodnam  fit  illud  cum  obligat  divinum  prxcepcum  dc 
judicium  prafttcum,  vel  qux memoria,  tnpdfmo  vel  conieifione:  & tunc  fatis 
qux  poft  fimplicem  peccati  commerao-  eft  poenitentia  interior  imperfe£^  , 1| 
rationem  novam  prxcepti  obligationOn  exterius  facramentum  reipla  fulupia* 
inducit.  Cumcnie  nihil  confianter,  re-  tur  . Pofterius,  cum  deeit  minilbr  u- 
£teve  dici  poUit , nimirum  non  eft , triufque  facramcnti  : ubi  ficui  homo 
cur  amplius  in  opinione  contraria  re-  tenetur  habere  votum  fiifcipiendi  vel 
felienda  inoremur  i nulla  enim  ratio-  baptifinum,  vel  abfolucionem , fi  facul- 
ne  nititur  , fed  folo  aflereotium  arbi-  tas  adefiet  i iu  edam  tenetur  habere 
tratu.  perfefhm  poenitentiam  , & contntio- 

. Cone  eifilem  omnino  avguroentis  nem  , ut  qux  necelTaria  tunc  fit  ad 

‘ perfuueri  potefe  tertia  propofitio , hoc  lemiiTionem  peccatorum . 

efe  , In  diebus  feftis  non  obligari  ho-  At  vero  articulus  alius , qui  addi  fo. 
mines  ad  agendam  p9nitcntiam  , aut  let  , Cum  videlicet  quis  admimllrarc 
divino  prxeepto  , aut  humano  . Prx-  voluerit  aliquod  facramentum , vel  quem- 
cepmm  enim  de  colendo  Deo  , quo  fe-  cunque  alium  adlum  exercere  , qui  re- 
ftis  diebus  aferingimur  , opera  religio-  quirat  hominem  exillentcm  in  gratia  , 
nis  prxfcribit . Ai  p^nitentia  ( quod  an-  accideotariam  obligationem  habet  , nec 
te  Acuimus  ) religionis  opus  non  eft  , a prxeepto  pcenitentix  oritur  , fed  a 
fed  vindicationis . prxeepto  alio  ce  Cigna  fecramentorum 

Item,  jus  humanum  nullum  eft,  aut  vel  fufcepiione  , vd  adminiliratione. 
Euangelicum , quo  hoc  prxeeptum  afle-  Unde  peccatur  quidem  peccato  facri- 
ratur . Proferant , & tacebimus . Lex  au-  legii  > fi  ab  impocnitente  lacramentum 
tem  antiqua  ceftdvit ; lege  vero  natu-  aut  minifiretur  , aut  fulcipiatur  , non 
rx  nihil  ejufmodi  prxdpt , notius  eft , autem  peccato  omiftionis  adverfus  poe- 
quam  ut  probandim  fit  . Et  profedo  nitentix  prxeeptum  . Unum  excipio 
errores  alienos  reprehendere,  non  per-  Euchariftix  Sacramentum  , quod  qui 
inde  difiidle  eft  . Facihus  namque  in  mortali  fiimit  , duplex  peccatum 
( ut  Cicero  tradit  ) in  mentem  cujuf-  peccat  : Alterum  facrikgii  in  Eucha- 
que  venire  folct  , quid  falfum  , quam  riftiam  , alterum  omiflionis  in  prxee- 
quid  verum  fit.  Sed  veram  & confen-  ptum  peculiare  divinum  de  praimitten- 
taneam  opinionem  in«rere  , eamque  da  poenitentia  Euchariftix  facramen- 
idoneis  argumentis  coniumare  , hoc  o-  to  , de  quo  in  fine  hujus  Reledtionis 
pus,  hiclaboreft.  difteremus. 

4.  Cone.  igitur  quarta  propofitio : Prxee-  Ad  primum  itaque  argumentum  re- 

ptum de  p^nitentia  obligat  in  articulo  j^oodetur  , illam  D.  Thomx  fimilitu- 
neceflitatis , ut  reliqua  omnia  prarcepu  «unem  inter  prxeeptum  reftituendi  , 
affirmativa  . Ac  primus  quidem  neccT*  Sc  prxeeptum  deferendi  peccatum,  non 
fitatis  articulus  facile  ab  omnibus  admit-  per  omnia  quadrare  . Qiu  in  re  Caje- 
titur  , periculum  mortis  . Cum  enim  unus  videtur  iuifte  deceptus  : primum 
prxoeptum  proaliquo  temporeobliget  , enim  rei  alienx  reftituuo  revera  fun- 
u in  periculo  mortis  prxteritur  , nui-  datur  in  prxeepto  negativo  , quo  ve- 
lum jam  reftat  tempus , quo  poffit  im-  tamur  rem  alienam  invito  domino  re- 
pleri . Sed  notandum  eft  , quod  cum  linere  : neque  enim  minus  rei  alienx 
baptifmus , Se  iacrameocum  aSfolutionis  detredbiter  eft  , qui  eana  apud  fe  in- 
attrito confermi  gratiam  , inftituuque  ventam  invito  domino  detredat  , ac 
fuerint  dire£le  uxe  duo  bctamenia  in  detinet,  quam  fi  furto  fufcepilTcc.  Quo 
remiffionem  omnium  peccatorum  , qui  fit , ut  ad  obligationem  reftituendi  m- 
fufeipit  alterum  ex  his  iive  contritus  , jufta  acceptio  impertinens  fit  : five  e- 
jive  attritus  , vere  implet  prxeeptum  nim  acceperim  injufte  per  furtum  , fi- 
de peniientia  , quoniam  Deus  nihil  ve  jufte  ^r  commodatum  , fimulatque 
amplius  exigit  in  compenlationem  invito  domino  rem  alienam  ufurpo  , 
injurix  & delidi  commifti  , quam  vel  furti  reus  habeor,  atque  exconfequen- 
contritionem  fine  facramento  , vel  at-  li  violator  prxcepti  negativi . 
tritionem  cum  facramento  per  fe  in-  Rurfus  etiam  , quoiicfcumque  adeft 
ftituto  in  remiffionem  peccatorum  . commoditas  rem  alienam  domino  fuo 
Atque  hinc  colliges , prxeeptum  di-  reftituendi  , toties  denuo  pecco  non 

L 1 1 re- 


532  ReitSi.  de  Panheut.  Psrt  IV. 


refliturndo:  etiamfi  nullum  aftum  po> 
£tivum  habeim,  quo  rem  alienam  m- 
jnfte  velim  apud  me  cenere  . Satis  e- 
nim  eft  ad  peccatum  novum  ufurpatio 
ip£a  libera  exterior  rei  alienae,  eo  tem- 
pore , quo  oponebat  eam  domino 
reddere . 

At  prarceprum  ^nitentiae , per  quam 
liomo  peccatum  rugit  , & deierit,  fic- 
ut  8c  charitas  , quae  radix,  & funda- 
mentum pcenitentix  eft , revera  ( quic- 
quid  Cajetanus  intelligat  ) prxceptum 
eft  affirmativum  , nec  includit  negati- 
vum , nili  quemadmodum  omnia  affir- 
mativa dicuntur  includere  de  a£tu  con- 
trario: ut  prxceptum  charitatis  fecum 
babet  annexum  prxceptum  odii  ne- 
fgativum  j prxceptum  cemperantix  ne- 
gationem intemperantix : l'pe$  quoque 
oefperationem , fides  infidelitatem  negat 
& prohibet:  Sic  prxceptum  poeniten- 
tix  ex  confequentt  vetat  , ne  quis  im- 
poenitens fit  impcnitentia  pofitive  con- 
traria . Quo  fit , ut  non  poenitere  pro- 
prie contra  prxceptum  affirmativum  fit, 
non  contra  negativum  . Quocirca  tunc 
Tolum  peccatum  erit,  cum  prxeepto  af- 
firmativo fuerit  adverlum  i adverfatur 
autem , cum  quis  eo  tempore  poeniten- 
tiam non  agit  , quo  ex  prxeepto  age- 
re tenebatur,  hoc  eft,  in  articulo  ne- 
ceffitatis , quemadmodum  fuperius  ex- 
plicatum eft  circa  conclufionem  quar- 
tam huj.is  quxftionis . 

Sed  eft  umen  fimilitudo  utriufque 
prxeepti  & reftituendi  , k poenitendi 
proportionalis  duplex  : Prius  , quod 
quemadmodum  non  dimittitur  pecca- 
tum, nifi  refticuacur  ablatum;  ita  quo- 
que non  dimittitur  , nifi  agatur  poeni- 
tentia . Pofterius  etiam  hxc  duo  prx- 
cepta  in  hoc  affimilantur  , quod  licut 
non  reftituere  rem  alienam  injufte  de- 
tentam habet  malum  flatum  peccato- 
ris annexum,  ita  & noti  rcemtere  de 
peccato  commiflb  . Quo  fit  , ut  five 
hic , five  ille , hoc  eft  vel  qui  non  re- 
ilituit  , vel  qui  non  p^nitec , in  adium 
poficivum  exeat,  alter  quo  vult  non  re- 
iiituere , alter  quo  vult  non  poenitere , 
emper  peccet  novo  peccato  . Kt  qui- 
dem frequenter  loquendo  ( ut  Theolo- 
gos decet  ) in  promptu  patet  id , quod 
nixitmis  . Avarus  enim  prave  affixus 
aliena  re  detinenda  , cum  in  mentem 
Uli  venit  aliena  res  , fi  in  aAum  vo- 
luntatis pofitivum  proeieat  , quo  vide- 
licet vult  non  reddere,  ex  confequen- 
ti.  Ut  experimemo  conltac,  |lacu.u  il- 


lam probat , 8e  eligit  in  quo  eft  > ie 
qui  nonpoenitet,  fimili ratione,  fi  pec- 
cata qux  fecit , illi  occurrant  , habeat- 
que  adhtm  volunutis  pofitivum  , ple- 
rumque Rihtl  aliud  , quam  confcntic  , 
8c  probat  ftatum  peccati , quod  aute 
commifit . 

Quod  fi  voluinus  etiam  rem  hanc 
magis  premere  , fine  dubio  peccator  , 
CUI  peccata  memorix  occurrunt  , nec 
poenitet  , fi  quem  adlum  eliciat  pro 
tempore  , quo  non  cenetur  poeuicen- 
tiam  agire  , femper  peccat  peccatum 
novum  . Illud  fiquidem  objeaum  vo- 
litionis , qua  volo  non  poenitere , etiam 
dum  nou  teneor  , nulla  ratione  hone- 
ftari  peceft,  cum  adhisoppoficus , hoc 
eft  pcenicencia , 8e  contritio  omni  tem- 
pore ufque  adeo  bona  , & honefta  fit  , 
ut  contrarius  aCfus , quo  p^nitere  nolo , 
nullo  unquam  tempore  honefli  ratio- 
nem habeat  . Non  aflero  tamen  , efle 
p.-ccatuin  mortale  , velle  non  p^nitere 
tempore  , quo  non  teneor  , peccatum 
( inquam  ) mortale  ex  genere  fuo  : eft 
tamen  veniale  , quia  non  habet  obje- 
dium  honeftum  ; adlus  vero  imliffin-en- 
tes  fchota  noftra  penitus  rejicit  . Hunc 
Igitur  ili  fenTum  D.  Thomas  intelli- 
gendus  eft  , ut  fcilicet  homo  ftacim 
tcoeatur  , imo  femper  , poenitere  de 
peccato  commiflb  , non  jwfitive  , do- 
lendo  , fed  negative  , non  complacen- 
do : quo  etiam  fenfu  ipfe  idem  loqui- 
tur p.q.  84.  ar.S.ubifecutus^vum 
Auguftinum  lib.de  poeniten.  eap.  13.  Se 
habetur  de  poenit.  dtft.  3.  cap.  p;mcen- 
tia  eft  : & Hugonem  de  S.  Vidlor.  di- 
centem , quod  Deus  abfolvens  homi- 
nem a vinculo  culpx  , & poenx  xter- 
nx  , ligat  tamen  vinculo  perpetux  de- 
teftationis  peccati  , aiierit  , poeniten- 
tiam etiam  poft  remiftiim  peccatum  de- 
bere durare  ulque  ad  finem  vitx . Quod 
egregie  annouvit  Cajetanus  m Com- 
ment.  fiipra  eundem  D.  Thomx  arti- 1' 
culum  . Nam  quod  poft  impetratam 
veniam  per  primam  contritionem,  ho- 
mo iterum  atque  iterum  dolere  tenea- 
tur , nulla  rauone  nidtiir , nifi  cum 
homo  dubitat  , au  vere  fuerit  contii- 
lus  . Tum  Mim  locum  habet  , quod 
Ifidorus  tradit  lib.  a.  de  fum.  bono  : 
Proptiiauo  Dei  occulca  eft  , fine  hv 
terraiftiont  flere  necefl:  eft . 

Quem  etiam  in  modum  pofTemus  ex- 
plicare , quod  ia  4.  fent.  dtft.  17.  di- 
xit , Homtnetn  prxeepto  poenitentix 
«bligari^  cum  p.ccau  memorix  oc- 

cur- 


£**/.  je. 
M4»t.  , I. 


Df  Pftcepto  PanitentU  ut  Virtutis. 


turrunt  . Tenetur  enim  non  (ibi  ip(i 
placere  in  peccato  commilTo  , quod 
occurrit  . C^re  nili  Octum  fufpendac 

quod  tamen  rarum  , 8e  diiiicile  eft  ) 
It  non  pfniceot , (emper  peccabit.  Scio 
Cajeunum  huic  tpA  loco  ex  4.  Sen- 
tentiarum deprompto  aliter  occurrere  . 
Legat  qui  volet  : nec  enim  ejui  intel- 
ligenda  omni  no  pefllma  ell . 

Pro  fecundi  vero  argumenti  folutio- 
ne  notandum  ell  , dilcrimen  efle  inter 
bona  corporis  , fcilicet  Ctlutem , & vi- 
um  corporalem,  & bona  onimz,  hoc 
ell,  falutem,& vitam fpiritualem:  quod 
illorum  non  magis  fumus  domini  , quam 
vitat , 8e  lalutis  proximorum  noftro  rum . 
Nam  vit*  , & mortis  folus  Deus  libi 
dominium  relervant  ; polleriorum  ve- 
ro bonorum  untifquifque  dominus  eft  , 
habetque  eandem  liberam  poteflatem  , 
quam  pecuniz  , & reliqux  rei  himilia- 
ris  . Hoc  autem  difcrimen  primum  ra- 
tione condat  . Sumus  enim  ^mini  eo- 
rum bonorum  , qu*  nollra  diligentia  # 
labore , atque  indudna  comparavimus  . 
Cum  ergo  bona  fpimualia  , hoc  ed  , 
virtutes  , quibus  lalus  , & vita  anim* 
continetur  , nollra  libertate  , & indu- 
dria  interveniente  nobis  obveniant,  no- 
llro  ea  nobis  jure  vindicamus  : nara 
ic  hoc  titulo  opifex  quiique  lui  operis 
dominus  ell  : vita  autem  corporis  na- 
turx  donum  ed  , non  ingenio  nodro  , 
aut  indullru  partum  . ^ocirca  nihil 
mirum  , fi  naturz  author  hujus  rei  do- 
minium libi  allumpllt. 

Quod  etiam  bonorum  fpiritualium 
domini  fimus  , ledimonium  illud  Ec- 
cli.  cap.  I j.  confirmat  : Deus  ab  initio 
conllituit  hominem  , & reliquit  illum 
in  manu  confilii  fui  i poliiit  ante  illum 
vitam , & mortem  , &c. 

Signo  quoque  manifedo  hoc  difcri- 
men innotelcit  . Nam  fi  mortem  mihi 
confcifco , non  aliter  contra  przceptum 
Illud  , Non  occides  , pecco  , quam  fi 
proximum  interficerem  . Item  , fi  ex 
gula  cibum  aliquem  fumo  vitz  corpo- 
rali noxium , duplex  peccatum  pccco  , 
alterum  contra  temperantiz  Icgena , al- 
terum contra  illud  , quo  teneor  vitam 
corporalem  fervare  & meam  , & a- 
lienam  , non  tanquam  dominus  , fed 
tanquam  dilpcnlator  , 8e  cudos  . At 
vero  fi  mortis  Ipiritualis  mihi  caufa 
fum  , jadlura  mihi  imputatur . Quin  fi 
per  lornicationem  gratiam  , virtutem  , 
lolutem , vitamque  animi  perdam  , uni- 
cum fornicationis  peccatum  agiiofcicuf  . 


533 

Quo  imo  argumento  fatis  liquet  , bo- 
norum fpiritualium  nos  elTe  vere  do- 
minos , non  dilpenfatores  , quando  ho- 
rum didipatio  nobis  non  impuutur  ad 
fpeciolem  culpam . 

Ex  hoc  etiam  difcrimine  ratio  pa- 
tet , cur  volenti  fe  occidere  corpora- 
liter quifque  privatus  vim  podit  mfer- 
re  , cogere  que  vel  invitum  , ne  fe  oc- 
cidat : quam  tamen  vim  volenti  fe  fpi- 
ritualher  interficere  non  licet  infer- 
re , nifi  is  qui  infert  , luperior  autho- 
ritatc  , 8e  pdtedate  fit  . Cujus  dift- 
rentiz  ( ut  reor  ego  ) non  alia  caula 
ed  , mfi  quod  vitz  fuz  corporalis  ne- 
mo ell  dominus.  Unde  ficut  volenti 
alium  occidere  vim  inferre  quilibet 
poted  , ut  impiat  > ita  & leipfum 
mterimere  volenti  . At  cum  vitz  fpi- 
rituolis  unufquifque  fit  domuius , inju- 
riam illi  feceris  , fi  vim  attuleris  , 
non  aliter  ac  fi  domino-^pnuniarum 
pecunias  fias  , etiam  prodige  confu- 
menti , manus  ad  impediendum  inji- 
cias violentas . 

Hifce  igitur  explicatis  , facile  pa- 
tet , confequentiam  illam  non  valere  : 
non  enim  , fi  datim  vitz  corporali  fi- 
ve  proximi  , five  mep  teneor  fuccur- 
rere  , datim  quoque  teneor  vitz  fpi- 
rituali  mederi  , przfertim  mez  , cujus 
fum  dominus  . Certe  fi  lalutis  corpo- 
ralis liberum  dominium  haberemus  , 
qui  quartanam  febrim  , quum  protinus 
lanare  podct  , ad  duos  ufque  annos 
difterret  , moruliter  noii  peccaret  . 
Nunc  autem  fi  quis  vel  in  fe  , vel  in 
alio  gravem  aliquem  morbum  , quem 
pellere  illico  pollet,  ad  longum  tm- 
pus  protraheret  , nefcirem  equioem 
excufare  a peccato  mortali . 

Ad  tertium  negatur  item  confequen- 
tia  : nec  enim  ego  antecedens  ( qUod 
nonnulli  faciunt  ) negare  polTum.  Scio 
quidem  , latitudinem  quandam  efle  in 
ea  temporis  celeriute  , quam  homini 
ad  compenfandam  injuriam  proximo 
iliacam  przilicuimus  . Sed  qui  proxi- 
mum Izfit  in  honore  , vel  fama,  fi  ha- 
bens opportunifllmam  opporcuniucem 
injuriam  compinfandi  negiigic  , 8c  ad 
finem  vitz  relervac  , non  exillimo  tam 
temerarium  & inconlulcum  Theolo- 
gum efle  futurum  , ut  illum  per  quin- 
que etiam  annos  cefliuitem  8;  torpen- 
tem excufet . Certe  Chridus  non  ex- 
cularet:  an  Theologi  debeant,  ipfi  vi- 
derint . Confequentiam  igitur  ego  ne- 
co , quia  compenlationcm  injuriz  fa- 
L l j dlz 


534  Meleti,  de  PentUetet.  Pars  ' 


€lx  proximo  , non  folum  propMr  no- 
liras  ottlitaces  , wrum  ac  multo  etiaqt 
nugis  , propter  utilitatem  ejus , cui  in- 
juria fiaz  eft  , legislator  exigit  . At 
compenlatio  injuri*,  qu*  Deo  per  pec- 
catum fit , non  propter  Dei  commodi- 
Utes,  led  propter  noftras  exigitur  , 
quippe  cum  compenfatimiis  noftrarDeus 
non  wdigeat  , nos  egeamus . Qgofit, 
ut  bona  lua  Deus  in  luc  parte  pro  no- 
ftris  habeat . Unde  ad  eandem  legem 
polluiat,  quxilli  debemus,  Scquxde- 
Draus  nobis  ipfis  > nec  ardiore  vincu- 
lo fatisladionem  efflagiut  injuri*  fii* , 
quam  remedium  falutis  noftr*  . Tum 
ergo  tenebimur  Dei  compenfare  inju- 
riam , cum  bona  noftra  Ipiritualia  di- 
ligere tenemur  , inque  necefllutis  arti- 
culo procurare . 

Ao  quartum  ( quoniam  prxcedentis 
argumenti  confirmatio  ex  didis  facile 
folvitur  ) non  defunt  , qui  antecedens 
inficientur,  eo  ouod  apud  I^v.  Augu- 
ftinum,  lib.  i.  ne  Civit.  Dei  , cap.  9. 
corredionem  fraternam  in  aliud  tem- 
pus commodius  refervare  licet . At  hi 
I bona  venia  me  audietis  ) Divi  Augu- 
ihni  intelligentiam  non  aflequunmr  , 
miiquam  enim  Divus  Augullinus  credi- 
dit , ubi  fe  ofiert  mapa  commoditas 
corripiendi  fratrem  , hoc  eft  , cum  id 
ficri  poteft  nulla  mea  jadura  , multa 
firatns  commoditate,  licitum  iSit  pro 
meo  arbitratu  corredionem  fraternam 
in  alium  annum  remittere  , ubi  expe- 
detur  vel  zqua  commodius  , velniam 
major . Sed  id  fentit  prudenti flimus  au- 
thor  : Cum  corredio  fine  jadura  mea 
fini  non  poteft  , differri  nonnunquam 
pofle  in  tempus  , ubi  commodius  fine 
jadura  mea  fiat . Cum  igitur  interior 
pa  nitentia  ubique  gentium  , & omni 
tempore  fieri  commodi  flime  poflit  , fi 
non  licet  liberationem  proximi  differ- 
re, fi  feri  commodiffime  poteft  , ergo 
nec  noftram  . Sed  nego  tamen  conte- 
quemiam  , quia  bonorum  fpiritualium 
proximi  mei  cuftes  fum,  non  dominus  . 
idcirco  illum  mox  eripere  teneor  , 8e 
vivificare  , fi  pofTum  > meipfum  non 
mox  teneor , etiamfi  polfim . Commo- 
dius przterea  ad  corripiendum  fra- 
trem non  femper  , & uuique  parata 
eft  : idcirco  quln^  fefe  oftert  , lex 
praecipit  , ut  arripiatur  . Commoditas 
autem  eripiendi  nos  ontlii  tempore,  & 
loco  eft  in  promptu.  Quare  noluit  nos 
Aiaviflimus  legislator  femper  obligare  , 
quotiefeunque  opp>ortumtat  adeflet , ne 


nos  innumeris  peccatis  invedverer . Ac 
revera  (utcunque  opinemur  ) negare 
non  pofiiimus  , inter  bona  proximi , & 
noftra  longum  efTe  intervallum  . Nam 
bovem  proximi , aut  ovem  jacentem 
levare  teneor,  & fervare,  fi  pofilim  , 
bovem  meum,  aut  ovem  non  item,  ni- 
fl  res  eflet  ad  vium  meam  confervan- 
dam  neceffaria  : tunc  enim  ficut  ntc 
vit*  , ita  nec  illius  rei  , fine  qua-  viu 
non  d^itur  , liberam  hafaiio  faculta- 
tm  . Sic  ergo  & bonafpiritualia  pro- 
ximi mei  , etiam  extra  mortis  ztem* 
periculum  , curare  teneor  , mea  noa 
periode  , nifi  cum  articulus  ncceffitatis 
propri*  fpiritualis  occurrit , hoc  eft  pe- 
riculum mortis  ztem*. 

Ad  teftimonium  v«io  Divi  Gregorii  , 
quod  ibi  fubjungitur,  fiiteor  equidem, 
quod  fi  quis  periculum  proximum  & - 
certam  in  fe  videret  indfendi  in  no- 
vum peccatum  mortale  , nifi  antiquum 
atoleret , tenereoir  tunc  temporis  p>(- 
nittntiam  agere  . Quemadmoimm  enim 
qui  ex  afiidua  coniuetudinc  jurandi  in- 
telligit , fe  in  co  periculo  conftiiutum , 
ut  facile  exeat  in  perjurium,  obligatur 
confuetudinein  illam  retradare , per 
quam'  in  periculo  dejerandi  conftitui- 
tur  ; fic  qui  ex  affuetudinc  peccandi 
cognofeit , ie  ad  aliud  atque  auud  pec- 
catum trahi  , nec  tentationibus  quoti- 
dianis fine  ingenti  periculo  pofte  refi- 
ftere  , videtur  procul  dubio  teneri  ad 
illum  ftatum  ddeiendum  . Et  hinc  pa- 
tet , quid  ad  Leonis  Papz  verba  dicen- 
dum nt . Id  vero  quod  ex  Ecclefiafti- 
coadditur,  confilium faluberrimom eft , 
non  przceptum  . Confilii  autem  ratio 
redditur  : Ne  forte  fubito  przoccupati 
hora  monis  , quzramus  fpatium  p^ni- 
tendi , & invenire  non  pofmnus  . 

Jam  quinti  argumenti  concio  pri- 
mnm  conidjuens,  fi  nihil  aliud  ibi  fi- 
gnificCTur  , quam  non  eflepeccatwn  pc- 
nitentiam  difierre  : fic  enim  interdum 
folemus  appellare  licitum  , quod  pecca- 
tum non  eft.  Sed  eum  nirfum  colligis, 
ergo  velle  diferre  licitum  eft  , nego 
confemientum . Nam  ulis  volitio  non 
habet  bonum  objedum  , ut  ante  dixi- 
mus : non  enim  ii  femus  , qui  admit- 
tamus , aliquem  a£him  efTe  Itcitum , qui 
meritorius  efte  nequeat  , imo  ne  bonus  ' 
quidem  moraliter  , quod  nonnulli  libe- 
ra fronte  concedunt . Ergo  cum  tandem 
objicis  : Quod  licet  fatzre  , licet  vel- 
le , bene  dicis , fi  quz  dicis , attendis : 
At  penitentiatn  dimre  non  eft  fece- 


De  necejj^ate  Sacreonenti  PemitentU'.  535 

re , fed  oon  bcere  : non  autem  ftatim  quonUm  plures  cfTe  , ratio  nulla  na- 
licet  velle  non  Eacere  , quz  non  face-  turalis  probat:  fic  oeccjci  mortalis  ob- 
re  licitum  efl,  id  eft,  quz  fi  non  fe-  li«tionem  rationabililTttne  ubique  ne- 
ceris , non  peccas  : Verbi  gratia  , non  gabimus  , quoties  idoneis  argumentis 
levare  kf^cam , illicitum  non  eft : ac  non  afluitur  . Nam  illud  imbecillum 
velle  non  levare,  fi  nullum  finem  ho-  eft,  quod  fubjungitur,  cum  cx  D.Tho- 
neftum  apponas  , otiofinn  , ac  proinde  mz&  naviorum  amborum  lententia  ad 
illicitum  eft.  Item,  non  tacere  bonum  finem  legislatoris  minime  teneamur,  fed 
interdum  licet,  videlicet  cum  oon  te-  admedta,  quz  lex  finis  gntia  confe- 
neor : at  velle  non  facere  ( quod  re-  quendi  przicribit.  Non  enim  , fi  finis 
tro  etiam  diximus  ) nulla  ratione  ho-  przceptt  charitas  eft  , tenemur  prod- 
neftaripoteft.  nus  omnia  przcepta  leais  implere  ex 

Ad  fexmm  argumentum ; Licet  prz-  chariute  : nec  fi  lex  )ubec  (^drage- 
ceptum  negativum  generale  fit  , ne  fia-  fimz  jejunium  , ut  mens  elevetur  in 
mus  ininnici  Dei  per  aftum  , ' quo  ini-  Deum  , aftringimur  proinde  ex  hujus 
micitia  contrahitur  ; at  ne  fisius  ini-  przccpti  vigore  , mentem  in  Deum  c- 
tnici  Det  fecundum  reatum , nullo  ne-  levare . Quod  vero  dicitur  , tenendam 
gaetvo  przoepto  fumus  aftridi  . Sicut  efie  mentem  legis,  non  vei^  . fit  itx 
enim  de  amiacia  habituali  Dei  nullum  fane : fenliim  enim  legis  ample^mur  , 
przcepmm  alfirmativum  eft  , fic  de  i-  non  fonum  verborum.  Credimus  nam- 
nimiatia,  quz  fecundum  reatum  eft  , que  legem  in  eo  fenfu  accipiendam  , 
quafi  habitualis,  nullum  eft  negativum  : quem  per  verba  legislator  efficere  vo- 
omnes  fiquidem  leges  przcipiunt,  vel  tot. 

prohibent  adus , non  habitus  . Et  cum  Jam  illud  , quod  ex  Levitico  a%r- 
objicitur  : Velle  efie  Dei  inimicum  fe-  tur  , nullius  eft  momenti  : Primum  , 
eundum  reatum  , etiam  eft  intrinfece  quoniam  lex  vetus  abolita  eft , nec  nos 
malum , fateor  id  quidem , quia  ut  vo-  obligat  nifi  ea  parte , qua  legis  nacurz 
litio  mala  fit  , fatis  eft  ^jedum  e&  przcepta  continebat.  Deinde,  quoniam 
malum , five  fecundum  adum  , five  fe-  lex  de  ceno  quodam  die  loquebatur  , 
eundum  reatum:  nam  qui  pofitive  vult  quod  felium  propitiationis  erat,  ubi  ia- 
habitum  habere  vitii  , vel  etiam  eSk  cerdos  femel  in  anno  peculiariter  pro 
reatu  malus  , conlentit  iu  rem  , quz  peccatis  populi  orationem  fundebat  ad 
r^z  rationi  adverfatur  , imo  adeo  Dema , atque  hoftias  ofierebat  i ut  quod 
implicite  confentit  in  culpam,  fine  qua  nunc  Eccleiia  facit  femcl  in  anno  obli- 
nec  habitum  vitii  habere  , nec  reatu  gansad  porniteniiz  facramentum,  tunc 
malus  elTc  poteft  : non  tamen  proinde  mvetere  illo  populo  przfignaretur.  Non 
fequitur  , quod  fit  przceptum  de  non  erat  autem  lex  , quz  lingulis  feftis  8e 
perfeverando  in  peccato  , fed  folum  &d>batis  hanc  animi  affiidionem  prz- 
ne  velhnas  malum  > quod  cum  reda  feriberet. 

ratione  pugnat . Atque  ( ut  uno  verbo  Ac  mihi  videor  fatis  de  poenitenuz 
dicamus  ) velk  Dei  inimicitiam  , dire-  virtute  dilTcruiffi:  : proximum  eft  , ut 
de  chariati  adverfatur  i at  non  velle  de  poenitentiz  Cacramento  differamus  , 
amiatiam  , eo  fcilicet  tempore  , quo  videamufque  jam  ea  , quz  fequuntur  . 
non  teneor  velle , chariiati  non  repu-  l>rimum  , an  Poenitentiz  Sacramentum 
gnat.  Oiare  negatur  confequentia . fit  ad  lalutem  necefl^um:  deinde,  an 

Ad  lutimum  : Quamvis  fciam  ego  , de  Poenitentiz  Sacramento  przceptum 
Scoium  & Gabr.  in  5.  dift.  37.  Ange-  fit  . Hzc  enim  ex  mea  partitione  re- 
lum  in  verbo  , Feriz  , Nider.  in  luo  ftant  duo  , de  quibus  accuratius  difle- 
Przci^.  Florentin.  parte  a.  tit.  9.  af-  rendum  puto,  quoniam  utraque  Difpu- 
feruifle,  in  diebus  leftis , maxime  Do-  tatio  & ad  agnitionem  Sacrarum  Ittt- 
minicis , teneri  homines  ad  diligendum  rarum  pulcherrima  eft  , & ad  compo- 
Deum  fuMr  omnia  , ac  proimu  fi  in  nendas  multas  Scholafticas  concertatio- 
pcccato  fint  , ad  habendam  contritio-  nes  nccefiaria. 
nem  ; fed  quoniam  ignoro  , unde  ad 
hanc  opinionem  Dodlores  illi  venerint , 
libere  pofliim  , quod  non  latis  explo- 
rate perceptum  fit  & cognitum  , fine 
ulla  dubitatione  negare.  Nam  ficut  et 
fe  plures  muados  naturaUs  ratio  oegn  > 

L 1 4 PARS 


iiZ’  Cjf  ogk 


53<5  RtleSi.  de  Fvautent.  Pars  V. 


PARS  Q^U  I N T A. 

Dt  SMCTMmHui  tm- 

nitttuU. ^ 

T-  9nzft.  Vod  igitur  Pernitenti*  Sicramen- 
l>rincip.  tum  non  iit  fidelibus  ad  falutem 

nefarium  , primum  fuadetur  ex  eo  , 
l^ation.  ^uod  poft  Baptifinum,  qui  in  peccatum 
■-ihiuudi  inciderit , non  potell  per  poenitentiam 
pro  neg».  i^parari , ut  A^llolus  ad  Heb.  6.  vi- 
• parto  • detur  atRrmare , cum  ait  : Impofiibile 
efl  eos,  qui  lemel  funt  illuminati  , fie 
participes  ii£ti  lunt  Spiritus  landli  , Sc 
prolapfi  funt,  rurfum  renovari  ad  pf- 
nitentum.  Et  cap.  lo.  Voluntarie  pec- 
/ cant-bus  nobis  poft  acceptam  notitiam 
veritatis , )am  non  relinquitur  pro  pec- 
catis holiia  , terribilis  autem  qu*dam 
cxpcdlatio  judicii,  & ignis  zmi^tto  , 
qu*  confumptura  ell  adverlarios . 

Przterea  , a przcifo  Sacerdote  non 
pofliiinus  etiam  m mortis  articulo  hoc 
«.  e.  tf.  M.  Aeramentum  fumere  , ut  D.  I homas 
«.  ,.£r  autcu-  eft  . Liceret  autem  , fi  eflet  ad 
ytx.Mt.j.  faliKem  neceflarium,  cum  obidabHx- 
& Schilmatico  Sacramentum  Ba- 
ptifmi  licite  fufcipiamus . 

Przterea,  Deus  non  deficit  in  liiper- 
naturalibus  oecelliuiis,  ficut  nec  natu- 
ra in  necefiariis  deficit : fi  ergo  Sacra- 
mentum hoc  ez  divina  inftitutione  ef- 
/ct  medium  ad  lalutem  necefiarium  , 
certe  providiflet  Deus  de  mintllro  in 
articulo  mortis . Quare  jure  divino  qui- 
libet Sacerdos  qurmlibet  tunc  tempo- 
ris pollet  abfolvere , ficut  8e  baptizare 
timc  quilibet  quemlibet  potell  . Quo- 
ciru  talem  Ecckfia  poteilatem  Sacer- 
dotibus fimplicibus  adimere  non  vale- 

\ret,  quod abfiirdum eft. 

Przterea , fi  fine  hoc  (aeramento  non 
conftarei  lalus,  ergo  fiimroo  Pontifici 
via  falutis  iton  pateret , cum  nullum  ha- 
beat in  terra  luperiorem  fic  judicem  . 
At  ramifter  hujiu  iacramenci  judex  6c 
liiperiot  eft  , pernitens  inferior  ac  ju- 
dicatus; non  Igitur  eft  hoc  facramen- 
lum  de  neceffiute  lalutis. 

Przterea , fi  hoc  iacramennim  necet 
frrium  eflet » id  maxime  ex  verbis  the- 
matis : Nifi  poeniteniiim  habuentis  ^ 
&c.  Sed  inde  non  probatur : pari  enim 
ratume  oftendetur  , facramentum  Eu- 
chariftiz  efle  ad  falutem  neceflarium  , 
cim  in  eundem  modum  dicat  Dominus  : 
jum.*.  Nifi  manducaveritis  carnem  hlii  homi- 
nis, 


Przterea,  Dtv. Chryfoftofflus  Horm- 
iia  fecunda  in  Pfil.  50.  Peccata  tua,  in- 
quit, dicito,  ut  deleas  illa:  fi  confun- 
deris aLcui  dicere  , quia  peccafti , di- 
cito ea  quotidie  m anima  tua  : non  di- 
co , ut  confitearis  conlervo  tuo  , dici-  H|{,et 
to  Deo,  qui  curat  ea  . Et  in  Oratione  m.  ii 
de  beato  Pbil^onio  : Ego  teftificor  , y rdit 
ait  , ut  fi  quilque  noftrum  recedens  a rif. 
priftinis  malis  ex  animo  vereque  pro- 
mittit Deo  , fe  poftea  nunquam  ad  il- 
la redicur^  , nihil  aliud  Deus  requi- 
rat ad  fatisfaraonem  ulteriorem  . I^m 
in  fermone  de  l^ornitentia  & Confeflio- 
ne,  Sc  HomiL  lo.inGenefim,  &fuper 
Epiftolam  ad  Hebrzos  Homilia  ji.  re- 
f-rturaue  a Gratiano  de  Poenitentia  , 
dillina.  I.  cap.  aliquando  : & a 
Magiftro  in  4.  dtftm.  17.  Igitur  Sacra- 
mentum Confeflionis  & Abfolucionis 
Sacerdotalis  nan  eft  ad  lalutem  necef- 
farium. 

Et  confirmatur  , quia  Nedarius  Epi- 
fcopusConftantinopoliianuj,  Chrylolto- 
mi  antecelfor  , abrogavit  Coniemonem 
quz  Sacerdotibus  fit,  ut  lib.  9.  Hifto- 
nz  tripartitz  cap.  jf.  Sozotnenus  re- 
fert ; Non  autem  vir  limdus  abrogaret , 
fi  Sacramentum  Confeflionis  eflet  ad 
lidutem  neceflarium  . Et  confirmatur 
rurfum  , quia  apud  Grzcos  ooft  lUa 
temMra  confeflio  , quz  faccrnoti  fit , 
rejeda  eft  atque  abolita  : non  erat  er- 
go medium  neceflarium  ad  falutem  , a-  - 
lias  exinde  nullus  Grzcoruin  falutem 
fiiilfet  confecutus : quippe  ( ut  ante  do- 
cuimus ) in  mediis  ad  lalutem  necefla^ 
riis  nemmi  ignorantia  patrocinatur,  ut 
fine  illis  zternam  lalutem  poflit  adipi- 
fei  : quz  eft  ratio  glollz  de  P;niten- 
tia , dift.  ].  ftatim  a principio , ubi  te. 
net , Conteflionem  elle  inftitutam  cx 
Ecclefiz  traditione  potius  , quam  ex 
novt  tcftamenti  autoriute  . Idem  tenet 
Panorm.  fuper  caput , Omnis  utriufquc 
fexus , de  Pcniteniiis  & Remillionibus . 

D.  quoque  &>navcntura  dift.  17.4.  Sen- 
tentiarum , q.  j.  art.  j.aflerit,  Confef- 
fionem  non  efle  inftitutam  a Chrifto  , 
fed  ab  Apoftolis:  Non  erao  ita  gravis 
eft  error  , negare  , Confelliainem  Sa- 
cramenuUm  apud  Sacerdotes  efle  ex 
Divino  jure  ad  uhuem  neceflariaui . 

In  contrarium  eft  D.  Thomas  3.  p. 
qu.  .84.  art.  5.  ubi  ex  verbis  Thematis 
colligit,  Ponitemiz  (aeramentum  efle 
ad  lalutem  neceflarium  . Qwmadmo- 
dum  enim  de  Baptilmo  inftituendo  Do- 
minus  loquitur,  cum  ait ; Nili  quis  re- 
• natus 


Jttm.  J. 


ReColu- 

qux' 

Dion. 

1.  Fun- 
dament. 


De  neteffutKe  Smimenti  PamtentU . 537 

natus  fuerit  ck  aqua  & Spiritu  fando  , firmamentum  veritatis , ut  dicitur  t.  ad 
&c.  iu  de  Poenitentias  Sacramento  , Timoth.  j.  Credunt  en.m  omnes  fide- 
quod  erat  inftitunirus  , videtur  loqui  , les , cum  peccata  fua  Sacerdotibus  con* 
cum  dicit  : Nili  pcenitentiam  habueri-  fitentur  , & ab  eis  percipiunt  Abfolu- 
tis,  &c.  tioms  formam  , remiflionem  quoque 

In  hujus  ■ controverfiae  explicatione  peccatorum  fimul  «rcipere  . Mento 
ponenda  mihi  funt  fundamenta  quxdam  igitur  Concilio  Cooflantienfi  praefidens 
ad  foturam  fabricam  conllituendam  ne-  Martinus  V.  in  Bulla  condemnationis 
ceifiria . Joannis  Vvicleffi  definit  , quod  Sacer- 

I*riraura eft , poenitentiam  exteriorem,  dos  potefi  peccatorem  confefTum  apec- 
in  qua  Sacerdos  poenitentem  a pecca-  catis  ablbWere  , & quod  Sacerdos,  et- 
tis  abfolvit  , efie  facramencum  . Hoc  iam  malus  , cum  imentione  faciendi 
fiuidamentum  primi  Novatiani  everte-  quod  facit  Ecclefia  , vere  conficit , ve- 
re voluerunt  ; negarunt  enim  , Sacer-  reablblvit,  &c. 
dotes  per  Ablolutionem  pecata  remit-  Suppetunt  etiam  Sacrarum  literorum 
tere  , atque  ex  confequenti  negarunt  teffimonia  ad  hujus  rei  confirmatio-, 

Poenitentiae  Sacramentum  j quod  utique  nem,  ut  illud,  quod  D.  Ambrofiusad- 
nullum  eft  , fi  remifllo  peccatorum  in  ducit  Matth.  i6.  Tibi  dabo  claves  re- 
eo  non  eft  . Adverfus  quos  dilputai  gni  coelorum  , & quodcunque  lolveris 
Div.  Ambrofius  lib.  1.  de  Poenitentia  , luper  terram  , erit  iblutum  & m coe- 
cap.  z.  Sc6.  &7.  Hos  Vviclefliftaspoft-  lis.  Item  illud  a.  ad  Corin.  t.  di  quid 
ea  fecuti  funi  ( autor  eft  Thom.  Vval-  donaftis,  & ego:  nam  & quod  ego  do- 
denfis  lib.  de  Sacramentis,  cap.  navi  , propter  vos  in  perfona  Chrilfi. 

negaverunt  enim  etiam  ipfi  , Sacerdb-  Ht  cum  Sacerdotes  in  Baptiiroo  abibl- 
tes  vere  abfolvere  poenitentes  . Quas  vant  a peccatis , eo  quod  Baptifmi  mi- 
amen  eft  aptrta  h*refis.  Prunum,  ex  nifterium  illis  comraiftiim  eft,  pari  ri- 
cap.  Ad  abolendam  , Extra,  de  Hzre-  tione  8c  in  Poenitentia.  Quid  enim  m- 
tic.  ubi  Innocentius  111.  inquit  : Uni-  tereft  ( ait  Divus  Ambrofius  ) utrum 
verfos  qui  de  Sacramento  Corporis  & per  Pusaitentiam , an  per  lavacrum  hoc 
Sanguinis  Domini  noftri,  vel  Baptifma-  jus  fibi  datum  vindicem  Sacerdotes  t 
te  , feu  de  peccatorum  Confeflione  , Nempe  u.nura  in  utroque  minifterium 
vel  reliquis  Ecclefiafticis  Sacramentis  eft . Nam  ut  illis  dibtum  eft  Matth.  ul- 
aliter  fentire , aut  docere  noh  metuunt , timo  , Baptizate  omnes  gentes  , &c. 

3uam  facrofandla  Romana  Ecclefia  prz-  ita  Joannis  10.  Dominus  ait  : Sicut  mi- 
icat  & oWervat  , vinculo  perpetui  a-  fit  me  Pater  , & ego  mitto  vos  : ac- 
nathematis  innodamus . Spiritum  fanctum  , quorum  re- 

Deinde  , ex  Concilio  Florentino  fub  miiericis  peccau  , remittuntur  eis  , & 

Eugento  IV.  in  decreto  fuper  unione  quorum  tecimieritis  , reienu  funt  . Si 
Armenonim , ubi  Poenitentia  numeratur  ergo  acceperunt  Sacerdotes  poteftatem 
'inter  reliqua  novae  legis  Sacramenta  . remittendi  peccau  , & eam  exercent 
Item  ex  Concilio  Tridcn».  felf.  7.  cao.  abfolveqdo  confiuntes  peccata  fua  , fi- 
i.de  Sacramentis  in  genere.  ne  dubio  figna  illa  fenfibilia  itint  Sa- 

• Prxterea  . ex  c.  Firmiter  , ubi  defi-  cramentum . . ^ j. 

nitur  , quod  Jefus  Chriftus  claves  Ec-  Secundum  fundamentum  : Hzrefis 
clefiz  commmt  Apoftolis  , eorumque  eft  , negare.  Sacramentum  Poeniieniiz 
fuccefibribus-.  Clavis  autem  a Catno-  efte  judicium  quoddam  ex  Chrifti  in- 
lico  intelligitur  poteftas  aperiendi  re-  ftituiioiie  , hoc  eft  , Sacerdotes  remit- 
gnum  coelorum  , ac  proinde  abfolven-  tentes  peccau  efie  veros  judices  *a 
di  3 peccatis  , per  qu*  regnum  coelo-  Chrifto  Domino  conftitutos.  Decipiun- 
rum  peccatoribus  clauditur  . Nec  hu-  tur  enin  nonnulli  exiftimantes  , con- 
jufmodi  intelligentiam  aliunde  , quam  feflbres  efie  judices  arbitros  , haben- 
a Chnfto  Dom.  accepimus , qui  Matth.  tes  videlicet  potelkucm  ex  eleCfione 
16.  cum  claves  Petro  pollicitus  efln  , judicandorum  . Qui  profedo  errant  in 
explic.>ns  e veftigio , quidnam  ipfi  mI-  media  luce  . Nam  pcteftas  remittendi 
liceretur , QuoiKunque , inquit , folve-  Kccata  Sacerdoti  a peccatoribus  con- 
ris  fuper  ternm  , erit  follitum  8c  in  Kiri  non  potuit  , fed  a lolo  Chrillo, 
coelis . cujus  funt  judices  d:I:gati . 

Communis  quoque  Ecclefiz  confen-  Praeterea,  Claves  non  conkrunt  Sa- 
fos  id  confirmat , quae  eft  columna  Sc  cerdoiibus  ipfi  peccatores  , fed  ipfe 

Do- 

/ 

liy  C'-j- jgie 


^38  RtteEi.  de  Paniten.  Par/  V. 

Dominos  Jefus  Chriftus  contulic  eas  A-  que  fentrntia  erit  imprudens, 
pollolis  , eorumque  fucceflbnbus  , ut  Item  , quia  v:l  )udex  delegatus  ali- 
in  cap.  Firm  cer,  de  fumma  Trinitate  , quam  poenam  injungit  prodelidlo,  vel 
definitur.  lV>t;llas ergo  folvendi,  atque  nullam:  li  nullam,  iniquus ell  minifter 
ligandi  peccatores  a Chnfio  Dommo  jullicia:  fi  aliquam  , imprudentiflimus 
SacerdociDus  coUata  ell.  ell  quamlibet  injungendo fiue  cognitio* 

Prxterea,  ManifellilTnne  hzc  res  o-  ne  iklidli  . Nam  & zquali  p;na  inz- 
flenditur  ex  illis  verbis  jam  citatis : Sic-  qualia  aimina  vindicabit  , & zqualia 
ut  mtfit  m;  Pater  , & ego  mitto  vos;  inzquali.  Cum  igitur  Chrillus  nonin- 
quorum  remiferitis  peccau  , remittun-  llituerit  ludicium  ablurdum , & impru- 
tur  eis,  &C.  Sunt  ergo  judices  aChri-  dentia  plenum,  certe  inllituendo  judi- 
ilo  conllituti , a quo  acccKrunt  pote-  ces  panter  inAituit,  ut  deliftorum  ha- 
llatem  peccatores  judicandi  . QuM  fi  l^-tcnt  cognitionem,  ne  turpiter  in  ju- 
princeps  , qui  haberet  a CzCue  pote-  diciis  aberrarent . 

llatem  Elegandi , diceret  cuipiam : Sic-  Qiurtumfundamentum.Omniumpec-^  FunJ. 
utmifitmepater,  & ego  mitto  te,  quo-  catorum  tam  publicorum,  quamoccul- 
rum  remileris  delicta,  &c.  non  dubiu-  torum  , tam  exteriorum  , quam  inte- 
remus , ejulmodi  hominem  efle  a prin-  riorura  Sacerdotes  conllituti  funt  judi- 
ctpe  filio  Czlaris  judicem  delegatum  . ces.  Patet  ex  univerCdifcnnone;  Quo- 
Cum  igitur  Filius  Oei,  homo  Chrillus  rum  remileritis  peccau , remittuntur  eis, 
jefus  , cui  omne  judicium  datum  eft  , &c.  Joan.  lo.  Matth.  16.  Tibi  dabo  cla- 
omnifque  potellas  m coelo,  &intem,  ves  regni  coelorum.  Et  , Quodcunque 
^xerit  Apqftolis , Sicut  miut  me  Pater,  Ibiveris,  Sec,  Alioqui  tou  Ecclefiaie- 
Scc.  ambigi  nulla  ratione  potefi  , eos  duceretur  , quz  puut  fe  accipere  eti- 
cAe  judices  peccatorum  a Chrillo  Do-  amremilTionemdehdlorum  occultorum  , 
minoconllitutos.  quz  Sacerdotibus  conlitetur  : Teducerc- 

Przterea,  Hcclefiz  confiietudo  aper-  tur,  inquam,fi  non  accepillent  poteftatem 
tiflime  indicat  Pcenitentiz  Sacramentum  remittendi  cum  publicis  etiam  occulta 
exerceri  judicialiter:  ell  enim  ibi  reus  , peccata. 

& accuTator , ell  laitemia , eft  poena  in-  Praeterea , fi  Chrillus  de  folis  exterio- 
lundb:  Sed  hzc  potcftas  , quam  exer-  r.bus  loqueretur,  ergo  per  AbTolutio- 
cent  Sacerdotes  in  Sacramento  , ell  a nem  Sacerdos  remitteret  lohim  exterio- 
Chrido , ut  pixAsatum  eil : ergo  abeo-  ra  peccata , & non  interiora : quare  di- 
dem  inlUtuti  luat  judices . midtatam  veniam  przllaret  i ait  enim  : 

Ad  hzc,  in  Concilio  Florentino defi-  Quomm  remileritis  , remilla  fune , & 
nitur  , que^  minifter  hujus  Sacramenti  quorum  retinueritis , retenufunt. 
ell  Sacerdos  habens  autoritaiem  abfol-  Quintum  fundamentum,  Poenitentiz 
vendi  vel  ordinariam  , vel  ex  commif-  Sacramentum  tres  partes  habete  , Coa-  . ptimi. 
£one  fuperioris  : Ergo  fi  jurifdidlionis  trittonem cordis,  ConiefConem oris , Sa- 
poteilas  in  minillro  hi^  Sacramenti  tislaftionem  operis . Quz  videlicet  qua- 
tequtritur,  jam  pahm  fit  , Sacramen-  £ materia  funt  hujus  Saaamenti.  Nam 
tum  hoc  efle  judiciale  ex  inftitutione  verba  Abfolutionis  Sacerdoulis  forma 
Chrilti.  Nam  iicut  pallores  ovium  Chri-  iiinc,  qua  boc  Sacramentum  perficitur . 
ili  non  funt  Pallores  ab  ovibus  , fed  a Nec  me  clam  eft  , Scotum  in  4.  di^ 

Chrtfto:  Joan.  2.1.  Pafce  oves  meas : Ad  >4-  quzft.  4.  flediftind.  id.quzft.  i.  id 
Kphef.  4-  Ipfe  dedit  quofdam  quidem  negare  , qu^  nos  tanquam  fundaiixor 

Apollolos  , alios  Pallores , &c.  Ita  non  uim  jacimus ; credit  enim  , folam  Ab- 

Junt  judices  ovium  ab  ovibus  , fed  a folutionem  Sacerdotis  efle  integnun  Pee- 

Chrillo : nam  quibas  comaufit  ut  oves  nitentiz  Sacramentum , quia  Ibla  ( ia- 

pafcerent,  commifit  fimul  ut  de  ovibus  quit)  ea  fignificat  gratiam,  folaque  pro- 

judicarent.  inde  gratiam  przllat  . Durandus  etiam  to»i 

Tenium  fundamentum.  Non  pofliiot  in  4.  diflinfUune  16,  quzllione  i.kiea-  tr.  Scoti, 

judias  conftituii  a Chrillo  judicare  de  dem  erroris  navi  veriatus , quatuor  de  St  Dura.* 

peccatis,  nifi  ea  cognofeant  . Hoc  lu-  caulis  dixit  Contritionem  , & Sitisfii- 

mine  naturali  manitelhim  efl  ; nili  e-  dlionem  non  efle  hujus  Sacramenti  par- 

nim  innotefeant  delidla  judicanti,  igno-  tes.  Primam  poliiic,  quod  forma,  idell 

rare  necefle  eil , utrum  folvere  ^beai , Abfolutio , non  applicatur  nifi  Confel- 

an ligare,  remittere,  an  retinere.  Qua-  fioni:  ergo  fola  Confoflio  eft  materia  , 

i;  ftve  abfohat  , five  retioeat  , utra-  cui  fcilicei  Ibli  forma  tota  adjungitur : 


Df  neceftate  Sxr amenti  Pten! tentis.  539 

nam  8e  rei  anificialU  materia  ea  eft  feflionis  , ut  videlicet  oonfetTio  aou  ft.  1 
integra , cui  torma  integra  anis  admo-  «a  lit , leu  verus  p^i.itenti*  actus . En 
vetur  . Alteram  , quod  contritio  non  mdicere  raulitam , atque  eam  execurio- 
eft  lignum  fenfibile  , res  autem  fen-  ni  tradere  , ad  integriiatem  juaicii  per- 
fibiles  Sacramentorum  materi*  funt  . «ner  • Siquidem  non  e!t  pttlcctum  jr.- 
Teniara  , quod  attritione  fola  verum , dicium  , quo  aololviiur  reus  a culpa  , 
atque  integrum  conficitur  Sacramen-  nifi  poena  per  fententiam  indidi  exe- 
tum : quod  fi  Contritio  ellet  hujus  Sa-  cntiorn  tradatur  . Quapropter  lacisia- 
cramenti  pars  , non  poffet  alia  loco  il-  &onem  a lacerdote  uijunaam  lacra- 
lius  fubrogari . tuarum  caulam  elfc  , menti  judicialis  partem  elle  , negare 
eamque  vel  maximam  , quod  Satis£i«  nullo  modo  debemus. 

ftio  fit  pofterior  tempore  , quam  Ab-  Ad  argumentum  vero  Scoti  , non  eft  Ad  ir£. 
folutio  Mcramenti  : nec  enim  eft  totum  difticile  inficiari  , folam  ablblutioneni  Scoti  r^ 
fuccelTivum  , fed  permanens,  quod  fu-  gratiam  conterre.  Nam  ficut  in  judicio  fpond. 
as  omnes  prtes  firoul  habere  necefle  Jori  exterioris , fi  quis  per  Intima  le- 
eft  , cuique  jam  exiftenti  fi  pofteriu»  ftimonia  8c  fuuu  cooleUionem  ablolva- 
cempore  quicquam  contingat , non  eft  cur , omnia  tuee  funt  vere  caufa  dlius 
pars,  fed  accidens  rei.  Et  cqnfimumr,  ablblutionis  , licet  judicis  fententiam  , 
quia  tanta  poteft  effe  contritio  , ut  to-  ut  przcipuam  cauiain , fpedleraus  s iia 
ta  jKuna  remittatur  : erit  ergo  tunc  fa-  quoque  m foro  confcfeutiz  interiori 
tis&aio  fuperflua.  Quare  non  eft  pars:  princeps  quidem  caula  abfolutioms  £s- 
nnnquam  enim  pars  fuo  toti  iitperva-  cerdotis  fententia  eft  , fed  ratio  taineit 
caneaeft.  & c^ufa  concurrens  , ut  rite  ranitens 

At  vero  omnia  h*c  eomraemitia  funt  , aWolvacur , teftimonium  etiam  illud  fuit , 
nec  poliunt  fundamentum  , quod  jeci-  quod  adverfum  fc  pmnitens  dixit  , five 
mus , infirmare habetur  enim  ex  Con-  acoufauonera  vocare  malis  , qua  le  ac- 
cilio Florentino, cu jus antoritatemTheo-  culavit  . Unde  patet  error  gloflie  de 
logi  lane  tenere  debemus  . In  Conci-  p^nittniia  , diftmdl.  1.  cap.  1. dicentis, 
lio  fiquidem  Florentino  definitur  , O-  nec  cordis  contritione  , nec  orts  con- 
mne  lacramentum  materia  , ibrmaque  felfione  peccau  dimitti  , fed  tantum 
conftare.  Et  poftea;  Quartum,  inquit,  gratia  Dei . Nam  in  omnibus  aliis  la- 
lacramentum  eft  poenitentia , cujus  qna-  cramentis  non  folum  forma  , fed  eti» 
li  materia  funt  a&us  poenitentis  , qui  am  materia  ^ caufa  inftrumentalis  , 
in  tres  diftingtiuntur  rartes  , cordis  qua  Deus  utitur  ad  remittendum  pec- 
contritionem  , oris  contelfionem  , ope-  catum  : aqua  enim  baptilini , nedum 
ris  fetisfa^ionem  : forma  autem  funt-  forma  verborum , corpus  tangit  ,&  cor 
verba  abfoluiionis  . Hadenus  Concili-  abluit  , ut  Divus  Auguftinus  afferuit  . 
um  Florentinum.  Et  Concilium Triden-  Quod  itcm  m exteris  facramentis  in- 
tin.  feff. «.  cap.  is-  Docendum  eft  , in-  ducere  polfumus  . Cum  ergo  tam  con- 
quit  , Chriftuni  hooiinis  poenitentiam  truio , quam  confelfio  pams  fint  hujus 
( quam  fecundam  tabulam  poft  naufra-  fjunramenci , confequens  fit , ut  gratiae 
giiim  ian£li  Patres  apte  nuncupaverunt  ) caula  etiam  e xiftanc. 

non  folum  concinere  cellationem  a pec-  Ad  primum  vero  argumentum  Du-  Refp  ai 
catis  , & eorum  deteftatipnem , verum  randi  rclpondetur  : Non  omnes  partes  arg.  Du- 
etiam  eorundem  facramentalem  confef-  incegraies  qufdera  rationis  elle  . Ete-  randi. 
tionem  , itemque  fatisfaAionem  . Hxc  nim  ( ut  modo  dicebamus  ) m judicio 
Synodus  Tridentina  . Katio  quoque  in  prophano  aliter  eft  pars  confefiio  rei  , 
promptu  eft:  Quia  cum  poenicentiz  la-  aliter  teftimouiumteftiom  , & aliter  mul- 
cramentum  quoddam  judicium  fit  , e-  &a  a judice  iiilli^  pro  culpa  commii- 
jus  integritas  ex  his  omnibus  conlbt  , fa  . Et  licet  perdentenciam  quis  abfol- 
. line  quibus  intecrum  judicium  non  eft,  vatur  a morte,  oc  abfolutio  deliAoap- 
Sicut  & proceuus  judicialis  multis  a-  pHcetur  , qdod  morte  non  erat  dignum  > 
dhonibus  continetur  , videlicet  accufa-  li  tamen  indicator  a judice  pecuniaria 
tione  , letlimoniis  , confelfione  ipfius  mulcla , illhis  execucio  fpe^c  ad  judt- 
rei  , lententia  judicis , &c.  Omnia  h*c  Cii  integritatem  , licet  abloludo  adjun- 
enim  ad  integrum  judicium  requifiu  gatur  . Et  ideo  D.  Tbomas  tertia  parte  , 
funt . quxft.  90.  an.  i,  docuit  , has  tres  par- 

Contritio  itaque  pirs  hujus facramen-  tes  materiam  appellari fecramenti , quit 
ti  eft  , quatenus  eft  ratio  exterioris  con-  partes  , ex  quibus  integratur  totum  , 

habent. 


540  ReleSt.  de  Pemtt.  Part  V. 


hab:m  fc  ut  nineria  . Et 'Concilium 
1 lorentinum  non  dixit , hujus  (hcramen- 
tf  mitcriam  efle  a£lus  pcenit  entis  , fed 
quafi  materiam. 

.Ad  lecundum  refpondet  D.  Thomas , 

!eft  enim  primum  argumentum  illius 
ecundi  articuli  1 quod  contritio  virtua- 
liter  pertinet  ad  exteriorem  pcenitenti* 
am  , in  quantum  implicat  propoEnim 
confitendi , & latisbciendi . Contritio 
/» f-jo.  }.f.  Aquidem  ( ut  redie  Cajeunus  admo- 
nuit ) non  quomodocunque  eft  pars  hu- 
jus (aeramenti  , fed  quatenus  refertur 
ad  claves  Ecclefix  ; habet  enim  pars  , 
in  eo  quod  pars  , ordinem  ad  totum  , 
Se  ad  reliquas  partes . Sic  ergo  contri- 
tio accepta  includit  voluntatem  com- 
penfandi  deltdhim  ad  arbitrium  facer- 
dotis  , qua  conAderatione  initium  efl, 
& ratio  exterioris  poenitentix.  Conflat 
autem  , interiores  adlus  hoc  modo  ad 
exterius  judicium  pertinere  ; aliter  e- 
nim  judicatur  offendens  ex  odio , aliter 
eflendensexira.  Compenfatio  item  pee- 
niteniix,  niA  1'pontetiat  a reo,  noa  efl 
reconctiiaiiva . Quare  velle  compenfa- 
re  deliftum , quod  in  contritione  clau- 
ditur , clt  pruna  hujus  judicii  pars , quod 
efl  non  folum  vindicaiivum  , con- 
ciliacivum  . Non  igitur  oportet , quam- 
libet partem  hujus  facraraenti  efTe  fen- 
Abtlem  , fed  fatis  eft , fi  fit  ratio , qua- 
\ re  alix  parces  fcnfibiles  ad  hoc  facra- 
mentum,  & judicium  jpenineant.  Idque 
eo  magis,  quod  hoc  forum  interius  efl, 
quo  nihil  vetat  aiftus  etiam  interiores 
referri  • 

Ad  tertium  primo  dicitur,  quod  no- 
mine contritionis  io  prxfensia  comple- 
2^ur  attritionem  : fignificMjus  enim 
dolorem  de  peccato  cum  propofico  ca- 
vendi in  futurum . Nec  id  nos  fomnia- 
mus , fed  ipfum  Concilium  Florentinum 
iu  nomen  contritionis  explicuit . Dein- 
de refpondetur,  quod  contritio  ponitur 
pars  facramenti , quia  eft  certa  , & in- 
dubitau  matena . Quod  autem  attri- 
tio fufificiac,  quamvisverum  Ac , non  eft 
umen  adeo  certum , & indubitatum : & 
ideo  Concilium  Florentinum  , commu- 
nifque  lententia  tenens  certum  , relin- 
quens incertum , ponit  contritionem  par- 
tem efie  hujus  facramenti . 

Ad  quartum  nego  conlequemiam  : ca- 
pilli enim  , Sc  u^ues  parces  hominis 
, lunt , nec  tamen  toul  cum  homme  na- 
fcuntur  . Accufatio  quoque  , teftimoni- 
um  , fentencia  judicis  , folutio  poenx , 
cum  non  Anc  fimul , lunt  tamen  de  in- 


tegritate judicii . Brrviter , in  omnibns 
quorum  panes  quendam  fuccellionis  or- 
dinem habent  , non  oportet  integran- 
tes Amul  efTe  . Ad  confirmationem  ve- 
ro bcile  dicitur  , quod  cum  facramen- 
u per  homines  adminiftrentur  , quibus 
illa  grandis  contritio  conflare  nequit  , 
an  idonea  fit  ad  integram  poenx  rxnif- 
fionem  i femper  opus  eft  latisfa^oncm 
injungi  , fine  qua  (aeramentum  quidm 
effe  poceft  , fed  fine  qua  tamen  man- 
cum, Se  iriperfeilum  eft.  Qijemadmo- 
dum  Se  quodeunque  aliud  judicium , m 
quo  prolMtus  reus  fine  ituildla  abfolve- 
tur . Nam  Sc  homo  fine  digito  poterit 
elle  , fed  erit  tamen  incommode  fine 
digito  . Nec  nos  alTerimus  , quamlibet 
fatisla^ionem  cAe  partem  hujus  facra- 
menii  . Sacisla£lio  quippe,  qux  ex  ar- 
bitrio posflitentis  proAcifeitur  , nec  eft 
pars  judicii  lacramenulis  , nec  ha^ 
ordinem  ad  EccleAx  claves . Unde  Con- 
cilium Florentinum : Tertia  .inquit , pars 
eft  lacisfa^io  pro  peccatis  fecundum 
arbitrium  facerdocis. 

Qgintum  igitur  fundamentum  ( ut  ex- 
tera omnia  , qux  pofuiious  ) cum  fir- 
mum fit  , nihil  aliud  fupereft,  nifi  ut 
quxflioni  propofitx  refpondeamus . 

Prima  igitur  conclufio  fit : Non  eftne- 
ceflartum  ad  falutem  facramencum  poe-  i.  CoocL 
nicentix  in  ce  fufi^cum:  hoc  eft,  pot- 
eft  aliquis  falvari  , etiamfi  reipfa  non 
fufcipiat  hoc  facramentum  , ubi  non  eft 
£sculus  fufdpiendi . Ac  It^uor  etiam 
de  eo  , qui  Mccavit  mortaliter  poft  ba- 
ptifmum . id  definit  in  primis  Leo  Pa- 
pa in  epiftola  ad  Theodorum  Epifeo- 
pum  , numero  fexagefimonono . Si  au- 
tem aliquis  , ait  , quocunque  interce- 
ptus obltaculo  , a munere  mdulgcntix 
prxfentis  exciderit  , Sc  priufquam  ad 
conftituta  remedia  pervenerit  , tempo- 
ralem vitam  humana  conditione  finie- 
rit , non  neeelTe  eft  nobis  eorum  , qui 
fic  objerint , merita  difeutere : cum  Do- 
minus Deus  , quod  lacerdotale  minifte- 
rium  implere  non  potuit  , fux  juftitix 
relervaverit  . Loquitur  de  posnitentix 
facramento. 

Item  , baptifmus  non  eft  necellarius 
in  re  fufeeptus  , fed  fatis  efl  in  voto , 
fi  haberi  aliter  nequit  : ergo  nec  poe- 
nitentia. Antecedens  probatur  ex  Divo 
Auguftino  , lib.  4.  de  baptifino  contra 
Donatiftas  , cap.  is.  ex  Divo  Ambro- 
fio  de  obitu  Valentiniani  ad  Theodo- 
fium  , ex  Divo  Bemardo  epiftola  77. 
ad  Ugontm  , ubi  id  cruditifTime  com- 

moa- 


nectffitcue  SMrunent$  Pamtenti* . 541^ 


«onftrat  ex  Innocencu)  de  baptifino  % 
cap.  Debitum  , & de  presbyt.  non  to- 
ptizato  , cap.1.  Sed  & de  VcenitentUi 
dilh  I.  cap.  Foenitet,  &diftin.^.  cap. 
Qui  vult , refertur  ulf unonium  D.  Au- 
guftini  ex  libro  de  vera , & talla  poe- 
nitentia cap.  10.  8c  11.  Et  1^.  quzn.  6. 
Si  aliquis  , refertur  in  idem  teltimoni- 
um  Concilii  lipaunenf.  Nonnulla  vero 
capiu  ejufdem  cauj*  > & quxftionis, 
quz  in  contrarium  objici  folent  , faci- 
liora fune , quam  quibus  a nobis  (it  re- 
fpondeiidum.  Illud  vero,  quod  Domi- 
nus ait : Quorum  retinueritis  , rctenu 
iunt,.Joann.  lo.  eandem  intelligentiam 
habet  , quam  & illud:  Nifi  qui  rena- 
tus foerit  ex  aqua  , &c.  fcilicct  quum 
3^11  focultas  : nam  cum  deelt,  luiKcit 
votum  fufcip.endi  hujufmodi  1'acramen- 
ta  , quxeunque  dicuntur  adultis  ad  la- 
lutem  neccHaria . v 

a.  Conci.  Secunda  concludo  .•  Sacramentum  poc- 

' nitentix  ell  remedium  ad  falutem  ne- 
eeflarium  peccatoribus  baptizans  , m 
lumcfeofum,  ut  fit  nccefiOirium  in  re, 
fi  facultas  adell  , fit  necefiarium  in  vo- 
to, fi fiiculus defit.  Hanc conclufioium 
probat  D.  Thonus  j.  p.qu.  df.art.4.  & 
qu.  84.  art.  Quia  peccator  non  lal- 
vatur,  nifi  spplicaur  ei  pallio  Chrilli 
vel  in  re  , vel  in  voto  . Non  eSt  enim 
aliud  nomen  fiib  coelo,  in  quo  nos  o- 
porteat  lalvos  fieri.  Adi.  4.  Pallio  autem 
Chrilli  applicatur  in  (aeramentis  : In 
baptilmo  quidem  his , qui  ante  baptil- 
tnum  peccaverunt  , in  poenitentia  vero 
his  , qui  peccaverunt  poli  baptilmum. 

Dieinde  probat,  quia  xgroti  nifi  per 
aliquod  remedium  ialutis  , fanari  non 
poluint  , Mattluy.  Non  eA  owsvalea- 
4ibu$  medico  , fcd  mate  habentibus  . 
At  Poeuitentix  (aeramentum  ell  medi- 
cina flutis  , ut  ance  nobis  demon  lira- 
tum efl . 

Tertio  probat  D.  Hieronymi  teAirao- 
fiio  in  Commenuriis  fuper  j.  cap.  Ila- 
jx , & in  Epillola  ad  Demetriadem  de 
* virginitate  fervanda  , dicentis  , fecun- 

dam tabulam  poA  naufraaium  cAc  poe- 
intenciam;  nam  primam  taliulani  baptil- 
tnum  vocat . Patet  facile  legenti . Idem 
afierit  D.  Ambrofius  ad  virgmemlapfam 
cap.  8.  & Tertullianus  in  librode  poe- 
tiiteniia.  Confirmacque  Tridcnt.  Cqnc. 
felT.  d.  cap.  14.  inquiens  , Poenitentiam 
iecundam  tabulam  poli  naufragium  (an- 
dlos  Patres  apte  mincupaville . Ne  quis 
autem  hanc  elle  D.  Thom.  mentem  pofllc 
ambigere , legat  hb.  4.  adv.  <j;nu  cap.  ?z. 


Eandem  quoque  conclufionem  tenuit 
Tkomas  Vvaldenfis  lib.  de  iacramen- 
ulibus , tit.  8.  cap.  d8.  ciutque  Orige- 
nem  in  eandem  , qui  homilia  decima 
fiiper  Numeros,  Laicas,  fi  peccet,  in- 
quit , ipfe  luum  non  potcA  auferre  pec- 
catum , fcd  indiget  laardote  , ut  pec- 
catorum remiAlonem  poflit  accipere  . 

Et  capite  fexagefimo  nono  docet  ille  i- 
dem  Thomas  Vvaldenfis  , JoannemVvi- 
clcft  oppofitum  hujus  conclufionis  te-  p 
nuiffe : quem  fecuti  Lutherani  negant  , vviilef. 
ad  lalutcm  efle  hoc  lacramentuin  n e-  j,  rmh. 
cefiarium  . Quamobrem  firmiora  ( fi 
pollumus  ) argumenta  debemus  affer- 
re , ut  hxrefis  contraria  manifellius  re- 
vincatur. 

Hxc  itaque  conclufio  priranm  certa 
eA  per  definitionem  Leonis  Papx  in  e- 
pillola  ad  Theodorum  Epilcopum , 6p. 

Sc  refertur  de  Poenitentia  diAin.  i.  cap. 
Multiplex.  Multiplex  , inquit,  mifeiv 
cordia  Dei  ita  lapfibus  lubvenit  huma- 
uis  , ut  non  folum  per  bapeifini  grati- 
au,  fcd  etiam  per  poenitentix  medid- 
uam  Ipes  vitx  reparetur  xternx  , uc 
qui  regenerationis  donum  violallent  , 
proprio  fc  judicio  condemnantes  , ad 
remiHionem  criminum  pervenirent  j fic 
divinx  bonitatis prxfiaiis  ordinatis,  ut 
indulgentia  Dei  nifi  fuppltcauone  lacer- 
dotum  nequeat  obtinen . Mediator  e- 
nim  Dei,  & hominum  hanc  prxpofiiis 
Ectlefix  tradidit  potcAatem  , ut&  p*. 
nitenubus  latistaaionem  t^nitentix  da- 
rciu  , & lalubri  fadslaaione  purgatos 
ad  communionem  (aeramentorum  per 
januam  reconciliationis  admitterent.  Et 
concludit  tandem i.i  hxc  verba:  Necef- 
larium  ell , ut  peccatorum  reatus  an- 
te ultimum  dieta  iacerdouli  fupplica- 
tk>n«  folvatur . 

Prxterea , Matth.  i<5.  Tibi , inquit  Do- 
minus , dabo  claves  regni  caelorum,  & 
qiiodcunque  Iblvtris  , &c.  Ergo  , cuna 
^r  peccatum  mortale  a baptilmo  com- 
millum,  coelum  peccatori  obferetur  , 
necelfc  eA  , ut  per  claves  Petri , & ^c- 
ccllbrum  aperiatur : quod  non  aliter  pro- 
Icito  fit,  quam  per  lacramemum  aWo- 
lutionisi  nec  enim  foluta  erunt  in  coe- 
lo , qux  non  folverit  Petras  in  terra,  . 

ITxtpea,  Joannisvigefimo, Quorum 
remiferitis peccata , remittuntur  eis,  8c 
quorum  retinueritis , retenta  funt  i er- 
go qux  non  abfolvunt  lacerdotes,  re- 
tenta erunt.  Quapropter ncccifc  ell,  fi 
retineri  non  volumus , ut  a ^eerdoci- 
busabiolvarour. 


Tertia 


'Cone. 


54*  Releii.  de  Pernite».  Pxrs  V.\  Cl 

Tertia  conclufio  : Non  latis  cft  ad  t<r  ejus , qui  mpriens  nec  re  , ncc 
zternam  falutem  confequendam  pec-  to  Iw  facrainentum  acaperit . 
catoribus  baptizatis  votum  .implicitum  £z  his  colligere  licet  > qu«  funt  ad  Eorum 
hujus  facramenti,  fedexplicitum Scior-  ftluiem  ncceflaru  , ei  eut  in  dupUci‘]u>  ^ (*■ 
male  requiritur  . puoniam  ad  eundem  differentia  . Nam  quaedam  funt  necef- 
modum  peenitentiar  Cicramentum  ell  faria  folum  , quia  praecepu,  ut  eruere?"^*"'’; 
neoef&ridm  peccatoribus  baptizatis  eo  , innocentem  a morte  , vota  reddere  , * 

Quod  per"  utrumque  virtus  paflionis  & juramenu  fervare  , quorum  neceffiws  . 
fanguinis  Chrilli  in  peccatorum  remif-  videtur  effe  prxlicripta  ibi  : Si  v.s  ad 
fionem  applicatur  , fine  qua  quidem  vitam  ingredi,  fervamandau.  Alia  ve- 
applicatione  ne  unum  quidem  mortale  rq  funt  ad  falutem  necedaria  , ut  me- 
peccatum  remitti  pqteft . Ac  fine  vo-  dia  , & inde  in  prarcepto , quia  media 
to  explicito  baptilmi  nullus  lalvatur  , neceflana  : ut  credere  in  thriflum  , 

Marci  ultimo  : Prxdicate  Euangelium  fufeipere  fiaptiimum  , penitentiam  a- 
omni  creaturx:  qui  crediderit,  & ba-  gere  . Inter  hxc  autem  haud  mediocre 
ptizatus  fuerit  , lalvus  erit  , qui  vero  difoimen  eft:  Nam  qux  funt  uatum, 
non  crediderit  , condemnabitur . Unde  quia  prxeepu  , ad  falutem  necclfaria, 
primum  colligitur,  baptifmum  in] voto  non  eft  opus  , in  voto  habeantur  ex- 
latis  elTe  , cum  re  ipfa  fufeipi  non  pot-  plicito  ad  falutem  confequendam  , fed 
eft.  Idcirco  enim  non  dixit  : Qui  non  eft  implicite  & in  genere  propq- 
fucritbaptizatus,  condemnabitur,  fed,  "tum  habituale  tenere  implenui  Divi- 
Qui  non  crediderit . Colligitur  dein-  na  mandau.  At  qux  funt  ad  finemfa- 
oe  , fidem  hujus  facramenti  , hoc  eft  lutis  med  a neceflaria  , fi  m re  luberi 
baptifmi  , efiead  falutem  neceffariam  , nequeunt  , oportet  teneantur  m voto, 
id  eft  quod  per  baptifmum  m nomine  ut  facramentum  Baptifini,  & Pfniten- 
Chrifti  prxftatur  remillio  peccatorum  tix  , quod  paulo  ante  docebamus, 
omnibus  gentibus  . Id  enim  eft  Eiun-  ’ Sed  eft  tamen  quxftio  non  parva  , . Utrum 
gelium,  quod  qui  non  crediderit,  con-  an  exigatur  votum  explicitum hujus  fa-  etiam  ad 
demnabitur,  ut  Marci  ult.  declaratur  . cramenti  ad  remifllonem  peccatorum 
Nec  hanc  hujus  loci  nos  intelligentiara  qu*  poft  Baptifmum admiffa funt.  Nam 
comminifeimur  , led  etiam  nobis  fan-  ad  xternam  falutem  confequendam  , yomm 
ili  Patres  tradidere.  Vvaldenf.  in  lib.  jam  diximus  , hujufmodi  votum  expli- f_Krani. 
de  lacramentis,  cap.  130.  Hugode  fan-  citum  effe  neceflarium  . Et  quidem  de  exphcit. 
dio  Vidlore  , lib.  1.  de  lacramentis  , hac  re  inter  viros  dodlos  magna  dif-  Opimo" 
parte  6.  cap.  7.  D.  Eernardus  epiftola  fenfio  eft.  Sunt  enim  qui  credant,  vo- quorum. 

77.  ad  H ligonem  , D.  Auguftinus  lib.  i.  tum  explicitum  hujus  facramenti  nondam. 

<ie  baptifin.  contra  Donatill.  cap.  8.  & effe  opus  ad  remiflionem  peccatorum  ; 
lib.  4.  cap.  11.  & 1.  libro  contra  Cre-  ut  fi  quis  commifit  adulterium  poft  Ba- 
feon.  cap.  ij.  Si  igitur  citra  baptifmi  ptifmum  , per  folam  contritionem  ( a- 
votum  explicitum  nullus  omnino  lalva-  junt  ) qux  eft  adtus  virtutis , confequi 
ri  poteft  , com  non  adeft  taculias  ba-  poterit  veniam  fine  propofito  explica 
ptifmum  re  ip6  fufapiendi  , nec  fine  to  fulcipiendi  hoc  facraraentum.  Id  te- 
voto  quidem  poenitentix  explicito  fal-  net  Adrianus  quxft.  i.  de  confeffioae 
vabitur,  qui  peccatum  mortale  poft  ba-  ad  fecundum  principale.  £11  autem  ar- 
ptifmum  perpetravit.  Noluit  enim  Deus  gumentum  hujus,  quod  Baptilmus  non 
line  Chrifto  , & Ecclcfia  fua  cuiquam  eft  neceffarius  in  re  , vel  in  voto  ex- 
'patere  falutem  ac  remiffionem  pecca-  plicito  ad  juftificationem  , ut  3.  parte 
torum.  Cum  igitur  peccatores  poffunt  quxft.  dS.art.  4.  ad  fecundum  D.  Tho- 
Chrifto  & Ecclefix  fux  uniri  & recon-  masafferuit.  Cornelius  fiquidem , 8f  Eu- 
ciliari  , exterius  etiam , fufeeptis  facra-  michus  ante  fidem  expUcitam  Euange- 
mentis  , id  Deus  requifivit  . At  cum  lii , juftificationem  quidem  confequi  po- 
non  ^ft  facultas  exterioris  unionis  tueruiit , licet  xternam  falutem  non  po- 
& conciliationis  , voluntas  pro  fadlo  tuerintaidipifei.  • • 

cedit , fuppleturque  per  intenorem  ex-  Item  , qulibet  fe  poteft  convertere 
leriorunio.  Confirmat  etiam  hanc  con-  ad  Deum  in  momento,  & umen  noti- 
clulionem  id  , quod  ufu  venire  vide-  tiam  Baptifini  habere  in  quolibet  mo- 
mus  , ut  quantumcumqu:  mors  fubito  mento  non  poteft  : quomodo  enim  au- 
occurrat  , p^nitemix  remedia  fideles  diet  fine  prxdicante  ? aut  quomodo  cre- 
effiagitent , nec  fan:  fentiant  dc  idlu-  oct  , nin  audierit  > Igitur  nec  facra- 

menti 


He  necejjitate  Sat^menti  PamtentU.  5^* 


menif  poMitentix  votum  explidnim  ad 
peccatorum  remitTioaem  neceilarium 
eft.  Nec  ab  hac  fententia  abhorret  D. 
Thom.  3.  p.  q.  8d.  art.  a. 

Opinio  Si  quis  tamen  contrariam  fententiam 
aliorum  tenere  voluerit,  hibebit  pro  fe,  quan- 
tum  conje&ura  colligere  licet  , Magi- 
ftrum  fentent.  4.  d.  17.  cap.  i.&  Div. 
Thomam  eadem  dtil.  quxft.  3.  artic.  3. 
q.  1.& apertius art.  i.quxft.  i. &d.  18. 
q.  I.  art.  3.  q.  i.&lib.  4.  contra  gentes  , 
cap.  7t.  & tertia  parce,  q.  84.  art.  3. 

Sunt  quoque  argumenta  non  levia  ad 
hanc  opinionem  conlirmandam  : Pri- 
mum ex  Concilio  Complutenfi  fub  Al- 
phonfo  Carrillo  Archiepifcopo  Toleta- 
no , quod  probatum  eft  a Sixto  IV.  in 
Bulla  , qua  condemnavit  Petrum  Oxo- 
nenfem  , cujus  prima  Conclufio  ibi  da- 
mnata eft  , in  hanc  formam  i Peccata 
mortalia , quantum  ad  culpam , & pe- 
nam  alterius  feculi  , delemur  per  /o- 
lam  cordis  contritionem  line  ordine  ad 
“ claves  . At  fi  per  p^nitentiam  , qu» 
ell  a&us  virtutis  , p«cata  remittuntur 
fine  explicito  voco  hujus  facramenti  , 
revera  delentur  peccata  fine  ordine  ad 
claves . Rurfum  in  Concilio  Trident, 
lelL  6.  cap.  14.  definitur,  quod  poena 
xterna  cum  culpa  vel  facramento,  vel 
Sacnmemi  voto  remittitur  , Item  Jo- 
annis  ult.  Quorum  retinueritis  , reten- 
ta funt.  Ergo  quando  quis  nec  re,  nec 
voto  accepit  hoc  lacramentum  , cum 
iacerdotes  ejufinodi  peccata  retineant  , 
retenta  lunt. 

Praeterea , nulli  hatretico  , vel  fchif- 
matico  remittitur  culpa  , nifi  formali- 
ter  & explicite  proponat  Ecclefix  uni- 
. ri , atque  ab  ea  veniam  peccati  implo- 
rare: ergo  fola  contritio  , qux  elt  a- 
dlus  virtutis,  non  fatis  eu  ad  remilfio- 
nem  occatorum  fine  ordine  ad  claves 
Ecclefix,  Antecedens  afierit  D.  Augu- 
llinus  lib.  de  vera  & falfa  poenitentia, 
cap.  1». 

Sacramentum  igitur  poraitentix  ede 
ad  falutem  neceilarium  , in  hunc  rao- 
Utnim  ‘^finitum . 

ronfelUo  facramentum  qua- 

fit  ad  falu-  partes  , neque  omnes  fint 

rem  ncceU  *que  necelfarix  ad  huTUS  facramenti 
far.  conllitutionem , merito  poterit  in  qux- 

llionem  revocari , an  fingulx  hujus  fa- 
cramenti partes  fint  ad  lalutem  necef- 
Error  larix  . Et  quoniam  de  Abfolutione  & 
Vvjclef.  Contritione  poli  ea,  qux diximus,  aut 
parva  , aut  nulla  controverfia  eft  , de 
Conlelfione  primum  quxiitur  : An  fit 


ad  falutem  xternam  neceflaria.  Nam 
Vvicleffus  impudentilTime  docuit  , eam 
elle  fuperfluam  & inutilem  , ut  Tho- 
masVvaldcnlis  refert  lib.  de  facramen- 
tis,  cap.  yi*  8c  in  Concilio  Conlhn- 
tienfi  , felilone  8.  inter  illius  errores 
fcpiiraus  ponitur  in  hanc  formam  : Si 
homo  debite  fuerit  contritus  , omnis 
Confeifio  exterior  ell  ei  fupernua  , & 
inutilis . 

MalTiliani  etiam  negaverunt  necelli-  Error 
tatem  confellionis,  ut  autor  eft  Dama-*'*”'-  **• 
fcenus  libro  de  hxrefibus  . Deinde  Ja- 
oibicx  , referente  Guidone  Carme  lita 
in  lib.  etiam  hxrefum  . Hos  fcquuntur 
noftro  tempore  Eucherani  , atque  adeo 
Erafmus  , in  libro  de  ratione  verx 
Tluologix  circa  finem,  &in  colloquio, 
cui  index  , Pietas  puerilis  : in  fumma 
onines , qui  tenuerunt  Confellionem  no- 
vitiam  elle  , & inftitutioiiis  Ecclefix  • 

In  quibus  fuit  Beatus  Rhenanus  in  af-  *T^,n,n.  ’ u 
ferenda  Confefiione  parum  profeifo  f«>r. 
beatus  & pius  : Adverfum  quos  Con- 
clufionem^  llatuimus , 

Confellionem  exteriorem  , qux  Sacer-  CbncL 
doti  fit , elTe  ad  filutem  necellariam  ex 
Chrifti  inftitutione , Confelfionem  ( in- 
quam ) omnium  mortalium , tam  publi- 
corum , quam  occultorum  . Probatur 
elficaciter . Quia  peccau  occulca  non 
remittuntur  nui  remittentibus  Sacerdo- 
tibus , ut  pacet  ex  ceftiiKonio  Toannis 
citato:  Quorum  retinueritis,  ideftnoa 
remilericis,  retenta  lunt.  Ex  eo  enim, quod 
dixit.  Quorum  remifericis,  rem  illa  erunt , 
facis  oftendicur  , verbum  e regione  addi- 
tum j fcilicet , Retinueritis , perinde  ef. 
fe  , ac  fi  dizifiec  Chriftus  , Non  remi- 
fcritis  e Sed  remittere  Iacerdotes  non 
polfiinc , nifi  cognofeant  , ut  oftenfum 
eft  . Cognofeere  autem  nequeunt  , nifi 
Kccatores  confiteantur  : ergo  Confef- 
lio  etiam  occultarum  culparum  ex  di- 
vina inftitutione  eft  ad  falutem  nece^ 
faria  . (^i  enim  inftituit  finem  necef- 
farium  , media  etiam  inftituit,  quxef- 
fent  ad  eundem  finem  necelliu-ia  , nifi 
legislatorem  velimus  in  necellariis  de- 
fuifle  . Nam  eandem  rationem  eifdem 
quoque  verbis  refumere  non  piget . 

Prxterea  , in  Concilio  Conftaniienfi 
Martinus  C^intus  in  Bulla  condemna-' 
tionis  Articulorum  Vvicicifi  , JoaiiBit ' 

Hus  , fi  Hieronymi  Pragenfis,  conde- 
mnans errores  Vvicleifi  ac  reliquorum 
difcipulorum  , ait  : Imcrrogandum  ef- 
fe,  qui  de  illorum  hxrefi  fuerit  fufpe- 
Aus,  utrum  credat  , quod  Chriilianus 

ultra 


CdfoII. 

i)'are<l. 

Cooc). 


)teU&.  de' Pankent.  Part  P", 

ultra  contritionem  cordit  , habiu  co-  fpondens  ad  confuru  Parifienfes  fed«» 
pia  Sacerdotis  idonei  , foli  Sacerdoti  cim  articulorum . 
de  necefliute  falutis confiteri  teneatur.  Probatur  hoc  corollariom  in  primis 
Ubi  licet  non  explicetur  , an  «nl^-  quia  confeffio  de  peccatis  occultis  erf 
tutione  Divina,  an  ex  humana  fit  ilU  neceilaria  , ut  ex  fundamentis  'u£ti$ 
neceffitas  , fine  dubio  tamen  eft  Intel-  conftare  facile  potell.  Conftituit  enim 
ligenda  ex  divino  jure  . Id  enim  Vw-  lacerdotes  Dominus  judices  , non  to- 
'ckff  negabat.  publicorum  , verum  etiam  occut- 

Prarterea  , hoc  mamfefte  determina-  torum  . Sed  rationis  naturalis  eft  , ue 
tum  eft  in  Concilio  illo  Complutenli,  occulu  peccau  occulta  corredione 
& in  illa  Extravag,  Sixti  Quaru  contra  purgentur:  ergocumChriftusinftituerit 
Petrum  Oxonienlem  : Nam  poft  illam  hoc  judicium  lien  fecundum  re^m  ra- 
primam  damnatam  conclufionem , quam  tionem  , conftituit  ex  confequenti , oc- 
ante  retulimus,  hoc  eft,  peccata  mor-  culta  peccau  occulte  efle  judicant . 
talia  deleri  per  folam  cordis  contritio-  Prxterea,  fi  modus  confitendi  ad  a»- 
ncm  fine  ordine  ad  claves  , damnatur  rem  de  peccatis  occultis  ex  Ecclefi* 
fecunda  in  hanc  formam:  Contellio  de  inftitutione  eflet  , in  arWtrio  Ecclefi* 
peccatis  in  fpecie  fitii  ex  aliquo  llatuto  etiam  eflet  oppofitum  conftituere  , 
luiiverfalis  Ecclefi*  , non  de  jure  Di-  quemadmodum  potcft  de  immerfione  , 
vino  . Deinde  damnatur  tertia  in  h*c  vel  alperfione,  vel  infufione  in  Baptif- 
verl^  : Prav*  cogitationes  confiteri  mo  legem  pro fuo  ar^tratu deferre,  & 
non  debent , led  foU  dilplicentia  de-  tollere  . At  non  eft  in  faculute  Eccle- 
lentur  fine  ordine  ad  claves.  fi*  prxfcribere,  ut  cordis  occata  pec- 

Prxterea  , in  Concilio  Florentino  de-  cau  peccatores  publice  confiteantur . 
finitum  eft  , idque  nos  adeo  firmiter  Prxterea  , Leo  Papa  in  Epift^  ad  /•  m.  rrrr, 
conftituimus  , materiam  hujus  Sacra-  univerlbs  Epilcopos  Campani* , nuroe- 
menti  prxcipuam  efle  Contdfioncm  . ro  57.  de  relertur  de  poenitentia  , di-  ’• 

Si  igitur  Sacramentum  pcenitenti*  eft  ftinCt.  i.  cap.  Quamvis  plenitudo  , U-  oi*  r,”  _ 
ad  lalutem  neceflarium  , certe  non  for-  lam , inquit , contra  Apoftolicara.  regu-  um.to, 
ma  lolum,  de  AbfolutioSacerdous,  led  lam  prxluinptionem  , quam  nuper  a- 
de  materia  , hoc  eft  , Cc^eflio  pecca-  gnovi  a quibuldam  illicita  ufurtwione 
torum  ad  falutem  neceilaria  eft  : nec  committi  , modis  omnibus  conftituo 
enim  facramentum  fola  forma  lubfiftit.  fubmoveri  , de  poenitentia  videlicet  , 

Cujus  etiam  rei  definitio  habetur  in  qu*  a fidelibus  poftulatur  , ut  fcriptf 
Concilio  Tridentino,  feflion. 6. cap.  14.  .prolellio  publice  recitetur  i cum  rea- 
-ubt  cum  Concilium  docuiftet  , hoc  la-  tus  conicientiarum  fufliciac  folis  Sacer- 
cramentum  efle  fecundam  tabulam  poft  dotibus  indicare  Confeflione  fecreta  ^ 

Biulragium  , per  quam  fieret  lapfi  ho-  Et  intra  : Removeatur  ergo  improbae 
mnis  poft  Baptilmum  reparatio  , ful>  bilis  conluetudo  , ne  multi  a pcenitenti* 
dit : Docendum  eft  . Chriftiani  horni-  remediis  arceantur . Haflenus  Leo . Id 
nis  poenitentiam  multo  aliam  efle  a Ba-  ergo  , quod  adverfatur  remedio  a Chri- 
ptiimali , eaque  contineri  non  modo  fto  inftitutoadremiflionem peccatorum, 
ceflationem  a peccatis  , dc  eorum  de-  nimirum  contra  Divinam  inftitutionetn 
teftationem  , verum  etiam  eorundem  eft  , cum  contra  Apoftolicara  regulam 
facramenialem  Confeflionem  , faltem  id  fieri  fiunmus  Pontifex  aflerat. 
in  voto  , & fuo  tempore  faciendam  , Ex  Apollolomm  certe  traditione  fe- 
dc  Sacerdotalem  Ablblutionem . creta  peccata  in  aurem  funt  confiten- 

Quibus  ita  conftitutis  , manifeftifli-  da  , quod  vel  ex  eo  liquet  , quod  in 
me  colligitur  , hanc  Iccretam  coiifef-  Ecdefia  non  habetur  memoria  , un^ 
fionem  de  peccatis  fecretis  ( quam  qui-  inceperit  fecreu  confclfio.  Nam  & O- 
dero  alii  auricularem  vocant , alii  cun-  rigenes  ejus  meminit  Homilia  prima 
culariani)inftitutionisDivinxefle  , non  & fecunda  in  Pialm.  , dc  Homi- 
human* , hoc  eft,  Cbriflum  inftituil-  lia  decima  luper  Numeros  . Div.  Bafi- 
fe  , peccata  iecreto  elfc  confitenda  . lius  item  in  libello  de  iaftiturione  Mo- 
Nam  publicorum  publice  fieri  confef-  nachorum  cap.  ai.  dcp7.  Dionyfius  et- 
fio  poteft  . Nec  id  Cajcianus  mlicia-  iam  m Epiftola  ad  Eiemophilum  8.  dC 
tur  : nam  licet  in  commentariis  fuper  Sozomenus  lib.  9.  Hiftor.  tripart.  cap. 

•aput  Joan.  ao.  aaven.ri  videatur,  at  jj.  Quoniam,  mquit,  quiconfiter.  re- 
ipic  tamen  mentem  luam  explicuit  , re^  fugiunt , majus  j^ccatomm  onus  ac- 

- quF- 


Dt  luteffitiUe  SaerMuentl  Pernitenti* . 


(qainint  : propterea  vifum  eft  ancit^uis 
pontificibus  , ut , velut  in  theatro , lub 
teftimonio  Eccleiiattici  populi  delida 
andantur  , & ad  hanc  caulam  pref- 
ytemm  bon*  eonverlationis  , lervan- 
temque  lecretum  , ac  fapientem  virum 
ftatuerint , ad  quem  accedentes  ii , qui 
debquerunt,  deliSa  propria  lateantur. 
Nota,  fervantem  fecretum:  nam  fi  non 
edent  occulte  confitenda  peccata  , non 
oporteret  1'ervare  fecretum . 

Podremo,  Sigillum  Confeflionit  non 
ed  ex  humana  inihtutione , led  ex  Dt- 
, vina : ergo  ex  Divina  ell  , quod  aliqua 

peccau,  Icilicet  occulu , judicentur  oc- 
culte ..  Et  confirmatur  : Quia  Magiller 
Oxonienl.  in  Concilio  illo  Complut.  da- 
mnatus ed  , quod  adereret , Coiifel- 
fionem  non  debere  ede  fecretam:  & a 
Sixto  Qiurto  (n  illa  Extravag.  cujus 
initium  r^d  perpetuam  rei  memoriam  , 
&c.  definitur  contra  eundem  , necella- 
rio  exiei  , ut  Confedio  fecreu  fit  . 
Quam  ot>  rem  ex  revelatione  , Se  in* 
ilitutione  Dei  ed , quod  confeiTto  fit 
lecreta  , alloqui  non  edet  haircfis , ab 
Euangelica  veritate  penitus  aliena  , af- 
fertio  contraria  : cum  tamen  aliena  ef- 
fe  lUdem  decernatur . 

^ . Sed  oritur  circa  ea  , qu*  diximus  , 

LMuim  ex  dubium  : Si  enim  peccata  oportet  con- 
confeir*  innotefeant  facerdoti : ergo 

publicor.  publica , qu*  alias  funt  illi  ma- 

' niteda  , non  erit  necedarium  confiteri  : 
quippe  ob  hanc  caulam , fi  circumdan- 
lu  manileda  ed , non  ed  opus  eam  ex- 
plicare conicdori  i ut  fi  quis  fit  Sacer- 
dos , vel  manutus , idque  contedbn  li- 
queat, nonednecede,  ut  cum  confite- 
tur fornicationem  , exponat  fe  ede  vel 
iiuerdotem,  vel  maritatum. 

Refcon.  At  erroneum  ed  credere  , fine  confef- 
ad  dnbw  fione  publicorum  etiam  peccatorum  cui- 
quam  patere  lalutem  ; Primum  , quia 
deliitum  judicandum  in  aliquo  foro , de- 
bet ede  notum  in  illo  foro  : fed , etiam- 
fi  peccau  fint  publica  , uon  funt  con- 
tellori  nou  in  foro  (aeramenti  : ergo  o- 
pus  ed,  ut  peccator  illa  facerdoti  con- 
fiteatur . Et  hoc  ed  , quod  Div.  Tho- 
masdid.  i7.q. ^.ar.i.qu.  i. ad  i. docet, 
inquiens  : C^amvis  Sacerdos  aliquando 
fciat  peccatum  ut  homo , non  tamen 
Icit  ut  Ciridi  Vicarius,  ficut  etiam  ju- 
dex aliquando  fcit peccatum  ut  homo, 
quod  nelcit  ut  judex . 

Prxterea , Confedio  ed  materia  pr*- 
cipua  hujus  lacramenti : ergo  etiam  ad 
ablolutionem  publicorum  peccatorum 


^45 

ed  necedaria  : nam  (aeramentum  fine 
prxeipua  materia  ede  non  poted  . 

Denique  , fi  peccator  publicum  pec- 
catum non  confitetur , non  poted  inno- 
tefeere  judici , an  poeniteat  , necne , an 
proponat  emendationem,  an  non:  <^a-  , 

re  non  valet  difeernere  , an  folvere  de- 
b:at  , an  ligare  . NecefTarium  ed  igi- 
tur, ut  non  modo  (ecreta  peccata,  ve- 
rum etiam  publica  peccator  fe  facer- 
doti fubjiciens  confiteatur. 

Jam  vero  pollerior  illa  quzdio  re-  ..  ■ 

linquitur  : An  fatisfaClio  ad  Sacerdotis 
arbitrium  fit  ad  falutem  necedaria  . 

Sunt  enim  authores  , qui  negant  , in  arbitrium 
quibus  D.  Thomas  4.  did.  ly.q.  j.ai.  dt  adfalii- 
q.  I.  ad  1.  argum.  videtur  elfe  . Dictn-  trm  ae- 
dum, inquit,  quod  pod  remilfam  cui-  cedar, 
pam  adhuc  ed  peccator  debitor  poe- 
n*  temporalis  ; (ed  grati*  tamen  infu-  Opinio 
fio  fuificit  ad  culp*  remidionena  : ad  D-  Tm 
grati*  vero  infiiuonem  confequendam 
ordinata  funt  facramenu , ante  quorum 
fufeeptionem  vel  aftu  , vel  propofito 
peccator  gratiam  non  confequitur.  Sed 
tamen  ex  hoc  , quod  operatur  confef- 
fio  ad  poen*  remifTionem , non  habet , 
quod  fit  de  necediute  (alutis,  quia  poe- 
na ida  ed  temporalis  , ad  quam  pod 
culp*  remidionem  remanet  homo  liga- 
tus . Unde  fine  hoc , quod  in  przfenti 
viu  expiaretur , e(fet  via  falutis  : fed 
habet,  quod  fit  de  necelTitate  falutis  , 
ex  hoc  , quod  ad  remidionem  culp* 
ordinatur . Kadenus  D.  Thomas . 

At  vel  fallor  ego  , vel  contranum  OoinU 
probabilius  ell  . Nam  , (icut  ante  do-  a ^ * 
cuimus , exterior  poeniteiitia  ed  ad  (a- 
lutem  necedaria  : ergo  quem  idmodum 
contritio  in  lege  natur*  , Sc  fcnpturx 
habet  annexum  propofitum  confiten- 
di , 8c  fatisfaciendi  Deo  , juxta  illud: 

Dixi,  confitebor injuditiam  meam  Do- 
mino , &c.  iu  Se  in  lege  nova  habet 
annexum  propofitum  confitendi  facer- 
doti , Se  fatisiaciendi  ad  arbitrium  ejus : 
hoc  ed  enim  fubjicere  fe  clavibus  , Sc 
judicio  ecclefiadico , quod  ed  ad  (alu- 
tem  fine  dubio  necellariu  n . 

Przterea  , Concilium  Tridentinum 
fe(T.  d.  cap.  14.  pqdeaquam  definivit  , 
(aeramentum  poenitenti*  ad  lapfi  repa- 
rationem , velut  fecundam  polt  naufra- 
gium tabulam , neceflarium  ede  , decer- 
nit protinus  , hoc  (aeramento  conti- 
neri non  modo  cedationem  peccato- 
rum, Sc  eorundem  facramenu  lem  con- 
fedionem  , Se  (acerdotalem  ablolutio- 
nem , verum  etiam  fatisfa^lionem  per 
M ra  jeju- 


.gk 


54<5  R(Uli.  de  PcenUen.  Pars  V. 


lejunia  , eiccmorynas , orationes  , & a- 
lia  pia  rpiritualis  vta;  exercitia  , non 
(juidetn  pro  poena  aeterna , fed  pro  poe- 
na temporali:  Sede  hac,  inquit,  ptxni- 
tcmia  fcriptum  eft:  Memor  efto  , unde 
excideris,  8e  age  poenitentiam,  & pri- 
ma opera  hc . Et  iterum  i C^ae  fecun- 
dum Deum  triftitiaeft,  poenitentiam  in 
falutem  Habilem  operatur.  Et  rurfus  : 
Poenitentiam  a^te.  Se  facite 'fru^s  di- 
gnos poenitentiae . Quz  omnia  loca  de 
4I  poenitentia  exteriori  efle  intelligenda  , 
per  quam  fcilicet  exterior  pro  pecca- 
tis fit , fuperius  certis  argumentis  com- 
monflravimut . 

Przterea  , Leo  Papa  Epiftota  dp.ad 
Theod.  Epife.  Mediator,  inquit  , D:i, 
& hominum  hanc  przpolitis  Ecclcfiz 
tradidit  poteftatem , ut  Se  poenitentibus 
fatisfadlionem  poenitentiz  darent , Sefa- 
•lubri  fatisfaftione  purgatos  ad  commu- 
nionem facramentonim  per  januam  re- 
conciliationis admitterent . Igitur , nift 
proponant  poenitentes,  fe  Ecclefix  ptv 
teflati  fubiicere  , ut  «ixu  ejus  airo- 
trium  peccau  compenlent  , fervarinon 
poflunt  . Jam  enim  docuerat  Summus 
Pontifex  , hanc  Sacerdotalem  authori- 
tatem , Se  judicium  elTe  ad  falutem  ne- 
ctflaria . 

Denique  , cum  de  fstisfa^ione  ad  ar- 
bitrium Sacerdotis  przceptum  fit  , (ut 
nos  proxime  definiemus  ) certe  Sanf- 
fadlio  eft  ad  falutem  neceflaria  ; nam 
li  non  eHet  , non  effet  in  przcepto . Ac 
revera  fruftra  hiifTmt  Sacerdotes  judi- 
ces conftituti,  fi  eorum  fcientir  pare- 
re non  elTct  neceflarium  . Inanis  enim 
eft  autoritas  judicandi  , quae  impune 
rejici  poteft  , idque  eo  magis  , quod 
judicium  hoc  non  eft  ad  dirimendas  li- 
tes, fed  ad  vindicanda  fcelera  . Et  qUod 
judicibus  neceflarium  eft  , fcilicet  pne- 
nam  indicere  reis  > ne  fint  judices  ini- 
qui . id  nos  exequi  neceflario  debemus , 
ne  falfi  pernitentes , St  inobedientes  tum 
videamur  , tum  etiam  flmus  . Nec  ar- 
gumentum , quod  in  contrarium  infi- 
nuamus , operz  pretium  eft  nunc  di- 
luere , ]»rtim  quod  facile  eft  , paitim 
quod  poftea  diluere  debemus  . Quapro- 
pter ea  jam  argumenta  confwanda  funt  , 
quz  a principio  hujus  cootroverfiz  fe- 

r«.  dubir.  Ac  primum  quidem  argummtiim  a 
pofliu  io  plerifque  Sandlorum  facile  diluitur  i 
prin.  qu.  nam  ntrumquc  Apoftoli  Pauli  locum 
princip..  interpretamur,  non dc potnitentia , quz 
poft  Baptifmum  fit , fed  de  ponmentu , 


quz  fit  in  Baptifmo  : Qui  videlicet  fe-  Wct.  e.  & 
mei  duntaxat  percipi  poteft.  Nam  per- 
nitentiam  Baptifmum  appellari  , hab.s 
apud  Lucam  capitulo  ultimo  : Oporte- 
bat , inquit,  przdicari  in  nomine  ejus 
poenitentiam  , St  remiflionem  peccato- 
rum in  omnes  gentes  . Ubi  quz  Mat- 
thzus  de  Baptifmo  dixit , Lucas  nomi- 
ne poenitentiz  , ac  remilHonis  peccato- 
rum tradidit . Hanc  expolitionem  Chry- 
foftomus , & TheophylaAus  Teqituntur 
in  eadem  loca  . Item  Div.  Ambrofius, 
libro  fecundo  de  poenitentia,  cap.  x.Se  ' 

Divus  Auguftinus libro  de  vera,  Sf&l- 
fa  poenitentia  , cap.  j.  Colligunt  au- 
tem ex  multis  conje^ris  , hanc  efle 
eorum  teftimoniorum  incelligentum  . 

2uas  ego  conjedhuv  referrem  , nifi 
metam  hujus  Difputacionis  feftina- 
ret  orario. 

Poteft  tamen  uterque  locus  intelligi 
etiam  de  poenitentiz  Sacramento,  ut  vi- 
delicet intclligemus , impoflibile  efle  per 
poenitentiz  Sacramentum  rurfum  reno- 
vari , id  eft , priorem  noviutem , quam 
per  Baptifmum  accepimus  , iterum  ac- 
cipere. Unde  Gregonus  Naaianz.  orat, 
j.  in  faniftum  lavacriim  , Non  fupereft , 
inquit,  regeneratio  fecunda,  nec  refor- 
matio , fed  in  priftinum  ftatumrefticu- 
tio  , etiamfi  perquam  vehementer  il- 
lam Uchrymis,  Semulcis  quzramusfii- 
fpiriis  , ex  quibus  vix  quidem  «catri- 
cum  obduftio  venit . 

Nec  te  moveat , quod  Apoftolus  ait , 
efle  impoflibile  : nam  per  excefliim  lo- 
quitur , atque  hyperbolice  ingentem  rei 
difficultatem  impoflib.le  vocat  , non  ut 
defperent  audientes  , fed  m terreantur . 

Idcirco  enim  fubdic  Apoftolus  : Confi- 
dimus tamen  de  vobis  , dilediifltmi , me- 
liora , Se  viciniora  faluti , tametfi  ita 
loquimur  ; quafl  dicat  Apoftolus:  Lo- 
quutus  fum  Ita  , ut  vos  a peccatis  re- 
traherem , Se  defperationis  metu  face- 
rem cautiores:  Czterum  confido  de  vo- 
bis i Se  reliqua , quz  fcquuntur . Quz 
quidem  hujus  loci  interpretatio  mea 
non  eft  , fed  D.  Hieronymi  , libroad- 
verfiis  Jovinianum  fecundo  , refiertur- 
. que  a Gratiano  de  poenitentia , dift.  i. 
cap.  Si  enim . Nec  modus  hic  loquendi 
a facris  literis  alienus  eft.  NamMaith. 
ip.  quod  ance  Dominus  dixerat  , diffi- 
cile efle  divitem  intrare  in  regnum  coe- 
lorum , e veftigio  dixit , efle  impoflibt- 
le  , quemadm^um  expofuic  D.  Hiero- 
nymus fuper  caput  Efajz  fexagefimum  . 

Sed  & Ariftoteles  primo  libro  de  eoe- 


De  Prxcepto  Sacramenti  PanitemU.  547 


lo , C3p.  II.  imcrrdiquu  fignificatio< 
IUS  huius  vocabuli  , impolTibilis , eam 
annumeravit,  ut  quoil  non  lacile,  ne- 
ue  Clio , nec  bene  fieri  poteit , iinpof- 
bile  dicatur.  Et  ad  eandem  lonnam, 
per  hyperbolem  , cap.  10.  ejufdem  epi- 
tiolx  Apollolus  locutus  eft  , ut  ofien- 
tieret , qua  animadverfione  peccata  no- 
flra  digna  fint , pofl  acceptam  notitiam 
veritatis,  fi  au  )u!liti*  rigorem  eza.ni- 
nentur . Sed  aliud  tamen  elt , quou  ju- 
fiitia  pofiulat  , aliud  quod  elemenua, 
& mifericordia  luggent . 

Ad  fecundum  argumentum  certe  pol- 
iemus relpondere,  negando  majorem  : 
femiunt  enim  plurcs  viri  dodti,  liatum 
efle  ab  harretico  recipere  patr.it.iui- 
am  m articulo  mortis , ut  Petrus  Palu- 
danus  4.  dilt.  15.  quarll.  i.  Sylvwlterin 
verbo  Contciror , i.  5.  & Toan.  Major 
dift.  17.  & Glofia  extra,  de  Sponialib. 
cap.  Non  efi  vobis . Quia  licet  recipe- 
re Baptifijiumabejufmodipraecifis  ,cuut 
extrema  necelTius  cogit , ut  D.  Augu- 
ilinus  tradit,  cap.  Si  quem  forte  , 14. 
difi.  I.  Ereo  & poeniiencix  lacramen- 
tum  licet  ao  excito  fulcipere.  Huic  ve- 
ro loco  folent  alii  occurrere  negando 
conlequentiam  . Quia  minilU-r  Haptil- 
mi  eif  inllitutus  quilibet  oe  juie  Divi- 
no , quamobrem  Ecclefia  id  tcillere  non 
poteft.  At  pomitenti*  minilternon  eft 
quilibet  Saceruos  Divino  jure  , fed  cui 
Ecclefia  demandaverit  . Quocirca  ficuc 
poteft  committere  cui  voluerit,  ita  & 
TOteft  auferre.  Sed  haec  relponfio  non 
racit  latis  argumento  . Primum  , quia 
probabiliAmum  eft  , quemlibec  Sacer- 
dotem in  mortis  articulo  habere  au- 
thoritatem  abfolvendi  jure  Divino  . Id- 
que  allffuit  lialudanus  nift.  10.  quxft., 
I.  art.  a.  Durandus  diftinitt.  ip.  quarft. 
a.  Capreolus  eadem  dftinct.  art.  j.  ad 
4.  Id  quoque  D.  Thomas  fentire  vide- 
tur^ diftindi.  ip.quxft.  i.  art.  j.quxft. 
!•  & dift.  IO.  art.  i.quxft.  1.  Atque  eft 
prxterca  rationi  confentaneum  , quia 
Deus  non  deficit  in  heceflariis:  nullus 
enim  providus  gubernator  in  necefiariis 
deficit : ergo  quemadmodum  providit  , 
ut  in  an  culo  mortis  quicunque  poflet 
licite  baptizare,  non  ooftante  quacun- 
que Ecclefiaftica  cenTura  , & prohibi- 
tione : Ita  etiam  cavit  , ut  in  eodem 
articulo  quilibet  Sacerdos  licite  abfol- 
aeret  e cum  utrunque  fit  facramemum 
neccffitatis  , utrunque  jure  Divino  prx- 
ceptum.  Eft  infuper  aha  ratio,  qua  id 
confirmari  ^Ific : Quod  authore  Divo 


Auguftino  qiiarco  libro  de  Baptifmo  con- 
tra Donatiltas,  capite  vig:limoquarto , 
quod  univerla  tenet  Ecclefia  , lemper- 
que  retentum  eft  , nec  a l>ontificibus  , 
aut- Conciliis  tempore  aliquo  polf  A- 
poftolos  definitum,  traditione Cnnlli  , 
& Apoilolorum  reCbllime  creditur  con- 
ftitutum  • At  quod  quilibet  Sacerdos  m 
mortis  articulo  quemlibet  polIic  ablbl- 
verc  , femper  in  Ecclefia  obftrvatum 
eft,  nec  nova  aliqua  hominum  confti- 
tutione  fancitum:  a Chrifto  igitur,  bc 
Apollolis  eft  inftitucum . 

Priterea  , Ecclefia  non  poflet  ho: 
relcindere  , & abrogare  , terendo  Ici- 
licet  contrariam  legem  : ergo  eft  de 
jure  Divino  . Antecedens  luadetur  ; 
Quia  leclula  quacunque  Ecclefix  lege , 
uhs  abrogatio  elFct  contra  redtira  ra- 
tionem , li  ( ut  verum  cll  ) poeniten- 
tia eft  fiicramemum  ad  falutem  necef- 
farium  . Sic  iuitur  rationi  maxime 
confentaneum  eft  , quemcunque  Sacer- 
uotem  in  articulo  mortis  poenitencix 
tnimllrum  Divino  jure  efle  conllicu- 
tum . Quo  etiam  fit , per  Ecclefix  cen- 
luram  talem  auchoriutem  abrogari  non 
polle. 

Qgod  fi  Chriftus  Dominus  non  con- 
fuluilfei  in  mortis  articulo  periclitan- 
tibus , mintftrum  abiolutionis  necefl^ 
riura  exhibendo  , Ecclefia  tamen  , cu- 
jus prudentix  uicitur  elli  commiltum  , 
cum  pia  mater  fit  , non  eft  credenda 
filiis  luis  in  articulo  morus  deefle  vo- 
luifle  f idque  co  magis  , quo  exemplo 
Chrifti  fponfi  fui  facere  & potuit  , Sc 
debuit  , quem  conftat  in  Sacramento 
Baptifmi  ( quod  neceflarium  efle  ad  la- 
lutcm  voluit  ) nulli  in  articulo  mortis 
dehiilfe . 

Prxterea  , Neceflicas  non  habet  le- 
gem, ut  habes  in  cap.  Quod  non  eft  , 
ne  regulis  luris  : non  ergo  exiftiman- 
da  elt; Ecclefia,  legem,  qua  prxeifura 
amovet  a facrjnnentorum  mimficno  , aa 
extremum  neceflitatis  articulum  exten- 
dere voluifle . 

Prxterea,  odia  reftringi , feivores  con- 
venit ampliari  , ut  etiam  )uris  regula 
uadic . Quod  autem  quilibet  Sacerdos 
in  articulo  mortis  quemlibet  polTitab- 
folvere  , gratia  eft  , & favor  populi 
Chriltiani.  Quoctrea  ampliare  potius  , 
quam  ftringere  debemus  . Qued  autem 
prxcil!  SaCTameniorum  mimfterio  pri- 
vantur, in  odium  eft  : reftringendum 
itaque  efle  videtur  : nam  poenx  legum 
inierprcucione  molliendx  funt,  non  ex- 
M :n  1 al- 


Diiufio 

cu« 

ju/iiaiQ, 


i 


54?  Jfte/eif.  de  Pemitm.  Pars  V. 


afperaiKiir , Poeniteniia  dift.  i.  cap. 
Pctnx.  Probabile  igitur  cA , a prjrdfo 
Sacerdote  fideles  pofle  Sacramentum 
abfolutionis  in  mortis  articulo  recipe- 
r*  , yideliat  , fi  abfque  periculo  fidet 
recipi  potfft . 

Ac  profeAo  oon  ambigo  , quina  Ca- 
tholico excommunicato  etiam  nomina- 
rim, in  mortis  articulo,  pf nitenctae  wf- 
fimus  fufcipere  facrameuum  , fi  alius 
defit.  Quippe  non  video  aufam  , qua- 
re fideles  in  articulo  mortis  , prsriente 
Sacerdote  Catholico  , priventur  Sacra- 
mento ex  Divina  inftitutione  ad  ialu- 
lem  neceflano . Quod  utique  e flet  ma- 
nus tolerabile,  quam  in  mortis  articu- 
lo cafus  relervarc , praefertim  cum  ho- 
mines kfe  non  contritionem  , fed  at- 
tritionem habeant  : quapropter  durum 
efiet  hominibus,  majori  ex  parte  im- 
becillibus , in  tali  periculo  velk  deef- 
fe.  Qttod  fi  hxc  exceptio  Miniftrt  Ca- 
tholici etiam  per  excommunicationem 
prxcifi  jure  optimo  detenditur  , non 
eft  abfurdum  & alios  prxcifos  excipe- 
re , untum  in  mortis  articulo  : quoni- 
am extrema  neocifitas,  five  corporalis, 
feu  fpiritualis  fit  , ab  omni  ficclefiae 
lege  videtur  excepta. 

Id  vero , quod  objici  in  contrarium 
fokt  ex  X4.  quacft.  i.  cap.  Audivimus , 
per  hxc  fiicile  diluitur.  Cui  fimile  efi, 

2uod  D.  Ambrofiusait,  de  popnitemia , 
if.  I.  cap.  Vetbum,  & cap.  Poteft  fie- 
ri: ob  idque  fimili  ratione  folvitur.  Ilr 
Ind  autem  , quod  opponitur  ex  capite 
ultimo  ejutdemcaufx,  & qnxftionis,  ad- 
verfus  t^c  fententiam  nihil  penitus  h- 
cit.  Primum,  quod  ibi  fermoeftdeEu- 
chariftix  Sacramento , quod  nem  eft  Sa- 
cramentum neceflitatis  . Deinde  , quia 
id  fiKtt  Hetmogildus,  ne  Arriano  Epi- 
feopo  tiveret  , quem  rex  ob  eum  fi- 
nem deftina verat  . In  quo  eventu  re 
Sacramentum  quidem  Baptifmi~ab  hx- 
retico  recipiendum  cfiri  . Nam  quod 
in  extrav.  Unam  tan&am  , de  majori- 
uce,  & obedientia,  Bonitacius  docet, 
extra  Ecclefiam  non  efie  remiflionem 
Ipemtorum  , ex  didis  modo  explicari 
luile  poteft  i & quemadmodum  mtelli- 
xmdum  efln,  m luperioris  anni  Rele- 
&one  docuimus. 

At  fi  quis  communem  opinionem  fe- 
qui  velit,  cujus  etiam  D.  Tfaomasfuif- 
fe  videtur,  4.  dift.  \6.  art.  a.  quelia. 
ad  3.  & dift.  19.  quxft.  3.  art.  3.  quxft.  1. 
ad  s.  8f  j.p.  quxft.  8a.  art.  7.  ad  a.  re- 
fpondere  ahicr  poteft  , negando  mino- 


rem . Nec  eft  fimile  de  Bamtfiao  , tc 
Poenitentia , quoniam  Baptifmus  multo 
magis  eft  necefiartus  , quam  Poeniten- 
tix  juramentum  , eo  quod  non  loUtm 
opus  eft , quatenus  remedium  peccati , 
fed  quatenus  profeflio  eft  Chrillianx  fi- 
dei, & in Ckriftum incorporatio. 

Unde  ad  tertium  argumentum  , jux- 
ta duas  has  difietentes  opinuuies  , du- 
pliciter kem  rcfixMidert  poteft  . Nam 
difficile  eft  de  oodiflimonun  virorum 
judicare  fententiis  , & in  medio  fenio- 
nm  juven»  feden  arbitros.  Itaque  ex 
his  duabus  utra  fit  opinio  deUgenda  , 
prudenttomm  ego,  Sc  dofliorum  arbi- 
trio derelinquo. 

Ad  auartum,  ubi  difficultas  eft,  a quo-  j 

tuun  habeat  jurifilidioaem , qui  fummum  - 
Pontificem  ablblvit , <»amunis  opinio  ' 
refpondet,  quod  fummus  Pontifex  eli-  habeat, 
gendo  Confeffisrem  , confert  ei  pote-  qui  fem. 
ftacem , quam  tamen  ipfe  exercete  non  Pontif. 
poteft,  ut  Diaconus  eu£bu  Epilcopusabfolvif 
poteft  «fenumdare  abfolutionem  a fic-  • pest. 
catis  , cum  ipfe  tamen  peccatores  ab- 
lolvere  non  queat.  Qux eft foludo Car- 
dinalis Turreaemau  ubro  primo  fum- 
mx  Ecclefiafticx , cap.  98.  Sc  D.Bona- 
venturx  4.  diftin^  i9.&D.Thomxdi- 
ftin£L  16.  quxft.  1.  art.  3.  quxft.  j.At 
l^aludanus  eadem  diftind.  quxft.  a.  Sc 
Capreolus  eadem  diftind.  quxft.  unica  ^ 
ait.  3,  melius  femire  videatur,  jurifii^ 
fiionem,  qua  fecerdos  elegius  a Pwiii- 
fioecumabiolvh,  aChriftoeffe,  & non 
ab  ipib  Pontifiee,  quia  Deus  non  defi- 
cit in  neceflariis : quare  fiimmo  Ponti- 
fici de  miniftto  facramenti  ad  fidutem 
necefiarii  providit.  Item  fummus  Pon- 
tifex poft  peccatum  mortak  faSus  eft 
fubditus  in  foro  interiore  : nam  obli- 
gatur confiteri  facerdoti,  ficut  & qui- 
bbet  alius  , qui  mortaliter  peccavit  , 
gitbdo  hujus  lori  feciamenialis  obno- 
xius fit  : ergo  fine  cmtimiffione  ipfias 
eft  in  Scclefia  ptdex  , cui  fcilicet  con- 
fiteri ceoeatur. 

Prxterca  , licet  Epifeopus  diaconus  ' 
committem  alteri  abloluuoaem  poffit  > 
fed  non  tamen  nifi  eorum  , quorum 
eft  paftor , committere  {«teft,  hoc  eft 
fuorum  fubditorum.  At  fumnuis  Ponti- 
fex noneftpa^rfui  ipfius,  nec  judex, 
quamobrem  fui  ipfius  aolbluttonem  com- 
mittere alteri  non  poteft  . Nec  mc  fu- 
giunt , qtax  Cardinalis  C^tanos  , vir 
altoqui  doft  ffimus  , feripht  quxftiooe 
unica  de  mimftro  hob>t  facramenti  , 
qux  mihi  non  placeat  oomia , fed  ( hn- . 


De  nite^ate  Sai;raituf^t  PcenitentU  ',  549 


tuitonim  iittcnionim  62  «el  fors  , vel 
condicio  eft  } aliis  non  placdmnt  no- 
ftra.  Equidem  , quandiu  ratio  melior 
non  fuccnrrit,  n<Mi  auderem  aflerere  , 
CotiMortm  fummi  Pontificis  nullam 
ha^e  jurifdidioois  pocellatem  luper 
ipfum  nec  a Chiiilo,  nec  ab  Ecclefia  , 
nec  ab  ipfo  fummo  Pontifice,  quodCa. 
jetanus  videtur  admicure  . An  admit- 
cendumfit,  viderintalii;  nameeoprin* 
ctpium  abfoluiionis  iacramentalis  exi- 
ftimo  non  folam  elle  poteilacem  ordi- 
nis , vemra  etiam  jurifdidlionis.  Q^ppe 
cum  miniiler  hujus  lacranaenci  ( juxta 
Concilium  Florentinum  ) fit  fiicerdos  ha- 
bens au&oriatem  vel  ordinariam  , vel 
ex  commiflione  iuoerioris,  cumque  eti- 
am iacramentum  noc  judiciale  m , mi- 
niftnun  ejus  , nifi  judicem  intelU^e 
non  valeo:  judicem  autem  fine  jurildi- 
3ione  ne  expiatione  quidem  informa- 
re pofium  , eo  vel  maxime  , quod  mi- 
nifter  hujus  luramenci  folvic,  & ligat  , 
ac  proin^  jurifdiAionis  potefiatem  ha- 
be^. Igitur,  ficutfummusPontifoxpro- 
pttt  emnen  hzr^s  rut;^'cus  fit  eccle- 
tiz  in  foro  exteriore , idque  ex  divina 
inllicutione  > fic  per  quolibet  mortale 
pecutum  ecclefix  fiibjidtur  in  ibro  in- 
teriori , Chriilo  inllituente , fc  obligan- 
te Pontificem  fummum , ut  Cbnm  fimer- 
dote  comparcat  , tame^  hanc  illi  de- 
derit faciuatem , ut  eligat , quem  ma- 
luerit. Qi^  traditionem,  ficut  & ex- 
teras Chrifti , licet  feripeas  non  habea- 
mus , ab  Apoiloiis  accepimus . 

luque  lacerdos  fimplex,  cum  iniiuu 
tur,  non  modo  ordinis  poteftatem,  fed 
jurifdidioais  etiam  acapic  , non  fim- 
plidter,  te  quantum  ad  omnes,  fod  pri- 
mum quantum  ad  venialia  peccata.  D, 
Thom.  dill.  i8.  art.  j.qu.  i.  ad  j.  &eft 
communis  opinio:  Deinde  quantum  ad 
moralia,  quibus  efipmpecator  a pro- 
prio iaardote  folutus  , quoniam  dlud 
judicium  ell  penitus  arbitrarium  , cum 
nulli  tenear  me  lubdere  : neque  appa- 
ret unde  proprius  lacerdos  habeat  fo- 
Ius  potellatem  inillapeccau,  cum  non 
fint  maceria  fubje^la  proprio  facerdod: 
Prxeerea  , quantum  ad  omnia  inani- 
culo  mortis ; Denique  ad  fummum  Pon- 
tificem abfolvendum . _ 

Atque  horum  omnium  radix  eadem 
eft . Etenim  ( ut  Capreolos  , te  Duranihis 
dilL  tp.  4.  diligenter  annouverunt  ) in 
univerfum  Apoiloiis  di&um  ell:  At^i- 
pite  Spiritum  fanflum , quorum  remifo- 
ritts  peccau,  Ssc,  Relln^o  autem  ^ 


ell  fpeciali  commilTtone  Divo  Pe- 
tro: cui,  quoniam  claves  tanquam  pri- 
mo clavigero  coUatx  funt  , id  confe- 
quenter  S demandatum  , ut  ejus  au- 
aohute  quicunque  alius  aperit , apori- 
ae, fice.  Nam  illa  commilho  de  aliis  a 
D.  Petro  laAa  ell.  Ideoque  D. Petrus  , 
fic  ejus  fuccefliores  non  fubjaoent  illi 
rellri^oni , quin  pofilnt  abfolvi  a quo- 
libec  lacerdoce . 

Ad  quintum  vero  argumentum  non- 
nulli refpondent  , iUud  vejbum  Domi- 
ni non  de  corporali  , feu  facramentali 
manducadone  comris  Domini,  fcd  de 
fpirituali  efle  inteuigendum . Qui  autem 
per  fidem  Chrillum  habet  in  le  manen- 
tem , is  foiritiuliter  manducat  corpus  , 
te  bfbtt  ianguinem,  quia  Chrilli  mem- 
bram  efficitin  , ac  proinde  particeps  i- 
pfius  fic  «ornis,  fic  Inguinis.  Id  autem 
neceflanum  dl  ad  lalutem  non  folum 
adultis , verum  etiam  parvulis . Atque 
hujus  fenteaux  videtur  effe  D.  Thomas 
3.  qu.  6j.  art.  4.  ad  s.  fic  qu.8o.art. 
9.  ad  3.  Et  D.  Hieronymus  in  t.  cap.  e- 
pilli  ad  Ephell  De  confecr.  dill.  ».  cap. 
Dupliciter . Imo  Origenes  horaiL  7.  in 
Levit,  fic  Augullinus  lib.  3.  dedodlrina 
Oirift.  cap.  16.  manifclle  docent , hunc 
locum  figunte  eflfc  accipiendum,  ut  pet 
meaphoram  qui  credit  in  Chrillum  „ 
cique  incorporatur  , Chrilhim  dicatur 
manducare  . Eandemque  expofitionem 
ubique  locorum  D.  Augullinus  probat, 
ut  uad.  in  Joann.  16,  fic  xj.  Et  lib.  r. 
contra  duas  epillolas  Pelag.  cap.  xs.  fic 
lib.  X.  cap.  4.  de  confecr.  dill.  4.  cap.  Ia 
Ecclefia^  &cap.confequenti,  ubi  & re- 
fert, Innocentium  hujus  lenteodx  fiiif- 
fe  i ac  reven  fiiit , ut  patet  in  epiltoU 
e^efem  lanoceatii  ad  Concilium  Car- 
thaginenfe  . Et  ntio  quoque  illis  fuf- 
hragacur  , quia  fi  de  lacramenuli  man- 
ducatione Dominus  loqueretur  , fidfura 
elfet  illud  : Qui  manducat  meam  car- 
nem , fic  bibit  meum  liuiguioem , in  me 
manet , fic  ego  in  illo . Conllat  enim  , 
miutos  carnem  Chrilli , atque  ejus  £m- 
guinem  in  facramenio  accipere , fic  non 
eofdemin  Chriilo  manere.  Item,  edam 
cumfermouniverMsfic,  fidefiaamen- 
uli  manducatione  inceUigerttur  , jam 
parvulis  efiet  Euchanlba  nccelTaria  , ut 
vitam  haberent  in  femcCipfis  , quod  ell 
erroneum  . Ac  laids  prxeerea  lumptio 
hujus  lacramenti  fub  utraque  fpecieef- 
fet  ad  vitam  necefiiuia  , qux  eu  hxre- 
fis  Lutherana . 

A(  vero,  licet  Dominus  ibi  de  fpt- 
M m i rituali 


550  ReleU.  de  Ptniten.  Pars.  V. 


rituali  manduaciMC  fermonem  faciat  , 
non  tamen  excluditur  facramentalis,  ut 
patet  ex  D.  Auguftino  in  foan.  tradi. 
^6.  at^utexD.  Thoma  5.  par.q.  80.  ar. 
XI.  -Unde  & ejufdem  partis  q.tf;.  ar.4- 
ad  t.  ait , illud  verbum  Domini  intelli- 
gtndum  efle  de  fpirituali  manducatio- 
ne, & non  de  fola  lacramentali  . Non 
dixit : Et  non  de  lacramentali . Quod 
autem  de  liimptione  etiam  lacramen- 
tali verba  fiant,  mihi  facile perfuadeo  . 
Primum  , quia  de  fiituro  loquitur  Do- 
minus dicens:  Panis , quem  ego  dabo  , 
caro  mea  eft : nondum  enim  inllicuerat 
Euchariflizlacramentum.  Deinde,  quia 
diliKmit  manducationem  & potatio- 
nem , inquiens  : Nili  manducaveritis 
carnem , 8c  biberitis , fic c.  ubi  integrum 
lacramentum  camis  & Cuiguinis , quod 
in  cibum  & potum  daturus  erat  , aper- 
te dillinxit . Accedit  ad  hoc , quod  Jo- 
annes  EuangeliUa , li  eo  capite  de  Eu- 
chanllix  faaamento  non  fecilTet  men- 
tionem, omnino  nullam  alti  (limi  Sacra- 
menti rationem  habuilTct  , cum  in  re- 
liquis fui  Euangelii  partibus  ne  verbum 
quidem  ullum  de  Euchariftia  fecerit  . 
Adde , quod  plerique  SanAi  de  Eucha- 
rilliz  Sacramento  illum  lotum  inter- 
pretantur , ut  D.  ChrvloHomus  in  Jo- 
annem , homit.  41-  & lib.  j.  de  dignita- 
te Sacerdotali , cap.  4.  & D.  Augtiimnus 
lib.  I.  de  baptifmo  parvUl.  cap.  lo.Am- 
brolius  lib.  4.  de  facram.  D.  Bernardus 
in  fermone  de  refurreAione  , cujus  i- 
nitium  , Vicit  Leo.  Cyrillus  quoque  at- 
que Theophyladhis  in  commentariis  fu- 
per  Joan.  atque  alii,  quos  refert  Gra- 
tianus de  confecratione  , dill.  x.  Certe 
Ecclelia  , cum  adverfus  hxreticos  de 
Sucharilhz  Huramento  difputat,  ex  eo 
capite  vel  maxime  tefttmonia  fumit  . 
In  concilio  prxterca  Conllantienli , felT. 
15.  cum  hzreticomm  argumento  obiter 
refponderetur  , qui  ex  Iwc  teftiraonio 
lumebant  , Laicis  fub  utraque  fpede 
hoc facramentamelTe  conferendum,  non 
conbgerwic  l>atres  ad  fpiritualem  man- 
ducationem , fed  crediderunt  id  quod 
Dominus  dicit  , Nili  manducaveritis  , 
&c.  etiam  a Laicis  fub  fpecie  panis  fer- 
vari  : cum  firmiflime  ( inquiunt  ) cre- 
dendum Iit , fub  utraque  Ipccie  integrum 
Chrifli  corpus  & fanguinem  contineri  . 
Et  ( ne  longum  laciam  ) concilium  E- 
phennum  in  epillolaad  Neftorium  , hunc 
tpfum  locum  , de  quo  dillaimus  , de 
fumptione  Sacramenti  corporis  Sc  liu- 
guiois  Domini  interprctatnr*  Atque  , 


nos  late  perfecuti  lumus , ut  vim  argtx- 
menti  confervaremus  , fcilicet  , quod 
di(!ic|lius  ell , quam  ut  per  illam  prio- 
rem intelligentiam  eludi  poliit . 

Igitur,  ut  ex  locis  dutis  apud  D. 
Thomam  colligere  licet  , teftimonium 
illud  , licet  diliimiliter  , utramque  ta- 
men expolitionem  compleditur , & fpi- 
ritualis  , & facramentalis  manducatio- 
nis . Non  enim  qui  corporaliter  den- 
tibus terit  Eucharilliz  (aeramentum  , 
habet  vium  «ternam,  nih  & fpiritua- 
liter  manducet  , hoc  eft  , credat  in 
Chriftum  viva  fide  , & Ecclellaftici 
corporis  , cujus  Chrifius  caput  eft  , 
membrum  fiat  . Ergo  fpiritualis  man- 
ducatio per  fidem,  medium  eft  necel- 
farium  ad  falutem  & adultis  , 8e  par- 
vulis. Sufdpitur  quoque  hoc  medium  , 
cum  baptifmus  fufcipitur,  ut  DiV.  Au- 
guftinus  exponit  , lib.  i.  de  baptifmo 
parvulorum,  cap.  10.  & lods  quoque 
^ulo  ante  citatis,  ac  D.  Thomas  j.  p. 
q.  75  art.  j.  Sacramentalis  autem  man- 
ducatio non  hoc  modo  eft  de  necelli- 
tate  (alutis  , licut  baptifmus , videlicet 
quia  baptifmus  eft  necedarius  nen  fe- 
lum  neceflitate  przcepti , verum  etiam 
ut  medium  , line  quo  falus  non  con- 
dat . At  facramentalis  Eucharifti*  man- 
ducatio folum  eft  necefliiria  , ut  pr*- 
eeptura , ac  proinde  (olis  adultis , qui- 
bus duntaxat  prxeeptum  imponitur  . 
Quod  autem  h*c  (it  mens  Divi  Tho- 
mz , colligere  poffiimus  ex  3.  par.  qu. 
7t.  artic.  (I.  <^id  autem  in  caulalit, 
quamobrem  linuTibus  verbis  non  limi- 
lis  nccelTitas  przfcribatur  , non  facile 
dicitur , nifi  ad  eccleliz  fenfnm  noftras 
intelligentias  referamus  , quz  facra- 
mentalem  Euchariftiz  fumptionem  nun- 
quam intellexit  e(Te  medium  ad  falu- 
tem necel&rium , poenitentiam  e(Te  in- 
tellexit . Vel  ummque  quidem  (aera- 
mentum neceflarium  eft  in  re  , vel  in 
voto , fed  aliter  tamen  ucnmuibet : nam 
votum  Euchariftiz  in  baptifmo  conci- 
netur , votum  autem  poemtentiz  in  nul- 
lo alio  facramento  . Quo  fit  , ut  vo- 
tum Euchariftiz  facis  (it  implicitum  . 
Atque  id  forfitan  eft  ad  Divi  Thomz 
fenfum  accommodatius . 

Ad  fextum  argumentum  refpondetur  , 
quod  Neftarius  anteaflbr  Divi  Chry- 
(oftomi  confeinonem  (ecrecam  de  me- 
dio (uftulerat,  ut  illo  capite  Sozome- 
nus  tradit . (^amobrem  Chryfoftomus 
Nedlario  fuccedens  , de  confeftione  hac 
auhctdari  populo  verba  facere  noluit : 


cyicft.  6. 
yriocip. 


Utr.  de 
coafelT. 
pecut. 
iit  dirin. 
f.xzep. 


De  PrMepta 

quii  enim  nondum  fcindiium  fertum 
erat , quod  in  Ecclslia  Conftantinopo- 
litana  per  occafionem  fecret*  conief- 
lioms  merae  exortum  , non  eft  auius 
eam  rellitucre  , quam  Icilicet  vir  pro- 
batx  fidei  apud  Conftantmopolitanos 
abjecerat  . Ncc  apud  Grxeos  confel- 
fio  , qux  iacerdotibui  in  aurem  fit  , 
tam  eit  recepta  , ouara  apud  Latinos  : 
Unde  Sozomenus  loco  ibo  citato  , a- 
pud  Occidentales  ecclefias  ritum  con- 
fellionis  aflerit  maxime  U traditum  , 9c 
retentum  . Sed  de  poenitentia  , oift.  i. 
cap.  finali  Theodorus  dicit  , Grxeos 
exiAimare , foli  Deo  elTe  confitenda 
peccata  . (^cmadmodum  luque  baptii- 
mus  non  ftatim  a pafllone  Chrifti  coe- 
pit efie  medium  omnibus  neceilarium 
ad  laluiem  , l'ed  ppA  lufficientem  Eu- 
angelii , Sc  Bapulmi  evulgationem  i i- 
ta  & contellionts  facramentum  ex  eo 
tempore  coepit  omnibus  hominibus  eC- 
le  neceilarium  , etiam  de  peccatis  fe- 
crttis  , quo  lulficicnter  promulgatum 
eft  . ^0  fit  , ut  Grxei  ante  plenam 
invulgationcm  fine  pcccatonnn  confef- 
Cone  occultorum  lalvari  potueritt.  Ju- 
rifconlultis  vero  , ac  nonnullis  etiam 
Theologis  lane  parcendum  cft  , quod 
in  quzttione  perobfcura  , & qu*  eo 
tempore  nondum  erat  latis,  explicata  , 
ac  definita,  ignoranter  erraverint. 


PAR^  SEXTA. 

S*  frutftt  SturMuunii  Fat~ 
aiunti* . 


SEd  quoniam  plus  nimio  longa  fafta 
eft  difputatio  , jam  ad  partem  Re- 
ledlionis  jiiftremam  pergamus  , in  qua 
illud  quxrebatur  : An  de  poenitenuz 
lacramento  divinum  przcepcum  fit  . 
Et  quoniam  primam  nujus  liacramenti 
partem  , hoc  eft , contritionem  cordis . 
quemadmodum  in  prxeepto  divino  el- 
let  , oftendimus  : reliquae  fiint  duz  , 
de  quibus  nobis  inftituenda  eft  difpu- 
tatio  , confelfio  videlicet  oris  , & la- 
tisladlio  operis  : nam  alterius  prxee- 
ptum  hzretici  negant  , alterius  euam 
Catholici . 

Ad  illud  igitur  explicandum  prius 
aggrediamur  r An  conleflio,  qux  lacer- 
dotibus  in  aurem  fit  , Euangelico  jure 
fit  prxeepta  . Suadetur  cmm  non  elTe  : 
Prunum  , quia  tale  prxeeptum  divini 


Sacrctmenti  Pac/iiisntix. 


551 


juris  nullo  lacrarum  licerarum  loco  re-  Aq;.  pro 
peritur  • Quod  fi  lu  eft  , uc  certe  vi-  «egany. 
detur  efle  , non  eft  cur  divini  juris  • 
prxeeptum  cfte  fingamus . 

Deinde  , fi  conteQio  divinz  inftitu- 
tionis  eftec,  ejus  quoque  integrius  ab 
Euangelico  jure  proficilceretur . Un- 
de fieret,  ut  8f  pceniccns omnium  pec- 
catorum & iKCKs  , & numeros  dice- 
re , & Confeflbr  folicite  utrimque  in- 
terrogare deberet  , quod  ellet  revera 
moleittlTimuni  . Ac  prxterea  non  lice- 
ret Ecclefix  ulla  ex  cauia  confeflio- 
nem  partiri . Ac  parcitur , uc  cum  fune 
calus  refervaci , amolvic  Romanus  Pon- 
titex  ab  illis  , pro  abis  vero  non  re- 
fervatis  remittuntur  poenitentes  ad  pro- 
prios facerdotes  . Non  igitur  divihx 
infticutionis  eft  , Omnia  lunul  peccata 
lacerdoti  confiteri . 

Prxterea  , fi  hoc  prxeeptum  Euan- 
gelicum fuiflet  , tunc  non  obft  inte  da- 
mno vel  proprio  , vel  alieno  , confite- 
ri teneremur  , ficut  & bapeiz-tri  . £c 
aflsrunt  Dodlorcs  , ja^ram  auc  meam , 
aut  alterius  idoneam  efle  cauftam  , cur 
ego  non  debeam  confiteri  : non  eft  er- 
godivini  juris  obligatio . 

Prxterea,  fi  Cnriftus  Dominus  con- 
feftionem  julfic , certe  eam  luftit , qux 
medium  eft  neceilarium  ad  ralucem  , 
fcilicec  formatam . Quamobrem  qui  prx- 
ftarec  contelConem  informem,  eam  i- 
terum  facere  teneretur , quod  eflet  pro- 
fedloduriiiimum. 

Prxterea  , fi  prxeeptum  de  confef- 
fione  divinum  eflet  , mutus  hac  etiam 
lege  conftringeretur  . Id  vero  tam  eft 
ablurdura  , quam  eflet  abfurda  confef- 
fio  , qux  3 muco  proficifeeretur . Item 
& ablenf  per  epiftolam  confiteri  de- 
uret abfenti  facerdoti , atque  adeo  pec- 
cator ignotx  lingux  prxfenti  per  mtec- 
precem . 

Ad  hxc  , eadem  ratione  Dei  prxee- 
peum  eflet  , folis  prinis  lacerdocibus 
confiteri  , cum  folt  fine  a Deo  judices 
confticuti  i unde  tc  in  cap.  Firmiter  , 
de  fumma  Trimcate  , claves  folis  A- 
poftolis , & eorum  lucceflbribus  dicu.i- 
cur  efle  collatx . 

Poftremo  , fi  mandatum  hoc  ex  E- 
uangelio  poflet  haberi  , id  vel  maxi- 
me ex  illo  Joannis  ^o,  cap.  Quorum 
rerailiericis  peccata  , remittuntur  eis  : 

& quorum  retinueritis  , retenta  funt  . 

At  inde  non  habetur  : pari  enim  ra- 
tione oporteret  venialia  confiteri,  cum 
de  ilbs  etiam  ibidem  fermo  fit  , alias 
>1  m 4 con- 


552  ReleB.  «f  Panlt.  Pari  VIi  ' 


confefCo  veniaUum  ad  hoc  facramen- 
ttira  non  pertineret  : & fi  de  utrifque 
loquitur  Chriflus  , cum  ait  , Quorum 
remiferitit  peccata  , ad  utraquc  etiam 
pertinet , quod  dicit , Qponun  retinue- 
ritis; &c.  Compertum  igitur  videtur  ef- 
fe,  aut  utrorumque , aut  neutrorum  coo- 
feflionem  in  przcepto  divino  efle . 

5-  fM.  In  contrarium  eft  , quod  Sacramen- 
frtfid.  tnnj  poenitenti*  ad  falutem  neceflariutn 
eft  , ut  ante  docuimus . Quod  utique 
lacramentum  citra  confefilonem  con- 
flare non  poteft , quz  videlicet  eft  prae- 
cipua hujus  Sacramenti  materia  . Cum 
itaque  peccata  mortalia  confiteri  opus 
fit  ad  falutem  , efficitur  manifefte  , de 
Confeffione  Divinum  efie  przceptum . 

- , . In  hac  controverfia  poft  ea  , quz  in 
fuperiore  definita  funt  , vix  quicquam 
*■  fupmft  , quod  adjicere  debeamus  . 
Quippe  certum  & perfuafiun  nobis  ef- 
fe  denet , omnem  exteriorem  virtutis 
a^him  ad  falutem  ex  Divina  inftitutio- 
ne  nece&rium,  ex  eadem  quoque  ia- 
ftitutione  in  przcepto  elle.  Faciamus 
enim  , hominem  peccatorem  contritio- 
nem habere  peccati  fui;  tunc  quzritur, 
an  hic  teneatur  confiteri  ex  Divino  ju- 
re, necne.  Si  tenetur,  id  fides  Catho- 
lica docet , id  nos  in  przfentia  confice- 
re volumus  ; Si  non  tenetur,  fine  pec- 
cato mortali  poterit  Confeffionem  o- 
mittere  . Quare  per  folam  contritio- 
nem falvabitur  ; ac  proinde  Confeffio- 
nis  lacramentum  non  eft  ad  falutem 
ueceflarium . 

Przterea  ( ui  reliqua  argumenta  prz- 
Affeitio^  tereamus , quz  modo  repetere  moleftimt 
***■  negotium  eflet  ) definitio  illa  Concilii 
tri  Oxoir.  Complutenfis  lub  Reverendilllmo  Ar- 
eamnatz  . (hiepifcopo  Toletano  Alfonfo  Carillo  , 
roanifefto  convincit  , non  folum  Con- 
feffionem  divina  lege  julTam  efle  , ve- 
rum etiam  id  negare  , haereticum  cf- 
fe. 

Prima  igitur  Conclufio  Petri  Oxo- 
nienfis  , ibidem  damnata,  fic  habet  : 
Peccata  mortalia,  quantum  ad  culpam 
& poenam  alterius  feculi , delentur  per 
folam  cordis  contritionem  fine  ordine 
ad  claves. 

Secunda  Conclufio  : Quod  confeflio 
de  peccatis  in  fpecie  fuerit  ex  aliquo 
ftatuto  univerfaUs  Ecclefiz , non  de  ju- 
re Divino . 

Tertia  Conclufio:  Quod  pravz  cogi- 
tationes confiteri  non  debent  , fed  fola 
difpliceatia  delentur  fine  ordine  ad  cla- 
ves. 


Quaru  Conclufio  : Quod  confeflio 
non  debet  efle  fecreta  . Has  omnes  & 
lingulas  hzreticas  elfc  , Synodus  defi- 
nivit. Eft  autem  congregata  auiloritatc 
Sixti  Quarti  , & confirmata  poftea  ab 
eodem  Sxto  in  Extravaganti,  cujus  re- 
tro mentionem  fecimus  : Ubi  denuo 
condemnantur , tanquam  Hzreticz  , il- 
Iz  propofitiones . (^o  fit , ut  qui  af- 
ferunt hunc  errorem  efle  temerarium  , 
aut  hzrefim  fapere  , hanc  Sixti  defini- 
tionem minime  viderint  , quam  non  pi- 
guit femel  atque  iterum  fumere , ut  fre- 
quentius ob  oculos  pofita  perenni  me- 
moria teneatur. 

Ad  primum  argumentum  : Jam  o-  RefjMn.  i 
ftendimus  locum  m Euangelio  Joan-  argument. 
nis  , unde  Confeflionis  przceptum  du- 
citur . Nam  quod  Cajetanus  in  Com- 
mentariis fuper  hunc  locum  aflerit  , 
infticuiionem  facramenti  pcenitentiz  in- 
de haberi , non  przceptum  , certiffi- 
me  fallitur  . Habetur  enim  neceflitas 
comparendi  coram  judicibus  a Chri- 
fto  conftitutis  , atque  ex  confequenti 
przceptum  Confeflionis,  fine  qua  pec- 
cata noftra  a jacerdotibus  jufte  ac 
prudenter  difeerni,  judicarique  non  pq^ 
lUni.  . 

Jam  quod  hzretici  tradunt  , Inno- 
centium tertium  fuifle  Confeflionis  au- 
ricularis autocem , impru^nter  errant  , 

Leo  fiquidem  Papa  multis  annis  ante 
Innocentium  przcepit  , Confeffionem 
non  publice  fieri , fed  occulte  . Quin 
etiam  afieruit  , contra  Apoftolicam  re- 
gulam publicam  confeflionem  poftula- 
ri,  ut  patet  Epiftola  17.  ad  E^feopos 
Campaniz  , & dp.  ad  Theodorum  E- 
pifeopum  . Hujus  etiam  judicii  facra- 
mehtaljs  apud  i^rdotes  meminit  In- 
nocentius Primus  in  Epiftola  ad  Decen- 
tium cap.  7.  Sed  8c  Clemens  in  i.  E- 
piftola  ad  Jacobum  fratrem  Domini  , 
l>etrum  Apoftolum  tradidifie  refert  , 
cogitationes  etiam  malas  oportere  Chri- 
ftianos  mox  ad  Chriftum  illidere  , & 
iacerdotibus  Domini  maaifeftare  . Ejus 
etiam  eft  mentio  apud  Div.  Hierony- 
mum in  illud  Ecclefiaft.  10.  Si  mor- 
deat (erpens  in  filentio , &c.  Nam  quod 
fuper  Plalm.  84.  referri  folet  , forfitau 
rejiceretur  , quod  commentaria  illa  , 
an  Divi  Hieronymi  fint,  incertum  eft, 
quemadmodum  liber  i.  de  Vifitatione 
infiimorum  , Se  libellus  ad  Comitem  , 

Se  liber  de  vera  Se  ^fa  pexnitent.  Di- 
vi Auguftini  efle  negantur  . Sed  eft  ta- 
men m Augulboo  locus  , quem  ever- 
tere 


RcfpoA 
ad  a. 


ConfeflT. 
dfl).  elTe 
tjKesra. 


De  necejfftate  Sacrianenti  Pmitentht.  553 


iere  ne  Erafmus  quidem  pofllt  , in  li- 

}.  de  Baptif.  concra  Donat,  caip.  17. 
Se  id.  ubi  nickur  judicium  hoc  lacer- 
doiale  eodem  hoc  ipfo  ][oanni$  aflere- 
re  teftimonio  . Vide  etiam  Traft.  a. 
in  Pl^.  10  T.  Aiper  illud  : Ut  audiret 
gemitus  compeditorum . Cyprianus  quo- 
que Semu  ^ de  lapds  , etiam  eos , qui 
corde  tantum  lapn  funt  , decet  , hoc 
ipfum  apud  Sacerdot«  Dei  dolenter ' 
aebere  confiteri  . Pcenitentiz  hujus  in- 
fuper , quz  apud  facerdotes  fit , men- 
tionem fecit  Tertullianus  in  lib.de  poe- 
nitentia . Divus  Ambrofiiis  autem  lib. 
1.  dc  poenitentia  cap.  hanc  fenten- 
tiam  eodem , quo  & nos  Joannis*telli- 
monio  confirmat  . Nam  alia  , quxfo- 
lent afferri,  ut  ell  illud  Jacobi  5. Con- 
fitemini alterutrum , &C.  & illud  Lucx 
17.  Ite  , offendite  vos  facerdotibus  , 
&c.  non  adeo  firma  videntur  adverlus 
Hxrcticos  teffimonia.  Tametfi  dici  et- 
iam facile  poterat  , quod  licet  ex  Sa- 
cra fcriptura  hujufinodi  prxceptum  non 
haberetur , habetur  uraen  ex  traditio- 
ne Chriffi,  & Apoftolorum  , quemad- 
modum & alia  pleraque  noffrx  ndei  do- 
cumenta. Quod  fi  rara  apud  antiquos 
fecrecx  Comeflionis  mentio  eft  , fre- 
quens vero  publicx  , ut  in  Concilio 
Niceno  cap.  9.  8e  aliis  item  plurimis  , 
id  fane  nihil  noffrx  huic  definitioni  ad- 
verfacur  . Oltenfum  eff  fiquidem  non 
Iblum  ex  traditione  majorum  , verum 
etiam  ex  Euangelico  teffimonio  con- 
feflionem  peccatorum  facerdoti  fieri  de- 
bere , quod  qnidem  eft  de  necefliute 
{aeramenti . Swreum  vero  aut  publi- 
cam Confeffionem  fieri  , prudenux  eft 
naturali  reli&um  , qux  diAat  , utoc- 
culu  peccau  occulte  , publica  publi- 
ce judicentur . 

Ad  fecundum  ar^mentum  non  pof- 
fumus  breviter  refundere  , quoniam 
rei  gravitas  8e  utilitas  mulu  nos  dice- 
re compellunt , qux  prxteriri  nulla  ra- 
tione debent . 

Primum  igitur  , Confeffionem  inte- 
gram efle  detsere,  apud  Theologos  ex- 
ploratiffimum  eft , ut  patet  in  4.  diftin. 
16,  6c  ly.  ubi  ea  de  re  a fcholafficis 
Theologis  differitur  . Habetur  autem 
manifefte  hujus  allertionis  definitio  in 
Concilio  Plorentino  . ubi  pofteaquam 
decretum  eft  , Confeffionem  effe  hu- 
jus facramenti  materiam  , ad  Confef- 
fiiJnem  id  pertinere  definitur  , ut  quis 
omnia  peccata  fua , quorum  memoriam 
habet , mtegre  confiteatur  , £t  Conci- 


lium Lateranenfe  in  cap.  Omnis  utriuf- 
que  fexus , de  poenitentiis  & remiffio- 
ni^s.  Omnia,  iaquit,  peccata  fua  pro- 
prio Sacerdoti  confiteatur  . Quod  et- 
iam ufu  totius  Ecclefix  declarari  faci- 
le poteff  : nam  qui  cacet  aliquod  pec- 
catum mortale  , eum  communi  confen-. 
fu  fideles  damnant . 

Divus  quoque  Thomas  4.  d.  17.011. 
j.  art.  4.  quxff.  i.  rationibus  hoc  ma- 
dere conatur  : Prima  , quod  Confeflio 
mutila  non  eff  Confeffio  , fed  Confef- 
fionis  fimulatio  : non  enim  vere  vult 
lanari  ab  illis  morbis  , quos  explicat 
medico  , qui  alios  tacet  , cum  medici- 
na fit  eadem  omnibus  fanandis  inffitu- 
ta:  qux  ratio  fumitur  ex  D.  Auguftin. 
de  vera  8c  falfa  poenitent.  cap.  1 5.  Qui- 
dam , ait,  uni  celant,  qux  alii  manife- 
ftanda  confervant.  Quod  eft  ad  hypo- 
crifim  tendere  , & femper  carere  ve- 
nia , ad  quam  totam  fe  per  fruffa  pu- 
tant pervenire. 

Secunda , quod  confeffio  fit  facerdo- 
ci  vice  Dei  cum  fpe  veiiix  confequen- 
dx  : fed  impium  eff  , a Deo  dimidia- 
tam fperare  veniam  , de  vera  & falfa 
poenitentia , cap.  p.  ergo  8e  a Confeflb- 
re  inmium  eft  dimidiatam  peccatorum 
remiflionera  expeilare  . Qux  eadenueft 
ratio  D.  Auguffini  in  illo  cap.  1 j. 

Tertia  , quod  facramentum  hoc  or- 
dinatur ad  medicinam  omnium  pecca- 
torum mortalium  , quibus  facerdos  cu- 
rationem adhibiturus  eft  . Quod  nifi 
cognolcat  medicus  xgri  totam  habitu- 
dinem , non  poteff  prudenter  medici- 
nam apponere  . Nam  qux  uni  morbo 
competit,  alteri  affert  quandoque  per- 
niciem . Qux  ratio  fumitur  ex  cap.  O- 
mnis  utriufque  fexus:  Ubi  Innocentius 
ait  : Sacerdos  more  pn-iti  medici  dili- 
genter inquirat  peccatoris  circunffan- 
tias  & peccati  , ex  quibus  prudenter 
intclligat , quale  debeat  d prxbere  con- 
filium  , & aijufmodi  remedium  adhi- 
bere , diverfis  experimentis  utendo  ad 
lidvandum  xgrotum . 

Durandus  tamen  d.  17.  q.  1 j.  hanc 
quidem  rationem  calumniatur , 1'ed  eam 
tuetur  Paludanus  q.  ejuldem  diffin- 
itionis, ac  multo  etiam  magis  Adria- 
nus,  quxff.  4.  de  Confieffione  . Nos  ve- 
ro fatemur  , Conclufionem  Mathema- 
tica demonffratione  plane  exploratam 
haberi  non  pofTe  fed  fide  polita , af- 
feruntur argumenta , qux  probant,  con- 
fentaneum  efle , ita  neri  oportere  . Ac 
revera  , cum  hujus  facramenti  finis 

non 


: Gt 


Utram 

imefr. 

Contiir. 
fic  de  jU' 
re  divino, 


Utrum 

illis  (it 

coiirueri 
•innia  j>ec, 


554  ReleCi.  de  P cenitent.  Pars  VI. 


non  uin  vindicare  fi: , quam  lanare 
( non  enim  venit  filius  hominis  in 
mundum  , ut  judicet  mundum  , fed  ut 
/alvetur  mundus  per  ipfum , Joan  ) 
notitia  neceffaria  judici  ad  noc  lalu- 
tare  judicium  , ex  tali  fine  falutis  de- 
promenda efl  . Tantum  itaque  crimi- 
num peenitens  ConfefTori  deoct  mani- 
fefiare  , quantum  opus  ent  ad  falubre 
poenitentis  judicium,  atque  vindidlam. 
£t  quemadmodum  leges  confide- 
rant  , quod  plerumque  necefle  cA  , 
raros  autem  eventus  negligere  folent  i 
fic  & rationes  legis  in  ea  fpeAant  , 
quz  plurimum  accidere  (olent , quae 
vero  raro  incidunt  , nec  legem  , 
nec  rationem  legis  infirmant  . Com- 
pertum fit  igitur  , ConfeflTionem  pec- 
catorum integram  efle  oportere  . Sed 
an  id  fit  de  jure  divino  , in  dubium 
vertitur.  Cui  tamen  ( ne  longas  moras 
trahamus  ) breviter  refpondetur  , Con- 

■ fcITionis  integritatem  ex  Divina  infii- 

■ tutione  fuiffe  . Qui  enim  ConfelTionem 
inftituit  , non  mancam  & mutilam  ^ 
fed  integram  inftituit.  Det  quippe  per- 
feila  funt  opera . 

Deinde  , materia  facramenti  ex  Di- 
vina inditutione  fuit : At  Confeffio  in- 
tegra cA  maceria  hujus  facramenti  , 
Ut  in  Concilio  Florentino  definitur  . 
Imo  adeo  perfpicimm  ell,  cum  form* 
abiblutionis  Confefiio  mutila  & dimi- 
diata repugnet  . Non  enim  abfolvit  li- 
gatum multis  funibus,  qui  unum  pne- 
Icindic , aliis  non  praecifis . 

Denique  Joannis  lo.  facardoces  ju- 
dices conAituuntur  a Domino  ad  re- 
mittenda peccau  loco  Dei  : Si  ergo 
facerdos  ^rtem  peccatorum  ranitte- 
rec  , partem  non  remitteret  , ( quod 
paulo  ante  ratiocinabamur  ) & Deus 
quoque  pariim  abfolveret , panim  non 
abfolverec,  quod  impium  cA.  Cumque 
omnium  peccatorum  morulium  fint 
judices  , li  quibufdam  cognitis  , aliis 
negleblis  , reus  abfblverecur  , procul- 
diibio  judicium  non  folum  imprudens 
cllet,  verum  etiam  iniquum. 

Porro  fi  omnia  hxc  argumeau  de- 
iiiiAenc  , ufus  Ecclefix  umue  ab  Apo- 
liolis  receptus  id  latis  oltendic  : fem- 
per  enim  intellexit  Ecclefia  , Confef- 
fionem  , quam  a ChriAo  accepit  , in- 
tegram efle  debere. 

Verumtamen  adhuc  dubium  eA  : An 
facis  fic  confiteri  omnia  peccata  , qpo- 
rum  quis  ante  memoriam  habet , an 
. oporteat  etiam  adhibere  diligentiim  , 


u:  peccata  in  memoriam  revocentur  . 
Nam  videtur  illud  prius  fitis  elfe  , 
quoniam  in  Concilio  Florentino  dici- 
tur , ad  confclTionem  pertinere  , ut  o- 
mnia  peccata  , quotum  homo  memo- 
riam habet , incegfe  confiteatur  . In 
contrarium  cA  communis  fententia 
Theologorum  , atque  adeo  communis 
ufus  totius  populi  ChriAiani . 

Pro  hujus  rei  explicatione,  cum  pri- 
mis advertendum  eA  , unum  idemque 
prxeeptum  effe  de  Confeffione , de 
ejus  integritate  , de  examine  confeien- 
ttx , ac  peccatorum  inquifitione  . Nam 
ob  id  tenetur  homo  integre  confiteri  , 
quia  tenetur  confiteri , & idcirco  exa- 
minare confcieiitiam , & peccata , qu< 
fecit , inquirere  , quia  debet  integrita- 
tem in  conlefllone  fervare . 

Illud  deinde  commemorandum  e A , 
( quod  alias  fxpe  diximus  ) hujus  judi- 
cii facramentalis  finem  non  tam  puni- 
tionem , & vindicationem  juAitix  efle  , 
quam  vindicationem  filutarem . Ex  quo 
ht  , ut , licet  in  judicio  pure  vindica» 
tivo  exa£ta  culparum  cognitio  requira- 
tur , ut  videlicet  tanta  fit  poena , quan- 
tam quis  per  culpas  meritus  cA  i at  in 
judicio  hoc  lacrameiitali  non  exigitur 
exadla  cognitio  peccatorum  , fed  qua- 
lis , & quanta  neceffaria  eA  ad  cura- 
tionem , & falutem  penitentis:  hxc  e- 
nim  hujus  judicii  finis‘cA  . Qux  qui- 
dem doiArina  habetur  ex  cap.  Omnis  , 
de  poenitentiis  , & remifliouibus  , ibi: 
More  periti  medici  facerdos  diligen- 
ter inquirat  peccatoris  circumltantias 
& peccati , &c.  Idem  traditur  ab  eo* 
dem  Innocentio  , in  .capitulo  , Deus  , 
eodem  titulo  : Cura  pfnitentia  , in- 
quit , non  tam  fecimdum  quantitatem 
exceffus  , quam  penitentis  contritio- 
nem per  difcreti  facerdotis  arbitrium 
fit  moderanda  , penCita  qualitate  oer- 
fonarum , 8c  confideratis  circumftan- 
tiis  omnibus,  prout  faluti  eorum  vide- 
rit expedire. 

His  aniraadverfis , prima  concludo  fit  e 
Non  tenetur  quis  omnem  operam  quam 
poteA  dare  , ut  omnia  peccata  qux 
tecerit  , in  memoria  confervet  , vide- 
licet , ut  poAea  tempore  confefllonis 
nullum  intermittatur  . Hanc  conclufio- 
nem  vel  eo  (olo  argumento  amplexi  de- 
beremus , ne  ChriiU  jugum  inluave  , 
imo  adeo  importabile  hominibus  red- 
deretur; neCJcnnam  merito  po(Tint  ob- 
jicere ( quod  quidam  illorum  impuden- 
ter faciunt  ) Dudfoies  ScbolaAieos  , 

ho- 


caes,  qito-' 
rum  q.jn 
memoriam 
habet  , an 
neceifim 
(it  prxee- 
rea  dili- 
gentia n 
aihibere  , 
ut  revo- 
centur qux 
memoria 
excide, 
runc. 


De  Prxcefto  SatraOtenl-t  PcenhentU  . 555 


homints  nimium  argutos  , confertio- 
nera  hodie  talem  reddidifle  , ut  juxta 
illorum  hetherolin  impoflibile  fit  con- 
fiteri . 

Prxterei  , Pauci  admodum  eorum  , 
qui  femel  in  anno  confitentur , mmo- 
na  tenent  univerfa  peccita  mortalia  , 
omnes  arcunllantias  , omnefque  cogi- 
tationes s tc  tamen  fi  peccator,  fimul 
atque  peccat  , fcriberet  peccatum,  ob- 
blivioni  certe  frequentiftime  medere- 
tur . Non  igitur  quamcunque  potefi 
curam  impendere  homo  tenetur,  ut  o- 
mnia  peccata  memoria  teneat , nili  ve- 
limus ad  hanc  fcribendi  fcrupulolam 
diligentiam  homines  obligare . 

Item , Quidnam  is  faciet , qui  literas 
nefcit»  Num  locis  & lignis  peccata  de- 
notabit , ut  eo  pafto  memori*  imbe- 
cillitati fuccurrat  ? Minime  gentium  . 
Age  vero  , quid  cum  rufiicis  agemus , 
fi  h*c  fententia  vera  non  eft  ? Nempe 
nihil  aliud , quam  eos  obligare , ut  non 
femel  modo  , verum  etiam  centies  in 
anno  confiteantur,  fi  quidquid  valent  , 

firzfiare  tenentur  , ne  ullius  peccati  ob- 
ivifcantur.  Et  , cum  ex  duobus  jadlis 
fundamentis  hzcConclufio  maxime  con- 
fiet , non  efi  cur  nos  in  ea  probanda 
amplius  immoremur . 

Cone  ^cunda  Conclufio  : Tempore,  quo 
quis  tenetur  confiteri , aliquam  diligen- 
tiam adhibere  debet  peccatis  omnibus, 
quz  comraifit  , inquirendis  . Tenetur 
enim  integram  confelfionem  facere  , 
quod  nulla  adhibita  diligentia  eft  mo- 
raliter  impoflibile  . Idem  patet  ex  fine 
Confeflionis,  live  quatenus  judiaum  vo- 
luntarium eft,  live  in  quantum  eft  ju- 
dicium medidnale. 

?.  Cooc.  Tertia  propofitio  : Qui  adhibet  hu- 
' manam  vel  mediocrem  dib^entiam  , 
( qualem  videlicet  przfiare  lolent  viri 
mediocriter  timentes  Deum  , quifque 
juxta  conditionem  gradus  & ordinis 
liii  ) vere  implet  legem  de  confeflione 
integre  facienda  . Verbi  gratia  , fi  ego 
adhibui  aliquam  diligentiam  ^ & per 
parvam  ulteriorem  probabiliter  exi- 
fiimo  aliqua  morulia  tore  in  memoriam 
revocanda  , teneor  ulterius  inquirere  . 
Quod  fi  puto  nullum  aliud  peccatum 
venturum  in  mentem  , nifi  forfitan  in- 
genti quadam  difcuflione , & magni  tem- 
poris inquifitione  , non  oportet  efle  fo- 
licitum:  fatis  nempe  efi  illa  mediocris, 
& humana  diligentia . 

4.  Cenc.  Quarta  propofitio  ; Si  quis  adhibuit 
diligentiam  & curam  in  examinanda 


confeientia , quam  credit  elTc  fuflicien- 
tem , etiamfi  ullatur , excufari  talis  n«- 
gligentih  a peccato  mortali  & poteft  , 

& debet : Non  in  omnibus  id  quidem , 
fed  in  hominibus  piis , qui  timent  Deum , 
atque  habent  mediocrem  curam  animz 
fu*.  Czterum  impios  , quos  videlicet 
nulla  animz  fuz  cura  tangit  , ego  nulla 
ratione  a peccato  mortali  excufarem  , 
etiam  fi  exifiiment  , fe  diligentiam  ir 
doneam  adhibuifle  < cum  videlicet  o- 
mittunt,  vel  ignorantes  , aliqua  pecca- 
ta , ex  infufficienti  difcuflione  . Nam 
cum  hujufcemodi  hominibus  minima 
diligentia  efle  videatur  maxima  , cum- 
que fint  foliti  adhibere  mediocrem,  ti- 
mere fibi  neceflario  debent  . Quod  fi 
non  timent  , nullam  excufationeni  ha- 
bent peccati.  Contra,  viri  confeientiz 
fobri*  & timorat*  , cum  adhibere  di- 
ligentiam & curam  foleant,  fi  quando 
ex  ignorantia  & inconfideratione  prz- 
termittant , jure  optimo  a mortali  cul- 
pa faltemexcufantur. 

Quod  fi  objicias  , eam  diligentiam  Objedt. 
mediocrem  non  fufficere  , ex  eo  quod  cont.  4. 
D.  Augufiinus  ait  , de  vera  & falla  cone, 
P^nitentia,  cap.  ij.  Ponat  fe  omnino 
poenitens  in  judicio  Sacerdotis  , nihil 
libi  refervans  fui , paratus  facere  pro  re- 
paranda animz  vita , quzeunque  face- 
ret pro  vitanda  corporis  morte . 

Item  Dodores  afferunt  , eam  dili- 
gentiam fadfuros  poenitentes , quam  fa- 
cerent in  inquirenda  pretioia  margari- 
ta. Probatiflimum  id  eft,  quis  negat  ? 

At  quoniam  infirmis  etiam  oportet  con-  Refpoiif. 
fulere  , non  przfcribimus  quid  faciant 
optimi,  fed  quid  ad  falutem  neceflario 
facere  debeant  vel  imbecilles . 

Ex  his  manifefie  colligitur  , nume- 
rum peccatorum  mortalium  ad  Confef-  Cdroll. 
fionis  integritatem  pertinere  . Nam  qui  1.  przc. 
commifit  decem,  & lolum  exprimit  no- ConcL 
vem,  celat  unum.  Quare  non  confite- 
tur omnia  peccata  , quz  in  memoria 
habet. 

Fit  deinde  , non  oportere  eos  , qui 
fzpe  peccant  , ad  Mathematicos  nu-  CorolL 
meros  peccatorum  multitudinem  exa£fe 
redigere  . Difficilis  fane  propofitio  , 
fed  vera , quia  vix  poflibile  eft  lis  , qui 
femel  in  anno  confitentur , certum  pec- 
catorum numerum  recenfere  . Sat  igitur 
erit , mediocri  diligentia  adhibita  , pau- 
lo plus  vel  minus  numerum  explicare  : 

Verbi  caufa , eft  qui  confuetudinem  ha- 
bet fornicandi,  fi  maximam  iolicitudi- 
nem  haberet,  forfan  certum  poflet  ex- 

pn- 


Coroll. 

1- 


Cbfotl. 

♦ 


356  titkEi.  de  Pcmiten.  Pdrt  VI. 

primcre  ; fed  IUM  tenetur  , inquam  : adum , {Iuleus  erit , & velit  interfoms 
quin  fatis  fuerit  iu  dicere : Habeo  con-  explicare . Ac  cum  in  interiore  non  in- 
{uetudinem  femel  , vel  bis  in  hebdo-  telligatur  exterior,  explicetur  oportet . 
mada  fornicandi  , vel  peccavi  hujuf-  Unde  fit , ut  li  ad  pene£fionem  peccati 
modi  peccatis  fere  quinquaginta  aut  cir-  principalis  adlos  alius  ad  jun£hu  incerve* 
citer  centum  , &c.  Hxe  enim  notitia  nire  non  foleac , explicandus  fit ; ut  fi 
fufficit  Confefibri,  ut  finem  Confeffio-  per  incemuncium  lolicicavi  puellam  , 
nis  przllec , five  confilium , five  reme-  vel  fi  ad  occidendum  , focium  accer- 
dium , feu  vindictam  falutarem , quem-  fivi . 

admodum  exemplo  Medici  facile  de-  Sed  jam  quxftio  valde  difficilis  urget , Utram 
clarari  poteft . an  teneamur  peccatorum  circumflantias 

Colligo  tandem  , interim  non  opus  confiteri,  ut  integra  Confeffio  fit. 
effe  hanc  mediocrem  diligentiam  ad  explicanda  primum  intelligatis , circun- 
numerum  peccatorum  exprimendum,  Aantias  efle  in  duplici  differentia:  a- 
etiam  pingui  crallaque  Minerva  . Sit  lias  minuentes , alias  vero  aggravantes  . nifefta. 
profUbulum(  exempli  caufa)  decem  an-  Aggravantes  rurfum  bifeiriam  partiri  ne-  tio  cir- 
nos  in  lupanari  , hanc  , inquam  , non  cefle  eff : quxdam  enim  mutant  fpeciem , cumft^ 
eft  opus  lolicitam  reddere,  ut  explicet,  ut  furtum  in  loco  facroi  alJz  non  mu-  tiarum. 
an  centum  millia  peccatorum  commi-  tant,  ut  furtum  centum  aureorum , quod 
ferit,  plus  minufve:  fed  faterit  iu  di-  eadem  fpecie  continetur  ac  furtum  au- 
cere  : Ego  decem  annos  in  hoc  vitio  reorum  decem. 

fui,  quoslibet  homintsadmifi,  qualibet  Tunc  fit  prima  propofitio:  Circun-  1.  Cou^ 
hora  parata  fiii  , &c.  Probatur,  quia  fbuitia,  quziu  minuit,  ut  ex  mortali 
ex  eo  tantam  accipit  ConfefTor  noti-  faciat  veniale  , omnino  debet  explica- 
tiam,  quanta  opus  efl  ad  quemcunque  ri  , ut  communicare  in  Divinis  cum 
finem  Confeflionis  confequendum : Imo  excommunicato  , veniale  fit , fi  ex  in- 
quantam  potefl  poenitens  ei  dare  , et-  confideratione  procedat.  Quod  fi  con- 
iamfi  exprimat  fexcentiesmilliespeccavif-  fitear  , me  cum  excommunicato  in 
fe  . Non  ergo  debet' Confeflor  vexare  Divinis  communicaffe  , Sacerdos  fe- 
poenitentes  , pun^m  interrogando  de  ducitur  in  re  gravi  ad  judicium  per- 
numero per  anxiam  & puerilem  fiiper-  tinente  . Nam  intelligit  , me  peccade 
ftitionem  faciens  eos  vel  mentiri  , vel  mortaliter. 

certe falfum dicere.  Secunda  propofitio : Si  circumflantis 

Huic  Se  aliud  corollarium  adjun-  minuunt  peccati  malitiam  , intra  latitu-  a.  Coae. 
£bim  efl,  videlicet,  non  necefle  efle  , dinem  mortalis  culpx  tamen  , non  efl 
ut  poenitens  omnes  adhis  explicet,  mor-  neceflarium  illas  confiteri,  nifi  forfitan 
tales  etiam  , fihgulatim  , cum  in  lino  rarus  eventus  contingeret,  ubi  tanuef- 
a£lu  intelliguntur,  ut  fi  volo  inimicum  fet  ex  circumflantia  adjacente  culpx 
occidere  , quzro  arma  , equum , Sec.  diminutio  , ut  dupla  , vel  tripla  a Sa- 
ltem qui  furatur  , fcalas  fufprndii  , cerdote  intelligeretur  . Tunc  enimju- 
aperit  ieras  , &c.  Quia  licet  omnes  il-  dex  in  re  gravi  decipitur  . In  univer- 
li  a^lus  fint  peccata,  omnes  tamen  or-  fum  tamen,  fi  quis  animo  pure  Se fim- 
dinantur  ad  perficiendum  adlum  unum  , plidter  confitendi  , Se  non  ut  quxrat 
quem  confiteor  : licet  enim  in  genere  excufationes  in  peccatis  , ejufmom  cir- 
entis  fint  multa  entia  , fed  in  morali-  cunflantias  explicet  , confilium  fidu- 
bus  pro  uno  adlu  computantur  . Hxc  berrimum  efl  , Se  nos  reprobare  non  }•  Con& 
tamen  ratio  calumniam  habet : quia  a-  pofTumus  . N;c  in  hoc  fenfu  repA^ 

&US  (hterior  Se  exterior  , in  genere  runt  aut  Petrus  Palud.  dilL  j6.  qu. 
meris  , una  culpa  cenfetur  s Se  tamen  aut  Sylvefler  in  verbo  CoD&fSo  i. 
non  latis  erit  , a£him  interiorem  con-  $•  9. 

fiteri,  nifi  fimul  aperias  a^um  exterio-  Tertia  propofitio ; circumllantix  mu- 
rem. Nam  ille  a&us  exterior  eft  pec-  tantes  fpeciem  , Se  ex  nova  fpecie  no- 
catum  mortale , Se  omne  mortale  con-  vam  peccato  mortalem  malitiam  adjict- 
fiteri  neceffum  eft  . Ratio  igitur  vera  entes  funt  omnino  explicandx,  ut  ftu- 
hujus  Conclufionis  corollarix  fuerit  : prum  cum  virgine  Deo  bcra  , ince- 
quod  Sacerdos  in  aSu  prxeipuo  expli-  flus  cum  conlanguinea  , quia  vere  ibi 
cato  per  meam  ConfeftioAem  fuflicien-  continentur  plura  peccaa  contra  plura 
ter  intelligit  aftiones  comitantes.  Quem-  prxeepta  , Se  contra  plures  virtutes : 

«dmodua  qui  confitecui  excerioran  Item  , quia  alias  oujor  pars  nulitix 

Sa- 


D'0|i!!t’cd  by  1 


Okjeft. 


Notinili 

iuo. 


Df  Pnceptt  Smamemi  PmitentU. 


Sacerdoti  celaretur . Qiutnobiem  me> 
rito  prxeipitur  Sacerdoti  , in  eap.  O- 
innis , de  Poenitentiis , ut  diligenter  in> 
quirat  & peccatoris  circumftantias  , & 
peccati,  &c.  Quod  etiam  prxAnitum 
ell  in  Decreto  quodam  Vvormatienfis 
Concilii , quod  refertur  a Rhenano  cir* 
ca  fin«n  Tertulliani : Oportere  , fei- 
licet  , Sacerdotes  rei  veritatem  ad  li- 


557 

rum  . Verbi  gratia  , fit  rufticus. , qui 
pro  ruditate  Itia  mediocriter  fuit  dili- 
gens in  peccatorum  circumflandis  com- 
memorandis i fi  Confefibr  probabili  con- 
je^ra  tenet  , alicujus  circumllantiz 
Pfnitentemoblivtra,  tenetur  fine  dubio 
Lnerrogare. 

Primo,  quia  medicus  etiam  fi  cogno- 
fceret,  ex  oblivione  inculpabili  aegro- 


quidum  interrogando  difeutere , Sc  ftu-  tum  ucere  aliquas  circumfbuidas  inor- 
diole  perlcruuri  diverfos  poenitentis  er-  bi  peftilentes  , revera  teneretur  inqui- 


reres . Idem  eleganter  przfcriptum  eft 
in  6.  Synodo  generali  apud  Trullum 
congregam , canone  ultimo . Efl  quoque 
diligenter  animadverfum  ab  Au^ftino 
in  libro  de  vera  & falla  Poenitemia  , 
cap.  ultimo , 8c  habetur  de  Poenitenda 
diu.d.cap.  1. 

Sed  argumentantur  quidam  contra 
hoc,  quia  etiam  fi  Confefibr  non  in- 
quirat eiufmodi  circumflandas  omnes  , 
fiunt  omnia  quae  fiifficiunt , utpoenitens 
gratiam  confequatur  : ergo  efuTmodi 
Con&flbris  fcrutuiium  non  ell  necefl^ 
rium. 

Deinde  , pqnitens  non  tenetur  ma- 
jorem diligendam  adhibere  in  inquiren- 
dis peccatorum  circumllantiis  , quam 
adhibuit:  ergo  nec  Confefibr  . 

Przterea  , quia  confeflio  ex  mul- 
tis hujufmodi  interrogationibus  fiet 
molella  nimis  tum  pqnitendbus , tum  , 
ac  multo  etiam  magis  , Conftfibri- 
bus. 

Demum  , plurime  peccatorum  fpe- 
cies,  atque  carum  diKrentiz  ignoran- 
tur, non  ab  indoli  modo,  verum  et- 
iaraado^. 

His  argumentis  priu(qi»n  im  re- 
fpondeam , dico , necefiarium  efie  Con- 
kSon  interrogare  pornitentem  , quando 
probabile  ell , quM  p^nitens  ex  negli- 
gentia  praetermittit  «iquam  ejufm^ 
circuml^tiaro  , quam  diximus  expli- 
candam efie  : tum  quia  alias  peccaret 
abfolvendo  ponentem  obicem  Abfolu- 


rere. 

Secundo  , quia  judex  infideliter  a- 
geret , fi  fciens , telles  oblivifci  alicu- 
jos  criminis  , de  quo  jus  habet  inter- 
rogandi , omitteret  tamen  ac  difiimu- 
laret. 

Tertio,  quia  Confefibr  inllitutus  eft 
loco  Dei  ad  compenlandas  injurias  con- 
tra Deum  fidlas,  8e  taxandas  pgoas 
pro  efltnfis  debitas : ergo  hac  etiam  ex 
parte  infidelis  fequeller  ac  mediator  ef- 
let , quemadmodum  is,  cujus  fideliutt 
ego  committerem , ut  radonem  dati  Sc 
accepd  ab  Oeconomo  meo  acciperet  , 

8ec. 

C^ano  , de  illa  peccati  omifla  cir- 
cuibnantia  non  pollet  Confefibr  prz- 
berc  nec  confilium,  nec  remedium,  uc 
pqnitens  in  fiiiurum  caveret  illam  &C. 

Unde  in  cap.  Omnis  , ^ Poenitendis  , 
Innocentius  ait  : Diligenter  inquirat 
peccatoris  circumllantias,  Sc  peccati  , 
quibus  prudenter  inielligat , quale  de- 
beat przbere  confilium  , Sc  cujuiinodi 
remediomadhiberc . RcTpoti. 

Ad  primum  igitur  refpoodetur,quod(^)ea. 
hoc  Sacramentum  non  lolum  ordinatur 
ad  teomciliationem  poraitends  cura 
Deo  Sc  Ecclefia  , fed  edam  ad  com- 
penfandas  injurias  Deo  fii£las , impoli- 
ta p^na  juxu  qunutatem  ciUparum  : 
Alic^uin  fupernua  efiet  tertia  P;ni- 
tendz  p» , fcilicet  Sadsfaflio . Ordi- 
natur etiam  hoc  Sacramentum  ad  me- 
dendum vulneribus  univerfis,  Sc  reme- 


AUAVivMiuv  vulVEiii  /gviUAu-  ociiuiuu  ¥Uiiicriuu> 

tioni : cum  quia  judex  non  lervarcc  de-  dium  adhibendum  aegroto , oebicumque 


bium  fidem  officio  fuo : tum  quu  me 
dicus&negligens,  & malus  haberetur  , 
li  ab  xgroto  rooibi  circumflandam  8e 
qualitatem  non  exquireret . 

Secundo  dico  , quod  fi  Confeflbri 
probabile  eft  , Mniientem  diligendam 
idoneam  adhibuifle  in  inquirendis  Sc 
peccatis , & peccatorum  circumflandis , 
adhuc  cenetur  interrogare  atque  difqui- 
rere,  cum  probabiliter  credit,  aliquam 
peccati  drcumilandam  necefiariam  fe 
per  hujulmodi  inquifitionem#  inventu- 


confilium  przllandum  , ne  eadem  vulr 
nera  iterum  accipiantur . 

Ad  fecundum  negatiu  confequentia  : 
alia  eft  enim  diligentia  adhibenda  a 
tefte  8e  reo  in  judicio,  alia  a ju^ce  , 
cui  ex  proprio  munere  compedt  inqui-. 
fido. 

Ad  tertiuoi  , Nolo  ego  cqnfefibres 
importunos  efie  , & intolarabilq  nego- 
tium fiicefiere  pfnitentibus  Quem- 
aifinodum  afe  eos  'qAdem  probo,-,  qtli' 
injptudeiiter  incerrogando  p;nitentw 
• •'  bus 


Vhi  fr4^At 
de  fiitntut 
rtj*- 
Cttfrftr 
VtilJS/r#  fk* 
Tire  frer»S*^ 
mr . 

Dubium 

Aiimni. 


Ktloiucio. 


558 


Rclti}.  de  Pcenit.  Pars  VI.' 


bas  fcandalum  injiciunt , atqut  eos  pec- 
care docent.  Qua  in  re  confidenter  et- 
iam reprobo  fummas  iftas  confeirionum 
interr6gationibus  plenas , qu*  idiora^ 
te  vulgari  non  Iblum  eduntur  , ut  in 
publicum  prodeant  , fed  paffim  etiam 
mulierculis , & idiotis  conteruntur , ut 
■inde  dilicant  non  confitendi  , led  ( ut 
ego  fentio ) peccandi  rationm , 8:  nor- 
mam. Sed  io  nos  modo  afferimus , cum 
moraliter  conftat  Conteffori  > aliqua  vel 
peccata  , vel  peccatorum  circumllan- 
tias  ex  oblivione  pratteriri  , oporte- 
re vel  commonefacere  , vel  interroga- 
re , ut  res  in  judicio  palam  fiat . Quod 
fi  mediocrem  probabilitatem  Sacerdos 
ha^t , qua  fibi  perAiadtt , poenitentem 
omnia  peccata  , & eorum  circumffan- 
ttas  confiteri , non  oportet  confeiroiem 
effe  folicitum , & fcrupulolum , fed  fa- 


quod  Sylveff.  ip  verb. 
§.  jj.  14.  & if-  «a- 


ne  intelligere 
Confetfor  , 5 
dit . 

Hinc  vero  facile  patet  , quid  in  ea 
quzffione  tenendum  fit  , qu*  Adria- 
nura  poli  quintam  quzftionemde  con- 
fefftone  , dubio  feptimo  male  habuit  : 
An  cum  poenitens  ignorat  , aliquam 
circumllantiam  non  effe  peccatum,  & 
proptcrea  non  confitetur , oporteat  con- 
feflbrem  interrogare  , 8c  commonere  . 
Et  quidma , cum  ignorantia  eft  vinci- 
bilis , nulla  controverfia  eft,  fed  poe- 
nitentem etiam  invincibiliter  ignoran- 
tem conieffor  admonere  tenetur  illius 
peccati,  aut  circumflanti*,  qu*  ex  i- 
gnorantia  pr*teritur  , five  przceptum 
dtvuium  fit , five  humanum , quia  mo- 
raliier  loquendo,  ut  Theologos  decet, 
confcflbr  tacens & abfolvens  poeniten- 
lem  errantem  circa  materiam  peccati 
nonalis,  fuo opere  probat,  confirmat- 
que  poenitentis  errorem  . Mox  etiam 
quia  confeffor  Dotlor  eft,  ad  quem  ac- 
cedit poenitens  , tanquam  ad  Vim- 
rium  Dei , ut  inftruatur  : unde  infide- 
liter ageret  contra  magifterium  fibi  com- 
miffum , nifi  doceret  errantem . Liquet 
enim , poenitentcs  accedere  ad  conlef- 
fores  , non  foliim  ut  ablolvantur , led 
Ut  inftruantur  . Nam  etfi  confeffor  , 
quatenus  confcfibr  eft , non  fit  nifi  ^ 
judex , aut  medicus  ; at  quia  proprius 
Sacerdos  , 8c  Paftor  , & Dodorefl, 
( ad  Ephef.^  ) fit  inde  , nt  omnes  le- 
ges, tam  divinas,  quam  humanas  ,qu* 
Ipe^nt  ad  poenitentem  , eum  docere 
Teneatur  j unde  in  Concfl.  Vvormat. 
jam  citato  interrogationes  edam  pro- 


ponuntur, qu*  ad  poenitentis  eruditio- 
nem ncce^rum  pertinent  . Quia  ve- 
ro proprii  lacerdotcs  vicarios  contti- 
tuunt  fui  muneris , & oificii  Uelegaios , 
fentiant  qui  vices  fufeipiunt  propriorum 
facerdotum  , id  fibi  negotii  dan , ut  non 
muuo  peenitemes  & audiant , & abfol- 
vant , verum  etiam  erroribus  amotis  in- 
ftituant . 

Atque  id  ego  intelligi  volo , cum  exi- Limitat, 
ftimo  me  poenitenti  profuturum.  Nan  dat*  re- 
frullra  niti , & nihil  aliud  , quin  la-  fpouf 
borando  odium  quzrere  ( ut  Salluttius 
ait  ) extrem*  dementi*  eft  : & Divus 
Augullinos  de  poeniten.  dittm£l.  y.cap. 

Si  quis,  Ideo,  inquit  , do  tibi  p^ni- 
temiam  , quia  neicio  i nam  fi  fcirem 
nihil  tibi  prodefie  , non  tibi  darem  , 
non  te  admonerem  . Katio  quoque  per- 
fpicua  eft  , quia  nulla  lex  obligat  ad 
acbus  inutiles,  & otiofos  . Item  , fie- 
nt correftio  ad  bonum  illius  , qui  cor- 
ripitur i ita  confeffio  ad  bonum  p;ni- 
tentis  ordinatur:  Sed  quando  fcio,  ni- 
hil me  mea  admonitione  profuturum, 
non  teneor  fratrem  corripere  aut  delin- 
quentem , aut  ignorantem  : ergo  &c.' 

Nam  ex  ^e  ratio  mediorum  eft . Hinc 
facile  dilcemetur , quid  in  multis  e- 
vencis  confeffor  h^eat  facere  , fi  pru- 
dens effe  velit,  ut  fi  mulier  nupfit  Pe- 
tro occulte  non  confummato  matrimo- 
nio , deinde  contraxit  cum  Joanne  pu- 
blice , & confummavit  , cum  quo  ma- 
net bona  fide . Item , fi  mulier  contra- 
xit cum  fratre  fuo,  aut  alline  , quem 
invincibilittr  ignorat  efle  fratrem , &c. 

Nam  in  his  omnibus  , fi  credo  meum 
confilium  profuturum  , teneor  admone- 
re, fin  vero  minus,' teneor  non  admo- 
nere, five  id  fit  io  detrimentum  pro- 
ximi , five  non  fit , fiv:  contra  jus  di- 
vinum, five  humanum. 

Tcftimonia  vero  , qu*  Adrianus  >n  _ 
contrarium  refert  ex  Divo  Ambrofio  , 
fermone  81.  8j.  & 84.  ex  Divo  l>aulo 
Apoftolo,  Aaor.  so.  ex  Gregorio  43. 
diftinft  cwit.  Ephefiis  , ex  lonoccn-  quom! 
tio  8>.  diftinft.  cap.  Error,  dc  doilo-  ucipien- 
re  publico  intelligenda  funt . Cujus  do- da. 
ftnna  licet  alus  lic  odor  mortis  in  mor- 
tem, debet  umen  populo  tradi,  ut  a- 
liis  fit  odor  vii*.  Nam  (ut  idemDiv. 
Ambrofius  ait , fer.  81.  ) przdicatio  fa- 
cerdotis  in  plebe  falvandis  corredho 
eft  , conteftatio  judicandis  . Dodrma. 
ergo  , qu*  ad  bonum  publicum  ordi- 
natur , propter  malum  privatum  non  eft 
intennittenda  . At  dottrina , qu»  bo- 
. num 


De  Prdcepte  S atramenti  PcemtetUid  . 555 


nuffl  privatum  pro  fide  habet , cefTantc 
fine  j id  ert , privato  bono , certate  de- 
bet. 

Id  vero  intelligendum  ert , fi  nec 
ftaiim,  nec  portea  frudhis  admonitionis 
fperatur . Deinde  , cum  verifimiliter 
credo  , hanc  ignorantiam  ede  duratu- 
ram . Nam  fi  aliunde  conrtaret  , fub- 
movendam  efle  ab  alio  videlicet  con- 
fertote , qui  imprudentius  medebitur 
illi  malo  , certe  confultius  ignorantem 
admonebo  , praeterquam  fi  remedium 
ert  intolerabile  : ut  fi  exemplis  propo- 
fitis  addas  fulceptos  filios  ex  exirtima- 
to  matrimonio,  diutinam  cohabitacio- 
nem  , fcandalum  publicum  , &c.  Quo 
eventu  nullus  tam  imprudens  erit,  qui 
non  periculum  praeiens  horreat , nullus 
tam  temerarius,  qui  fibi  fidat. 

Ad  quartum  argumentum  refponde- 
tur  ex  Cajtuno  qu.  j.  deconfefrione  , 
quod  cum  circumrtantiae  fpecifice  dif- 
ferentes nullam  dtflerentiam  in  iudicio 
lacerdouli  faciunt , non  tortet  expli- 
centur : ut  divinare  per  artra  , vel  per 
terram  , fpecie  forfitan  diffinguntur  . 
Item  , accedere  ad  bertiam  uaitis  , ve! 
alterius  generis  , &c.  At  circumftan- 
tiat  fecundum  fpeciem  differentes,  qu* 
in  judicio  falutari  diverfum  remedium 
exigant  ac  medicinam  , h*  mediocri- 
ter dodlis  not*  funt : eas  nos  afferimus 
clfe  explicandas. 

Quid  de  graviflimum  dubium  ert  , 

citciiiii-  an  circumftantiJt  aggravantes  intra  ean- 
flaniiisag.  dem  fpeciem  fint  neceflario  confiten- 
grjvantib.  d*  . siudent  enim  nonnulli  , eiufmodi 
ntc  tamen  circumllantias  explicari  non  oportere  , 
nmtantib.  quia  alias  cogeremur  intenfionem  , & 
Iperiem . continuationem  aftus  explicare  , quas 
oiinru'°  circumftantias  nec  confiteri 

jj,”  "■  lapillus  folet,  nec  prudens  confeflbr  e- 
xigere  . Et  confirmatur:  Quia  circum- 
ffai  tii  non  mutans  fpeciem  nunquam 
aggravat  in  infinitum:  ergo  non  ert  ne- 
ccflario  declatanda  . Antecedens  pro- 
batur , quia  intendit  p^nam  , non  ex- 
tendit . Extenfio  enim  ert  infinita  fine 
circumflantia  , & per  nullam  circum- 
rtintiam  crefeit  . Intenfio  vero  finita 
cft  , & per  nullam  circumrtantiam  fit 
infinita. 

Quibus  argumentis  D.  Thom.  4.  d. 
i<^.  qu*rt.  5-ar.  1.  qu.  5.exprerte  tenet  , 
folas  circumllantias  , qu»  fpeciem  mu- 
tant , efle  confitendas  . Item  D.  Bona- 
ventura  in  ead.  dirt.  & Palud.  q.  j.  ac 
Durandus  qu.  4.  ejufcem  dirtinoionis , 
fSe  Sylvert.  in  verb.  Confeflbr , 1.  §.  9. 


Quamvis  in  fine  ea  qu*  dixerat , in- 
terturbare videatur  . Adrianus  undem 
qu.  4.  de  confeflione  id  fequitur , licet 
TOrtea  contrariam  opinionem  probabi- 
liorem , fle  fecuriorem  videatur  arte- 
rete. 

At  contra  viri  quoque  graves , fle  no-  Opinio 
biles  fentiunt . Alexander  4.  par.  quzrt.  verior. 
77.  membro  j.  art.  t.Gabr.  d.  17.  quzlL 
i.  Sc  Major  d.  17.  qurfl.  4.  Qui  etiam 
Altifiodorenlem  in  hanc  fementiam  re- 
ferunt , ut  omnes  circumflanti»  fint  ex- 
plicand»  , qu*  etiam  in  eadem  fpecie 
mortaliter  aggravant . Atque  h»c  opi- 
nio fuadeiur  ante  omnia  ex  D.  Augu- 
flino  lib.  de  vera,  fle  falfa  p^nitentia, 
cap.  14.  fle  habetur  de  p^nitentia,  d. ;. 
cap.  Confideret  . Qualitatem  , inquit  , 
criminis  confideret  in  loco  , in  tempo- 
re , in  perfeverantia  , in  varcctaie  per- 
fon»  , fle  quali  tenutione  fecerit . Et 
inferius  ait;  Omnis  illa  varietas  con- 
fitenda ert  , fle  deflenda  . £t  cap.  17. 

Verfum  quidem  puto , qui  dolet  d:  cri- 
mine : converfiim  , qui  dolet  de  omni 
ejus  , quam  expofuimus  , varietate.  Et 
cap.  ult.  Diligens  inquificor  , cognito 
crimine  , varieutes  ejus  non  dubitat 
inveftigare  , fle  locum  , & tempus,  fle 
c»tera  , qu»  fupra  diximus  in  expo- 
nendo eorum  qualitates . 

Deinde  , circunilantia  , qu»  non  va- 
riat fpeciem  , majorem  malitiam  non- 
numquam adiit , quam  qu»  variat : er- 
go fi  h»c  confitenda  ert  , etiam  illa  . 

Nam  malici^  quantitas  facit  ad  mores  , 
fpecies  facit  ad  mctaphyficam  . Meta- 
phyficum  itaque  commentum  videtur 
effe , compellere  poenitentem , ut  rerum 
fpecies  differentes  facerdoii  manifeflet  , 
prropeer  malitiam  additam  ; non  item 
cogere , ut  explicet  circumrtantiam  non 
ditterentem  , cum  gravior  ex  ea  iniqui- 
tas adjungatur . 

l»r»terca  , fi  decem  horis  quis  odif- 
fet  proximum  , ftc  tamen  , ut  in  fine 
cujufquc  hor»  odium  interrumperet  , 
illa  {xccata  effent  neceflario  confiten- 
da : ergo  etfi  nulla  fada  efl  interruptio  : 
cum  odium  illud  zque  grave  fit  , ac 
decem  interrupta  peccata. 

Vrzeerea  , qui  vult  fornicari  bis  ea- 
dem volitione  , id  explicare  tenetur  : 
ergo  etiamfiquis  unico  adu  velit  occi- 
dere I^eirum,  6c  Imulum  : ac  proinde 
etfi  voluit  furari  ducentos  aureos . 

1’rzterea  , fi  adderetur  fpecies  nova  , 
flf  non  malitia  mortalis  , non  tenere- 
mur explicare  . Tota  ivitur  caufa  ne- 

celTa- 


1 


^56 


Rtle^.  it  Peniten.  Pars  Vl. 


cefliaria  eniicationis  non  eft  fpedes 
diflerens  , icd  adjsdU  malicia  > ergo  u- 
bi  additur  malitia  dupla,  live  Iit  ejuf- 
d:m  fpeciet  , five  alterius  , oportet 
eaprimere . 

Equidem  in  re  vehementer  ambigua 
non  mihi  fatisfacerem , S folas  circum- 
ftantias  , quse  mutant  fpedem  , expli- 
carem . Nec  cuiquam  confulerem  , ut 
in  eum  modum  confiieretur  . Omnes 
quippe  inceftus  ( ut  in  a.  a.  Cajetanus 
I>robabiIiter  adruit  ) funt  ejuidm  fpe- 
cieii  & tamen  fi  quis  cum  matre  copt- 
fet  , ne  libi  quidem  faceret  latis,  folum 
exprimendo  , fe  inceftum  commtfille  . 
Item  & perau  contra  naturam  non 
videntur  Ipecie  difcriminari , quod  Ca- 
je tanus  euam  oonfiimat . At  non  fatis 
cllet  confiteri  , effudi  femen  contra  na- 
turam , drcumllantias  vero  illius  pec- 
cati celare , aut  etiam  negare . libe  fpe- 
cierfim  dil^entiae  ( mhi  credite  ) ad 
fubtiliores  difputationes  potius  refi^- 
tur  , quam  an  Chnftianas  confelfiones . 
Itaque  omnes  eas  8c  folas  drcumllan- 
tias oportebit  exprimere  , que  addunt 
malitiam  mortalem  s dum  tamen  illa 
nova  malitia  drcumllantix  no^dis  fit , 
nec  intelligatur  a Confefldre  in  exprel- 
fione  culpx  principalis . 

Et  per  hoc  ad  primum  argumentum 
detur  ad  facile  refponderi  potell . Intenlio  enim 


Hefpen! 


a^us  vtl  non  aildic  noubilem  mali- 
tiam  , vel  fere  intelligitur  a confeflbre 
joxu  deliAi  quamiucem . Et  eodem 
modo  de  continuatione  refpondeo  , 
Nam  fi  continuatio  parva  fiiit,  non  eft 
opus  eam  explicare  ; fi  vero  diu  mul- 
tumque duravit  , ofms  erit  . Suniliter 
icendum  eft  & de  intentmtionibus  . 
Nam  fi  interruptio  ladla  elt  per  adum 
contrarium,  necelle  erit  confiteri , quo- 
ties ejufinodi  culpam  renovavit . At  fi 
interruptio  fuit  naturalis  , qualis  ple- 
iniique  fit  , non  oportebit  exprimere  , 
led  facis  erit  in  hunc  modum  confite- 
ri : Tota  die  amavi  fixminara , &c.  luf- 
ficiens  namque  notitia  confeuori  datur 
Se  ad  medendum , & ad  judicandum  . 

Sed  fi  major  pars  ipfius  culpz  judi- 
ci celaretur  , ( quod  juxta  contrariam 
opinionem  fieret  ) tacendo  videlicet 
orcumftancias  intra  eandem  fpeciem  ag- 
gravantes, primum  quidem  lententia  in- 
dicens pernam  elTet  vehementer  ab- 
fiir^  , nec  effet  juxta  nomen , lacisfa- 
dio : deinde  edamli  poma  non  effet  la- 
iisfa^ria  , fed  medicinalis  i majori  ta- 
men morbo  ejufdem  quoque  fpeciei  ma- 


jor eft  adiubenda  medicina.  ' - ' 

Ad  confirmationem , quz  Palod.  MO>' 
vere  potuit  , uro  facilis  refponfio  eft  , 
ut  poft  ea , qux  diximus , non  fit  opus 
quicquam  liiperaddere  . Nam  D.  Tho- 
mas  ( uc  mea  fort  opinio  ) fententiam 
retraoallet  , fi  tertix  parti  extremam 
manum  impofuiffet . Atque  ohm  juve- 
nis opiniones  fzpe  communes  fui  Ixculi 
fedabatur. 

Mulu  hic  de  peccatorum  circum-  Cirmm^ 
ftanciis  ad  confeflionem  pertinentibus  ffant-  I»: 
Theologi  folent  adjicere  , qux  nos  fi-  « i“  Cou- 
lentio  volumus  prxeerire,  nejuflumat-  **• 
que  integrum  volumen  unius  diei  diC-  • 

putatione  conficiamus.  Sed  illud  tamen 
paucis  admonendum  eft  , circumftan- 
tiam  loci  efle  necellario  confitendam: 

Primo , quando  quis  furatur  a loco  la- 
cro  ; &cundo  , cum  in  loco  facro  Ce- 
men  effundit  , etiam  cum  uxore  prt^ 
pria  : Tertio  . cum  languis  humanus  i- 
biden  etiam  tunditur  : 8c  in  genere  , 
quando  a£ius  peccati  commifftis  diredU 
advertatur  lanoiuii  loci , id  eft  ei , ad 
quod  locus  eft  landificatus , ut  ad  im- 
munitatem confugientium  , 8c  rerum  , 
qux  ibi  funt  veldepoficx,  velcolioca- 
t»  , &C.  At  qui  exiftens  in  ecclefia 
vult  aut  furari  , aut  feminare , aut  oc- 
cidere extra  Ecclefiam  , non  tenetur 
explicare,  Ic  in  templo  id  voliufle.  Nec 
enim  talis  volitio  eli  tacrilegium;  imo 
nec  afpe&um , aut  etiam  fermonem  tur- 
pem in  templo  ladhim  exprimere  opor- 
tet . Tametii  Sylvefter  in  verbo  confef- 
fio,  i.$.  IO.  repugnare  videatur. 

De  circumlbuitia  vero  temporis  la-  rjumn. 
cri  , ut  eum  quis  in  die  fefto  fornica- 
cur  , non  eft  neceffe  plebem  foliciuri  , 
quoniam  hujus  circumftantiz  malitia 
non  eft  mortalis  . Nec  D.  Augullinus 
lib.  de  vera &falla poenitentia,  cap.  14. 
folas  neaffvias  circumllantias  docet  ef- 
fe  8c  deflendas,  & confitendas,  ut  pa- 
tet de  drcumllantia  peccati  in  die  je- 
junii commiflt  : & cum  de  hac  quar- 
ftiene  Sylvefter  in  Rofa  aurea  , quzft. 
ij.  & Cajetanus  in  opufculo  vigtntife- 
ptem  quxftionum  , quzft.  10.  copiofe, 
dodeque  diffenierinc , non  eft  noM  a- 
nimus  de  ea  re  in  prxfentiarum  plura 
verba  facere . Nec  vero  fumus  tam  aut 
ineruditi , aut  antiquiutis  exp^s  , ut 
ignoremus  , quzOri^nes  homil.  18.  fu- 
per  Numer.  & D.  Ambrofius  in  ij, 

Luc.  cap.  8c  D.  Hieronymus  in  Efa.  cap. 

5«.  8c  {8.  & D.  Augullinus  epill.  119. 
ad  Tanuariusn  dc  ^erv»ione  Sabba- 

thi. 


De  p«ti- 

fione 

tontcfl. 

varix 

fcnicot. 


k.  Fund. 


l)e  Pr*cept0  Sacramenti  Peenitentik . 


fhi , iMtt  fpiritualem  incelligsotiatn  tra- 
didere . Qux  videlicet  oollrx  huic  fen- 
tentix  non  Aint  adverla  , fi  fenfiim  San- 
ftorum,  non  verba  fedtemur . 

De  recidivo  etiam  minime  necefiari- 
Bm  eft  poenitentes  macerare  . Nec  Div. 
Thomas  ( ut  quidam  illi  imponit  ) fo- 
mniavit  oppofitum , fed  folum , cum  in- 
gratitudo recidentis  in  peccatum  fpe- 
cialis  culp  eft.  Nam  cum  eft  genera- 
lis ingratitudo,  etiarafi  non  explicetur, 
intellt^tur  a confeffore  . Quanquara  o- 
ptimum  confiliura  eft  , recidivum  & 
peccant  confue  cudi  nem  explicare  la- 
cerdoci  , non  ob  verecundiam  folum  , 
cujus  frudhis  in  confeflione  maximius  eft, 
verum  etiam  ob  remedium  ; aliter  e- 
nim  fimplici  febri  , aliter  hedlicx  me- 
demur . An  vero  teneamur  explicare 
circumftantiara  , qua  explicau  uicelli- 
git  confeflbr  complicem  criminis  , pau- 
lo poli  opportunius  delmiemus . 

Cascerum  ex  definitis  fecundum  illnd 
arcumentum  latis  fuperque  confucacum 
e(U  nili  ea  parte . qua  de  partitione  cot^ 
feluonis  per  cafus  refervatos  ambigi- 
tur . In  qua  fcilicet  quxftione  tot  funt 
fencencix  , quot  capita.  Vide  Durand. 
in  4.  dift.17.qu.  1;.  & Palud.qu.  f.& 
Gabriel.  qu.  1.  & Adrian.  de  ConfelL 
qu.  4.  & Cajet,  in  Sum.  verbo  Confef- 
/10  , condicione  10.  Poft  quorum  tra- 
dlaiioncm  , quoniam  adhuc  lub  judice 
lis  eft  , operx  pretium  fuerit  quxdam 
fundamenta  fup{:«nere . 

Primum  , fuperiores  jsrxlatos  licite 
poffii  aliqua  peccau  refervare,  a fe  fo- 
lum abfolveada . Hoc  ponit  contra  Vvi- 
cleC  T^mas  Vvaidenus  in  libro  de  fa- 
cramencis  , cap.  probacque  cefti- 
monio  Innocenti  a&rencis  , quxdam 
peccau  ede,  quorum  abfolucio  eft  Pe- 
tro refervau. 

Item,  ji.quxft.  s.  cap.  Latorem , re- 
fertur Sainoldus  Argentorac.  Ecclefix 
Epifeopus  quendam  Mrricidam  ad  Ni- 
colaum Pajam  mifiue  , ut  ab  illoab- 
folverecitr  . Nec  mihi , quxib , objicias 
alia  nomina  haberi  apt^  Gratianum  , 
quoniam  mnumera  fune  in  eo  libro  men- 
«u , nec  omnia  Gratiani  culpa  , fed  ty- 
pographorum . 

Habes  prxterea  Origenem , hom.  10. 
fuper  Numer.  ubi  docet , laicum  peccan- 
tem indigere  quandoque  non  folum  Sa- 
cerdote, fed  & Pontifice . 

Cyprianus  quoque  lib.  y.  epift.  16.  & 
17.  tradit,  non  efie  laplbs  reconcilian- 
dos, aifia«^£pif;opo,  prarterquan  pw 


mortis  periculum  urget  . Vide  etiam 
Gratianum  de  poenitentia,  dift.  i.  cap. 
inadione,  & x6.  qu.tf.per  cocum,  fed 
maxime  cap.  ult. 

Prxterea,  Benedi&us  XI.  in  exirav. 

CUJUS  initium  eft.  Inter  cunAas  , enu- 
merat quacuor  crimina  Epifeopis  refer- 
vau. t.t  deniqu:  extrav.  Sixti  IV.  Ecfi 
Dominici:  ubi  excommunicantur  , qui 
abfolvunc  a cafibus  relervatis  Roma- 
no l\>ncifici . 

Secundum  fundamentum : Non  folum  s,  Fond. 
cenfurx  ipfx  refervancur  a fuperioribus 
Prxlatis  , fed  etiam  culpx  , & earum 
ablolucio . Hoc  videtur  elTe  contra  Du- 
randum , loc.  ctt.  8c  probatur  ex  cap. 
de  poenit.  in  tf.  ubi  dicitur , quod  fi  E- 
pifeopus  concelfrrit  fulidito , ut  libi  pof- 
lit  idoneum  eligere  ConlelTorem  , ele- 
gius in  cafibus,  qui  eidem  Epifcopofpe- 
cialicer  refervantur  , nullam  haMC  pe- 
nitus pouftocem : quod  fi  nulhmhab», 
ncc  in  poenas,  nec  in  culpas  habet. 

Et  confirmatur  hoc : Quoniam  aliquo- 
rum criminum  abfolucio  relervatur  E- 
pifcopis,  qux  noniubent  Excommuni- 
cationem adjun&am  , ut  homicidium 
voluntarium  , & alia  , pro  quibus  eft 
imponenda  pcenicencia  publica.  Nec  va- 
let dicere  , homicidium  habere  irretu- 
laritacem  annexam  : cum  quia  irregula- 
ritas impedit  non  Poenicencix,  fed  Ot'* 

^nis  facramencum  i tum  quia  Epifeo- 
pus a culpa  homicidii  voluntarii  abfol- 
vere  poceft , irregularitatem  tollere  non 
potelt . Non  ergo  refervancur  culpx  pro- 
pter annexas  cenfuras , led  abfolute  pro> 
pteriplas  culpas. 

Prxterea , idem  oftenditur  in  Extrar. 

Inter  cun^>  ubi  Benediilus  ait , Fra- 
tres privilegiaios  non  debere  recipere 
confefliones  criminum  , pro  quibus  fo- 
lemnis  eft  poenitentia  indicenu,  quod 
inconveniens  fit  , ut  a peccato  aofol- 
vac , qui  poenitentiam  dwitam  impone- 
re non  poceft . 

Id  jMftremo  qunifellatur  ex  ufu  Ec- 
clefiaftico:  N»n  prxlati  religiofi  refec- 
vanc  fibi  aliqua  peccata  muli  cenfurae 
fubjeda  , ut  votorum  cranfgrelSonem  ; 

Nec  ufui  ratio  deeft . Nam  m omni  ju- 
dicio , & foro  fupehor  poteft  fibi  refer- 
vare aliquas  caulas  , ptWertim  gravif- 
fimas  , idque  Principes  in  Republica 
&cere  folenc  : ergo  K Summus  Ponti- 
fex, cum  habeat  liipremam  ^rifdi&io- 
nem  non  folum  in  exteriori  foro  quan- 
tum ad  poenas  , verum  etiata  io  int(- 
li«nquastiiQiad(i>li»>-  < 

N 8.  Tw* 


i-  FiinX 


*.  Cooc. 


1.  Cone. 


562  Re/ei},  de  Peenttent.  Ptfri  VL 


Tertium  fiintlamentum  : Non  potell 
quis  abfolvi  a judice  inferiori  de  crt> 
mine  refetvato  fine  facultate  fuperioris  . 
Quod  fi  tentet  inferior  ab  ejufinodiab- 
fqlvere , nihil  facit : quia  non  habet  ju- 
rifdidbonesn  circa  illa  peccata  excepta 
a fuperiore,  qui  non  commifit  abfolu- 
tionem  ejufmodi  peccatorum . 

Hisjadis&ndamentis,  fit  prima  Con> 
clufio:  Si  judex  fuperior  & inferior  fint 
prtefentes , non  poteft  inferior  abfolve- 
le  a non  refenratis  , nifi  prius  petatur 
bcultas  abfol  vendi  a relervatis . 

Probatur  , quia  integritas  Confefiio- 
nis  efi  de  wre  Divino : ergo , cum  ille 
poraitens  ^beat  copiam  Confefforis, 
cui  poteft  integre  confiteri , non  poteft 
inferior  dividere  abfolutionem  . Ante- 
cedens probatur,  auia  vel  fuperior  pot- 
eft integram  abfo^tionem  pracftare  , 
cum  prxfto  fit  , vel  inferior  , habtu 
fitcultate  fuperioris . Probatur  etiam  hxc 
propofitio  ex  ufu  probatiiTimo  religio- 
Toruro  , qui  nunquam  abfolvunt  a non 
«fervatis  , nifi  prius  petita  facultate  , 
ut  etiam  abfolvant  a «fervatis  . Et  i- 
dem  eft , fi  Pirochus  & Epifeopus  fint 
prxfentes,  & cum  patet  facilis  aditus 
ad  fuperiorem . 

Sed  quid  , fi  fuperior  nolit  da«  fa- 
cultatem , fed  velit  ipfe  audire  Confcf- 
fionem  ? Refpondeo , quod  inferior  non 
debet  abfolvere  ab  aliquibus  peccatis  , 
led  remittere  ad  fuperiorem  , 8e  poeni- 
tens  tenetur  id  pati : quia  quando  pot- 
eft integram  Confeflionem  facere  Con- 
feffori  idoneo  , violat  jus  Divinum  de 
integritate  confeflionis , accipiendo  Ab- 
fblutionem  ab  eo,  qui  dimidiatam  Ab- 
folutionem prxbet . 

Secunda  Conclufio  : Si  fuperior  au- 
diat Confeflionem,  priufquam inferior  , 
tenetur  totam  Confeflionem  audire,  & 
non  folum  peccatorum  refervatorum  , 
fi  velit  Sacramentalem  abfolutionem  im- 
pmdere  . Hxc  eft  Adriani  & Duran- 
di contra  Cajetanum : & findetur , quia 
integritas  confeflionis  eft  de  jure  D^ 
vino : ergo  Epifeopus , vel  Prxlatus  a- 
lius  fuperior  illicite  dividit  Confeflio- 
nem & Abfolutionem  , cum  poflit  fa- 
cile integritatem  fervare  . Et  confirma- 
tur, quia  materia  Sacramenti  eft  con- 
feflio  integra:  ergo  illa  dimidiata  Con- 
feflio  non  eft  materia  («ramenti  , pot- 
eft enim  commode  ( ut  diximus  ) pec- 
cator omnia  fuperiori  confiteri . 

_ Deinde,  fi  Romani Poenitentiarii par- 
xiri  Abfolutionem  poftiint  , Parochus  > 


nedum  Epifeopus , etiam  pofiTet  fuos  Pa> 
rochianos  ab  upo  peccato  folum  ablol- 
vere,  pro  exteris  vero  dare  facultatem 
eUgenai  Confeflbrem  : Abbas  quoque  , 
vel  Prior  abfolvere  Monachum  ab  una 
culpa  refervata,  & pro  reliquis  poeni- 
tentem  ad  alios  conf^ores  mittere  , 8e 
fic  pro  fiio  arbitratu  confeflionem  atque 
abfolutionem  tum  etiam  partiri,  cum 
commodiflime  fieri  integra  poteft . 

Prxterea,  cum  facerdos  ille  fuj>erior 
folvK  vice  Dei , & poflit  omnia  folve- 
re  : fi  dimidiatam  prxftatet  veniam  j 
quxdam  folvendo,  alia  non  fol vendo  , 
cum  omnia  tamen  pollet  , cene  figni- 
ficaret , Deum  etiam  , cujus  minifter 
eft  , dimidiatam  prxftare  veniam  j 8c 
poenitens  quoque  ad  talem  fuperiorem 
accedens  dimidiam  a Deo  veniam  fpe- 
raret,  quod  impium  eft. 

S;d  arguit  tamen  Cajetanus  ex  Ro- 
manx  Ecclefix  ufu  . Nam  poenitemta- 
rii  Summi  Pontificis  non  audiuna  , ni- 
fi a refervatis  , &c.  8c  tamm  illa  ab- 
folutio  eft  facramentalis  : alias  elude- 
rentur poenitentes  , nec  pexnitratiarit 
tenerentur  confeflionis  fervare  figillum  . 
Ad  hoc  , cum  Durando  8c  Adriano 
nego  equidem,  talem  abfolutionem  efi- 
fe  facramenulem  . Sed  peenitens  acce- 
dens ad  Romanos  confeflbres  , a cen- 
furis  excommunicationis  abfqlvrar . Nul- 
lum enim  crimen  eft  Pontifici  Summo 
refervanim  , quod  non  habeat  excom- 
municationnn  annexam.  Unde  ex  co»- 
fequenti  fit  ei  copta  , ut  inferiori  o- 
mnia  peccata  fua  fateatur , quo  eo  ipfo 
refervatio  tollitur  , & facultas  inferio- 
ri datur  , ut  poflit  ^ omnibus  abfol- 
vere . Quod  fi  poenitentiarii  intendant 
Abfolutionem  facramenulem  imj;.irtiri  , 
errant  , inquit  Adrianus  . Nec  «s 
clefix  Romanx  ufus  erit , led  impietas 
iacerdotum  , qui  exiftimant  , quxftutn 
efle  pietatem. 

Cum  vwo  objicitur , quod  poeniten- 
tes deluderentur , nego  id  certe  , quia 
judex  fuperior  , cum  ab  eo  cafiis  refer- 
vatus  petiair , tenetur  figiUujn'  Confef- 
fionis  fervare  : Verbi  gratia  i Si  Coo- 
felTor  accedat  ad  Abbatem  , vel  Prio- 
rem, petiturus  facultatem  abfolvendi  , 
debet  fervare  fecreturo  eodem  vinculo  , 
ac  fi  facramentaliter  ipfe  abfolveret . 

Et  fi  rurfum  objicias,  neminem  obli- 
gari ad  aperiendum  peccatum  fuum  fe- 
cretum  extra  confeflionem  Sacramen- 
talem: ergo  mak  faceret  fummus  Pon- 
tifex , fi  paniwntes  cogeret  , ut  extra 

con- 


j.  ConcL 


Ao  quu 
do  non 
cft  adit, 
aul  Supe- 
<1 . tcoea 


P-htcepto  Sicratnentt  Pctnitentut , 563 


eonfcflionem  facranisn  talem  peccau 
Romanis  poenitentiariis  aperirent  : Ad 
hoc  primo  refponderi  potelt  , ex  ca- 
pit. £a  nofcitur  , de  lententia  excom- 
municationis» & cap.  Eos  qui  , lib.  d. 
eodem  t it.  quod  11  quis  m articulo  mor- 
tis ablolvatur  ab  excommunicatione 
ftimmo  IVsntifici  refervata  , tenetur,  fi 
evadat  , fillere  fe  Romano  Pontifici  , 
atque  confequenter  aperire  peccatum, 
pro  quo  m excommunicationem  inci- 
derat . Et  tamen  certum  eft  , jam  efle 
ab  illo  peccato  abfolutum . 

Secundo  etiam  refpondetur , illam  con- 
felfionem  quodammodo  efie  lacramen- 
talem  : quemadmodum  cum  peto  fiicul- 
tatem  a luperiore  , ut  abfotvi  TOffim 
a culpis  refervatis  , cenfetur  efle  con- 
felTio  faCTamcntalis , quoniam  id  totum 
ordinatur  ad  facramentalem  abfolutio- 
nem.  Ideoque  tenetur  fuperior  lervare 
figillum. 

Tertia  Conclufio  contra  Durandum , 
& Adrianum : Si  non  pateat  aditus  ad 
fimeriorem  , videlicet  quia  EpiTcopus 
efi  abfens , Sc  inflat  neceflitas  celebran- 
di , vel  fi  quis  religiofus  iter  agat  fi- 
ne facultate  recipiendi  abfolutionem  a 
Calibus  refervatis  , tunc  iaferior  poteft 
abfolvere  a non  refervatis , & pro  re- 
liquis peccator  expe&are  abfolutionem 
fu^rioris  . In  quo  eventu  D.  Thomas 
loquitur  in  4.  dtfl.  17.  oueft.  5.  an.  4; 
quefl.  a.  ad  4.  Hcc  conclufio  probatur  , 
quia  & confeflio  integra  eft  , & abfo- 
lutio  , cum  ille  Sacerdos  abfolvat  ab 
omnibus,  a quibus  poteft,  & quantum 
ad  relervau,  pernitens  non  haMat  co- 
piam confellbris . Quemadmodum  fi  per- 
nitens tacet  aliqui  peccatum  ex  cau- 
la  rationabili  tacendum  , quamvis  -Sa- 
cerdos id  cognofeat  , debet  abfolvere , 
& eft  tum  conielTio , tum  abfolutio  in- 
tegra , hoc  eft  , de  omnibus , quae  ad 
ilfud  judicium  fpeflabaat . 

Hanepropofidonem  intellim , nifi  ex- 
communicatio peccato  fit  adjun^  , ut 
funt  omnia  , nux  refervantur  fummo 
Pontifici  in  Bulla  Coenx  Domini.  Tunc 
enim  male  faceret  inferior  ablolvendo 
a non  refervatis , cum  pernitens  fit  ex- 
communicatus  , & prius  habeat  tolli 
vinculum  excommunicationis , quam  ab- 
folutio facramentalis  impendi . 

At  vero  circa  hanc  tertum  Concln- 
fionem  grave  dubium  exoritur : An  per- 
nitens teneatur  omnia  peccau  , etiam 
relervau  , inferiori  judici  confiteri  , 
qnando  non  adeft  fuolis  aditus  ad  fu- 


periorem  , Et  fuadetur  pars  negativa  : rar  poe- 
Quia  in  tali  eventu  non  requiritor  u-  nit.  etiua 
nius  abfolutionis  , cum  inferior  a non  reCnrv*. 
refcrvatis  , fuperior  poftea  a referva-  *•  »“*''• 
tis  abfolvat  : ergo  nec  requiritur  uni- 
tas  confeflmnis  . Ideo  eniro  confeflio 
debet  efle  integra,  ut  abfolutio  fit  in- 
tegra . Quocirca  fi  divifionem  Sacca-  Rat.  pro 
menti  forma  recipit , materiam  quoque  p«r.  oeg. 
recipere  necefie  eft. 

Deinde  fi  Sacerdos  nullam  habmt 
poteftatem  abfolvendi  , nullam  ctianx 
culpam  teneretur  pomitens  confiteri  : 
ergo  quando  non  poteft  inferior  judex , 
live  facerdos  a refervatis  abfolvere  , 
ea  poenitens  ejufinodi  inferiori  judici 
oonfiteri  non  debet . Confirmat  autem 
hoc  vel  maxime , quod  fuperius  offen- 
debamus necelfitatem  confelTionis , quia 
neceflarium  erat  , peccau  a Sacerdo- 
te remitti  : ergo  n peccatum  aliquod 
Sacerdos  nullo  modo  remittere  poteft  f 
non  tenetur  poenitens  illud  Sacerdou 
confiteri  . Oftenfumeft  autem,  judicem 
inferiorem  refervaum  culpam  remitte- 
re non  pofle . luquc  non  cenemur  cul- 
pam ejufinodi  ilU  Sacerdoti  confiteri  i 
nili  ( quod  ablurdum  eft  ) Ecclefia  co- 
gat , ut  idem  peccatum  bis  confitea- 
mur , femel  inferiori  , a quo  non  ab- 
folvimur  , iterum  ^pariori  , ut  ab  illo 
abfolvamur . 

Pro  parte  vero  affirmativa  primum  ProptN 
eft  Innocentius  in  cap.  Omnis  ucriuf- s/Erin. 
que  fexus,  de  poenitentiis  , inquiens  : 

Omnis  fua  peccata  femel  in  anno  Sa- 
cerdoti fu9  confiteatur  i non  dixit,  Sa. 
cerdocibiis . 

Deinde,  Divinum  prxeeptum  eft,  ut 
homo  omnia  peccata  fuo  bcerdoci  con- 
fiteatur , ut  deinceps  offendemus;  er- 
go prxUti  , refervando  culpas  , hauc 
obli^tionem  tollere  non  queunt . 

In  hae  quxftionc  Divus  Thomas  lo-  Sent.  D. 
fo  citato  aflerit  , omnia  peccata  efle  Th.  it  fe-i 
infiniori  referanda  . Quem  fequuncur  re  Theo, 
fere  Dodfores  Theologi  . Imo  Duran-tojor. 
dus  ait  , affertionem  oppofitara , quip. 

M qux  contra  communem  dodlrinom 
Sc  , periculolam  efle  , quoniam  juxta 
eam  diyiditurbcite  tam  confeflio,  quam 
abfolutio  . Quod  videtur  erroneum  , 
inquit . 

At  Gerfoni  non  videtur  erroneum  : Sentenc 
nam  ( ut  proxime  nobis  confirmandum  Cerfon. 
eft  ) nihil  vetat  ex  caufa  rationabili  contrar. 
confeflionem  partiri  , id  eft  , quxdam 
peccata  ucere,  alteri  confitenda  , qux 
eft  diviiio  comeffionis  mathematica  , 

N a a cua 


Rtkd.  de  Peemt.  Pars  VI. 


’5^4* 

eum  poenittns  integram  moraliter  faci- 
at , explicans  omnu  , qu*  videlicet  ex- 
plicare cenetur  . Nondum  autem  often- 
dic  Durandus  , obligari  pecucorem  ad 
• ea  peccata  cemfitendum  , qu*  Sacer- 
dos remittere  non  poieft.  Et  ficut  Pr*- 
bci  refervando  culpas  licite  faciunt  , 
r Ut  quandoque  abfolutio  dividatur  : ita 
son  eil  penitus  abfurdum  , fi  proinde 
liat  , ut  poenitentes  dividant  cqnfcflio- 
nem  , cujus  & neceflitas  , & integri- 
tas ex  abfolucione  , tanquam  ex  fine , 
lumitur. 

Nec  mihi  facit  fatis  , quod  nonnulli 
afieverant  , confeifionem  integram  efle 
injungam  peccatoribus  , abfolutionem 
c integram  facerdotibus  non  item  . Nam 
( ut  l*pe  refumpfimus  ) confefllo  ime- 
gra  materia  facramencalis  ell  , quoni- 
am confeflio  mutila  cum  forma  lacra- 
mentali  pugnat.  Non  igitur. minus  in- 
jundla  elt  abibluiionis  integritas  lacer- 
docibus  , quam  confeflionis  mtegricas 
pcenit.ntibus  . Alioqui  liceret  fine  fa- 
crilegio  confeflbri  a quibufdam  poeni- 
tentem  ablolvere  , & quorundam  pec- 
catorum abfolutionem  m alium  diem 
refervare . 

R^efbl.  quoniam  Theologis  non  licet  fine 

yurfi*  gravi  caufa  nova  placita  cudere  , com- 
munem fencentiam  nos  fequamur  , ea 
potilTimum  ratione  , quod  lex  non  in  id 
ipcAac,  quod  raro  pueis  evenire  poc- 
cft  , fed  quod  plerunque  hominituis  ■- 
fuvenit  . Eli  autem  necelfarium  fere 
populo  , ut  omnia  crimina  facerdoti  pro- 
prio confiteatur  , vel  refervau  : Tum 
quia  kre  populus  ignorat , qu*  pecca- 
ta, fint  refervata , qu*  contra  non  fint  : 
qua  de  re  a facerdoce  proprio  inllicua- 
tur  oportet  ; Tum  etiam  quia  medi- 
cus ad  eos  morbos  curandos  , quorum 
ad  fe  pertinet  medicatio,  ut  plurimum 
' necefife  efi , reliquos  graves  morbos  in- 
telligat , ut  8r  confihum  aptum , & re- 
t ■ medium  opportunum  impendat  *groto  . 
<^od  fi  quis  objiciat  , polfe  dodium 
cite  peccatorem , atque  inftrudhim , pec- 
«Btaque  ufque  adeo  lejun^ , atque  di- 
verfa  , ut  vel  confilium  , vel  medicina 
uni  applicata  , alteri  nec  obfint,  nec 

Jirofint  : jam  nos  huic  objedlioni  re- 
^ndimus  , emfmodi  privatos  eventus 
legibus  non  oofiitere  , quominus  in  u- 
mverliim  obligent  , qu*  videlicet  id 
confiderant , quod  majori  ex  parte  po- 
pulo necefiarium  ell . 

A- 

Verum  adhuc  Adrianus  inllat  adver- 
fjis  hanc  tertiam  ConcMontm  : Quia 


forma  lacramentalis  , cum  ejt  vt  lacr9>' 
menti  conferat  gratiam,  vel  nulla  mor- 
ulia,  vel  omnia  peccata  ^ittit , dee. 

Et  confirmat  hoc:  Qi^a  ficut  lacra- 
menta,  qu*  pluribus  formis  conficiun- 
tur , unica  forma  confici  nequeunt  i ita 
lacramentum,  quod  una  forma  confici- 
tur, pluribus  confici  non  valet. 

Confirmat  deinde  : Quia  Abfolutio 
jure  Divino  debet  efle  integra  . Supe- 
riores ergo  prxlati  eam  partiri  non 
pofTunt  , ut  videlicet  inferiores  abfel- 
vant  a non  refervatis  , fiaperiores  a re- 
fervatis . 

Ad  primum  : Idem  ar^iraentum  fie-i»,fo*«' 
ret  , cum  ex  caufa  rationabili  tacetur 
aliquod  peccatum,  idem  etiam  de  pec- 
catis oblitis,  cui  tamen  nos  e velligio 
relpondebimus. 

Ad  fecundum  : Nos  minime  afleri- 
miu  , unicum  effe  facramentum  , fi 
quis  abfolutus  a non  refervatis  , poflea' 
confiteatur  fupenori  refervata.  Quem- 
admodum fi  peccata  oblita  memoriae 
occurrant  polt  priorem  abfolutionem, 
illorum  confefCo  , SC  abfolutio  efl  ve- 
rillimum  faciameoium  , habetque  inte- 
gram materiam  , & formam,  ac  illud 
prius  , in  quo  homo  confeffus  efl  o- 
mnia  peccau  , quorum  recordabatur  . 

Atque  iUem  omnino  fentio,  fi  quis  ex 
julla  caufa  peccatum  aliquod  in  prio- 
ri confcfTione  celaverit  , reciperet  qui- 
dem verum  facramentum  , 8e  gratiam  : 
cumque  rurlum illud,  quod  ucuit,  al- 
teri poflmodum  confitetur , verum  quo- 
que lacramentum  fuiciperet , noyumque 
proinde  & grati* , 8c  virtutis  augm^ 
tum  . Qgod  fi  unum  cjlet  idemque  fa- 
cramentum , Se  collatio  grati*  ad  po- 
fhriorem  referyaietur  ablblutiooem  , 

( quod  nonnulli  perperam  imaginantur), 
tunc  certe  fi  poenitens  eflet  attritus  , 
per  primam  abfolutionem  non  juflifi- 
caretur : nec  illud  fignum  exterius  ad- 
hibitum eflet  fanAificativum  , quando- 
quidem non  ponenti  obicem  gratiam 
minime  largiretur . 

Ad  tertium  : Nihil  veut  , ut  abfo- 
lutio, qu*  jure  Divino  per  fe  quidem 
integra  effe  debet , per  accidens  tamen 
muttietur  , uc  propter  oblivionem  ali- 
cujus  peccati  , v:l  propter  periculum 
quod  urget  , fi  exprimatur  . Quare  fi 
ex  refervatione  quorundam  peccatorum  , 
qu*  legitime  in  Ecclefia  nt  , & fimul 
ex  abfentia  Prxlati  fupenoris  per  ac- 
cidens eveniat  , ut  confelfor  przieos 
folverc  omnia  nequeat,  aon  exinde  i»- 

iz* 


t 

A 


Prucepto  'Satramenf!  5«5’ 


ttgrkai»  iWblmionis  toUiiur  , jure  Di- 
vino inftiniu.  Qu*  tunc  fcQicet  tolle- 
retur , cura  conTeffor  habens  auftori- 
utem  abfolrendi  ab  omnibus  , partim 
remitteret,  partim  retineret . 

Id  vero  ( quod  f«pe  in  hujus  argu- 
menti explicationem  diximus  ) inferto- 
rem  a relervatis  abfolvere  non  pofle  , 
ratelleftum  cupimus,  donec fuj^rior  ab 
eis  non  abfolverit  . Quod  fi  jam  fol- 
tit,  ratio  refervationis  cellavit  . Qg* 
cum  quodammodo  poenalis  fit , 8c  odio- 
Ih  , reftrin^  non  debet  , fed  amplia- 
ri . Imo  jSrrit  Adrianus  , & bene, 
quod  fi  prxmifia  fiifficienti  difcuflio- 
ne,  confeiTus  eft  quis  habenti  faculu- 
ixm  abfolvendi  a culpis  relervatis  , & 
oblitus  eft  forte  unam  ex  illis,  aderit 
( inquam  ) quod  non  tenetur  adire  lu- 
periorem  . Cum  autem  memorix  oc- 
rarrtrit,  poterit  confiteri  cutcumque  , 
qui  femel  habuit  laculutem  . Adrianus 


jutis  naturalis  prarceptuffl  eft  . Prarce*  • 
ptum  ergo  divuix  legis  ptditivum  illius 
obligationem  non  abolet  : Lex  enim 
eraux  legem  Naturx  non  deftruxit  , 
led  perfecit.  J^uitnur  autem  de  ficaa-- 
dalo  ctmfedbris  infirmi : nam  fi  ex  m»' 
litia  paratus  fit  ad  ruinam , utilius  fcan- 
dalumoaTci  pomittitur,  quamDsiprx- 
cepta  relinqui  . Exempla  vero  hujus 
Conclufionis  non  adhibemus  , quoniam 
cuique  erunt  in  promptu . 

Secunda  propofitio  , qux  cOmmunH 
etiam  Theologorum  eft  : Si  ex  con- 
fedione  mea  lequatur  aut  mors  , auc 
infamia  vel  mea  , vel  aliena  , excufor 
ab  obbgatioM  confitendi  tale  pecca* 
tum.  Et  rado  eft  . quia  divina  prxee* 
pu  pofitiva  non  obligant  cum  ja&ura 
vitx , aut  publicx  famx , verbi  gratia  , 
fi  Omfefibr  crederetur  revelaturus  coq> 
fefiioaem  8ec. 

Item,  prxeeptum  de  vicandxmorta  , 


mcit  , ciueumque  fimplici  Sacerdoti  :^vel  infamia  proximi  eft  naturale  : erga 


quod  equidem  nulla  ratione  probarim 
•' ! quoniam  ( ut  1'upponimus  } Abfolutio 
■ ^utrit  jurifdidionem  in  abfolvendo  . 
Simplex  autem  Sacerdos  jurifd>£tk>nem 
nunquam  habuit,  &c.  Qiemsdmodum  , 
fi  ego  oblitus  fum  confiteri  aliquod  p^ 
catum  mortale  proprio  meo  Saeerdtm  , 
Aon  poflitm  deinde  , cum  in  mentem 
venerit  , confiteri  cuihbct  Sacerdoti  , 
fed  folum  habenti  faculutem  ac  joril- 
diftionem . 

Rerp.  sd  In  tertio  principali  argumento  , in- 
■rg.  poli-  ter  Dodlores  Scholafttcos  magna  dif- 
tum  initio fenfio  eft,  an,  cumjadhirafCquiturvel 
qu^fl-prin-  propria , vel  aliena , a prxee^o  Coo- 
op.  Utrum  {ggjon  is  ^ gf  ipfius  integrimte  liberti 
ot>)*au.  nmr.  Et,  nc  in  opinionibus  aut  rteen- 
nmno-  f^ndjj  ^ jut  confutandis  longa  texatur 
, 'oratio,  fit  prima  propofido : Si  ex  eoo- 
prreept  feflione  alicujus  peccati  fcquitur  fcan- 
vcl  meum , vel  Confefibris , e- 
ejus  tote-  gq  pof&n  ucere  tale  peccatum  reliqua 
sruate  li-  confitendo  < Et  ratio  eft  , quia  quaiv* 
MTCffiur  . tum  ad  illud , non  habeo  copiam  Con- 
feflbris  , cui  videlicet  re^  atque  ho- 
hefte  confiteri  poifira  ejulinodi  pecca- 
ns. Cone.  tum.  ' 

Item  ( juxta  D.  Bernardum  , lib.  de 
prxeepto  i & prxeepti  difpenfatione  ) 
quod  pro  charicaie  inftiiutum  eft  , con- 
m charitattm  non  debet  militare  . Con- 
fefllo  autem  inft.tuta  eft  in  remedinm 
peenitentis . Quocirca , fi  rcandalurau  i- 
ex  Confeffione  alicujus  peccari  Xt>' 
cidit  ,'  pbterit  idem  licite 'reticere.'  De 
vi^qdo  autem  fcandalo  Confefibris 


per  prxeeptum  pofirivum  adveniens  de 
confeffionis  inte^itate  non  abrogatur  . 

Quod  fi  excufor  a confeffione  peccati, 
ex  qua  fcquitur  mors , vtl  infimia  pu- 
bbea  proxuni , excuiabor  etiam,  fi  in- 
de fequator  five  mors,  feu iofiimiamea 
publica. 

Sed  objicies  tamen  , cmia  illa  argu-  . _ 
menta  probant  quidem  ene  cefiandm  **  Coflfc. 
a Coimlfione , non  autem  Confeffionem 
efik  dividendam  . Nam  dividere  confef- 
fionem  iacrilegium  eft  : Tura  quia  im- 
pium fuerit,  a Deo  dimidiam  expe^- 
re  veniam:  cum  quia  talis  divifa  eoo- 
fefCo  fonnx  fiKramentali  repugnat . 

Et  augetur  difficultas  , u capiamus 
poenitencem  attritum  , qui  habeat  duo 
pereau  mortalia,  quorum  alterum  nos 
afferimus  poffe  reticeri  ex  caofa  pro- 
babili  : tunc  confefibr  abfblvit  ab  uno 
Mccaio  , ab  altero  non  abfelvit:  ergo 
oe  Deus  abfolurionem  ipfam  partitur , 
quod  abfurdum  eft. 

Pro  quorum  argumentorum  folutione  Ppfe*- 
commemorandum  eft  » confeffionis  ia- 
twutem  ntm  oportere  Mathematicam  *' 

efle  , fed  moralem  : unde  non  neeefle 
eft  omnia  peccau  contineat  , fed  qux 
in  memoria  fine  , adhibiu  humana  di- 
ligentia . Inde  etiam  fit  , ut  fi  poeni- 
tens  caperit  peccau  dicere  , de  ex  '' 
morbo,  vel  alia  caufa  Imgux  ul^  a- 
mi  ferit,  confeffionem  quidem  faciat  in- 
tegram, non  omnium  wfoluce  peccato- 
runx  , led-  eorum  tamen  , qux  & de- 
tictsdf  poceft  confiteri.  Ex  qua  etiam 
N n j ' radt- 


Refpon. 
<d  iripL 
tb)ca. 


yin  tene*- 
mar  ex- 
plic  cir- 
cumftan- 
ttuticz 


Jic.  com- 
plicem 
trim. 


^66  RtleSi.  de  PtmU.  Par/  V. 

rxiicc  illud  ctdliginms , non  efle  neceC-  tll  > nifi  parochus , qui  & me  & foro^ 
farmtn , hominem  confiteri  omnia  pec-  rera  cognofcic , ut  in  pagis  Sc  oppidu- 
cata,  qux  memoria  tenet,  fed  illaquz  lis  frequenter  folet  accidere  . Igitur 
confefldrt  rationabiliter  exprimentur  . communis  fententia  tenet,  non  efle  dc> 

9.ex  enim  Chrifti  de  morit^  ad  rao-  £ftendum  ab  illius  peccati  confeflione 
r^em  integritatem  obligat,  id  ell,  ra-  propter  parvum  illud  proximi  nocumen- 
tioni  confentaneam  . Nam  quod  a ra-  tum.  Quemadmodum  ex  parva  jadlura 
tione  dilVonat  , non  prsrciptt . Pec^  hunz  mez  , quam  &cio  ex  eo  , quod 
tum  itaque  , quod  rationabiliter  tace-  confeiTor  meum  peccatum  intelligit  , 
tnr,  irrationabiliter  explicatur,  non  eft  confitendi  obligatio  non  cefTat  . Hanc 
materia  confeifionis  a Chrifto  inllitu-  fententiam  D.  Tbomas  ample&itur  4. 
tz  . Dimidiare  igitur  conftSionera  a d.  16.  q.  5.  an.  a.  q. ad  quintum,  Dn- 
Chrifto  Domino  przceptam  , hoc  eft.  rand.  eadem  dill.quzfl.  4.  D.Bonavent. 
aliquod  mortale  (zccatum  tacere , quod  dill.  a i.  in  fecun.  part.  diflindionis  art.  t.. 
Chriffass  inftituit  elTe  in  tlla  confcilio-  Petr.  Palud.  d.  17.  q.  i.  art.  i.  & Gabr. 
ne  aperiendum , id  facrilegium  eft  , &c.  q.  1.  conclufione  quinta.  Et  Adrian.q.i.' 

Nec  Cacerdos  dimidiatam  abfolutionem  de  confeffi  ad  quartum  argumentum  , 
przbet  : nam  abfolutio  limiutur  etiam  Sylv.  verbo  Coofeflbr,  1.  $.a4.Caufaye- 
ad  confeffiooem  inftituum  a Chrtfto  , ro  horum  eft , quod  potius  debet  poeni- 
fieut  fonna  per  materiam  limitatur  . tens  providere  con/cientiz  ftiz  , quam 
Ab  omnibus  ergo  abfolvit  iacerdos  , alienz  famz.  Item  , quod  przceptum 
quz  ad  fuum  judicium  fpedam  ex  Chri-  de  integritate  confeflionis  divinum  eft  , 
ui  inftitudotie  . Illud  vero  peccatum,  nec  debet  omitti,  ut  bona  opinio  alte- 
qnod  caufa  urgrate  tacetur  , non  per-  hus apud confelibrm fervetur, 
unet  tunc  ad  illius  laeerdotis  jurifdiaio-  Ac  Cajetanus  in  Summa  , in  verbo 

nem , reliqua  vero  pertinent:  unde  pceni-  Confelfio,  conditione  3.  ubi  mulu  ad-  fen«uT 
tens  alia  confiKri  tenetur : ficuequinon  bibuit  remedia,  quibus  peccatum  alie- 
potefi  jejunare  uno  die  Quadr^fimz  , num  in  confeflione  celaretur  , undem 
a reliquorum  jejunio  non  abfolvitur.  fubjicit:  ^od  fi  nullum  remedium  eft , 

Ad  id  vero , quod  tandem  objicie-  8e  differri  non  poceft  confeflio  , quia 
batur  , refpondeo.  Sacerdotem  quidem  oportet  aut  celebrare,  aut  Euchariftiam 
immediate  & diredle  remittere  , quz  furaere,  debet  illam  circumftantiam  u- 
audivic  in  confeflione  peecau  , fed  ex  ccre  poenitens , quia  confelfio  non  de- 
cot^uenti  , & indireffe  remittere  o-  bet  eflfe  cum  aliena  jaAura  . Damnum 
mnia  etiam , quz  non  audivit . Quia  e-  fiquidem  propriz  iamz  confeflionis  fle 
nim  ciedus  facramentorum  gratia  eft  , abfolucionisutiliutepenlatur.  Damnum 
quz  omnia  peccau  tollit,  inde  fit,  ut  vero  feraz  alienz  non  penfatur  aliqua 
omnia  facramenu  fuos  efledhis  imme-  commoditate  ipfius , qui  patitur  incom- 
diatos  producendo  , confequenter  o-  modum  : Sc  ideo  non  videntur  noftra 
mdes  mortales  culpas  retnictant . At  per  commoda  proximorum  noftrorum  in- 
bunc  modum  peccata  obbea  per  abfo-  commodis  comparanda, 
lutionero  remittuntur,  non  direde,  ex  Przcerea  , Si  ego  non  pofTurn  con- 
vique  abfolutionis  , fed  fecundaho  Sc  ficeri , nifi  per  interpretem  quemdam  , 
confeqnencer.  confiteri  non  teneor  : ergo  fi  cum  ja- 

Sed  emm  , quoniam  leve  detrim^  £lura  aliqua  £imz  przceptum  confeflio- 
tum  elfe  videtur  , quod  confeflbr  fciat  nis  non  obligat,  nec  cum  jadura  qui- 
peccatum  proximi  mei , hinc  gravis  au-  dem  alienz  famz  obligabit . 

Ctorum  concerutio  eft , an  teneamur  ex-  Przcerea , Si  ego  cognofeerem , Con- 

plicare  circumftantiam  , qua  explicata  fefiorem  revelaturum  e&  focium  cri- 
confefibr  intellieit  complicem  criminis  , minis  cuiquam  alteri , non  deberem  ex- 
ut  exempli  caula , fi  confiteor  me  com-  plicare  : ergo  nec  ipfi  ddseo  focii  cri- 
mifiire  inceftnm  cum  forore  , nec  ha-  men  >^rire  . Quia  etiam  apud  ipfura 
beo  plures  , &c.  Quo  quidem  loco  nec  Confeflbrem  bona  opinio  proximi  met 
eft  quzftio  , cum  m habeo  copiam  vel  infirnutur,  vel  prorfus  interit  , eo 
confeflbris  , cui  pomun  confiteri  fine  vel  maxime,  quod  illius  Pcznicentiam 
revelatione  alieni  peccati  : tunc  enim  non  videt  , meam  videt  . Necnacurz 
iniquum  erit  illi  confiteri , qui  ex  mea  lex  folum  obligat  , ne  grave  damnum 
confeflione  aimen  aliemim  utelligit  . proximo  demus , verum  etiam  ne  mea 
Sed  eft  qiueftio,  cum  confefibr  non  ad-  aiocre demus, 

Ut 


IV  J^ratepto  Sacramenti  JPa/utentia. 


5<^7 


j.  Cone. 


S-  CODC. 


Ut  iBttnr  hoc  ditium  componairas , 
fit  tertia  propolitio  : Si  habna  ratione 
confefforis  & complicis  , vir  prudene 
judicaverit  clTe  jaifairam  , Iket  non 
gravem  , mediocrem  tamen  : tunc  ejut 
modi  peccatum  , aut  circnmftantia  ta- 
ceri potefl . Atque  hanc  mihi  videntur 
probare  argumenta  , qu«  fecimus  pro 
Cajetano . ' 

Qi^a  propofitio  ; Si  habita  ratio- 
4.  Cone,  ne  utriufque  & Confefforis  & compli- 
cis , vel  nulla  jadura  fit , vel  minima , 
ex  eo  quod  Sacerdos  intdligat  focium 
criminis , videtur  efle  necemrium  , cir- 
cumflandam explicare  . 

Ultima  propofitio  : In  articulo  mor- 
tis , 1100  obfliuite  illa  famx  jadlura  , 
qux  plerumque  ap^  Confefforem  fit  , 
tenetur  panitens  circumllantum  expli- 
care , quia  & ipfe  focius  criminis  de- 
bet 1'ub  re  tale  difpendium  pro  falute 
poenitentis  . Secus  ubi  jadlura  effet  gra- 
vis Se  magna,  ut  fi  mors,  vel  in^ia 
publica  fequeretur . 

In  quarto  argumento  principali  mul- 
ta vane  a DoCtoribus  Scholaliicis  dif- 
feruntur, in  4.  d.  18.  Sed  ego  , quanu 
maxima  brevitate  potero  , ea  in  hac 
difpuutione  tradabo  , qux  Se  necefla- 
ria  fune  , & digna , qux  a vobis  ma- 
gnopere animadvertantur. 

Dupliciter  itaque  Confefito  informis 
ell  : aut  ex  parte  contitentis  , aut  ex 
parte  abfoiventts.  Ex  pane  quidem  poe- 
nitentis, quia  non  erat  in  gratia  , quan- 
do eam  fecit , five  quia  carebat  con- 
tritione , five  quia  ejus  Confeffio  non 
erat  integra  , vel  ex  verecundia  , vel 
ex  negligenda , 8ec.  Ex  pw  vero  ab- 
folventis  , quia  vel  non  impendit  Ab- 
fiilutionem  , qux  efl  forma  hujus  Sa- 
cramenti , vel  fi  impradit  , non  erat 
Sacerdos  habens  jurifdidionem  ad  ab- 
folvendum  : ergo  fi  Coofeflioni  deefl 
charitas  , qux  ell  feima  virtutum , vel 
Abfolutio  vera  , qux  efl  forma  Sacra- 
mentalis  Confeflionis  , talis  Confeffio 
appellatur  informis . 

Et  ( ut  certa  ab  incenis  fepamnus  ) 
primum , in  quo  conveniunt  viri  dodi , 
ell  , Confeffionem  informem  ex  defedu 
Abfolutionis  efle  a poenitente  repeten- 
dam. Nam  ( ut  recrodocuimus  ex  Joan- 
nis  teflimonio  ) neceffe  efl  , uc  pecca- 
‘ta  a Sacerdotibus  remittantur  . Igitur 
qui  non  percepit  Abfoluiionem  3 pec- 
catis , quamlibet  millies  ea  fuerit  con- 
feflbs , eo  ufque  tenetur  peccata  fateri , 
quoutque  veram  Abfolutioncm  accipiat . 


RffjKin. 

4-  »rg. 

Quill. 
priarip. 
De  Con- 
fcfl^  infor- 
mi. 


I.  Fund- 


Aliud  quoque  in  hac  materia  cenum 
efl , aliquam  confeffionem  ex  parte  pce-  a.  Fani, 
nitentis  efle  repetendam  - Nam  qui  de- 
diu  opera  non  faciunt  integram  con- 
felfionem  mortalium  , fed  ex  verecun- 
dia unum  aliquod  mortale  tacent  , ii 
fine  dubio  , juxu  omnium  Do£larum 
conununem  fententiam  , tenentur  ite- 
rum confiteri , quia  confeffio  non  in- 
tegra fiiciameoti  poenitentix  materia 
non  efl , cum  ex  propru  ratione  for- 
mx  facramenti repugnet.  Unde  in  Con- 
cibo  Horentim>  definitur  , ad  confef- 
fionem  , qux  efl  hujus  facramenti  ma- 
teria , pertinere , ut  omnia  peccau 
mortalia , quorum  homo  memonam  ha- 
bet, fuofjKcrdoti  integre  confiteatur. 

Tertium  , me  quiaem  judice  , cer-  _ j 
tum  efl  , non  omnes  confeifiones  in-*' 
formes  efle  refumendas  . Nam  ( ut  D. 

Thomas  argumentatur,  dift  17.  art.  4« 
qu.  I.  ) fi  opus  effet  omnem  talem  con- 
fcffionem  repetere  , nullus  tranquilli- 
utis  locus  relinqueretur  . Cum  enim 
viri  pii  de  propitiato  peccato  non  de- 
beant elli;  fine  metu  , Eccli.  j.  omnis 
confeffio  , de  qua  verentur  , an  fueric 
informis  , an  legitima , effet  iUis  iden- 
tidem repetenda  . Quod  omnino  alie- 
num efl  a prudentiffiinorum  hominum 
confuetudine. 

Prxterea , cum  fimunentum  extro- 
mx  un£bonis , atque  matrimonii , & i- 
lem  in  univerfum  reliqua  ex  iutbtmi- 
tate  non  fic  invalideatur , ut  iterum  fu- 
menda  fint  , cur  unum  hoc  ex  fqla  in- 
formitate quaflabitur  ? eo  yel  maxime  , 
quod  etiam  fine  contritione  necefla- 
nam  & materiam  & formam  hujus  fa- 
cramenti conflare  poffe  , certis  argu- 
mentis aflruximus  . Non  igitur  ex  in- 
formitate, fed  aliunde  fitmendura  efl  , 
quando  fit  confeffio  repaenda. 

Illud  denique  coonfertum , & expio-  4-  Fund. 
ratum  efl  , confeffionem  facramema- 
lem  , hoc  efl , ex  qua  cum  abfolutio- 
ne  verum  poenitentix  facramenturo  con- 
fiilit . eam  non  efle  rurfum  facieadam  . 

Sed  u fit  aliqua  confeffio  , ex  qua  non 
efl  conflittttum  verum  peenitentix  fa- 
Giamentum  , ea  videlicet  refumenda 
efl. 

Prior  hujus  fundamenti  pars  vel  ex 
eo  conflat  , quod  fi  femel  accepimus 
veram  aliquarum  culparum  abfolutio- 
nem  , veram  ( inquam  ) & validam  , 
non  oponet  peccata  , a quibus  lumus 
vere  aofoluti , iterum  confiteri . Quip- 
pe ( ot  Benediftus  X[.  in  extravag- 
N n 4 In- 


vjl  lylt’ 


Corel  I. 

4. 


568  • Reieti.  de  Paniten.  Pars.  VI. 

Inttr  cun£Us  , eleganter  docet  ) ab-  CajeaniB  qu.  5.  additionum  , & m 
furdum  eft , ut  liberatus  debitor  adhuc  fumma  fua  , & fere  aufiores  Icbola- 
adfolvendum  maneat  obligatus.  flid  tradiderunt . 

' Atque  inde  pofterior  pars  ejufdam  Colligitur  poilremo  ( id  quod  etiam 
fundamenti  conilabiliiur . Si  enim  mea  Mulo  ante  infinuavimus ) quod  it  quis 
confrflio  fuit  talis  , ut  ex  ea  cum  ab-  na^t  attritionem  , ex  qua  virtute  la- 
lolutione  facramentum  poenitentiae  non  craraenti  attritus  fiat  contritus  , gra- 
iit  confedlnm  , illa  nimirum  peccata  , liam  fcilicet  confequendo  , ejus  con- 
quar  confeiTus  fum  , non  funt  per  fa-  fieino  non  efl  refumenda ; lurcipit  enim 
cerdotem  remifia . Quapropter  debeo  verum  pornitenciae  lacramemum  , gra- 
iterum  confiteri  , ut  cbvium  ausiori-  tiamt^  , ac  remiflioncm  peccatorum 
ate  folvantur . per  ulblutionem  facramentaiem  . Hxc 

Ex  quo  quidem  quarto  fundamento  omnia  ( nifi  egocxcusfum  ) in  contro- 
manifefie  colligitur  , coniclTtonem  , verfiam  vertere  non  debemus, 
qu*  fine  culpa  poenitentis  non  eft  in-  Sed  illud  primum  in  hac  materia  , 
tegra  , iterum  ncere  non  oporttre , ut  tanquam  incertam  , in  dubium  vocari  Confcfrio- 
fi  propter fcandalum aut  proprium,  aut  merito  poteft  : An  confeflio  ex  negli-  netnu''®* 
ipuus  confelforis  evitandum  aliquod  gcntia  mutila  & manca  , non  quidem 
peccatum  tacerem  , vel  fi  diligentiam  penitus  cralla  & fupina  , ied  culpabili 
adhibui  fufiicientem  , & tamen  adhuc  tamen  , fit  a pcenitente  iterum  lacien- 
alicujus  peccati  fum  oblitus  . Nam  in  da  : ut  fi  quis  peccata  prxcerita  qux- 
moralibus  ex  fine  voluntario  res  deno-  1 rat  , & diligentiam  nonnullam  adhi- 
minatur  . Qui  igitur  voluit  omnia  fua  beat  , quam  elTe  idoneam  arbitratur  , 
peccata  confiteri  , & idoneam  adhibe-  cum  tamen  non  fit . 
re  diligentiam  , ejus  confeflio  , fi  mo-  Huic  vero  quxfiioni  refpondetur  ex 
raliter  loquamur  , eft  integra  . Quod  lententia  Cajeuni  , talem  confellionem 
& cx  Concilio  Florentino , & ex  aliis  non  efle  repetendam  ^ fed  fi  poftea  in  ^ 
multis  capitibus,  & caufisante  nos  Ii-  memoriam  peccatum  illud  negligenter 
quido probavimus . oimflum  venerit , fat  erit  illud  confi- 

Colligitur  deinde  , quod  fi  peccator  teri  , fle  ncgligentia  in  coafcieniia  e- 
negligentiam  aSe^tam  , aut  omnino  xaroinanda  , ac  proinde  facrilegium  il-  . , 
craflam  in  hcienda  integra  confelfione  lud  , quod  in  fufripiendo  pcenitentix 
habuit , ita  ut  ex  ejnfmodi  ncgligentia  facrameoto  commifilim  eft . 
peccatum  aliquod  mortale  prxtermife-  Hxc  vero  lententia  non  poteft  ( fx> 
rit , talis  debet  confefllonem  repetere  , leor  _)  pcrfpicue  , ac  dilucide  deraon- 
*c  fi  data  opera  mutilaretur  : verbi  ftrari  . Sed  in  rebus  qux  ad  mores 
gratia  , qui  une  aliquo  examine  con-  pertinent  , non  funt  ( mihi  credite  ) 

Iciemix  /ux  poft  tranfa^um  annum  fcientix  moralis  dogmata  ad  vivum  re- 
accedit  ad  confefllonem  : lemper  enim  fecanda . Suadetur  itaque  primum , quia 
in  peccatorum  oblivionem  necefte  eft  moraliter  loquendo  talis  confeflio  eft 
incidere  • Quare  non  aliter  vult  con-  integra,  cum  intendat  ptenitens  omnia 
fefllonem  mutilare , atque  qui  venenum  confiteri , quorum  memoriam  habet . 
homini  porrigit , vult  occidere,  fle  qui  Item  , quia  alias  nimium  anxios  red- 
irem fnbjicit  , vult  comburere  . Qui  deremus  fcrupulolos  i imo  piorum  et- 
igitur  ad  enm  modum  imparatus  ac-  iam  animos  turbaremus  perpetua  in- 
cedit , revera  vult  confefllonem  muti-  randx  confefllonis  foltcitudine  . Ve- 
iam facere,  quia  volens  prudenique ita  rentur  enim  plurimum  non  fcrupulofi 
Je  gerit  , ac  fi  facere  ex  profeflo  mu-  modo  , verum  etiam  mediocriter  libe- 
rilam velit.  ri  , atque  cordati,  lele  in  examine  , 

Colligitur  tertio  , quod  fi  peccator  eonfcientixnegligentesextitiffe.  Objeft. 

nullum  dolorem  habeat  , nec  contri-  ^d  objiciet  lorcaflequifquam,  quod 
tioncm  , nec  attritionem  , talis  confef-  wlis  Confeflio  ex  parte  poenitentis 
fio 'eft  repetenda.  Non  enim  eft  con-  "on  eft  integra  : peccat  enim  noa 
ftfllo  , qu*  fit  materia  facramenti  poe-  adhibendo  diligenciam  debitam  , atque 
nitenti* , cura  a nulla  poenitentia  pro-  confequeiui  poenitens  Confefllonem 
ficifeatur  . Imo  vero  , eum  nec  con-  volens  mutilam  facit . 

feflio  quidem  fit  , fed  pura  confeflio-  ^d  hoc  primum  dico  , omifllonem  Re  «a. 
nis  iimulatio , ut  Capreolus  dift.  17.  q.  'Uam  diligenti*  debic*  aliquando  cile  ■ 

1.  fle  Darandus  eadan  dift.  qn.  ij.  fle  folum  veiiialem  , fcilicet  ex  inconfi- 

de- 


D:  prxcrpto  Sdcramtitti  PualuAti*  . 


5 <5^ 


^•unone  culpabili  quidem  proRcifcen- 
tcm  , fed  non  mortali  umen  . Quo- 
niam pcenitens  is  ell  , qui  alias  dili- 
gentiam debitam  adbitere  folet  . At- 
que in  hoc  eventu  non  facramenaim 
modo  , fed  etiam  fruihis  facramenti  re- 
cipitiur , Nec  hoc  loco  ( ut  reor  ipfe  ) 
Ineologus  quifquam  nobis  erit  adver- 
fus  , nifi  plane  velit  & Confiellionis 
jugum  importabile  facere  , Sc  line  ido- 
nea ratione  mortalis  culpx  reatum  in- 
ducere , nifi  ConfelRo  vcnialitcr  tan- 
tum culpabilis  relumatur. 

Dico  fecundo  , quod  etiamfi  negli- 
eentia  mortalis  fit  ( non  fit  modo  adeo 
lupina  & crafla , ut  perinde  habeatur  , 
atque  ex  induflria  res  fieret  ) quia 
Confeflio  tamen  ex  intentione  forma- 
li panitentis  ell  integra  , non  eft  co- 
gendus c)ufmodi  Confcffionem  itera- 
re . Nam  quando  falva  pietate  id  fa- 
cere polTumus  , Confeflionis  jugum 
molle  fadendum  eft  , ut  ab  omnibus 
laqueis  liberemur. 

Ac  forfitan  qui  In  eopccrtation; 
fcholallica  nobis  conantur  obliihre,  fi 
ad  rem  ipfam  conferantur  , non  aliter 
lacient  , quam  nos  in  prxfentia  confu- 
limus ; verbi  caufa  , fi  quis  ex  igno- 
rantia vincibili  exifiimet  , perjurium 
pro  confcrvanda  vita  hominis  efie  li- 
citum , unde  non  confitetur  illud  pec- 
catum , quia  non  putat  fe  peccalfe  . I- 
tem , fi  quis  mercator  aliqnem  contra- 
itum  licere  credebat  , vel  muliercula 
aliqmm  fuperftitionero  cenfebat  ell:  re- 
ligionem ex  culpabili  auadam  ignoran- 
tia; non  arbitror  equidon  tam  criticos 
ac  feveros  judices  efie  futuros  , ut  o- 
mnes  horum  anteatlas  Confefiiones  ju- 
beant itiy;^s , Intrepide  igitur  cum 
Cajetano  nnere  pomimus  , ejufmodi 
Confefiiones  repeti  non  detere . 

TTtrum  e Alterum  quoque  verti  in  quxflionem 
■ , confefl  Wtcft , An  , cum  quis  attritionem  ha- 
buit tam  impcrfedlam  , ut  virtute  fa- 
craraenti  non  fiat  ex  attnto  contritus , 
quin  potius  facrilegus  fit  in  eo  , quod 
irreverenter  liifcipit  pqenitentiz  lacra- 
mentum  , an  hujus  ( inquam  ) Confef- 
fio  fit  iteranda  . Et  quidem  D.  Tho- 
mas  loco  ante  citato  manifefte  docet  , 
quod  ficut  fidius  fine  debita  difpofitio- 
ne  & dolore  poteft  verum  facramen- 
tum  baptifmi  lulcigcre  : ita  etiam  & 
Confefiionem  facramtntalem  facere  , ac 
veram  abfolutioncm  percipere . 
Contrariam  fententiam  tenet  Major 


ad  tertium  argutneobr 
eorum,  quxde  Co» 


lio,  qui  at- 
tritionem 
liibuit 
tam  im- 
prrt.  ut 
virtute  fa- 
crament. 
non  fiat 
conirit. 
Iterandi 
fit . 


Sententia 


Major.  Jc  diftirft.  i4.quz(l.  o.  & Adrianus  qu*ll. 
AJiian  ^ ' * 


4-  de  Confefiione 
tum , Sc  dubio  j. 
felTione  proponit . 

Eli  auiem  primum  argumentum  con- 
tra Divum  Thom.  quod  fi  eflet  ve- 
rUm  facramentum  , peccator  ille  fidius 
eflet  vere  a facerdote  abfolutas  . Con- 
lequens  e(l  falfum:  ergo&  antecedens  . 
Major  probatur  , quia  fi  quis  verum 
facramentum  baptifmi  , vel  confirma- 
tionis accepit,  vere  manet  baptizatusr 
& confirmatus.  Conftquentis  v.ro  fal- 
lius  oflendicur  , quia  tunc  vere  etiam 
eflet  abfolutus  a Deo  : quia  quxeun- 
que  folvuni  facerdotes  in  terra , folvun- 
tur  in  coelo;  & tamen  non  eft  ille  ab- 
folutus in  coelo  , cum  maneat  eifilem 
peccatis  obligatus  , Sc  novam  infupec 
addiderit  facrilegii  culpam . 

Et  confirrrutur  : Quia  illi  non  fune 
a Deo  remifla  peecau  ; ergo  non  efl 
abfolutus  a facerdote.  Patet  confequen- 
tia  ex  illo  : Quorum  reraiferitis  pecca- 
ta, remittuntur  eis,  Scc, 

Confirmatur  deinde : Quia  facramen- 
ta  grati*  facramenta  ventatis  funt  , 
non  funt  falfitatis  : forma  autem  illa  , 
qua  confefibr  utitur  , cum  iidlum  ab- 
folvit  , falfa  efl , fcilicet  : Ego  te  ab- 
folvo  a peccatis  tuis  . Nec  valet  dice- 
re , formz  fenfum  efie  : Ego  te  abfol- 
vo,  quantum  in  m:  efl  : quia  licet  ex 
parte  fua  confelTor  vere  conetur  abfol- 
vere  s non  tamen  ideo  vere  abfolvit  , 
cum  pocjpicens  impedimentum  objiciat 
abfblutioni  . Quamlibet  enim  quis  ja- 
nuam nitatur  aperire  , non  tamen  vere 
aperit  , fi  qui  intus  ell  , obicem 
ponat . 

Prztcrea,  vel  ille,  qui  non  contritui 
confitetur  , & accipit  abfolutionem  , 
habet  aliquam  difplicentiam  de  pecca- 
to, vel  nullam  : fi  nulbm  ; ergo  non 
efl  vera  Confelfio,,  fed  fimulata  enun- 
ciatio  peccati  fin  habet  aliquam  , il- 
la erit  attritio  . Quare  adveniente  ab- 
folutione  , confertur  gratia  , juxta  D. 
Thomam  , qui  tenet  lacramentum  poe- 
nitentiz  attrito  conferre  gratiam  , fic- 
ui & facramemum  baptifmi . 

Przterea  , vel  ill:  talis  cognofeit  fe 
habere  dolorem  fufficientem  , vel  cre- 
dit potius  ex  ignorantia  , fe  fatis  do- 
lere  , cilm  nmen  non  doleat  fatis  . Si 
primum,  efl  ilh  abfolutio  deneganda  , 
fi  illam  fidlionem  confitetur  : lin  vero 
non  confitetur  , Confeflio  de  compqfi- 
to  non  efl  integra  , ac  proinde  irrita 
eft 


, ac  nullius  prorfus  momenti  cen- 
fen- 


T3e  Pr*cetti  SacrametUt  PamitetuU.  571 


«rimfnwtn  Baptifmi  confert  , quia  ve- 
ram materiam  , veramque  formam  fub- 
miniftrat  , ex  quibus,  nili  ponatur  o- 
bex  , ablutio  interior  confequatur  . I; 
dem  in  Confirmatione  videre  eft  . Qui 
enim  in  peccato  mortali  confirmatur  , 
cordis  firmitatem  , quat  fienificatur  in 
forma  , non  recipit , &c.  Sic  ergo  &- 
cerdos  abfolvens  ficfum  , verum  ablo- 
lutionis  facramentum  impendit  , & , 
quantum  in  fe  eft , veram  formam  appo- 
nit , CUJUS  eftedlus  tunc  quidem  impe- 
ditur per  mdifpoficionem  recipienti*  . 
Nec  fenfiis  formz  lacramenulis  eft  : 
Ego  te  abfolvo,  id  eft  , do  Abfolutio- 
nem  , quz  nunc  cftedtum  fuum  habeat 
renulTionis  peccatorum  i fed  fenllu  eft  : 
Ego  judicialem  Ablolutionem  impen- 
do , Quz  vi  fua  potens  fit  te  abfolve- 
re  , V tu  velis  fnidhim  ejus  obtinere  : 
Quemadmodum  fi  Abfolutionis  fenten- 
ti*n  proferret  judex  , qua  liberareris 
a carcere  , in  quo  poftea  tu  voluntate 
tua  manere  vis  , etfi  ego  extrinfecus 
clave  jann*  feram  aperirem , & tu  vo- 
lens intus  obicem  opponeres  , ego  ve- 
r«  januam  aperui . 

Ad  fecundum  principale  refponde- 
tur,  illum,  de  quo  loquimur  in  Con- 
clufione  , difplicentiam  aliquam  habe- 
re de  pieccatis  , hoc  eft  , attritionem  . 
At  non  quzlibet  attritio  eft  ftifticiens  , 
ut  accedens  ad  facramentum  pxxniten- 
t * gratiam  confequatur  . Poteft  enim 
dolor  effe  tam  imperfeftus  , qui  fatis 
fit  ad  cenfeflionem  faciendam  > non  i- 
tem  , ut  ex  vi  illius  difpofitionis  ho- 
mo etiam  per  facramentum  juftifice- 
tur  . Nam  primo,  cum  quis  habet  at- 
tritionem conditionatam  , id  eft , quz 
oritur  ex  velleitate  , qua  homo  vel- 
let placere  Deo  , & iph  reconciliari  , 
tunc  non  fit  ex  attrito  contritus  lacra- 
mento  fufeepto  : recipit  tamen  verum 
facramentum  , fi  triftatur  , quia  caret 
dolore  inefficaci  , & accufat  fe  etiun 
hujus  indifpofitionis  . Hxc  eft  autem 
communis  anritio  meretricum  , ufura- 
riorum,  & concubinariorum , &c.quos 
omnes  fi  iterare  confefllones  cogere- 
mus, immcnfi  efiet  operis,  & laboris. 
Nec  tamen  quifquam  erit  adeo  remif- 
fus  in  rigore  dilciplinz  Chriftianz  , 
qui  ejufmodi  homines  cxcufet  a facri- 
legio  . Altera  quoque  attritio  eft , ex 
qua  cum  iacramento  poenitens  non  ju- 
Itificatur  : verbi  gratu , quz  ex  timo- 
re infamix  proficifeitur , vel  cujufque 
mali  temporalis,  ut  qui  deteftatur  pec- 


catum , & proponit  confiteri  , ne  eji- 
ciatur ab  Ecclcfia  , vel  ne  muldlctur 
pecunia  , &c.  Sive  enim  difeutiat  con- 
feientiam  fuam  , 8e  imperfeftionen  do- 
loris, five  ex  negligentia  omittat  exa- 
men neceflarium  , homo  fic  attritus 
mm  iit  etiam  vinute  facramenti  con- 
tritus , id  eft  , non  accipit  gratiam. 
Sic  enim  hoc  loco  intelligi  volumus  ex 
attrito  fieri  contritum  , ideft  , gra- 
tiam , & juftificationem  confequi  vir- 
tute  facramenti  , perinde  ac  fi  vere 
fuilTct  contritus . 

£t  fi  quzras,  quando  ez  attrito  fiat 
contritus  virtute  facramenti  : RefjKm- 
deo  , id  primum  evenire  , quocunque 
attritionis  genere  homo  fit  attritus  , fi 
exillimat  fe  fe  prxftitifte  , quod  ne- 
ceflarium erat  , ignoratoue  invincibi- 
liter , fe  non  luliere  fuiiicientem  dif- 
pofitionem,  quia  is  non  ponit  obicena, 
fed  bona  fide  accedit  ad  facramentum  : 
facramentum  autem  in  non  ponente  o- 
bicem  fuum  femper  habet  cffedfum  . 
Qgo  fit , ut  omnia  facramenta  ex  hu- 
julmodi  attrito  contritum  faciant . Qnod 
Divus  Thotnas  lucide  tradit  tertia  par- 
te , quzftione  79.  articulo  tertio , & ia 
Comment.  fuper  Jo.  cap.  a 1.  in  illud  : 
Solvite  eum . 

Deinde  etiam  attritio  efficax  ex  ti- 
more fioenarum  fupiernaturalium  idonea 
difpiofitio  efl  ad  facramentorum  Baptif- 
mi , & Poenitentiz  gratiam  percipien- 
dam , ut  cum  quis  deicflatur  omnia  pec- 
cata mortalia,  & propterea  confitetur, 
ne  per  peccatum  excludatur  a gloria  , 
vel  ne  in  infernum  ignem  conjiciatur  . 
Qgi  etiam  fi  cognofiut  , fe  non  habe- 
re contritionem  , fed  folam  attritio- 
nem , licite  accedit  ad  Baptifmi,  &Poe- 
nitentix  facramenta  fufeipienda.  Quod 
( nili  me  iallit  conje&ura  ) fentit  Div. 
Thomas  tertia  p.rte  , quxflione  79. 
articulo  tertio  ad  fecundum , & quxftio- 
ne  80.  articulo  quarto  ad  fecundum , & 
4.  Sentent.  difl.  quxfl.  1.  artic. 
quxft.  I.  ad  j.  Ratio  vero  D.  Thomx 
non  eft  contemnenda  : quia  facramen- 
tum  Baptifmi,  BePoenitentix  per  fe  or- 
dinantur ad  prxftandam  vitam  mor- 
tuis . Quare  licite  fumi  pofliint  ab  his  , 
qui  habent  confeientiam  peccati  mor- 
talis , modo  habeant  attritionem  , qua 
tollitur  obex , & complacentia  in  pec- 
catum commilfum . 

Eft  quoque  altera  ejufdem  ratio , quia 
cum  hxc  duo  facramenta  fint  m^Jici- 
nxdiredleparatxcontramorbosaniinx  , 

ab- 


Qutndo 
ez  attrii* 
fite  hoOM 
con  erit. 
virtute 
iacriaK 


5/2  • * RekSt.  ck  Puniten.  Pctrt  VI.  ~ 


abfurdum  cfl , n(  nullus , aui  fe  a-grum 
elfi  cognofdt , pollit  jure  hxc  (umere 
(jcramenca  . Queniadmodam  res  e(Tet 
penitus  abfurda  , quod  medicinas  cor- 
porales a natura  i^tiiTimum  inftitucas 
ad  fanandos  corporis  morbos  non  pof. 
fet  fumere  nifi  unus  , aut  qui  fe  jam 
efle  liumm  exilhmaret . Unde  & Iimo- 
eenttus,  i.  qtucft.  s.  cap.  Ventum  cft. 
Ubi  vulnus,  inquit  , infixum  eft  , me- 
dicina efl  adhiKnda  , qua  poflit  reci- 
pere fanitatem  , atque  ubi  pornttentix 
remedium  neceflarium  eft  , ordinatior 
■'  ' nis  honorem' ' locum  habere  non  pofle 

’ decernimus  : 8f  cartera  , qux  inferius 

adjiciuntur.  > 

Tertio  etiam  attritio-,  qu*  procedit 
ab  amore  naturali  Dei  fuper  omnia  , 
forfiun  difpofitio  e(l  idonea , ut  virtu- 
te facramenti  Baptifmi  , & Poenitentiae 
gratia  conferatur.-  quia  talis  etiam  at- 
tritio tollere  videtur  complacentiam  la 
peccato , 6c  obicem  facramenti : 8e  per 
noc  patet  tertium  argumentum . 

^ - j Sedquxftio  parva  fe  offert  circa  ea  , 
p^it'  nui  *!'**  peccator  intel- 

iiuell.'  do-  *'S't  imperfedlionem  doloris , qui  vide- 
lorem  fe  ^icet  non  eft  fufficiens  , ut  virtute  fa- 
b^re  *•  'cramenti  gratia  conferatur  , fed  com- 
deo  im.  mittit  facniegium  , (aeramento  irreve- 
perl.  uc  xenter  fufcipiendo  , tunc  aut  confite- 
non  fu(fi.  tur  taleminatfpolitioncm , &fi&ionem, 
ciit  cum  aut  non  : (t  - confitetur  , facerdos  non 
wt.  fam . abfolvet  , ne  (it  facrilegus  impenden- 
~ .Rt*t-  do  Abfolntionem  , (icut  peccator  q>(e 
lucip.  petendo  facrilegus  eft  ( Confcdio  igi- 
tur erit  irrita  ,*& Abfolutio  per  novam 
confe(fionem  denuo  quxrenda- . Sin  ve- 
ro non  confitetur  rllam  indilpofitionem  , 
confeflio  non  erit  integra  , tuque  erit 
repetenda.  • 

Ad  hoc  refpondetur  , quod  (tne  du- 
bio facrlegus  erit  Sacerdos  , (I  certo 
cognofeens  poenitentepi  effe  indifpoli- 
tum  , illum  abfolvit.  Cujus  rei  exem- 
plum habes  de  Poenitentia,  cap.  C^uod 
quidam . Nec  te  moveat , quod  ibi  A- 
uxander  prxeipit  , talem  confeflionem 
recipere , eorum  videlicet , qui , quam- 
vis confiteri  velint  , fe  umen  afferunt 
abftinere  non  TOffe  . Recipienda  enim 
eft  talis  confeflio , qux  ad  Ecclefix  prae- 
ceptum pertinet  , quod  vere  implet  , 
<]us  in  illum  modum  confitetur  , ut  a- 
ho  loco  fbrfan ulterius  offendetur.  Sed 
non  eft  tamen  recipienda  , ut  Abfolu- 
(ionem  facerdos  impaniatur  , cum  ibi- 
dem Alexander  aderat,  bujufraodi  pf- 
eittcDtiam  non  effe  veram  : HAc  au- 


tem p^nitentem  abfolvere  , ' faerilemuw 
eft.  , 

Nec  te  rurfum  moveat  , quod  taiis' 
confeflio  videtur  effe  facnlega  , cura' 
fit  facraraentalis,  & fiftc  fedfa  in  pec- 
cato mortali.  Coniam  tunc  confeflio 
fida  funlegium  eft  , cum  a porniten- 
ee  fit  animo  recipiendi  Abfolunonem  . 

At  cum  quis  confitetur,  ut  praecepto 
Ecclefix  pareat  , fle  confilium  faluiare’ 
a Sacerdote  recipat  , ut  fi  fone  vel 
inter  confitendum  , ConfelTione  fa--- 
da , animus  permutetur  , abfolutionem 
a facerdote  recipiat  , ejufmodi  «onfef-’ 
fio  liciu  eft  : licet  quodammodo  pars 
facramenti  fit , non  adu , fed  potentia  , 
quod  fatis  eft,  ut  facerdos  ad  figiUnn 
fecrcci  teneatur. 

Illud  vero , quod  ibidem  dicitur  , e« 
Jufinodi  hominibus  poenitentiam  efle 
indicendam  , non  de  fatisfadione  fa- 
craiiicntaliter  injungenda  imelligendum 
eft , fed  de  poenitentia , qux  fit  in  pec- 
catoris remedium  , flCc.  Non  eft  igtntr 
ille  talis  abfblvendus  : -fed  fi  abfolva- 
tur  tamen  vel  ex  ignorantia  ,.  vel  at 
affedu , fle  paflione  licerdotia,  Abfblu--  v 
tio  valida  erit,  fi  umen  ill^  Ado- 
nem peccator  confiteatur  , quam 
fawi  antequam  fufeiperet  Abfolutionem  , 
videlicet  negligemiaa  , fle  indifpofitio- 
nem  praecedentem  , animamque  reci- 
piendi facramentom  , flec.  Nam  fidio 
illa  exterior  ( hoo  eft  facrilegiom  , 
quod  peccator  commific  redpiendo  ex- 
terius Abfolutionem  ) poft  confitenda 
eft  , ut  D.  Thomas  illo  articulo  tra- 


dit: nam  ante  explicari  non  poterat. 

Sequitur  alia  quxftio  perdifficilis , An  * „ 
(aeramentum  pamicendx,  recedente  fi-’^ente 
dione,  funmefifedum  fortianir.  Et  qui-  flaione, 
dem  Xdrtanus  de  Confeflsone  , diioio  fuum  efl^ 
(^into.  Se  Gahriel  4.  dift.  17.  quxft.  t.  dum  for- 
art.  j.  dubio  s.-  atque  alii  nonmli  ne-  tiatur . 
gativam  fententiam  tenent  . Primo  , 
quia  fi  quis  in  peccato  mortali  Eucha- 
nftkm  recipit , non  redpit  effedum  , 
recedente  fidione : cum  juxta  Apo0o- 
Ium  prioris  ad  Corinth.  11.  quiindigne  pro 
manducat  Corpus  Domini , non  ad  u-  pin.  ne- 
tiliutem , fed  ad  judinum  manducet  . g». 

Igitur  ne  paenitenase  quidem  facra- 
mentum  fuum , recedente  fiditme  , ha- 
bet effedum . 

Deinde  , caula  ^ qux  non  eft , nihil 
agit  : eftdus  enim  fumioait  exiffen- 
tiam  caufz  . Sed,  recedente  fidione  , 
jam  tranfiic  Abfblutiu,  nec  quicquam 
illius  manet ; ergo  , flfC.  Mec  poteft 

dici. 


Bif  Prdceftt  SmSJttfHtt  PmltetaUi 


573 


dici  ) qOod  &ctt  non  maiKai  Abfolu* 
do,  nuoet  tamen  ornatus  quidam , vel- 
uci  gratiae  fotura;  femen.  Cteoniam  fu> 
periori  Reledione  multis  eilnemque  fir- 
mis argumentis  hunc  ornatim  c me- 
dio fuAulmuu . 

Sed  enim  opinio  D.  Thomat  arti- 
Opinio  culo  illo  jam  faepe  citato  contraria  eft  , 
c(W.  p.  atque  ea  quidem  multo  onagis  rationi 
Tha«  confcntanea,  fi  id  teneamus,  quod  jam 
t ».  facramomim  receptura  a 

"'fidoelTe  veriflimum  lacramentum.  Pro- 
batur Ac : Ule  talis  nmt  tenetur  rurfum 
confiteri  peocau  , qnx  femel  cootefTus 
eft  : ergo  recedente  fidione  confequi- 
tur  eftedum  facramenu  . Antecedens 
patet  , quia  ft  fentenda  in  aliquo  foro 
lemel  fuit  valida,  non  eft  opus  eam  i- 
terum  ferri , nec  qui  femel  abfolutus  eft 
facramentaliter  , tenetur  Coufefltooem 
repetere  . Jam  vero  consuentia  pro- 
batur : C^ia  lUi  homini  eft  apertum 
regnum  cutlorum  , quod  erat  cuuluia 
per  ejufmodi  peccata:  ergo  virtute  cla- 
vium eft  (Ut  apertum  . Nara  facerdoti- 
bus  claves  regni  coelorum  datx  funt, 
nec  aliter  peccatoribus , nifi  per  claves, 
regnum  claufum  aperiri  poteu.  Confir- 
matur ex  illo  Joan.  so.  Quorum  reti- 
nueritis peccata,  retenu  funt.  Ergo  fl 
illa  peccata  non  funt  temif^i  virtute  Ab- 
lolutionis,  femper  erunt  retenta:  Qu> 
VUttmr  tf-  re  opqncbit  CMem  iterum  confiteri . 
fi  ini  tk  Nec  alia  ratio  Divum  Auguftinum  roo- 
> “•'  aflereret , Baptifinum , rcaden- 
wr^.r.  ij.  fi^one  , efieduro  fuum  confequi , 
nifi  hxc.  Nam  fi  poftea  peccator  ride 
b^izatiH  conteratur  , & afferas  gra- 
tiam iUi  conferri  ez  contritione,  non 
ex  vi  ipfius  Baptifmi  %nte  fufcepd  , 
tunc  cjuftnodi  homo  non  eflet  renatus 
ex  aqua  & Spiritu  Sando . Quare  (jux 
ta  Domini  fententiam  ) non  intraret  tn 
r^num  caelorum.  Cum  igitur  poeniten- 
tk  facramentum  fit  neceUarium  ad  la- 
lutem  peccatoribus  baptixatis,  fi  cui  ex 
vi  folius  omtritionis  peccata  remitte- 
remur , illi  tali  fiue  remiffione  fiura- 
roentali  peccata  condonarentur  , cura 
tamen  fcriptum  fit;  Quorum  retiraicri- 
Refc.s4  tis,  reuntafunt. 
srg,  Ad  primum  argumentum  , tqulii  ne- 

gant antecedens  , in  untyerfum  eaifti- 
roantes  facramenta  omnia  , recedente 
fidione,  fuum  efledum  habere.  Cujus 
rentcncix  eft  Cajetanus  in  Additioni- 
bus lenix  panis  , quxft.  5.  de  Con- 
feflSone  , fuadctque  id  peculiariter  de 
extrema  Undione.  Nam  fi  quis  unga- 


tur in  peccato  nmrtah' , non  interalimir 
extrema  midio  in  eodem  morbo  , ut 
Ecclefia  ftatuit  : ergo  fi  ille  conteratur 
poil  undionem  , recipiet  fruSm  il- 
hus,  alias  Ecclefia  non  negaret  ilii  u»,  • 
dionemrepeutam,  &c. 

Et  D.  Thomu  hujus  videtur  effe  fns- 
tentix  , cum  ait : Et  fic  etiam  eft  in 
alus  lacrameniis  . Unde  juxta  hanc  •- 
pinionem  refpondetur  , quod  idem  po- 
tuit dicere  Paulus  de  eo,  qui  ba- 
ptizatur , fed  judicium  & coodemnatio- 
nem  accepifle  ex  facnlego  baptilino  , 
Nec  tamen  mde  licet  inferre  , Bapttf- 
mum  illum,  etiam  recedente  fidione  , 
nullius  fore  utiliutis . 

Ego  tamen  non  invenio  caufam  , qux 
me  cogat  , ut  id  quod  tribuimus  fia- 
ptilino  & Poenitentix,  exteris  quoque 
iacramentis  tribuamus.  Sunt  enim  hxc 
duo  Sacramenta  neceflaria  ad  lalutcm  • 
quorum  proprius  eSedus  eft  , aperire 
januam  regni  coelorum  peccatoribus  oc- 
clulam  . Unde  fi  quis  femel  acceperte 
vere  hxc  duo  facramenta  , conSuens 
fit  , ut  virtute  horum  facraenentoiuni 
regnum  coelorum  confequatur  . Alias 
( ut  arguebamus  } fine  his  (aeramentis 
8c  vi  illorum  efftt  apertio  janux  re- 
gni coeleitis,  quod  fiKris  literis  adver- 
fatur  . 

Hoc  autem  argumentum  pro  reliquis 
furamentis  non  militat . Ignoramus  e- 
nim,  an  frudum  Euchariitix  percepte 
fi  quis  per  facrUegium  impedierit , po- 
ftea , recedente  tali  fiuxilegio  , confe- 
quatur . Nec  habemus  rationem  cosiea- 
taneam  , qua  id  confimare  pollimus  . 
Equidem  bcilius  id  admitterem  in  fk- 
cramento  Confirmationis  Se  Oidmis  : 
non  quod  imprimant  chanderem  , vel 
non  imprimant  ( non  enim  roe  hxc  ra- 
tiomovet  ) fed  quod  cum  n^ti  non 
poffint , & fhidus  illorum  ia«amciito- 
nim  confirmatis  & ordinatis  fit  per- 
necefikrius  , verifimilc  eft  , Divinam 
mifiuacordiim  frudum  horum  facra- 
mentotum  , fidione  abfccdente , con- 
ferre , ne  perpetuo  ejufmodi  fiudu  pri- 
ventur. Et  hoc  latis  eft  ad  ftrvaadam 
liter»  D.  Thomx  inquientis  : Et  fic 
etiam  eft  in  aliis  iacramentis . Non  e- 
non  dixit  , in  omnibus  , licet  referri 
poflit  ad  hoc , quod  alia  faaaraeou  re- 
cipiuntur a fidis. 

Ad  fecundum  argumentum  , bdle 
dicitur  , «uiam  quidem  naturakm  , 
quxque  agit  ad  modum  nauirx,  opor- 
tere fimuT  c2c  otm  efiedu  , vel  ali- 
quid 


i 


ftcfpoti. 

•dhac 

cxplics- 

tiu5  4. 
tr^m. 
princip. 
init,  hu- 

jUi6. 

ran.d- 
Jato. 
Utrum 
pcrsfium 
culpib. 
rrarcp. 
Dei , five 
Eccirliz 
fetisfiit. 
Adriaa. 
pert.  ne- 
gtt.  tue- 
tur. 


574- 

quili  relinquere  toco  fui  , quod  (imul 
cum  re  eOeCU  fit  : At  morales  caufas 
non  eft  ows  cum  efleftis  efle,  fed  la- 
tis eft  itune  . miles  enim  ftrenuus  per 
rem  pzclare  & fortiter  in  bello  ge- 
ftam  caula  eft  futuri  honoris  atque 
coronz  apud  Czlarem  ; nec  umen  ali- 
quid relinquit , etiam  opere  tranfadto  , 
quod  fit  veluti  femen  futurae  mercedis  > 
ftc  etiam  cum  facramentum  poeniten- 
tiz  caufa  moralis  fit  remifiionis  pecca- 
torum , per  applicationem  fuiguinis 
Chnfti,  Sc  menti  ipfius , non  eft  ne- 
cefie  ut  comitetur  efledlum  , fed  fatis 
eft  ut  prccelleru  , maneatque  vis  ejus 
in  divina  acceptione  , quz  non  acce- 
puvit  opusmeumfacrilegumSc  fidhim  , 
fed  opus  Chriftt  & meritum  mihi  per 
iacramentum  applicatum . 

His  ita  conftitutis  , nihil  ftipereft  , 
quam  ut  quarto  argumento  principali 
explicatius  refpondeamus  . Nam  Adria- 
nus  poft  quinum  quzftionem  de  Con- 
felfione , dubio  4.  in  univerfum  tenet  , 
nullum  hominem  peraftum  culpabilem 
prxcepio  five  Dei , five  Ecclefiz  fatif- 
ncere  , quia  przceptum  eft  de  a^ 
falcem  moraliter  bono:  ergo  per  pec- 
catum przceptum  impleri  non  pot- 
eft. 

Item , de  regulis  juris , capite  odavo ; 
Qui  ex  timore  facit  przcc^um,  aliter 
quam  debet , facit  , & ideo  jam  non 
Mit  . Unde  Glofla  colligit,  quod  non 
dicitur  k£him , quod  legitime  non  fit  . 

Przterea  , Deus  non  praicipit  con- 
fcflionem  facrilegam  , fed  idoneam  ad 
Abfolutioncm  percipiendam.  Ergo  qui 
fide  confitetur  , Dei  praecepto  non  fa- 
cit fatis  . Et  cum  Ecclefia  non  prxei- 
piat  immediate  Conielfionem,  ied  prae- 
ceptum a Deo  limitet  ad  certum  tem- 
pus , certe  qui  confeffionera  jure  divi- 
no debitam  non  facit  , Ecclefiz  man- 
datum de  confitendo  femel  in  anno  non 
implet.  Unde  in  cap.  Omnis  utriufque 
fexus  , omnia  fua  peccata  ( Innocen- 
tius inquit  ) fideliter  confiteatur  pro- 
prio faardoti,  ficinjundam  fibi  p«ni- 
tentiam  propriis  viribus  ftudeat  adim- 
plere , fufeipiens  reverenter  in  Pafcha 
Euchau-iftiz  Iacramentum . 

Inde  colligit  Adrianus , fumencem  Eu- 
charifham  in  peccato  mortali  non  fa- 
tisfscere  przc»to  nec  Dei  , nec  Ec- 
ckfiz  . Item  & illud , largientem  pau- 
peri ekemofynam  in  extrema  necefli- 
tate  ob  vanam  gloriam , przceptum  de 
xleemofyoa  non  implere . 


RekSi,  Je  Pemit.  Part  Vt. 


Sed  quoniam  alterius  loci  eft  aecu- R.efpoii; 
ratius  id  expendere , nos  cum  conamu-  >d  r«c. 
ni  opinione  in  przfentia  teneamus  non  AdjUn, 
efle  tranfgreflbrem  przcepti , qui  adui 
bono  ex  genere  fuo,  quem  lex  przci- 
piebat , apponit  aliquam  malam  circum- 
ftantiam . Et  per  hoc  pacet  ad  primum 
araumentum  Adriani : Lex  enim  eft  de 
a^  moraliter  bono  fecundum  fe . 

Ad  fecundum  : Qstzdam  przcepta  - 
funt  , quz  fine  ebaritate  non  implen- 
tur , ut  de  contritione  , de  adu  cha- 
riatis : hujufmodi  autem  per  timorem 
fatisfieri  non  poieft  . Ac  prarcepea  de 
adibus  exterioribus  , cum  ex  timore 
fervili  fiant,  inutiliter  quidem  fiunt,  & 
propterea  cenlentur  non  fieri,  fed  non 
fflde  per  novam  culpam  violantur . 

Ad  tertium  , jam  patet  , confeflio- 
nem  fidam  aliquam  efle  idoneam  ad 
percipiendam  veram  Abfolutioncm  , per 
quam  fcilicet  przceptum  impletur  tum 
Dei , cura  Eeclefiz , cum  pcenttens  Sa- 
cramentalicer  abfolvicur  . Imo  credide- 
rim ego  , quod  cum  pacator  fe  fiftie 
Sacerdoti , juxta  przfcriptum  illius  ca- 
pituli, Quod  quidam,  de  Poenitentiis, 
ctiamfi  non  recipiat  Abfolucionem , im- 
plet przceptum  Ecclefiz  ex  quadam  e- 
lufdem  Ecdefiz  pia  & clementi  difpen- 
latione . Nec  aliud  intdligo , cum  Pon- 
tifex ait,  talem  confeflionem  efle  red-  ■ 
piendam  . Qi^  cenfurz  , fi  quz  ful- 
minentur adverfus  eos  , qui  eo  anno 
non  funt  confeffi  , hujufmodi  peccato- 
res impoenitentes  non  tangunt.  Per  nul- 
lam tamen  Confeflionem  impletur  Di- 
vinum przcrotum  , nifi  Abfolucio  Sa- 
cramentalis  fuperaddacur  , fine  qua  Sa- 
cramentum Poennentiz  non  eft . 

In  quinto  prindpali  argumento  id  prt-  R.efpon. 
mnm  quzricur , an  mucus  confiteri  Di-  ad  ^ ar- 
vino  przcepco  teneatur  . Ubi  ego  non  gumenu 
dubito , mucum  ad  Confeflionem  obii-  priacip. 
gari , nve  per  nutus , fi  habeat  copiam 
facerdotis  , qui  nutus  intelligai,  five 
per  feriptom , fi  feribere  didicerit . Di- 
vus Thoims  dift.  17.  quzft.  j.  artic.  4. 
quzft.  }.  ad  fecundum  . Scotus  eadem 
diftind.  in  fblutione  argumentorum  , 

Gabriel  8e  Major  eadem  dift.  quzft. 

I.  imo  tandem'  Caietanus  in  Summa . 

Probatur  vero  ex  illo  Joannis  xo.Quo- 
n»n  remiferitis  peccata  , remittuntur 
ris  ,'  & quorum  retinueritis  , retenta 
funt . Si  eigo  mutus  peccata  aliqua  ex- 
primere potefb  facerdoiibus  , illa  non 
remittentur,  nifi  facerdotes  remittant  . 
etiam  vtdeo  caufiun  > cur  a prz- 
cepto 


Qui/l. 
de  mu- 
lo t Scc. 


Argum, 
pro  pu. 
■£rai. 


De  p9JUepto  SacrMunti  Panitentu. 


eepto  illius  CSp.  Omnis  utriufque  fcxus , 
excipianir.  Nam  (i  nucibus  ConitlTio 
fieri  polTit  , & forum  fecrecilTimum  e- 
rit  , & decenti  (Timum  , (i  fervetur  for- 
ma , quam  Ca)ccanus  tradit  in  Summ. 
Sin  autem  fcribere  mutus  fetat  , com- 
modilTime  fiet  per  feriptum  confeflio  : 
nam  feriptum  manu  tenere  potefl  , & 
lancinare.  Nam  dicere,  feripeuram fua- 
pce  natura  publicam  elte  , ac  proinde 
non  convenire  poenitenti*  , meuphyfi- 
cum  commentum  videtur  efle  : lic  e- 
nim  pofles  afferere  , & nutus  fiapte 
natura  publicos  e(Te  , atque  adeo  ver- 
ba. Aut  ergo  aderamus  , mucos  confi- 
teri non  pode  j aut  fi  podiint,  eos  te- 
neri fateamur . 

Sed  oritur  dubium , an  fi  mucus  non 
podit  quidem  explicare  fpeeies  pecca- 
torum , & circumdancias , fed  nutibus 
duntaxat  odendere , fe  odiindide  Deum  , 
an , inquam , Mdit  abfolvi  : i eadem 
quxdio  ed,  fi  aegrotus  loquelam  ami- 
ferit  adveniente  Sacerdote . 

Et  luadecur  pars  affirmativa  , quia  fi 
quis  confit^ur  generaliter  venialia  , 
fcilicet  faciendo  confedionem  genera- 
lem , podet  abfolvi  facramentaliter , cum 
non  teneatur  fpedes  , 8e  circumdan- 
das venialium  explicare  : ergo  fi  quis 
non  podit  fpeeies  mortalium  exprime- 
re, fjtis  erit  generaliter  confiteri. 

Deinik  Joannis  lo.  data  eft  potedas 
Apodolis  remittendi  peccata  quorum- 
cunque : ergo  fi  mucus  nefeiae  expri- 
mere peccatorum  fpeeies  , EcclefiaW 
bebit  potedatem  remittendi  illi  pecca- 
ta . Nec  enim  credendum  ed , ejufmo- 
di  hominibus  legislatorem  in  neceda- 
riis  defuide . 

Pratterea  , cum  non  podam  commo- 
de explicare  fpedem  p«cati  , ut  fi  fe- 
quacur  inde  periculum  , tunc  faes  ed 
confiteri  peccati  genus  ; ergo  fatis  erit 
generaliter  confiteri  ad  confedionem 
facramentalem  . Si  enim  genus  pecca- 
ti fubalcernum  ad  {aeramentum  fuffi- 
cit  , non  ed  cur  generaliifimum  non 
fufficiat. 

Pr*terea , Arauficanum  Concilium  , 
cap.  IX.  Subito  , inquit  , obmutefcefls 
& bapeiuri  , & poenitentiam  accipere 
poted , fi  voluntatis  practeritat  tedimo- 
nium  aliorum  verbis  habet , vel  pr*- 
fentis  in  fuo  nutu.  Et  III.  Concilium 
Carthagin. ap.  j4.  Si  aegrotantes,  ait  , 
pro  iie  refpondere  nequeunt  , cum  vo- 
litatis eorum  tedimonium  fui  dixe^ 
rini,  bapttsentur,  manus  etiam  per- 


575 


nitentibus  imponatur  . Referturque  de 
confecr. did.  4.  cap.  iEgroiantes  . Item 
apertius  Concit.  Carthagin.  IV.  c.  77. 

& habetur  16,  qu.  6.  cap.  1$  qui , hunc 
in  modum  feribit : Is  , qui  in  infirmi- 
tate poenitentiam  petit  , fi  cafa  dura 
ad  eum  Sacerdos  venit  , oppredus  in- 
firmitate obmutuerit , dent  tedimonium , 
qui  eum  audierunt , & accipiat  poeni- 
tentiam : & fi  continuo  creditur  mori-  . 
tu^,  reconcilietur  per  manus  impo- 
ficionem  , & infundatur  ori  ejus  Eu- 
charidia  . Idem  habes  in  EpidoL  6y. 

Leonis  Pap*  ad  Theod.  in  h*c  verba  ; 

His  , qui  in  periculi  urgentis  indan- 
tia  prxfidium  poenitentix,  & mox  re- 
conciliationis implorant  , nec  aftio  il- 
lis poenitentix,  nec  communionis  gra- 
tia densetur  , fi  eam  , etiam  amiffo 
vocis  officio,  per  judicium  integri  fen- 
fus  quxrere  comprobetur  : quod  fi  a- 
liqua  xgritudine  ita  fuerint  aggravati  , 
ut  quod  paulo  ante  pofcebani,  fub  prx- 
fentia  lacerdotis  fignificare  non  valeant  , 
cedimonia  eis  fidelium  circumdantium 
prodede  debebunt,  ut  fimul  & poeni- 
tentix , & reconciliationis  beneficium 
confeauantur . 

In  nac  quxdione  Abulenfis  fuper  16, 
cap.  Maith.  qu.  79.  tenet , quod  fi  quis  AbulenC 
in  articulo  neceificatis  voce  confiteri  ^ 
non  poted , quamvis  figna  contritionis 
odendat , abfolvi  non  debet . Ed  enim , 
inquit , pntra  formam  abfolutionis , in 
qua  dicitur  : Abfolvo  te  de  peccatis 
confeflis , & oblitis  : ille  autem  nulla 
pKcata  confitetur.  Qux  quidem  ratio 
nihil  me  movet  i tum  quia  lUa  forma 
non  mihi  magnopere  probatur  ( ne  a- 
trocius  verbum  dicam  ) polTera  enim 
uti  alia  , cum  Concilium  Florentinum 
aliam , hac  oecle^ , prxfcripferit , hoc 
ed:  Ego  te  abfolvo.  Deinde,  quoniam 
ille  , (Te  quo  differimus,  nutibus  con- 
fitetur, licet  ore  non  poffit.  Sed  dicet 
forfan : non  confitetur  peccatorum  fpe- 
cies ; fateor  id  quidem  , at  id  nunc  in 
coniroverfia  ed  : An  confeffio  genera- 
lis fufficiat  , cum  fpecialis  fieri  non 
poted  : ubi  magnopere  vellem  audire 
potius,  quam  docere.  Nam  Div.  Tho- 
mas  nihil  exolicite  tradidit,  unde  hanc 
quxdionem  definire  polTimus  . Didin- 
«ione  fiquidem  xi.  quarti  Sententia- 
rum , quxd.  X.  art.  1.  ad  1.  dicit , quod 
quandoque  confeffio  «neralis  ed  fa- 
cramentalis  , & quandoque  non  . Sa- 
cramentalis  quidem  ed  , quando  quis 
mfecreiQ  Sacerdoti (onfitccur  quxdam  , 

qux 


• ^ 


Rerpon. 

•dir(T. 
pro  par. 
•(Krm. 
ailaia. 


576  Relt^.  de  Pemtten.  Pars  VI. 


4)u»  meminh  , & alia  venialia  in  ge- 
nerali , 

Et  ad  recundam : erat  quippe  argu- 
mentum hujufinodi  : Poft  conieflionem 
generalem  ha  reminent  occulta  pec- 
cata p«nitentis  confeflbri  , ficuc  & 
prius;  quia  in  his  qu*  generaliter  di- 
cuntur , non  eft  aliquis  , qui  non  pec- 
cet , &c.  Huic  igitur  argumento  re- 
^ndet  , quod  procedit  de  confeflione 
iacramentalt  , qux  judicium  facerdota- 
1e  expediat,  & ideo  requiritur  aliqua- 
lis  peccatorum  manifellatio  . Ha^enus 
D.  Thomas . At  art.  s.  aflent  , Confef- 
iionem  generalem  focramcntalem  ope- 
tari  ad  remiflionem  pcenx  debitx  pro- 
pter peccatum  oblitum , idque  ex  vi 
clavium.  Atque  idem  lequitur  Petrus 
Palud.  dift.  si.  quxll.i.ar.  1.  ubi  etiam 
docet,  materiam  abfolutionis  elle  pec- 
cata confella  vel  in  fpeciali  , vel  in 
generali  : alias  fhiftra  adderemus  in 
«onfeiTtone  , dc  his,  8e  de  aliis,  quo- 
rum non  fum  memor  , &c.  Quod  fi 
peccata  oblita  generaliter  oftenfa  Sa- 
cerdoti vera  funt  materia  abfolutionis  , 
aon  ell  cur  definiamus  , generalem 
confefllonem  , cum  fpecialis  fieri  ne- 
quit, facramenti  hujus  idoneam  mate- 
ram  non  efle  . Quamobrera , ut  antea 
dixi , quxllio  multo  obfcurior  eft , quam 
ut  a me  valeat  illuftrari . 

At  inhxrendo  Ecclefiaftico  ufiii , quo 
hnjurmodi  peccatores  m «nere  pomi- 
tentes  abfolvi  facramentaliter  non  fo- 
knt , teneamus  interim  ( id , quod  tu- 
tius eft)  confeflionem , in  qua  nullum 
peccatum  explicatur  , non  effe  facra- 
atentalem.  Nam,  prxter  Ecdefix  con- 
'ftietudincm  , qux  in  hujufmodi  rebus 
magnum  momentum  habere  debet  , ra- 
tiones illx  dux  , quas  D.  Thomas  in- 
finuavit , non  funt  omnino  leves  : Al- 
tera , quod  hoc  facramentum  eft  ju- 
diciale : judicis  autem  lententia  apta 
efife  non  poteft  , nifi  jadex  crimen  a- 
liquod  in  Ipecie  cognofeat  . Altera, 
quod  non  plus  innotefeit  m hi  con- 
faentia  illius  peccatoris  per  talem  con- 
feffionem  , quam  ante  illam  , cum  vir 
etiam  fandlimrnus  poiTet  ita  generali- 
ter confiteri. 

Ad  primum , nego  antecedens . Nam 
licet  non  teneatur  explicare  fpecies  vt- 
nialiiim  , fient  nec  venialia  confiteri  , 
fi  tamen  vult'-t»bfolutionem  facramen- 
talem  recipere  fpecialis  confclTionis  , 
opus  eft , ut  juxta  qualitatem , & quan- 
riiaitm  ddidi  ktuwva  ipla  kratur  , 


Ad  fecundum  eodem  modo  rsfpoii- 
detur,  quod  Apoftoli  acceperunt  po- 
teftatem  , tanquam  mdices  : judicium 
vero  ineptum  eft  , nifi  delida  a judi- 
ce eognofcantur  . Nec  opus  eft  , Lc- 
gislatorem  privatis  , & accidentariis  e- 
vemis  providille,  ut  in  bapiifmo  par- 
vulorum manifeftum  eft  : Sunt  enim 
parvuli  , qui  baptizari  interdum  non 
poflunt . 

Ad  tertium  refpondeo , quod  cum  ex- 
plicatur genus  peccati  fubalternum,  uC 
luxuria , aut  mceftus , jam  coenofatur 
& fubftantia,  & aliqua  deli&  quali- 
tas judicandi , 8cc. 

Ad  quartum  dupliciter  refpondeti 
poteft . Prius , quod  illi  publice  poeni- 
tentes  olim  habebantur  excommunica- 
ri : unde  manuum  itnpofitio  , feu  re- 
conciliatio , qux  jubebatur  impendi  , 
non  erat  facramentalis  , fed  quafiqnx- 
dain  abfolutio  ab  excommunicatione  . 
Tali  enim  figno  folebat  olim  Ecclefia 
in  communionem  admittere,  quos  com- 
munione privarat  : 8c  ideo  ejufmodt 
manuum  impofitio  non  lolum  Presby- 
tero , led  Diacono  etiam  permitteba- 
tur : quemadmodum  videre  licet  apud 
Cyprianum , 3.  EpiftoL  libro  , Epiftola 
17.  Pofterius  refpondetur  .quod, cum 
omnibus  illis  locis  fermo  nt  de  publi- 
ce peenitentibus , intelligere  debemus  . 
quM  illorum  peccata  jam  per  conicK 
nonem  publicam  facramentakm  in 
die  Cinerum  innotuerant  Sacerdoti  . 
Sed  quoniam  abfolutio  ad  diem  Coenf 
Dominicx  juxu  antiquum  morem  pro- 
ferebatur , id  etiam  a majoribus  cau- 
tum eft,  ut  fi  interim  periculum  mor- 
tis urgeret , impenderetur  abfolutio  , 
fi  ve  nutibus  eam  peterent  iftiufinodi 
poeniientes , five  conflaret  petiifTe  . Eft 
autem  imprudentia  non  mediocris,  ea  , 
qux  more  majorum  in  poenitentia  pu- 
blica prxfcripta  funt , ad  hanc  noftram 
iecretam  penitus  accommodare . 

3iod  fi  quis  cjufmodi  xgroiis  ge- 
iter  confitentibus  lacramentalem 
abfolucionem  impendere  voluerit  , non 
equidem  valde  repugno  , fed  me  an- 
thore  , non  faciet.  Expe^labic  autem 
in  re  nova  vir  prudens,  & modeftus  , 
aut  Epilcoporum,  aut  Summi  Pontifi- 
cis auchoritatem , quam  ego  hoc  fane 
loco  defidero.  Tametfi  D.  Auguftinus 
cjufmodi  hominibus  abfoluiionem  for- 
te prxftaret  . Cujus  in  lib.  t.  de  adul- 
terinis conjugiis,  cap.  ultimo  , hxc 
iMih  »crb«  \ Ego  aon  folum  .alios  ca- 

the- 


Diyitized  by  Googie 


ZV  Pfdcepto  Sacramenti  PctnttetUtdl 


'Ancctt- 
fefllo  b- 
crain* 
pn  nun- 
cium  &c> 
fieri  pof- 
Gt. 

Arg.pro 
pirt.  «f- 
finn. 


ttchOWSnos  , verum  etiam  ipfos  , qui 
viventium  conjugiis  copulati  retinent 
adulterina  confortia  , cum  falvos  cor- 
pore in  his  ^rmanentes  non  admitta- 
mus ad  baptilmum  , tamen  ft  delp»a- 
ti  , & intra  b poenitentes  jacuerint, 
nec  pro  fe  refpondere  potuerint  , ba- 
ptizandos puto  f ut  etiam  hoc  pecca- 
tum cum  exteris  lavacro  regeneratio-, 
nis  abluatur.  Quis  enim  novit  , utrum 
fortafiis  adultertnx  carnis  illecebra  uf- 
que  ad  baptirmum  (latuerant  -detineri  ^ 
Si  autem  ab  illa  defperatione  recreati 
ponitnnt  vivere,  aut  facient  quod  (la- 
tuerant , aut  edodli  obtemperabunt  , 
aut  de  contemptoribus  (iet,  quod  fieri 
etiam  de  baptizatis  talibus  debet . Qux 
autem  baptifmatis  , hxc  reconciliatio- 
nis e(l  caufa  , fi  forte  poenitentem  fi- 
niendx  vitx  periculum  prxoccupave- 
rit  . Nec  ipfos  enim  ex  hac  viu  fine 
arrha  fux  pacis  exire  velle  debet  ma- 
ter Ecclefia.  Hxc  Auguflinus . 

Alterum,  cmod  in  eodem  quinto  ar- 
gumento quxilionera  habet  , ell  , An 
confe(Tio  lacramentalis  , vel  per  nun- 
cium  , vel  per  epillolam  , ablenticon- 
feflbri  fieri  pofTit . Nam  po(Te  fieri  , fua- 
detiir  ex  cap.  Qualis,  jo.  qu.  j.  ubi  Leo 
Papa  tradit  , poenitentiam  per  feriptu- 
ram  e(Te  redpiendam  . Deinde  fuade- 
tur  ex  Cypriano,  lib.  j.  epift.  17,  ubi 
dicitur  , quod  lapfi  per  lueras  petie- 
runt a Cypriano  reconciliationem  , Sc 
pacem . 

Tertio  item  ex  eo  , quod  matrimo- 
nium , quia  materia  C)us  adlibus  no- 
Aris  conflat , per  cpiAoIam  , vel  para- 
nymphum fieri  poceA  : ergo  8c  poeni- 
tentia. 

In  contrarium  eA , quod  D.  Augu- 
Ainus  lib.  de  vera  , & falfa  poenit.  c. 
IO.  tradit,  Sc  habetur  de  poenit.  d.  i. 
cap.  Quem  poenitet  , in  hxc  verba  : 
Prxcepit  Dominus  mundatis,  ut  oilen- 
derent  fe  (acerdotibus  , docens  , cor- 
porali prxfentia  confitenda  peccata  , 
non  per  nunrium  , non  per  feriptum 
manitcAanda . 

In  hoc  dubio  Petrus  Palud.  4.  dift. 
17.  (|u.  1. videtur  tenere,  confelTionem, 
&'  aofolutionem  fadlam  literis  per  ab- 
lentes  , c(Te  facramcntalem  . Idem  te- 
net exprefTius  Adrianus,  q.  i.  de  con- 
felfioiie , ad  tertium  . EAque  argumen- 
tum prxcipuum , quia  abfolutio  fenten- 
lia  quxdam  cll  in  foro  judiciali : de 
ratioiK  autem  feotentix  non  eA , quod 
vocalis  fit,  aut  prxfeiitc  reo  feratur  , 


Mihi  autem  hxc  opinio  probari  nun-  Contf! 
quam  potuit , quamvis  argumenta,  qui-  opinio  ^ 
Dus  confutari  folet , non  fint  magnope- 
re vehementia  , Certe  qux  Caietanus 
in  Summa  fua  nobis  tradit,  nullius  vi- 
dentur eSe  momenti  : prxter  illud  u- 
num  , quod  revera  grave  eA  , videlt* 
cet  confefiionem , &abfolutionem  asio- 
nes facramentales  e(Te , ac  proinde  p:r- 
fonales , ideiMue  per  internuncios , aut 
literasadminilcrannonpoAe . 

Argumentor  itaque  prtmum  in  hunc 
modum  : Abfolutio , & quxlibet  forma 
lacramentalis  confert  grauam  > ergo  non 
operatur  in  abAntem  : aliqqui  fi  abfens 
dormiret  tempore  abfolutionis  , ab  t- 
gnorante  lacerdote  juAificaretur. 

Prxterea,  abfens  non  confitetur  inter- 
nuncio , nec  internuncius  facerdoti : er- 
go nulla  eA  ibi  confelTio  facramentalis  . 

Item,  facerdosabfensignorat  ,anpoe- 
nitens  poA  literas  mutaverit  volunu- 
tem  recipiendi  abfolutionem  : ignorat 
etiam , an  poenitens  tempore , quo  ab- 
folutio impenditur , fit  difpofitus : rur- 
fum  quoque  , an  commiferit  aliquod 
peccamm  mortale  poA  litteras  miffas  . 
Quocirca  femper  fe  exponit  manifcAo 
periculo  facrilegii . 

EA  denique  illud  gravilTimum  argu- 
mentum , quod  non  infolitum  modo  , 
verum  etiam  inauditum  ell  in  Eccle- 
fia, judicium  facramentale  inter  abfen- 
tes  exerceri  , aut  abfolutionem  pecca- 
torum a confeAore  abfente  per  lue- 
ras , vel  ijternuncium  dari . n r 

Ad  primum  argumentum  r^pondet 
Primum  glofla  , quod  permittitur  mu-  !!“■"•  "* 
lien  fimplici,  & verecundx  , dumu-“'“  P™ 
men  prxfens  fit , pcccau  feripu  Con-  ' 
fefibri  offerre.  Erat  enim  olim  ufus  , 
ut  de  peccatis  publicis  a pcenitenie  li- 
bellus offarretur,  in  quo  ejufmodi  pec- 
cau  continerentur  fcripta,  ut  patet  ex 
epiflola  Leonis  57.  ad  Epifeopos  Cam- 
piwix,  atque  adeo  ex  epiAola  Cypria- 
ni jam  citata  . Refpondet  quoque  Gi- 
briel  , ibidem  eAe-  frrmonem  de  con- 
feffione  adulterx  in  foro  exteriori  ; re- 
cipiebatur enim  feripto  , ut  conAarec 
Ecclefix,  eam  eAe  legitime  a viro  fuo 
repudiatam . 

Ad  lecundum  argumentum  facile  di- 
citur , noAram  fententiam  potius  ex 
Cypriano  confirmari  : ait  enim  > Qui 
lib.-llos  a martyribus  acceperunt  , fi 
infirmitatis  periculo  occupati  fuerint  , 
non  expedient  prxfentiam  noAram  , 
quin  apud  presbyterum  quemcunqua- 
O 0 prx- 


' Pllt! 


DL 


' Gi  “Ogk 


57o  Rele^,  de  Petnhen.  Pars  VI. 


ivacientein  exomologeCn  deli&i  fui  fa- 
cere poflint , ut  manu  eis  in  poeniten- 
tiam impofiu  , ad  Dominum  veniant 
cum  pace  , quam  dari  , literis  ad  nos 
b£kis,  deiideraverunt . 

Ad  tertium  refpondetur  , quod  fen- 
Kntia  lacerdotis  eft  judicialis  , ncc  al- 
terum ab  altero  potcll  feparari . Ma- 
trimonium autem  Se  contra&us  eft  na- 
turalis , & facramentalis  , fed  aliquan- 
do alterum  line  altero  eft  . Matnmo- 
niura  enim,  quod  per  procuratores  con- 
traUtur  , non  eft  (aeramentum,  utCa- 
jetanus  erudite  confirmavit . 

Ad  poftremum  , de  ratione  fenten- 
tix  , fateor  , non  efle  judicis  , reique 
praefentiam  > fed  eft  tamen  de  ratione 
lementiae  faeramentalis  , quz  gratiam 
conien  . Nili  enim  facramentum  prz- 
icntL  (^ubicdlo  applicetur , ut  per  indu- 
^onem  patet  , juftificare  non  poteft  . 
Quatrtrem  i^que  libenter  ab  hujuf- 
modi  audoribus  , an  Epifeopus  polilt 
abfenti  facramentum  ordtnis  cqn^rre  : 
& cum  negaverint , propter  ufum  Ec- 
cldiz  perpetuo  repugnantem  , eodem 
ego  argumento  probabo  , facramentum 
tofolutionis  conrerri abfenti  non  polle. 
At  exiftit  hinc  parvum  illud  dubium ; 
DuB.  An  An  poenitens  coram  lacerdote  per  feri- 
pocnit.  pturam  confiteri  poflit,  ut  mutus,  vel 
prxfrnti  puella  verecunda  . Ad  hoc  reipondet 
/arerd.  D.  Thotnas  Quodlibeto  i.  art.  lo.  quod 
co^t.  cum  eflentia  confeflionis  fact^en- 
Mnit  jjju  gt  vocalis  confeflio , iis  qui 
icripto.  •verbo  confiteri  nequeunt  , fatis  eftfcri- 
pta  confefiio.  Atque  h*c  quidem  pro- 
politio  communis  eft  omnium  Dodt^ 
rum , quos  equidem  legerim . Sed  addit 
D.  Tbomas  huic  alteram  , qu*  non 
perinde  certa  eft  , nempe  , ex  inftitu- 
lione  Eccleftz  teneri  hominm , qui  po*- 
eft , voce  confiteri  , quoniam  in  omni- 
bus facramentis  acciat  id  Ecclefia  , 
cujus  eft  communior  ufus  ; yerbomm 
autem  ufum  & communem  efle , & ad 
confeflionem  accommodatum  , negari 
non  poteft.  Et  quamvis  hoc  przcemum 
non  inveniatur  exprefliim  , latis  eft  ta- 
men cooluetudo,  quz  vucliat  haben- 
da pro  lege  eft . Nullus  emm  iacerdof 
contelfionem  admittit  , nili  poenitens 
peccata  voce  proferat.  Ac  certe  fidus 
videtur  efle  , qm  ore  tacet  , cum  ore 
•ccufare  fe  pomt . Tuiiflima  lediflima- 
que  via  hzc  eft  , quis  negat  f Sed  , fi 
quando  cootiogat , ( quod  tamen  rarum 
erit  ) ut  puelu  verecundiz  plena  vt>- 
cu  edere  non  queat , cum  hac  (acerdo- 


tis  prudentia  difpenlabit.  Irem  etiam  ,' 
li  zgrotus  per  gutturis  angorem  eoo- 
fiteri  quidem  voce  poflit,  fed  vix  tamen 
& zgre  poflit , non  erit  ejufmodi  com- 
pellendus , fi  feribere  facile  pecc^  va- 
let, utvo^em  confeflionem  exhibeat . 

In  eodem  quinto  principali  argumen-,  Ucrtim 
to  id  poflremura  quzritur.:  An  cum  confefll 
poeniuns  ignorat  idiOma  lacerdotis , at-  ficti  per 
que  e diverfo  poenitentis  idioraa.  facer- 
ttos  , oporteat  confeflionem  fieri  per  in- 
terpretem  . Et  quidem  commums  fen- 
temia  tenet , hujofmodi  poenitentem 
non  obligari  ad  eam  confeflionem , quia 
nemo  tenetur  revelare  iecreu  peccata  , 
nifi  fuerdotibus  : hic  autem  renlarec 
etiam  interpreti , qui  non  eft  facerdot . 

Afliimpta  vero  priore  loco  propofitio 
patet  ex  Leone , eptftola  57.  ubt  ait  e 
Reatas  conlcientiarum  fuflicere  folis  fa- 
cerdotibus  indicare  confeflione  fecre- 
ta.  Et  D.  Auguftinus  de  vera,  & fil- 
fa poenitentia , cap.  1 1. Sipeccatum , in- 
quit , occultum  eft  , fuliiciat  referre  in 
notitiam  facerdotis.  Sed  & Innocentius 
in  cap.  Onuis  utriufque  fexus , Tit.  de 
poenitentiis  , prudenter  limiuvit  przoe- 
ptum , inquieiis : Omnia  fua  folus  pec- 
cata confiteatur  proprio  facerdoti  : vi- 
delicet infinuans  , quod  fi  dolus  confi- 
teri nequit,  confiteri  non  tenetur. 

Hanc  ego  communem  Dororum  fen- 
tendam  , quod  ad  przceptum  Ecclefiz 
de  quotanni  confeflione  pertinet , liben- 
tiflime  recipio  . Sed  in  articulo  mortis 
non  auderem  omittere  confeflionem  , 
fi  haberem  interpretem  . Jadura  enim 
illa  parva  eft  , ut  pfztermiitam  facra- 
mentum  , quod  eft  neceflEuiam  ad  ia- 
jutem:  quemadmodum  retro  dicebamus, 
in  articulo  mortis  hominem  obligari  ad 
explicandum  peccatum , etiam  cum  ali- 
quo famz  alienz  detrimento . Et  in  hoc 
eventu  inteUigitur  D.  Themas  4.  di- 
&U)&.  17.  quzft.  art.  4;  quzft. }.  ad 
fecundum  , cum  utitur  illis  verbis.  E- 
xigitur  , Debemus:  quz  quidem  verba 
olwgationem  prz  fe  ferunt.  In  reliquis 
vero  eventibus,  etiam  quum  jure  divi-  • 
no  confeflio  eft  in  przcepto  , credere 
fine  periculo  pofliimus  , nemimmi  otfli- 
gari  ad  confeflionem  pedatorum  per 
interpretem . Quz  autem  fint  hzc  even- 
u,  uve  tempora,  in  quibus  przceptum 
divinum  , edam  przter  mortis  articu- 
lum , ad  confeflionem  obligat , paulo 
poft  expediemus. 

Ad  fextum  principale  argumentum  R.e({X)n. 
priufquam  refpondeamus  , oecefle  eftsd  *.  «. 

expli- 


De  Prteept0  Sacramntt  Pmmte»tU . 57« 


j^incip.  explicare  , quifnam  proprius  (aceriios 
init,  hu-  appeltecur.  Nam  Petrus  Palud.  4.  dilL 
6.  17.  quxlh  3.  & Sylvefter  in  verbo Coik 

p«r.  po  ■ fjffor , primo  docent  , nomen  proprii 
fitum . fjcerdotis  dupliciter  accipi ; uno  modo, 
!'•  pro  quocunque  habente  potellatem  ab- 
iatwd*”  > fi'''  ordinariam  , five  delega- 

de  quo  t.m  : & fic  capitur  ( ajunt  ) in  cap. 
Innoc.  Onnis  utriufque  fcxus  , ab  Innocentio 
fcc.  ' ibi:  Omnia  fua  peccata  1'emel  confitea- 
tur in  anno  proprio  facerdoti  ; alias 
non  impleret  illud  prxceptum  , qui  con- 
fiteretur Fratribus  men^cantibus : non 
enim  funt  proprii  iacerdotes  , nifi  in 
hac  fignificatione  . Alio  modo  ( in- 
quiunt ) capitur  facerdos  proprius  pro 
facerdote  habente  jurifdiftionem  ordi- 
nariam abfolvendi , qualis  ell  vel  Paro- 
chus , vel  Epifcopus , vel  1'ummus  Pon- 
tifex . Quem  in  modum  accipitur  in 
eodem  capite  , Omnis  , cum  mbjungi- 
, tur:  Si  quis  autem  alieno  lacerdqti  vo- 
luerit julta  de  caufa  fua  confiteri  pec- 
cata , licentiam  prius  polhilet , 8c  obti- 
neat a proprio  lacerdote. 

Sed  revera  fine  caufa  admittitur  x- 
qutvocatio  in  eadem  oratione  apud  In- 
nocentium. Nam  illud  fuum  prxceptum 
ipfe  idem  explicuit  , exceptionem  ad- 
dens : nifi  de  licentia  proprii  facerdo- 
tis  . Ht  quod  in  illo  capite  , Proprius 
facerdos  , Parochus  intelligatur  , ma- 
nifcfle  liquet  ex  quadam  extravaganti 
Martin.  V.  quam  refert  Adrianus  , q. 
3. de  confefiione  . Sic  etiam  accipit  no- 
men proprii  (acerdotis  divus  Thomas  , 
dilL  17.  quxfi.  3.  artic.  3.  quxll.  3. 

Itaque  facerdos  proprius  vel  intclli- 
gendus  efi  parochialisiacerdos,  ut  .Mar- 
tinus  V,  intellexit  , & ut  revera  In- 
nocentius accepifie  videtur,  juxta  ple- 
nam illius  decretalis  intelligentiam  j vel 
intelligendus  efi  facerdos  habens  ordi- 
nariam potellatem  Sc  jurifdidlionem  . 
Et  in  priori  quidem  fignificatione  , fa- 
cerdos proprius  vocatur  , 8e  ut  diflin- 
guitur  contra  alienum  , & ut  .dillingui- 
tur  contra  communem  . Contra  alienum 
quidem,  ut  quilibet  parochianus  intel- 
figat , fuo  proprio  parocho  , non  alte- 
rius parochix  facerdoti  debere  confite- 
ri . Contra  communem  autem  , quia 
fiipponebat  Innocentius  , Epilcnpum  , 
& liimmum  Pontificem , qui  facerdotes 
communes  dici  poffunt  , non  ha^re 
confuetudinem  audiendi  confefliones  . 
Quare  fpedlans  in  communem  ufum 
( quod  leges  facere  folent  ) prxeepit , 
ut  parochuni  luis  parochis  con.fitcrra- 


tur.  Nec  objedlio  illa  movere  nos  de- 
bet , quod  fi  in  illo  capite  proprius  fa- 
cerdos fic  acciperetur  , qui  confclllo. 
nem  faceret  vel  Epifeopo  , vel  fummo 
Pontifici,  prxceptum  ilhus  capitis  no» 
impleret  . Nam  cum  parochus  jurifdi- 
dlionem  habeat  ab  Epifeopo  , Epifeo- 
pus  a fummo  Pontifice  , pro  comper- 
to relinquitur  , ut  poeniteas  , qui  pri- 
vatis fuis  facerdottbus  confiteri  folet  , 
fi  ad  Epifeopum , vM  fummum  l^ontifi- 
cem  recurrat  , eifque  confiteatur , mul- 
to etiam  magis  prxeepto  confeffionis 
fatisfaciat . 

At  fi  quis  contendere  velit  , 8f  E- 
pifeopum,  & fummum  Pontificem  ap- 
pellari proprios  facerdotes , dicat , ideo 
proprios  appellari , quia  propriam  ha- 
nent  jurifdiClionem  abfolvendi  , quam 
fcilicct  fibi  proprie  vendicant  ex  offi- 
cio ordmario  pafcendi  oves. 

In  hunc  igitur  pofleriorem  fenfuro 
dub  um  ell  : an  ex  divino  jure  fit  ne- 
celfarium  confiteri  proprio  facerdoti  . 

Nam  Armacanus  lib.  11.  de  quxilioni- y\mia  al 
bus  Armenorum  , cap.  4.  ex  lolo  )ure  ni , qux 
humano  id  exiflimat  neceflarium : cum  efl  enam 
quilibet  facerdos  in  ordinatione  fua  ac- VvicUf, 
cepent  potellatem  remittendi  peccata  fi- !-'*• 
quorumcunque  . Idem  quoque  videtur  • 
infinuare  D.  Thomas  d.  i7.quxfl.  3.ar. 

3.  q.  4.  ad  quintum  j fi  literx  tantum 
fuperficies  fpedletur  . Durandus  etiam 

4.  d.  19.  qu.  1.  hanc  Armacani  opinio- 
nem afierit  efle  probabilem  : hoc  efl  , 
fcclufa  Ecclefix  lege  , quemlibet  facer- 
dotem  quemcunque  peccatorem  abfol- 
v.-re  polle.  Hanc  tenuit  VviclelF.  hanc 
demum  nunc  lempor.s  Lutherani. 

At  hxc  fententia  defendi  nuUa  ra- Impras 
tione  potefl : quin  exploratum  haberi  bawr. 
detet  , prxc^cura  de  confitendo  pro- 
prio facerdoti , divinum  effe.  Primum, 
ex  concilio  Florentino  : ubi  minifler 
hujus  facramenti  definitur  facerdos  h.i- 
bens  audloritatem  abfolvendi , vel  ordi- 
nariam, vel  ex  commiffione  fuperioris. 
Qu»ropter  fine  hujufmo.fi  commilfio- 
ne  facerdos  alienus  non  efl  hujus  fatra- 
menti  miniller  : atque  proinde  jure  di- 
vino tenemur  proprio  facerdoti  confite- 
ri. Nam  confelfio,  qux  fic  alteri  ex  fa- 
culuce  proprii  facerdotis  , proprio  fa- 
cerdoti fieri  cenfstur. 

Prxterea  , capite  , Si  Epifcopus  , de 
Poenitentiis  Sc  remillionibus  lib.  d.  Bo- 
nifacius  tradidit  , nulla  confuetudine 
introduci  pqfTe  ^ ut  aliquis  ,prxcer  fui 
fuperioris  licentiam  , Confcllbrem  fibi 
O 9 2.  ell- 


Rerpon. 
arq.  Af- 

rnijc. 


580  JR/cledt.  de  Ptiniten.  Part.  Vt 

«luere  valctt,  qui  eum  polHt  folvere,  teram  juriidi^lionts;  neatraqoe  &ne  al> 

Tcf  ligare . Et  carneo  fi  edet  folum  de  tera  fatis  eft . Nam  Epilcopus  Diaco- 
jure  pofitivo,  aliqua  confuecudo  pofiet  nus  fubdicos  quidem  habet,  ll;d  fi  ten- 
prxvalcre : ut  patet  iu  decimis  folveu-  tec  abfolvere , nihil  fadt . Simplex  quo- 
dis , in  comedendis  ovis  tempore  Qu-  que  Sacerdos  Ordinis  poceftatem  haKt , 
dragefimc,  8c  aliis  eiufinodi  Eccl^a-  led  quia  caret  junfdiraone  , nihil  ^ 
fiicis  legihiu , quz  per  confuetudinem  cit  abfolvendo . Accipit  itaque  Sacerdos 
contrariam  abrogari  {mflUnt.  quifque  , cum  initiatur,  per  illa  verba. 

Praeterea,  hoc  videtur  etiam  defini-  Qiiorum remilericis,  &c.potellacem  or- 
i^i  in  illo  cap.  Omnis , de  poeniten.  u-  dinis , quae  necefiaria  eft  ad  remitceo- 
bi  Innocentius,  Licentiam,  inquit,  prius  da  peccau:  tamecfi(  ut  retro  diximus  ) 
poftule  t , 8c  obtineat  a propno  ^cer-  juriididionem  quoque  accipiat  ad  re- 
oote  : quum  aliter  illum  alienus  non  mittenda  venialia , &c. 
pofllc  abiblvere,  vel  ligare.  fi  quaeras  , unde  conllate  pof- 

Katioque  id  maniteile  docet . Nam  fit , Ecdefiom  ordinatis  folam  poteila- 
pocellas  jurifdidionis  non  habetur  nifi  tem  ordinis  conferre  velle  , certe  Ec- 
ab  his  , qui  fubdicos  habent.  At  non  clefix  ufu  conflat  , intencioneque  prae- 
quilibet  iacerdos  ex  |ure  divino  fuboi-  latorum  ordinantium . Non  enim  inten- 
tos habet,  fed  folum  pallores Ecclefiae,  dunt  Epifcopi  tradere  )urifdidionis  p<^ 
quibus  oves  Chrilli  commifTx  fune : er-  tellacem  . Nam  & Epifeopus  titularis 
go  folus  ille  , cui  ex  odicio  cll  anne-  cum  ordinat  , eifdem  verbis  id  facit  : 
xa  cura  animarum  ex  divina  inlticutio-  cum  tamen  nullos  habeat  fubditos , &£•]>,(, 
ne  ]udex  eft ; atque  ex  confequenti  ad  At  vero  circa  ea  , qux  dida  fune  , qgando 
cum  folum  judicialis  lacramenti  admi-  oriuntur  aliqua  dubia  indigna  prorfus , oon  cA 
nillracio  pertinet.  Erroneum  igitur  efl  quxanobisprztereantur.  tutum 

hac  cempellace  alTerere  , facerdocem  Pnraum  ell:  An,  quanddnonell  tu  confit, 
fimplicem  jurifiidionem  habere  , pq-  tum  confiteri  peccata  proprio  faoerdo-  proprio 
tellatemque  folvendi . Unde  & Marti-  ti  , quia  timetur  fctlicet  vel  fcanda-  Sacerd. 

Bus  V.  in  Concilio  Conllantienfi  circa  Ium  , vel  revelatio  confeffionis  , poifit  .P»** 
finem  , inter  reliquas  inderrogaiiones  homo  confiteri  cui  voluerit  facerdoti  , 
ponit  hanc : Utrum  credat  , audorita-  fi  proprius  negat  faculutem  alteri  con-  ^ 
icm  junfdidionis  Papz , & Epifcopi  ef-  ficendi . confite- 

fi  majorem  in  iblvendo  , ligandoque  Ad  hoc  , Dodores  graves  afferunt  ,;j 
audof itate  fimplicis  facerdocis,  ecum  quod  fi  nec  Sacerdos  proprius,  nec  E-  ' 
habentis  curam  animarum  . Vide  Ca-  pifeopus  volunt  dare  faciilutem  , tunc 
jctanum  in  additionibus  tenix  parus  , potett  peccator  confiteri  cui  maluerit  . Opinio 
quxfl.  unica,  de  miniflro  facram.  poe-  Id  tenet  HoAienfis  m cap.  Omnis  utri-qyorun- 
nit.Turrecr.hb.  i.cap.pd.&  P7.&  98.  ufque  lexus.  Id  videtur  fentire  Magi-dsm. 

Kam  in  hanc  fimtentiam  conveniunt  o-  fhr,  dillin.  ai.  cap.  pofhemo , & Gra- 
mnes  Scholallici  Audores , atque  adeo  tianus  de  poenitentia , diftind.  6.  circa 
Divus  Thomas  diflin^one  19.  quzA.  finem  . Id  Syivefler  in  verbo  ConfoL 
J.  artic.5.quzll.  j.  dedill.  17.  quxll.  j.  for  1.  fi.  6.  &Richardus  difl.  17.  art.j. 
arc.  3,  quxfl.  4.  quxfl.  7.  & Paludanus  eadem  difl.  quxft. 

Ad  argumentum  vero  ilflid  potilli-  3.  art.  3.80  Adrianus  quxfl.  5.  de  Con-. 
muro,  quod  opppmtur  ex  ordinatione  tefil  dub.  3.  Id  vero  probant  ex  cap. 
Sacerdotum , quibus  dicitur  , Accipite  ult.  de  poenit.  difl.  6,  ubi  Urbanus  Pa- 
Spiritum  Sandum,  &c. quoniam eiidem  jpa,  Placuit,  inquit,  ut  deinceps  nulli 
verbis  Dominus  Apoflolis  dedit  pote-  Mcerdotum  liceat  quemlibet  commif- 
fiatem  jurirdidionis , Joan.  10.  cum  ibi  fum  alteri  Sacerdoti  ad  poenitentiam 
fecerit  eos  judices  , & inflituerit  fa-  fufeipere,  nifi  pro  ignorantia  illius,  cui 
cramentum confeffionis,  cujus  eos  quo-  poeratens  prius  conteffus  ell . Eli  igitur 
que  miniUros  effecit  i refpondetur , quod  argumentum:  pro  ignorantia  proprii 
cifidem  quidem  verbis  Ecclefia  nunc  pof-  facerdotis  licet  adire  ad  alium  facer- 
fet  tradere  potellatem  jurifdidionis  o-  ^tem  , etiam  fine  proprii  confenlii  c 
innibus  initiatis : at  revera  non  tradit  , ut  hic  textus  minifefle  dicit , & Glofia 
fed  folum  potellatem  ordinis  necefla-  item  eodem  loco  : ergo  multo  magis 
riam  ad  abfolutionem  facramentalem  . pro  malitia,  Sec.  > 

Nam  ille  adus  facramentalis  duplicem  Deinde  confirmant  hoc  audoricateD. 
potellatem  exigit,  alteram  ordinis,  al-  Augufluii,  libro  de  vera,  &£alfapaeni~ 

ica- 


’2)f  Pidteptt  Sanatttenti  iPdmtentt»  '.  jSf 


itfltii,  c»p.  10.  & rrfertur  de  poeniten- 
tia , diftin.  6.  up.  I.  ubi  D.  AuguUinus , 
Et  qui  Tult,  inquit  , confiteri  peccata 
fua  , quxrat  Sacerdotem,  qui  Iciat  li- 
gare. & folvere  , ne  annbo  in  foveam 
cadant , quam  llultus  eviure  noluit . 

Przterea  , Sacerdos  proprius  in  uli 
eventu  tenetur  dare  facultatem  : ergo 
fi  neget , fjtis  fuerit  petiifle  : argumen- 
to capit,  licet.  Extra  , de  regularibus . 
Nam  ( ut  ibidem  dicitur  ) Prxlatus  in- 
difcrete  negans  faculutem  jufls  peti- 
tam , privilegium  meretur  amittere,  qui 
conceffa  fibi  abutitur  poteflate . 

Praeterea  , legislator  non  deficit  in 
, necellariis  . Sed  quando  facerdos  pro- 
prius tfl  ineptus  ad  audiendam  Con- 
feflionem  , vel  ex  ignorantia  , vel  ex 
malitia  , Confelfionis  neceffitas  inflat  , 
ficut  8c  communionis:  ergo  in  uli  e- 
ventu  jam  legislator  de  Confeflione 
providit  , ut  etiam  in  articulo  mortis 
. quilibet  facerdos  pofTet  abfolvere . 

Opinio  His  umen  argumentis  praeceptor 
contrsr.  meus  bonae  memoriz  commoveri  non 
potuit,  quin  crederet,  hanc  opinionem 
efTe  & minus  tuum , & irrationabilem . 
Idena  tenuit  Cajctanus  in  Summa  , in 
verbo  Abfolutio  ex  parte  abfolventis  . 
Atque  D.  Thomas  idem  fenti re  videtur  , 
dill.  17.  quz.  3.  art.  3.  quaetl.  4.  ad  ter- 
tium , ubi  dicit  , quod  ele^o  difcre- 
ti  facerdotis  non  eft  nobis  commifla  , 
ut  nollro  arbitrio  facienda  , led  de  li- 
centia fuperioris  , fi  forte  proprius  la- 
ccrdos  efict  minus  idoneus  ad  apponen- 
dum peccato  faluure  rvmeduim  . Et 
ad  quintum  argumentum  exprdile  do- 
cet , quod  in  quibus  eventis  probabili, 
ter  timet  Poenitens  periculum  fibi,  vel 
facerdoti  ex  Confeihone  , debet  recur- 
rere ad  fuperiorem  , vel  ab  eoiiem  pe- 
tere licenuam  alteri  confitendi  : quod 
/i  licentiam  , ait  , habere  non  poffit, 
idem  e(l  judicium  ac  de  illo  , qui  non 
habet  copiam  facerdotis  . Nec  dillindl. 
ai.  in  expofitione  litterz  huic  fenten- 
tiz  adverfatiir  . Nam  prius  ex  fenten- 
tia  propria  alTeruerat  , quod  cum  poe- 
nitens  tubet  facerdotem  ignorantem  , 
ex  faciliute  ipfius  facerdotis  , vel  fu- 
perioris , debet  alium  petere  pruden- 
tiorem  . Cum  autem  pofterius  fubdit 
per  conjundionem  adverfativam  : quin- 
que umen  cafus  ponuntur , quibus  li- 
cet confiteri  alii , quam  proprio  Sacer- 
doti, fine  e]u$  licentia  , &c.  refert  qui- 
dem aliorum  opiiiioncm  , quam  tamen 
ipfr  Bon  probavit . 


Et  certe  eam  nos  probare  debtf 
mus  : Primum  ex  cap.  Omnis  utriuf- 
que  fexus  , ubi  dicitur  , quod  11  quis 
alieno  facerdoti  voluerit  juAa  de  cau- 
fa  fua  confiteri  peecau , licentiam  prius 
poflolet  , Se  obtineat  a proprio  facer- 
dote  , cum  aliier  illum  non  poffit  fol- 
vere, vtl  ligare. 

Ad  hoc  refpondet  Adrianus  , quod 
cum  Innocentius  dicit  , Licentiam  po- 
ftulet  , 8e  obtineat  3 proprio  facerdo- 
te,  fubintelltgendum  eu  , vel  a jure  . 
In  cafu  autem , de  quo  loquimur , pee,- 
nitens  habet  a jure  facultatem  obten- 
tam , fcilicet  ex  illo  cap.  ultimo  de 
poenitentia  , difL  6.  At  hzc  folucio 
non  eil  idonea  , tum  quia  jus  illius 
capituli  antiquius  erat  Concilio  latera- 
nenfi  , cum  Urbanus  il.  fub  quo  illud 
decretum  efl  , inultis  annis  przcellcric 
Innocentium  III.  qui  illius  capitis,  O- 
mnisutriufqu:  fexus,  fuitau^r:  Tum 
quia  , cum  fupponat  Innocentius  ju- 
ftam  caufam  in  petendo,  & addat,  li- 
centiam petat  , & obtineat  , confe- 
quenter  infinuat  , licenuam  Ktitam  8c 
negatam  in  caufa  jufta  non  fat  effe , ut 
alius  poffit  abfolvere  , quamvis  julie 
petita  male  negatur:  Tum  quia  hzc  fa- 
cultas, per  quam  fit  exceptio  a Decreto 
Concilii  generalis,  nufquam  habetur  in 
jure  , ut  ex  argumentorum  folutione 
patebit:  Tum  demum  , quia  per  hanc 
exceptionem  aperitur  janua  multis  in- 
commodis , eifdemque  ablurdifTimis  . 
Nam  & unufquifque  facile  fibi  perfua- 
deret  , fuum  Parochum  efTe  ignoran- 
tem , indeque  eligeret  faculute  juris 
ConulToriem  : & idem  quoque  in  cafi- 
bus  reforvatis  fieri  eadem  ratione  pof- 
fet  , ut  videlicet  , quando  nollet  Prz- 
latus  vel  ex  ignorantia  , vel  nulitia 
julie  petitam  concedere  facultatem  , 
hanc  ubi  ex  conceffione  juris  poeni- 
tens  aflumrret  . Qgtbus  profeflo  qui 
non  movetur  , hunc  nihil  horum  re- 
putavilfe  certo  fcio . 

Przterea , mortuo  proprio  facerdote  , 
non  potefl  ille,  de  quo  loquimur,  cui 
maluerit  confiteri  : ergo  nec  vivente  , 
& facultatem  negante . 

Przterea  , fi  proprius  facerdos  nomi- 
natim  excommunicaretur  , vel  cfTet 
percutTor  clerici  manifeflus  , non  lice- 
ret Parochianis  cuilibet  confiteri  , led 
folum  illi , quem  Epilcopus , vel  Papa 
providerit . 

Fac  denique  ( id  , quod  ufuvenire 
potell  ) ut  proprius  1'acerJos  ex  mali- 
O 0 j tia. 


Reklf.  de  Pcekit.  Paft  VT. 


ti^  vel  animi  perturbatione  nolit  Con- 
feflionem  cujufc)uam  audire : tunc  quz- 
ro,  an  Parochianus  poflit  alieno  iacer- 
doti  pro  fuo  arbitratu  confiteri  . Ac 
poffe  quidem , nullus  , nifi  indoAus  , 
& temerarius  , admittet.  Quod  fi  non 
potefl,  certe  nee  poterit,  propter  igno- 
rantiam, vel  fcandalum  propni  fitcerdo- 
tis  . alieno  fine  fiipenoru  facultate 
cdnnteri . 

Refpon.  Ad  primum  argumentum  refpondeo, 
quod  Urbanus  loquitur  de  Poenitentia 
publica  injunda  a facerdote  , cui  pce- 
nitens  prius  confelTus  ell  , ut  iple  et- 
iam textus  expreflit . Docet  autem  Sum- 
mus Pontifex  , poenitentiam  publicam 
injundlam  a Parocho  , in  propria  Ec- 
clefia  efie  faciendam  , non  in  aliena 
Parochia  . Ac  przterea  docet  , alium 
facerdotem  poenitentiam  injundlam  a 
priore  Confeflbre  non  debere  aut  com- 
mutare , aut  relaxare,  nifi  pnorfacer- 
dos  adeo  fuerit  imprudens  & ignarus  , 
ut  poenitentiam  indifcretam  indixerit  : 
tum  enim  fi  imprudentia  fuerit  mani- 
fcfia  , facerdos  fecundus  poterit  poe- 
nitentiam fuo  confilio  moderari  . Imo 
in  Ecclefia  olim  , ubi  erant  plures  fa- 
cerdotes  , qui  zqiie  poterant  populi 
Coniefiiones  audire  , fi  quis  poenitens 
uni  illorum  facerdotum  fe  commifif- 
fet  , crediderim  equidem  jure  optimo 
cautum  efie  , ut  (wfieaquam  lUi  pec- 
cata fua  fuerat  confeflus  , atque  illius 
confilio  poenitentiam  falutarem  acce- 
perat , ao  alio  facerdote  non  (tifdpe- 
retur  ad  poenitentiam  , nifi  forfitan 
prior  fuifiet  ineptus  , & imprudens  . 
Erat  autem  ea  lex  juua  pr.miim  , ne 
identidem  mutatis  animorum  medicis  , 
ialus  ipfa  ipiritualis  poenitentium  prz- 
pediretur:  deinde,  ne  poenitens  feveri- 
tatem  iuftam  prioris  judicis  , cui  fe 
commi  ferat , veritus  , apud  judicem  a- 
lium  remiflionem  quzreret  : quod  no- 
flra  hac  tempeflate  quidam  facientes  , 
dum  prx  pudore  facerdotes  graves  & 
probos,  quibus  fe  permiferant,  fiigiunt, 
novofque  quzrunt,  vel  incognitos,  expe- 
rimento fuo  difcere  pofiiint , quam  pa- 
rum in  falute  fpirituali  provehantur  . 
Reliqua  omnia  faciliora  funt  , quam 
quz  nos  morari  debeant  , qui  ad  alia 
graviora  properamus . 

Utram  quoque  dubium  eft  , idque 

hsbeai  gravi  (Tiraum:  An  habens  faculutem  a 
Acuit.  I proprio  facerdote  eligendi  Confeflb- 
proprio  rcm  , poflit  eligere  quemlibet  Sacer- 
Satecdece  dotem  , etiam  al  as  non  probatum  , 


nec  expofitum  . Ad  hoc  Gabrief  , d,  poflit  eli-- 
> 7*  q-  *■  art.  tenet  partem  affirma-  gere  quem^ 

tivam  . Idra  tenet  Sylvefter  in  ver- libet,  e- 
bo  , Confefior  i.  §.  j.  iJjtn  quoque  ''»m  "oa 
Adnamis  poft  quintam  quzftionem  de  ‘PProb. 
confeflione  , dub.  i.  Reteruntque  in  pro 
hoc  Hoftienfem  de  pfnitentiis  , cap. 

Omnis  , Sc  Panormit.  Clement.  i.  de 
Pnxilegiis  . Breviter,  hzc  eft  commu- 
nis opinio  juniorum  , quam  fuadentin 
I??™*  ^P'  fiu»li  de  penitentiis , 

ubi  dicitur  ; Permittimus  Epilcopis 
& ollis  fupcrionbus  , dcc  non  minori- 
bus pr*laiis  exemptis,  ut  etiam  praeter 
lui  (uperioris  licentiam  , providum  8c 
diferetum  fibi  pqfliac  eligere  confef- 
forem  . At  cx  vi  hujus  privilegii  non 
oportet  eum  , qui  alias  eft  probatus 
Confefior  , eligere  : ergo  nec  qui  a 
Summo  Pontifice  , vel  Epifeopo  racul- 
tatem  habet  eligendi  ContelTorem  , te- 
netur eligere  alias  probatum  & exami- 
natum . 

Przterea  , fimplex  facerdos  ab  or- 
dinatione  fua  habet  poteftatem  abfol- 
vendi  , fed  quia  deeft  illi  materia 
circa  quam  poflit  illam  exercere,  id- 
circo non  ablblvit  . At  p^nitens,  qui 
habet  facultatem  a proprio  facerdote  , 
przftat  fc  fabdtcura  ConfeflTori  , quem 
elegit  . Talis  igitur  Ablblucio  , cum 
habeat  materiam , erit  vale  .ia  . 

Tertio,  Summus  Pontifex  , per  hoc 
folum  quod  voluntarie  fublicit  fe  fim- 
plici  facerdoti  , eo  ipfo  dat  materiam 
cmvenientem  Abfolutioni  facramenta- 
li  : o™  & quilibet  Chriftianus,  qui 
habet  facultatem  a proprio  facerdote  , 
ubi  primum  fe  voluntarie  fubdit  facer- 
doti fimplici , &c. 

QiUrto  , Quia  alias  diploma  Ponti- 
fiaum  nihil  daret  . nam  eligere  Con- 
fcflbres  jam  expofitos  , videlicet  Fra- 
tres przfentatos  Epifeopis,  & ab  ipfis 
probatos  , fine  diplomate  fideles  pote- 
rant  : ergo  per  tale  privilegium  con- 
ceditur eis  facultas  eligendi  alias  non 
probatos. 

Contrariam  fententiam  tenet  glofla  Sentenrx 
fuper  illud  caput  , Omnis  utriufque 
fexus : & fuper  Clementinam  primam 
de  pnvilegiis  . Et  certe  h*c  opinio 
glou  non  eft  contemnenda  . Nam  , 
ut  in  cap.  a.  de  penitentiis,  in  fexto 
dicitur  , in  generali  conceflione  illa 
non  veniunt , qu*  non  eflet  quis  veri- 
fimiliter  in  fpeeie  conceflurus  : fed  in- 
ter Sacerdotes  fimplices  non  examina- 
tos funt  multi  ignorantiflimi  & perdi- 

tilfi- 


t '.('(■'■-ile 


De  Pr*ceft»  Sacramenti  PanUmtU.  I83 

tiiHtni  , qtulws  , fi  exprimerentur  in  protutionem  idonei  Confefibris  rcliiv 
fpecie  , non  (it  verifimiu  , fuperiorem  querec  arbitrio  cujuslibet  popularis , non 
talem  ncultatem  concefiUrum  : ergo  , minus  quam  fi  examen  judicis  Eccle* 
£ec.  fiafiiei  in  foro  exteriori  aut  fiitoribus. 

Et  confirmatur,  nam  fi  Summus  Pqn-  aut  lartoribus  committeret  .'At  per  il- 
tifex  mfiitueret  jutliees  in  foro  in-  lam  opinionem , quam  refellere  con»- 
tenori  omnes  iacerdotes  fimplices  fine  mur , quilibet  idiou  , 8e  vulgaris  ho- 
aliquo  examine  & probatione  , pecca-  muncio  pro  fuo  arbitratu  potell  , ut 
ret  moruliter  : quod  non  ell  exilii-  eligere  Confeflbrem  , iu  quoque  ex- 
mandum  de  Summo  Pontifice  in  ge-  pendere  ac  probare  . Atqui  quanto  ia- 
nerali  8e  publica  concellione  : & ta-  uus  ell , ratione  Chrilliana  duce  , cre- 
men  revera  , fi  daret  facultatem  eli-  dere,  duo  efie  przcepta  necellaria , alte- 
gendi  quemlibet  facerdotem  , eo  ipfo  rum  ne  quis  alieno  Sacerdoti  confitea  tur , 
facit  univerfos  Sacerdotes  , cnam  ftul-  alterum  ne  quis  facerdos  non  examina- 
tilfimos  , judices  in  loro  interiori  : tus Confc Iliones audutl  Nempe,  fi  hxc 

quod  nili  przlatis  pefiilentilltmis  tri-  przcepta  duo  ( ut  neceifiim  ell  ) ad> 
buere  indignilllmum  ell.  mittimus  , per  iaculutem  eligendi 

Confirmatur  ultimo  , quia  fummus  Confefibrem  lolvitur  penitens  ab  obl^ 
Pontifex  in  d^lonute  femper  notat  , gatione  confitendi  proprb  Sacerdoti  : 
k concedere  facultatem  eligendi  Con-  quod  primo  przce{»o  jubebatur  . At 
fellorem  idoneum  : idoneus  autem  in  non  Iblv.tur  Sacerdos  a przcepto,  quo 
^re  appellatur  , qui  habet  publicam  videlicet  allringitur  , ne  Confellionet 
Juris  fulhcientiam  . 'Verbi  gratia  , Re-  audiat  non  examinatus . Quare  fen- 
ligiofus  przfentatus  Epilcopo  juxta  per  peccabit  mortaliter  contra  illud  fe- 
normam  Oementinz  , Dudum  , de  fe-  eundum  przceptum  , fi  audierit  Con- 
pulturis;  Item  Clericus  examinatus  & felfioncs  non  probatus.  Non  ell  autem 
probatus  ab  Epifeopo  , licet  alias  non  verolimile  , ^linodi  lacerdotibus  ju- 
nabeat  jurifdiaionem , per  probationem  rifdiAionem  elu  collaiam  , qui  quo- 
tamen  fa^us  ell  idoneus,  &c.  niam  jure  optimo  audire  ConfeOionec 

Propter  hzc  argumenta  , quz  vide-  inhibentur  , fi  audiant  , mortalis  pec- 
Sement.  licet  mihi  magnam  faciunt  fidem,  ego  cati  rei  efficiuntur. 

Aua,  tenui  femper  , teneoque  , quod  fi  u-  Prztcrea,  fi  fummus  Pontifex  omne* 
cerdo s aliu  ell  probatus  ab  Epifeopo,  tales  conllituit  judices  , aon  polTet  E- 
vcL  ejus  vicario  , juxta  morem  quem  pilcopus  condere  legem  , ut  illi  non 
Epifeopi  fervant  bene  inilituti  , tum  audiant  Confeffiones  , nili  prius-  exa- 
per  facultatem  eligendi  Confefibrem  , minati . Atque  adeo  ne  pollet  quidem 
live  a Parocho  , Irve  ab  Epifeopo  , fi-  ftulto  lacerdoti  ConfelToris  officium 
ve  a Pontifice  Summo  conoeflam  , pot-  prohibere  : ellet  enim  perinde  ae  fi 
ell  eligi  , etiamli  alias  nullos  fubditos  prztor  juberet,  ne  delegatus  a Princi- 
baberec , nullamve  penitus  jurifdidlio-  pe  judicaret . Et  item  Pradati  religio- 
nem . At  fi  quis  fit  reprobatus  ab  Epi-  num  qua  audloriute  pollent  punire  re- 
feopo,  vel  a Vifitatore  rejedlus  , tan-  ligiofos  non  expolitos  & examinatos  , 
quam  llultus  & ineptus,  ejufmodi  non  cum  per  hzc  diplonuta  eliguntur  in 
^tell  eligi  per  claululam  eligendi  Contellores  f Nam  fi  Generalis  Ordi- 
Cbnfefibrem  . Atque  idem  omnino  de  nis , aut  Provincialis  faceret  me  judicem 
illo  lentio , qui  non  ell  examinatus , Sc  alterius  rel.giofi  , non  inteUigo  , quo 
probatus  a Przlato  juxta  formam  prz-  pa&o infenor pollit  prohibere.  Quemad- 
icriptam  vel  lege  , vel  confuetudine  . modum  fi  daret  mihi  Provincialis  fa- 
Quia  fententia  conuaria , ut  minimum , cultaiem  coenandi , aut  conllitueret  me 
januam  facit  patentiffimam  ad  perni-  'Vicarium  raonallerii  , ignoro  prorfus  , 
elem  populi  Chriftiani  , dum  indiferi  qua  audlontate  Prior  illud  impediret . Et 
minatim  eliguntur  ab  ignorante  plebe  tamen  fatentur  omnes  , ejulmodi  leges 
Sacerdotes  ignorantiffimi  . Atque  uti-  ab  Epifeopis  vel  Przlatis  Monalleriorum 
oam  qui  illam  opinionem  invexerunt , ferri  optime  pofie  , quippe  ut  necella- 
prudentiore  confilio  incommoda  & fa-  rias  an  re^m  & populi  Chrilliani  , 
crilegia  , quz  exinde  conf:cuta  funt  , Sc  Monachorum  inflitutionem. 
confi^aflent.  Denique  ( ut  femel  finiam  ) rogo 

Przterea  ridiculus  ellet  , imo  nefa-  eos  , qui  oppofitam  opinionem  def^ 
rius  Summus  Pontifex  > fi  examen  8c  bete  volunt , an  Sacerdos  depofitus  au>- 

O 0 4 (to- 


Refp.  td 
•rg.  pro 
».  feu. 


Ke/eif.  de  Panitent.  Pm  Vt 


Qoritate  publica  , ic  degradatus  poflit 
eligi  per  generalem  concefllonem  eli- 
gendi quemlibet  Sacerdotem  . Quod  fi 
neges  ( ne  Theologus  inlanus  habeare  ) 
jam  quxro  rurfum  , quis  polfit  eligi  , 
cum  detur  in  diplomate  facultas  eli- 
gendi quemlibet  Sacerdotem  > Dices 
forfjn:  excipitur  depofitus  & degrada- 
tus > quemadmodum  & excommunica- 
tus  nominatim,  &percuflbr  clerici  ma- 
ntfclhis  : quoniam  ejufmodi  Sacerdotes 
legibus  Ecclefix  peculiaribus,  a Sacra- 
mentorum adminillratione  rejrai  funt  . 
Bene  volo : hoc  enim  tuo  te  gladio  ju- 
gulare poiTum  . nam  & Sacerdotes  non 
probiti  , feu  reprobati  ab  Epifcopis, 
atque  eorum  Vifitaioribus  , legibus 
^rtis  arcentur  a Sacramenti  hujus 
adminillratione . 

Ad  argumentum  itaque  primum , con- 
cedo antecedens.  Supponitur  enim,  E- 
pifcopos  & Prxlatos  cledlurosefle  Con- 
feffores  peritos : nam  ad  illos  ^re  per- 
tinet examen  & probatio  ContelTonnn . 
Nego  tamen  conlequentiam  , quoniam 
ad  populares  non  ipeibt  fua  eleftio- 
ne  idoneos  facere  Confellbres  & judi- 
ces , fed  ex  jam  probatis  unumquem- 
libet  eligere  . Imo  ex  illo  cap.  ^teft 
fieri  argumentum  pro  nollra  lententia: 
Providum,  inquit  ,8c difcretum fibipof- 
fint  eligere  Confeflbrem  . Quod  fi  E- 
pifcopi  ex  illo  privilegio  improvidum 
tc  indifcrctum  dclieere  nequeunt,  cur 
concedamus  hominibus  vulgi  , ut  fi  e- 
legerint  incptilTiraum , & improvidilTi- 
mum  Sacerdotem  , quod  abfurdifiimum 
eft,  id  ex  privilegio  Summi  Pontificis 
confequatur  ? 

Ad  fecundum  jam  refpondimus , &- 
cerdotem  non  habere  poteftatem  jurif- 
diClionis  ab  ordinatione  fua  . Nec  ad 
hanc  poteftatem  latis  eft  , quod  wc- 
cator  fe  prxbeat  materiam  , & fubdi- 
tum  Sacerdoti:  hoc  enim  verum  e&t  , 
fi  audloritas  abfolvendi  elTet  judicis  ar- 
bitrio , qui  Fcilicet  per  volimtariam 
lubjeftionem  reorum  judicandi  acci- 
peret poteftatem  . At  retro  nos  often- 
dimus  , Sacerdotes  audoritatem  judi- 
candi non  a populo  , fed  a Deo  acce- 
pilie  , nec  hanc  ex  jure  Divino  quof- 
libct  Saardotes  habere  ,ifed  1'olos  Pa- 
llores, vel  eos  qui  a Palloribus  fuerint 
delegati. 

Ad  tirtium  , nego  antecedens  : led 
ficut  ante  diximus.  Sacerdos  eledus  a 
Papa  , a Chrifto  Domino  immediacc 
accipit  juriTdidionem . 


Ad  qnartum  , nego  confequentiam 
Nam  non  omnis  examinatus  & proba- 
tus judex  meus  erat  conftitutus  . Sunt 
enim  in  civitate  8c  alii  Parochi  prx- 
tcr  meum  , & alii  quooue  probati  ab 
Epifeopo  , qui  per  prooationem  fadi 
luni  idonei  , ut  eligi  pofiint  in  judi- 
ces . Datur  ergo  facultas  eligendi  ex 
examinatis  quemcunqiie  ego  voluero  : 
id  enim  rationabiliter  concedi  pote- 
rat: led  eo  amplius  non  nili  irratio- 
nabiliter . Quod  autem  additur  , etiam 
de  ordine  Mendicantium  , mirum  eft  , 
fi  nos  torqueat  , velimuique  in  apici- 
bus diplomatum  efle  myfteria  j pari  e- 
nim  argumento  crederemus  irregulari- 
tacem  elfe  mentalem  . Magis  nos  ter- 
ret confiietudo  recepta  , quz  cum  tot 
audorum  gravi Ifimorum  fententia  con- 
fletur , probabili  ignorantia  excufa- 
ri  poteft  . Sed  an  hzc  confuetndo  jus 
ablolvendi  conferat,  incertum  eft  . So- 
la namque  ea  jus  hoc  przftat  , quam 
Przlati  vident  , & ucent:  ut  Eptfeo- 
pi  videntes  , Sacerdotes  fimplices  mu- 
tuo le  ablolvere  , interpretative  & im- 
pliate  concedunt  hu|ul'modi  jurifdi- 
dionem  . Sed  quod  Summus  Pontifex 
hanc  confuetudinem  fciat  , quz  vide- 
licet apud  Hilpuos  maxime  invaluit  » 
me  profedo  fugit.  Quamobrem  m Sa- 
cramento adeo  neceiiario  non  exifti- 
mo  tutum  , huic  nos  periculo  com- 
mittere , ut  eligamus  Sacerdotem  , 
cui  forfitan  Summus  Pontifex  audo- 
ritatem  abfolvendi  minime  concelfe- 
rit. 

Jam  fi  hinc  colligere  velis  , ne  vi- 
ros quidem  peritifliinos  eligi  polle  , S. 
non  fuermt  ab  Emfeopo  probati  , et- 
iamli  Theologiz  itnt  pofellbresi  Huic 
ego  refpondeo , ejufn^i  viros  in  Theo- 
Ic^ia  Magiftros  audoriute  publica  ha- 
beri probatos  : non  emm  fwnt  ab  E- 
pifeopis  examinari  . Si  quis  vero  fit 
quamlibet  dodus  , nec  audoritace  pu- 
blica gradus  Theologici  comprobatus  , 
nec  ab  Epillcopo  faltem  implicite  per- 
nufttis  Confemones  audire  , hunc  non 
probatum  , nec  examinatum  eligere  e- 
quidem  non  auderem . Satago  enim  per 
certa  media  certam  tacere  8e  vocationem 
nxam  , Sc  laiutem  meam  . Atque  in 
fexti  principalis  argumenti  explicatio- 
ne hzc  latis  Oidla  fint . 

Septimum  vero  id  quzrit  , an  venia- 
lia peccata  teneamur  confiteri  . At  cer- 
tifiimum  eft,  minime  teneri  .-  Primum 
ex  comnuni  omoium  Theclogorum  con- 


Refp.  ad 
7.  prine, 
arg.  iaiti 


hujus  8. 
pan,  poli, 
tum:  U- 
truin  te- 
neamur _ 
confiteri 
vtehl. 


Confieir. 
▼enial. 
locnaien- 
ul.  eli. 


\ 


f)e  Prdcept/  Satr/utienti  PctnltentU:  5«^ 


fenfu:  deinde  ex  communi  Eccleli*  con- 
fueiudine,  qua  toII  confclfionem  mor- 
talium nullus  Chriftianus  folicicus  efl 
de  confitendis  eenialibus  . Item  ex  Di- 
vi Auguftint  teftimonio  in  Enchiridio 
cap.  71.  Et  refertur  de  Poenitentia  , 
dilt.  j.  eap.  De  quotidianis  : habetur- 
que  tdem  m lib.  de  Eccleliafticis  dog- 
natilxis  cap.  1;. 

Prarterea  , qua  ratione  jure  Divino 
teneremur  aliqua  venialia  confiteri,  pa- 
riter & omnia  : quod  non  modo 
viifimum  elTet  , verum  etiam  impofli- 
bile.  Et  cum  dolor  de  venialibus  non 
fit  neceilarius , ne  confeflio  quidem  ve- 
nialium necellam  ell . 

Ad  argumentum  igitur  refpondet  A- 
drianus , quacfiione  quarta , de  Confef- 
fione  , artic.  i.  ad  quartam  confirma- 
tionem, quod  tellimonium  illud  Joan- 
nis  folum  procedit  dc  peccatis  morta- 
libus. Et  quantum  ego  quidem  fentio  , 
de  bis  directe  8e  primario  Dominus  lo- 
quitur , qux  videlicet  ficut  Sacerdo- 
tes abfolvendo  remittunt  , ita  non  ab- 
1’olvendo  retinent  . Non  eft  enim  ve- 
rifimile  , anjuivoce  accipi  peccati  no- 
men in  illo  eodem  contextu  , ut  vide- 
licet in  ordine  ad  verbum  , Remife- 
ritis  , capiatur  pro  morulibus  , Sc  ve- 
iiiabbus  , in  ordine  vero  ad  verbum  , 
Retinueritis,  pro  folis  mortalibus  . Et 
cum  potellas  remittendi  , & retinendi 
huic  concella  fit  , potellas  clavium  ad 
aperiendum  & claudendum  regnum  ca- 
lorum non  comprehendit  directe  ve- 
nialia, per  qux  regnum  coelorum  noa 
clauditur. 

Sed  cum  objicitur  , peccata  venia- 
lia non  elTe  materiam  hujus  Sacramen- 
ti , quia  Chrillus  hic  non  loquitur  de 
venialibus  , ubi  tamen  infiituit  hujus 
Sacramenti  materiam : iu  fieri  , ut  con- 
fefito  venialium  non  efiet  Sacramenta- 
lis  , contra  Magifirum  , atque  omnes 
Dolores  Scholalticos , imo  contra  Hc- 
clefix  fenlum:  credunt  enim  fideles  , 
accipere  Ablblutionem  Sacramenulem  , 
cum  venialia  Sacerdotibus  confiten- 
tur : nec  Sacerdotes  uiurparent  fibt 
potellatem  judican^li  de  venialibus,  ni- 
ii  eam  a Cbrillo  Domino  accepiflent  : 
Ad  hanc  , inquam  , d}je£lionem  re- 
fpondetur  , quod  qui  concedit  majus  , 
is  ex  confequemi  concedit  quoque  mi- 
nus . Nam  li  Princeps  committit  ntihi 
retnifllonem  graviilimorum  1'celerum  , 
iine_  dubio  intelligitur  concenille  re- 
cnillonem  leviorum  . Nec  eft  eadeo) 


ratio  de  potefiate  retinendi , quoniam 
fi  majora  peccata  retineri  dicantur  , 
non  exinde  cenfentur  retineri  minora  , 
qux  videlicet  multis  aliis  modis  remit- 
ti pofiunt . 

Sed  oritur  tamen  dubium  , an  lal-  An  ea 
tem  ex  prxeepto  Ecclefix  teneantur  praeeepa 
homines  venialia  confiteri  . Nam  in  c.  Ecclef. 
Omnis  utriufque  fexus  , de  Poenitent.  tenea^' 
Confiteatur  ( inquit  Innocentius  ) O- 
mnia  peccau  fua  feraci  in  anno  . O- 
mnia  , inquit : & cum  conftitutio  illa 
obliget  omnes,  nullo  excepto  , feque- 
retur  Ecclefiam  ia  hac  lege  fiippone- 
re  , omnes  fideles  fingulis  annis  pec- 
care moruliter  , fi  fola  mortalia  prx- 
cepit  confitenda  . Et  confirmatur  : ex 
eo  enim  , quod  dicit  Decretalis  , O- 
mnis  utriufque  fexus , &c.  unhrerfi  ob- 
liguitur  ad  prxeeptum  communionis  in 
Palchate , five  roonaliter  peccaverint  , 
five  non  : ergo  &:  ad  prxeeptum  Con- 
feflTionis  . Unde  in  Clemencina  i.  de 
fiatu  Monachorum  , confefiio  venia- 
lium Monachis  prxeipitur  femeltn  men- 
fe  . Omnibus  igitur  fidelibus  femel  ia 
anno  prxeipitur , ut  & D.  Thomas  vi- 
detur mfinuare,  dill.  17.  quxft.  j.  art. 
i.quxih  j. 

At  vero  huic  quxftioni  refpondet  e- 
gregie  Cajetanus  j. parte,  q.df.  art.  *. 
ad  quartum;  Sc  in  additionibus  teriix 
paras , qu.  i.  de  confeifione , ilatutum 
Ecclefix  non  obligare  eos  , qui  folum 
habent  veniaUa  peccata  . Primo  , quia 
lex  illa  dc  conteifione  femel  in  anno 
facienda  limiutio  efi  Divini  prxcepd  , 
quantum  ad  tempus  : fed  prxeeptum 
Divinum  non  comprehendebat  habentes 
venialia  peccau , &c. 

Secundo  , quia  , ut  Divus  Thomas 
argumenutur  , articulo  illo  proxime 
citato  , ad  tertium  argumentum  , de- 
cretalis illa  dicit , omnia  peccata  : quod 
de  venialibus  intelligi  non  valet  > ne- 
mo emm  omnia  vernalia  poteft  confi- 
teri . De  mortalibus  iuque  folum  in- 
telligitur  , ficut  & illud  Concilii  Flo- 
rentini definientis,  ad  integriutem  u t- 
fefiionis  pertinere  , ut  peccator  omnia 
peccau  , quorum  memoriam  habet  , 
confiteatur. 

Tertio  , ex  eo  quod  dicit  , proprio 
Sacerdoti : peccata  autem  venialia  non 
exigunt  proprium  Sacerdotem . 

Pollremo  , quia  Ecclefia  Confeffio- 
nem  voluntariam  occultorum  prxeipe- 
re  nonpotefi:  efiet  enim  gravifiimum 
onus , ttuc  cauia  necelliuia  , cum  aliis  . 

mul- 


Digitized  by  Googie 


Quxft.  d( 
tempor. 
quo  jure 
Divino  te- 
nemur 
•nofteri. 


Sentent. 

quoruQ- 

4ao).. 


Refellitur 


Refelttt. 

qunft. 


586  'HsMi.  de  ttemten.  Pars  VI. 


■lultis  modis  veniale  peccatum  remitti 
poflit. 

Ataue  hzc  eA  communis  Theologo- 
itun  oodhina . Nam  argumenta  contra- 
ria facile  folvuntur  , przter  illnd  ulti- 
mum : cui  refpondetur  , eam  Clemcn- 
tinam  obligare  quidem  Monachos  ad 
menAruam  confemonem  venialium , non 
tanzn  fub  mortali , ut  patet  ex  po^ 
na  lubjun^  > quz  non  adeo  gravia 
cA. 

Ac  de  confeAtonis  przcepto  quidem 
ouoniara  fiife  vari^ue  diAeruimus  , die 
«um  poterat  videri  latis , nifi  illa  Qiz- 
Aio  confequenter  occurreret , de  tempo- 
re, quo  jure  Divino  confiteri  tenemur. 
Quam  ego  quf  Aionem  ii  nunc  omitte- 
nm  , in  juAas  multorum  reprehenfio- 
nes  incurrerem. 

Et  quidem  nonnulli  exiAimant , latis 
efic  ( quod  ad  Divinum  jus  attinet  ) 
ionel  in  viu  peccau  conteri , quia 
non  e A ( inquiunt  ) major  ratio,  qua- 
re obligemur  magis  in  uno  tempore  , 
quam  m alio  : ex  lege  qmppe  Dei  , 
nec  poA  horam  , nec  poti  diem,  nec 
mA  menfem  , nec  poA  annum , con- 
fefitonis  vinculo aAringimur . Nam  quod 
Innocen.  IV.  fuper  cap.  Omnis  utriuf- 
que  fexus.  Et  Archtdiaconus  fuper  ca- 
put , Ille  rex , de  Porniientia , diA.  }. 
tenuerunt,  oblinrt  Icilicet  homines  ad 
Aatim  confitendum  , uno  Theologorum 
confenlu  cxplofum  eA.  Et  a D.  Thom. 
diA.  i7.quzlt.  j.art.  1.  quzA.4.  duobus 
irrefragabilibus  argumentis  relcllitur  : 
quorum  alterum  lumttur  ex  Sacramen- 
to Baptifmi  multo  magis  neccAario  , 
quem  tamen  illico  fufcipere  non  tene- 
mur : alterum  ex  natura  przcepti  af- 
firmativi , quod  non  protinus  obligat  . 
fus  itaque  divinum  nullum  oenum  tem- 
pus confitendi  przfcribit. 

Hzc  diAeruntur  ab  hia  , qui  confef- 
.fionem  limiel  in  vita  fiuiendam  defini- 
re volunt . At  falluntur  tamen  : nam 
femel  in  vita  de  omnibus  peccatis  con- 
fiteri , cA  impoAibile  : magna  enim  ex 
pane  oblivione  delerentur  . Quamob- 
rem  lex  de  integriute  confieAionis  plu- 
rimum fraudaretur  , ad  quam  pertinet, 
omnia  peccata  monalia  confiteri. 

Quocirca  dicendum  eA  , ChriAum 
Dominum  non  tuli  fle  leges  aliquas  com- 
munes, quas  Ecclcfia  pofleaad  tempus, 
aut  etiam  ad  locum  peculiariter  deter- 
minaret . Przcepit  enim  ChriAua  Do- 
minus, in  Ecclefia  fua  Eptfcopcs  efle, 
fed  non  reliquit  pro  fiogoUs  duxcefi- 


bus  definitos . De  Dai  cuku  , feflflqiM 
fervandu  divinum  przc^tum  eA,  led 
cenum  tempus  Euangelium  non  prz- 
fcripfit . Ejulmodi  itaque  przcepta  com- 
mode fervari  non  poflent  , niu  Eccle- 
fii  quzdam  vel  loca,  vel  tempora  prz- 
finiret.  Nam  ( ut  ppAetius  hoc  exem- 
plum perfequamur  ^ridiculus  eflfet,  qui 
przceptum  de  Dei  cultu  fele  arbitra- 
retur implefle,  lanei  in  viu  ab  opere 
fervili  quiefeendo  . Sic  ergo  przcepta 
de  fiimenda  EuchaiiAia  & conieffione 
reliquit  ChriAus  , nec  revera  poteft 
determinari  ex  folo  divino  jure  , pro 
quo  tempore  hzc  przcepta  nos  oolt- 
gent.  Sive  dicamus  femel  in  vita,  fni 
potius  in  mortis  articulo  , nihil  dici- 
mus prorfus,  fed  tunc  obligamur,  quan- 
do Ecclefia  definierit . At  hoc  eA  ( in- 
quies ) de  jure  pofitivo  , lemel  videli- 
cet in  anno  confiteri  : tateor  , fed  ci- 
tra hoc  jus  humanum,  quo  ad  certum 
tempus  coofeflio  limitatur , divina  de 
conteffione  lex  incommode  fervaretur. 

Sed  liint  tamen  aliqui  cafus,  in  qui-  Qyjndo 
bus  jus  iplum  divinum  obligat  ad  con-  (eneam. 
fitendum . Primus  eA  in  periculo  raor-  jure  Divi, 
cis . Secundus  , cum  quis  voluerit  Eu-  00  ad  coo- 
chariAiam  fumere  , fi  reus  cA  peccati  fit. 
mortalis  j tunc  enim  habet  przcedere 
conleflio  juxta  ChriAi  inAicutionem  . 

Tertius  cA  ratione  periculi  carendi  con- 
ieflbre,  quem  nunc  habeo  , non  habi- 
turus tempore  neceflario  . Nam  quar- 
tus de  conteflione  quounnis , non  (oliut 
divini  przcepti  eA  , fed  divini  limitati 
ac  definiti  per  btunanum  i 8c  ita  utri- 
ufque  luris  vtobeio  unicum  peccatum 
eA  , quoniam  ambo  illa  przcepta  uni- 
cum adhim  injungimc , & alterum  cA 
alterius  determinatio. 

Quintum  vero,  quem  Durandus  ad- 
jecit, 4.  diAin.  17.  quzA.  to.  8f  Palud. 
eadem  diAindioni. , quem  Adrianus  quo- 
que refert , q.  de  confeflione  , Icili- 
cet quando  aliquis  cx  errore  conlcien- 
tiz  k teneri  putat  ad  Aatim  confiten- 
dum , nos  exiAimamus  fupervacaneum . 

Non  enim  obligat  przceptum  de  con- 
iefllone  in  tali  eventu  , fed  tpfe  habens 
erroneam  conlcienciam  fefe  ligat , quam- 
diu  non  deponit  talem  errorem . Quem- 
admodum ergo  in  exteris  pizccptts  af- 
firmativis , cum  quzrimus , quo  tempo- 
re obligent , vanum  iorfitan  eflet , uuo 
tei^ora  przfcribere  , alterum  ex  ne- 
ce lutate  , alterum  ex  errore  confcien- 
tiz;  ita  quoque  , cum  eventa  Se  cafus 
e;:u8i;raraus , quibus  przceptum  de  con- 

ks- 


feflione  ligat,  is  , q^ui  recenfetur  ex  er- 
rore confciemi*  , luperracuus  videtur 
efle:  imo  revera  falfus  , fi  naturam  8c 
obligationem  hujus  prxcepti  , de  quo 
dilfcrimus  , confideremus  . (fatuor  i- 
giiur  illi  nobis  explicandi  funt , idque 
quam  maxinu  brevitac*. 

Notind.  circa  primum  cafum  dili^rnier  ad- 
circa  i-ca*  ell  ^ ngri  idem  eile  hoc  fa- 

fam..  nf  periculum  mortis  , & articu- 
lum mortis.  Eli  namque  periculum  mor- 
tis m his  duncaxat  , unde  mors  fre- 
quenter folet  accidere  . Etenim  in  ha- 
Itarum  ludo , in  agicarione  uurorum  , 
in  navigatione  placidi  maris  , quamvis 
intertm  mors  fequacur  , non  eil  tamen 
periculum  mortis : led  in  bello , in  ma- 
ri vehementer  turbato  , in  partu  foe- 
min* , de  cupis  morte  probabiliter  pro- 
pter caulas  naturales  timeretur  , peri- 
culum mortis  agnofcimus  . Quod  cer- 
te viri  prudentis  arbitrio  magis  , quam 
difputatione  Theologica  definiendum 
eil,  ut  quis  morbus  periculofiis  fit  & 
kthalis  , prudentis  medici  finiat  arbi- 
trium. At  articulus  mortis,  fi  nominis 
vim  & proprium  ulum  fpeaes,  non  i- 
dem  eft  . Cimi  enim  conceduntur  per 
diplomata  cafus  refervati  in  mortis  ar- 
ticulo , non  intelliguntur  concedi  in 
quocunque  periculo  , fed  cum  regula- 
riter certa  mors  eft , aut  a morbo , vel 
vulnere  , aut  ab  exteriori  vi , ut  cum 
quis  mortis  poena  damnatur. 

Idem  intelligo  , cum  Doftores  alTe- 
runt,  in  mortis  aniculo  quemlibet  fa- 
cerdotem  poflc  ablolvere  ab  omnibus 
peccatis  etiam  quemcumque  peccato- 
rem . Non  enim  quemcumque  aut  navi- 
gaturum , aut  congreflurum  cum  inimi- 
cis quilibet  facerdos  poteft  abfolvere  , 
etiam  ubi  periculum  eft  . Quod  fi  hjc 
fententia  fcrupulofa  efle  videatur  , pa- 
rati fumus  eam  retrjftare,  cum  adver- 
farius  ^ fi  quis  erit  ) idoneas  caufas 
contranx  opinionis  reddiderit . 

In  fecundo  vero  cafu  Cajctanum  ha- 
bemus repugnantem,  3.  p.  q.  80.  art. 
eiru  i.caf. 4.  & in  unnma,  in  verb.  Communio, 
Corinth.  11.  in  illa  verba  : Frobet  au- 
tem (eipfum  homo,  8fc.  Imo  cum  hu- 
jus erroris  effct  ab  Academia  Parifien- 
fi  noutus , relpondit , non  ex  fuo  ca- 
pite id  aflircre  , fed  ex  Pauli  teftimo- 
nio  atque  fententia.  Nec  hujus  opinio- 
nis primus  aiiflor  Cajetanus  fuit,  fed 
eam  prius  Richardus  tenuit , in  4.  dill. 
17.  art.  3.  q.  6.  Petrus  quoque  Palud. 
ead.  dift.  q.  i,  fentire  videtur,  non  el- 


De  Ptdeepto  SmUnentu  PmnlteutU  '.  587 

fe  mortale  peccatum  line  confeifione 
ad  Euchariftiam  accedere  , fi  homo  a- 
Itas  contritus  eft  . Idem  etiam  fequi- 
tur  Adrianus  , quxft.  3.  de  ConfelTio- 
ue,  & Abbas  in  cap.  De  homine,  de 
celebr.  MilT.  Suadetur  autem  hxc  opi- 
nio primum  ex  eo  Apoftoli  teftimonio 
prioris  ad  Corinth.  ii.  Probet  autem 
leipfum  homo  , 8e  fic  de  pane  illo  e- 
dat . In  qux  verba  Oiv.  Chryfoftom. 
homil.  18.  Non  jubet,  inquit  , ut  al- 
ter alteri  probetur,  fed  ipfe  fibi,  non 
publicum  ^ens  judicium  , & fine  te- 
ne argumentum.  Eadem  fere  Theophy- 
la£his  in  eundem  locum  : Neminem  « 
inquit , tibi  ipfi  judicem  propoluerim  : 
proba,  & fic  de  pane  illo  edr. 


Sentent, 

Ca^eun. 


Prxterei,  fi  divinum  prxceptum  et 
fet , id  ex  facris  literis  colligeretur  : 
non  enim  nobis  licet  divina  prxcepta 
pro  nollro  arbitratu  fingere  . Cum  er- 
go nufquam  hujufmodi  lex  reperiatur, 
certe  qua  faciliute  invehitur  , eadem 
quoque  rejicitur. 

Prxterea  , fiint  eventa  quedam,  in 
quibus  licet  fine  previa  confeifione  Eu- 
^ariftiam  fumere:  1’rimum  in  villulis, 
ubi  non  eft  copia  confeflbris  . Deinde  , 
ubi  homo  fe  infamaret  , fi  non  perfi- 
ceret rem  divinam : ut  fi  facerdos  poft 
facrificium  inceptum  recordaretur  ali- 
cuius morulis  ^ccati , &c.  eftec  enim 
infamia  tum  vocare  ConfelTorem  . Ter- 
tio etiam  , propter  reverentiam  facra- 
menti , ut  fi  poli  confecrationem  folus 
eftet  cum  alio  facerdote  , & poft  con- 
fecrationem calicis  aliquod  mortale  ve- 
niret in  mentem  > ne  facrificium  rum- 
patur, poterit  facerdos  fine  confeifio- 
ne  Euchariftiam  fumere  , ut  communis 
Theologorum  opinio  credit . Hzc  au- 
tem non  licerent  , fi  jure  divino  confi- 
teri ance  Euchariftiam  teneremur. 

Prarterea  , prqcepu  affirmativa  ob- 
ligant  in  calu  necelliutis  , juxta  com- 
mune Theologorum  proverbium  . Ac 
quando  fanus  fumit  Eucharilliz  facra- 
mentum  , videlicet  ex  confilio  , & de- 
votione, non  eft  cafus  neceifitatis : er- 
go in  t^i  eventu  przceptum  de  con- 
Rifione  non  obligat . 

Ad  hzc  , fi  homo  tenetur  ante  Eu- 
chariftiam confiteri,  id  ob  eam  ratio- 
nem maxime  , quod  purus  & gratus 
Deo  debet  ad  hoc  facramentum  acce- 
dere . Ac  exinde  pari  argumento  ra- 
tiocinaremur , adminiftraturum  aliquod 
facramemum  debere  pruu  confiteri  , (t 

quod 


^88  "iitk^Ade  Ptnhen.  Pars  Vt.' 

4)uod  peccatum  mortale  commiferii  . tanquam  vivx  vocis  oracula  t^didert 
Mam  iacramentorum  adminiilratores  lervonda  . Quod  vero  confuecudinera 
mundos , Deoque  acceptos  efTe  oportet , hanc  confitendi  ante  Euchariliiam , quam 
nifi  velint  elTe  ucrile^i . modo  Ecclefia  fervat , a Patrilws  acce- 

Prxterea  , ad  alia  lacramenta  fufci-  perit  , atque  adeo  Apqllolis  , qux  le- 
pienda,  ut  Confirmationem , Ordinem,  quuntur  tcftimoniamanifeftant. 
Matrimonium  , nullo  divino  prxcepto  Eufebius  in  primis  , 6.  bifl.  Ecclcf. 
pnus  confiteri  tenemur  : ergo  nec  ad  cap.  De  Philippo,  inquit,  impera- 
fumcndum  F.uchar.ftix  (aeramentum  , tore  traditum  nobis  eft  , quod  cum  in 
par  enim  caufa  aut  in  omnibus  , aut  in  die  Pafchx  communicare  myfteriis  vo- 
Rullis  facramentis  obligabit . luilfet , ab  Epifeopo  loci  non  prius  eft 

Denioue  io  capit.  Omnis  utriufque  permillus,  nili  confiteretur  pecata  fua , 
feaus,  oe  poenitentiis.  Innocentius  ]u-  & inter poenitences  daret,  nec  ullo mo- 
bet  , ut  omnis  Chridianus  femel  qui-  do  copiam  libi  myderiorum  futuram  , 
dem  in  anno  confiteatur  omnia  pecca-  nili  prius  per  p«nitentiam  culpas  di- 
ta fua  , Eucharidiam  autem  fumat  in  luidet  . Ferunt  igitur  , libenter  eum  , 
pafchate  . Quod  Ii  hxc  duo  facramen-  quod  a facerdote  imperatum  fuerat  , 
ta  connexa  ^ent,  edetque  necedarium  fufccpide  , divinum  dpi  inelTe  metum  , 
ante  Eucharidiam  confelTionem  facere  , &c.  Nec  huic  loco  poted  occurri , ex 
non  dixillet  Concilium  , femel  in  anno  eo  , quod  Eufebius  de  publica  confef- 
confiteatur;  fcd,  ante  pafcha  confitea-  lione  fermonem  facit  . Nam  qux  ratio 
tur,  ut  id  temporis  percipiat  Euchari-  ed  de  ConfdTione  publica  in  ordine 
Rrfell.  facramentum  . Hxc  dicuntur  ab'  ad  peccata  publica , eadem  prorfus  ed 
rommu.  ' y <)ui  nobifcum  in  hoc  fecunde  cafu  de  confeifione  fecreia  in  ordine  ad  pec- 
Cajet*.  pugnare  volunt . Quem  tamen  plerique  cata  fecreta  . Quod  enim  vel  publice , 
do^.  Theologi  omni  vi  & ratione  adruere  vel  occulte  confellio  fit  , qualitas  fa- 
conati  lunt:  idque  adeo  effecerunt  , ut  cramenti  ed  , non  fubdantia  . Et  fic- 
nodra  hac  tempedate Cajetani  {dacitum  ut  ante  diximus,  Chridus  quidem con- 
unanimi  confenlu  dodlorum  & piorum  felfionis  legem  tulit  , eam  vero  vel  fe- 
fiierit  explofum  . Ac  revera  non  exi-  cretam,  vel  publicam  fieri,  rationi,  ac 
dimo  , hujufmodi  Cajetani  fententiam  prudentix  naturali  dereliquit . 
inter  opiniones  probabiles  ede  repo-  Sozomenus  deinde  , lib.  9.  hidorix 
nendam , fed  qua  tamen  nota  inuri  a tripartitx  , cap.  i f . hanc  confuetudi- 
Thrologis  jure  polfit  , alii  dod-ores  nem  ab  antiquiflimis  temponbus  Ro- 
jndicabunt  . Nam  Cijetano  tantum  manos  Pontifices  confervade , tedised  . 
fcbola  debet  , homini  alio.]ui  de  rc-  Idemque  tedatur  , Nedarium  Epiico- 
pub. Chridiana maxime  merito,  uiquo-  pum,  quibufdam  Audentibus  , ucfin- 
ad  fieri  per  pietatem  licet  , parcere  gulos  atl  communicandum  judicio  con- 
ci jure  optimo  , fummirque  rationibus  fcientix  fux  relinqueret  , illam  anti- 
^beamus.  quiutis  confueeudinem  fudulilTe. 

Commn-  Nollra  igitur  eademqae  commum's  Audor  item  libri  de  Ecclcf.  dogm.  C. 
imieo-  Theologorum  fementia  primum  oden-  q.  Quem  mortalia , inquit,  criminapod 
ccat.  ditur  ex  eo,  quod  D.  Augudious prin-  baptiimum  commilTa  premunt  , hortor, 
e pium  fumit  4.  libro  de  bapiilmo  con-  prius  facerdotis  judicio  reconciliatum 
' ira  Donatidas , cap.  14.  in  hxc  verba  ; communioni  fociari , Ii  vult  non  ad  in- 
.Si  quifquam  in  hac  re  audoritatem  di-  dicium  , & condemnationem  fui  £uc^ 
vinatn  quxrat,  quod  univerla  tenet  F.c-  riftiam percipere, 
ckfia  , nec  conciliis  inditutum  , led  Circumfertur  prxterea  inter  D.  Au- 
ftmper  mentum  ed,  non  nili  Apodo-  gudini  opera  liocllus  quidam  ad  Co- 
lica au&oriute  traditum  reffilTime  cre-  mitem  de  faluuribus  documentis,  quem 
iiitur  . £x,^oc  itaque  principio  Iit  ar-  quidem  librum  Erafmus , licet  D.  Au- 
gumentum  . Nam  viri  pii  ab  incunte  gudini  neget  edi:  , non  negat  tamen 
kcclefia  eonfeHionem  Eucharidix  prx-  ede  hominis  pii  . In  hujus  itaque  ca- 
mittendam  cenfuerunt  : nec  id  ab  ali-  piie  jj.  hxc  verba  fune  : Qiundocor- 
quD  aut  concilio , aut  pomilice  prxee-  pus  Chridi  accipere  debemus  , antea 
ptum  ed.  Apodotica  igitur  auaorita-  ad  confeflionem  debemus  decurrere  , 
tc  traditum  retinemus  , ut  & alia  non-  Ii  peccata  obnoxia  in  nobis  fenfeciinus, 
■olla  , qux  non  nili  verbo  tenus  Apo-  ne  cum  Juda  prodkore  diabolum  intra 
floli  a Chiido  receperunt  j nobiique  oos celantes,  ^rcamus. 

D. 


Digitizi.J  liy  Coogie 


593  ReUa.  de  PetHhent.  Pars  VI. 


(Tfo  prius  debemus  frairi  reconciliari 
fi  quem  offendimus  , quam  hoc  munus 
de  aluri,  aut  manu  facerdocis  accipia- 
mus . Mulco  igitur  magjs  , qui  Eccle- 
fiam  offendit  per  peccatum  mortale  , 
Ecclefix  debet  reconciliari  per  confeA 
fionem,  quam  recondlijrionis  facramen- 
tum  ob  id  antiqui  appellavere. 

Praeterea,  ad  miniflros  Ecclefiz  per- 
tinet , ad  hM  convivium  dignos  admit- 
tere , indignofqne  repellere  , juxu  pa- 
rabolam Macth.  c.  ss.  de  eo,  qui  in- 
ventus eft  in  convivio  non  habens  ve- 
llem nuptialem . At  dimos  admittere  , 
indignos  repellere  , niu  per  confeflio- 
aem , non  queunt . Et  protedlo , fi  con- 
flaret Ecclefiz  , quenquam  peccafle 
Boruliter,  non  exciperet  ad  hanc  ami- 
corum menlam  Det  inimicum , nifi  pri- 
us per  liuramentum  confefitoms  Deo  fi- 
bique  conciliaretur. 

Rrfjx  ar{.  Ad  primum  igitur  argumentum  re- 
^ Cajet,  fpoodetur  , ceftimonium  Apofloli  nec 
irnetnt.  confeilioncm  przfcribere  , nec  exclu- 
dere . Tantum  enim  jubet  , ut  homo 
expendat  vium  fuam , examinetque  con- 
fcicnciam  , ut  fi  julhim  fe  invenerit  y 
lecurus  accedat  , fin  vero  injuftum  , 
videat  quid  fadlo  opus  fit  , ut  digne 
Corpus  Dominicum  accipiat  . Verbi 
caufa,  fi  inimicitias  habuit,  probet  fe- 
ipfum , non  ut  fua  probatione  conten- 
tus, fnoque  interiori  dolore  facramerv- 
rum  Euchariftiz  fumati  ied  ut  exami- 
natus, atque  prolntus  inimici  gratiam 
quzrat , cui  injuriam  fecit  , & veniam 
^tens  inimicidam  priorem  aboleat  , 
non  interius  modo,  ted  etiam  exterius , 
ui  hunc  modum  , fi  publice  fiierit  ho- 
mo aut  crnicubinarius  , aut  nfurarius  , 
furopturus  Eucharilliz  facramentum 
protet  feipfum  : non  in  eum  fenfum  , 
ut  poft  contritionem  fecretam  de  pane 
illo  edat , & de  calice  bibat  i fed  ut 
juxta  criminis  qualitatem  , poft  exa- 
men , 8c  probationem  , publicas  pec- 
, cati  occafiones  abjiciat  , pecunias  , 

quas  injufte  rapuerat  , reddat  , fcan- 
dalo  populi  fiuisfiutat,  Sec.In  hunc  et 
lam  miMum  poft  qimdcunque  pecca- 
tum probet  feipfitm  homo . Et  fi  ve- 
niale fiiille  rmrerit  ^ nihil  imus  eft  , 
ut  de  confeflioue  folidtetur:  fed  fi  do- 
lorem interionmi  habeat  , de  pone  il- 
- lo  edat  , & de  calice  bibat.  Sin  vero 
mortale  fuerit , quod  commifit , ad  San- 
€u  Santlorum  non  nifi  per  janilim  re- 
ctmciliationis  introeat . Pro  nobis  ita- 
que Cacit  tcftiiaoniuin  Pauli  , non  con- 


tra nos,  fi  redle  intelligatur.  Nam,  ut 
Chryfoftomus  adnotavit,  hzc  fui  tem- 
poris intelligentia  fiiit  > in  quo  Neda- 
rius  Epifeopus  peccatores  luo  judicio 
reliquerat  , 8e  confeflionem  facramen- 
talcm  abjecerat  , ut  retro  noUs  often- 
fum  eft.  Theophyladhis  autem  nihil  a- 
liud  fuit  , quam  breviator  , fimiaque 
D.  Chi^foftomi. 

Ad  fecundum  , jam  ex  didis  Facile 
patet.  Non  enim  omnia  przcepu  five 
Chrifti  , five  Ecclefiz  habentur  feri- 
pta,  fed  quzdam  ex  traditione  , mo- 
reque fervantur  ^ 'Certe  confuetudinem 
hanc  graviter  in  Ecclefia  , diuque  fer- 
vacam  vinculo  peccati  mortalis  aftnn- 
gere  qui  negaverit  , pari  confidenda 
negare  potent,  cooluetudinem  jejunan- 
di cenis  diebus  olim  ab  Ecclefia  fer- 
vatam  peccati  mortalis  obligationem 
inducere  . Quamobrera  przceptum  ef- 
fe  peccatori , ut  ante  Eochariftiam  con- 
fiteatur , inficiari  non  pofrumus  . An 
vero  jus  hoc  ab  Ecclcna  , an  a Ci^- 
fto  Domino  exdterit,  id  veru  in  quz- 
ftionem  poteft  . Nos  Divinum  przce- 
ptum efie  arbitramur,  quod  per  manus 
a ebrifto  ad  Apoftolos  , ab  Apoftelis 
ad  nos  venit. 

Ad  tertium  non  eft  difficile  refpon- 
dere  , fi  quz  fuperius  dtxhnus  , te- 
neamus . Simili  enim  argumento  pro- 
baretur  , coofeffionis  integriutem  non 
efle  jure  Divino  przfcripiain  : quo- 
niam licet  vel  propter  incommodum  , 
vel  propter  fcandalum  evitandum , pec- 
catum aliquod  raonale  in  confeflione 
retinere  . Leges  itaque  Chrifti  Serva- 
toris Doftri  luaviter  difponunt  omnia  , 
ialva  femper  & naiurz  zquiute  , & 
urudendz  ratione . Nam  & arUtrio 
boni , pmdentifque  viri  decernendum 
eft,  quanta  locorum  intercapedo  oecef- 
faria  fit  , ut  coafefler  abfens  efie  cre- 
datur, cenfeatque  poenitens  non  habe- 
re copiam  confefroris  . Porro  fi  confef- 
for  intra  civitatem  fit  , quamlibet  lon- 
go intetvallo  diftet , debn  pomitens  ad 
ipfum  accedere.  Si  tamen  poenitens  fit 
in  oppidulo , quod  a civitate  tribus  mil- 
liaribas  diftet , tunc  ego  non  cenferem 
hujufinodi  poenitemem  copiam  confef- 
fbris  habere. 

Ad  quartum  refpondetur  , pfzeepn 
dupliciter  obligare,  per  le,  & per  ac- 
cidens : ut  poenitemia  p«  fe  quidem 
obligat  in  periculo  mortis  i per  acci- 
dens autem  , cum  quis  vult  facramen- 
tum  aliquod  vel  fufcipere , vel  adminV 

ftra 


Df  Pfdcepti  Sattofuenu  ?»nttenlidi  591 


ftrtr*.  Qgod  iptur  <ls  poenitentix  le- 
ge , idem  de  confeflionis  prxcepto  di- 
cere, coniemineum  eft  , ut  per  fe  in 
aniculo  neceifiui  is  confiteri  teneamur  j 
per  accidens  autem  , ut  digne  fufcipia- 
mus  Euchariftiz  SaCTamcntum  : cui  di- 
gne lulcipiendo  peculiarem  dilpofitio- 
nem , 8c  poenitentiam  lex  Divum  prz- 
fcripfit . 

Ad  quintum , non  propter  animi  pu- 
ritatem lolum  , & Dei  gratiam  necef- 
iariam  , fed  propter  Chriih  peculiare 
prxeeptum  conitteri  ante  Eucharilliam 
debemus . Adminiflraturi  autem  (acra- 
menu , nulla  aut  Chrifli , aut  Ecclelix 
lege  confiteri  tenentur  , fed  folum  a- 
nimi  munditiem  habere , qux  fola  in- 
teriori poenitentia  comparatur. 

Ad  fextum,  non  enet  penitus  abfur- 
dum  , ii  diceremus  , ad  reliqua  etiam 
lacramema  fumenda  confeflionem  prx- 
vLam  efle  peccatori  neccflariam  : ut 
ficut  bapiifmus  lanua  omnium  facramen- 
torum  ell  > fic  fecunda  poft  naufragium 
tabula  recidenti  pofl  baptifmum  in  mor- 
tale peccatum  , fit  aliorum  quoque  fa- 
aua  lacramentorum  . Id  autem  Leo  Pa- 
pa tn  Epiflola  pm  citata  docere  vide- 
tur, inquiens  : ad  communionem  facra- 
mentonim  per  pnuam  reconciliationis 
admitterent  . Non  ait  , ad  communio- 
nem Eucharifliz  Sacramenti  , led  ad 
communionem  facramentorum . 

Przierea  , de  confecrat.  difl.  5-cap. 
Ut  jejuni  , Concilium  Aurelianenfe  j^ 
bet  , ut  qui  ad  Confirmationem  veni- 
unt , moneantur  Confeflionem  facere 
prius,  ut  mundi  donum  Spiritus  hlt£ti 
valeant  accipere. 

Przterea , fi  Ecclefiz  conflaret  quem- 
quamfuille  publicum  peccatorem  , non 
ei  adminifharet  ordinis  , five  confir- 
mationis , aut  matrimonii  facramentum  , 
nifi  prius  facerdotis  audloriute  Chriflo 
Domino  , ataue  ipfi  eidem  Ecclefiz 
fiiiflet  reconciliatus  . Indignum  enim 
e(l  , ut  qui  Ecclefiam  oflendit  , mu- 
nus Ecclenz  8e  miniflerium  fine  prz- 
via  conciliatione  recipiat  . Unde  Di- 
vus Thomas  in  4.  ditnn.  14.  quzfl.  i. 
art.  }.  quzfl.  I.  ad  tenium , Aliquz  , 
inquit  , medicinz  funt  , quz  exigunt 
roDur  naturx  , alias  cum  periculo  mor- 
tis alfumuntur ; Sc  aliz  lunt , quz  de- 
bilibus dari  pcfliint  ^ ita  etiam  in  fpi- 
ritualibus  quzdam  Sacramenta  funt  or- 
dinata ad  reincd  um  peccati  , & talia 
peccatoribus  lunt  exhibenda,  ficut  Ba- 
ptifmus  , & poenitentia  s illa  vero  , 


quz  perfeflionem  gratiz  Conferunt  , 
requirunt  hominem  per  gratiam  con- 
fortatum < & talia  ( ate ) non  funt  pec- 
catonbus  exhibenda  . Quo  loco  cer- 
tum eft  , peccatores  a D.  Thomi  vo- 
cari , qui  mortaliter  ante  peccaverunt  , 
etiamfi  dolorem  habeant  de  peccato  « 
animumque  in  futurum  redle  ac  jufte 
vivendi . Nam  fi  peccatores  appellaret  , 
quibus  interior  pvnitentia  non  eft,  pro- 
fedo  nulla  facramenta  eflent  peccato- 
ribus miniftranda  . Videtur  ergo  Div. 
Thomas  fentire  , Ecclefiam  his  , qui 
ance  peccaverunt , fi  habeant  tamen  in- 
teriorem de  peccato  dolorem  , facra- 
menca  Bapcifmi  Sc  poenitentiz  admini- 
flrare  dcMre  : at  reliqua  facramenes 
non  nifi  per  facramentum  aliquod  eo- 
rum juflincatis  , quz  dire£le  ad  jufli- 
ficationem  ordinantur  : ut  Baptifmus  » 
Sc  poenitentia.  Atque  id  etiam  definif- 
fe  videtur  Innocentius  primus  in  Epi^ 
flola  ad  Rufium  Sc  Eufebium  capit.  4. 
his  verbis  : At  dicitur  legitimi  faeer- 
dotis  benedidtio  auferre  omne  vicium  f 
ergo  fi  ita  eft  , applicentur  ad  ordine» 
facrilegi , adulteri  , atque  omnium  cri- 
minum rei.  Qaii  in  ordinatione  omnia 
vitia  putantur  auferri  , nullus  fit  poe- 
nitentiz  locus , quia  id  poteft  przftare 
ordinario  , quod  longa  farisfiiaio  prz- 
ftare confuevit. 

Sed  quoniam  hujufmodi  argumenta 
retundi  pofiuni , Sc  przceptum  ejufroo- 
di  non  ratioci natione  , fed  traditione 
majorum  conflare  debet  , dicamus  fa- 
ne , non  efle  eandem  caufam , quoniam 
alterum  nobis  traditum  eft  , alterum 
non  item. 

Ad  ultimum  Divus  Thomas  in  4. 
diftindl.  17.  quzfl.  j,  art.  1.  quzfl.  4.  ob 
eam  rationem  tenere  videtur,  quod  ob- 
ligatio , qua  Ecclefia  obligat  ad  Con- 
feflionem 1'emel  in  anno  faciendam  ,■ 
fumitur  ex  eo,  quod  liget  femel  in  an- 
no ad  Eucharifliz  fumptioneni  . Ait  e- 
nim;  Ad  Euchariftiam  nullus  pofl  pec- 
catum mortale , nifi  confefius  aelwt  ac- 
cedere , copia  facerdotis  olJpca : Sc  in- 
de venit  obligatio,  qua  EccIeSt  omne» 
obligat  ad  femel  in  anno  Cbnfitendum  , 
<^uia  inflituit  , ut  femel  in  anno,  fci- 
licet  in  Pafcha  , omnes  factam  com- 
munionem acdpianc : Sc  ideo  ance  tem- 
pus illud  confiteri  tenentur  . Haiflenus 
lUe  , Se  hanc  fencentiam  conne- 
xa funt  etiam  in  Ecclefiz  przcepto  hzc 
duo  f acramenta . 

Id  autem  etiam  fuadecur  ex  Conci- 

li« 


55^  ? • Rele£l.  de  Pcmit.  Pdft  Vt.  ^ 

lio  Agathend  , quod  reienur  dift.  {o.  oportere  confiteri  , quotiefcnnque  if-  ’) 
in  cap.  Et  ex  poeoitendali  Romano  : lam  homo  percinat  , ied  non  ex  illo 
ubi  atcitur  , quod  hebdomada  priore  praecepto  Concini  Lateran.  fed  ex  DU 
ante  initium  Quadragefimz  , tum  pri-  vina  lege,  ut  prius  nobis  ollenfum  eft. 
mum  confitentibuf  Kccata  facerdotes  Nec  intentio  ^ateipientis  obligat  , fed 
poenitentiam  dent  . Citat  quoque  Bea-  forma  praecepti  . Unde  quamvis  fitm* 
tus  Rhenanus  in  fine  annoudonum  fu-  mus  Pontifex  praeciperet  (^nfeffienem , 

Jier  Tertullianum  , decretum  alterius  eo  fine , ut  Euchanltiae  praemitteretur  , 
ynodi  , quo  praeferibitur  , ut  feria  4.  non  tamen  fuo  ad  id  prxeepto  obliga- . 
ance  Quadragelimam  peccatores  confi-  vit . Tam  enim  erat  jt»  Divinum  , quo 
teantur  . Ac  revera  publice  poenicen-  huiulmodi  confelEo  femper  erat  prr-. 
tes  in  di:  Cinerum  ex  more  antiquo  mittenda , five  in  Pafchate  , feu  quo- 
peccaca  fua  confitebantur . Imo  adeo  cunque  alio  tempore  Eucharifiia  fume- 
nunc  etiam  qui  in  Quadragefima  non  retur.  • Dubiuni 

confitentur , exifiimanc  fe  iUius  praece-  Circa  tertium  cafum  dubium  oritur  . circa  {. 
pti  praevaricatores.  Praelati  quoaue  ex-  Eadem  enim  ratione  homo  fanus  in  prin-caliim. 
communicant  illos , qui  in  Quadragefi-  cipio  diei , fi  timeret  febrim  fuperven- 
tna  non  fuerint  confefii  . Praeceptum  i-  turam,  teneretur  Divinum  codus  dicL 
gitur  de  Confeflioue  jure  edam  Eccle-  officium  praevenire  . Imo  etiam  cene- 
Itaflico  Euchariftiae  praecepto  adjundum  retur  praevenire  jejunium  praeceptum 
eft . Nam  & Sixtus  IV.  in  quadam  Ex-  ab  Ecclefia  , fi  probabiliter  crederet  , 
travag.  de  cregua  & pace  , cujus  ini-  fe  praeferipto  die  non  habitunim  jeju- 
tium  , Vices  illius^  jubet  , ut  Mendi-  nandi  facultatem.  Item  , fi  in  Palcha- 
cantes  defiftant  praedicare  , parochia-  te  crederem,  me  habiturum  legitimum 
qos  non  obligatos , faltem  in  Pafchate , impedimentum  Euebariftiam  fufcipien- 
proprio confiteri ia^doti.  di,  deberem  quoque  prius fumere,  cum 

Verum  enim  vero  , cum  in  illo  cap.  adefiet  opportunitas . 

Omnis  utriufque  fexus , Innocentius  de-  Ad  hoc  refpondetur  , non  eife  fimi- 
dita  opera  limitafte  videatur prxcepium  le.  Nam  quaedam  prxcepu  funt  horni-"*’* 
communionis  ad  Pafchale  tempus  , non  ni  ad  certum  & determinatum  tempus 
item  prxeeptum  confeflionis  : d’xit  e-  implenda  , ut  de  jejunio  (^dra^fi- 
nim : Confiteatur  femel  in  anno  , fufei-  mz , aut  vigiliz  aliaijus  fefti : & ejuf- 
piens  ad  minus  in  Pafcha  Euchariftiz  modi  non  eft  necelTc  przvenire , ctiamfi 
facramentum:  non  video  ego  , cur  ex.  exiftimemus  impedimentum  legitimam 
co  przccpto  fideles  aftringamus  ad  con-  nos  habituros  tempore , quo  euent  im- 
fitendum  in  Quadragefima.  plenda  . Alia  vero  przcepta  funt  fine 

Przterea  , fi  quis  peccaverit  moru-  determinatione  temporis  , quz  videli- 
liter  diu  ante  Quadragefimam  , & fta-  cet  nos  obligant  , ut  aliquando  imple- 
tim  confiteatur  peccatum  fuum  proprio  antur  , faltem  femel  in  vita  , ut  fune 
^cerdoti,  qiuero,  an  ille  impleat  prz-  inedia  ad  falutem  riecellaria,  atqiKprz- 
ceptum  illius  capitis  , nec  ne  : n im-  cepta  quz  de  hujufcemodi  feruntur  , 
plet  , vincimus  : fi  non  implet  , ergo  antevertere  necefiiim  eft  , ut  de  Baptii- 
ctiamfi  non  peccafTet  mortaliter  ufque  mo.  Imo  qui  nunqu  im  in  vita  Euch^ 
ad  Pafcha  poft  priorem  confeffionem  , riftiam  fuicepit,  credens  fiitunim  peri- 
tenerctur  iterum  eadem  peccata  confi-  culum  mortis  , nec  habiturum  fe  Eu- 
teri,  a quibus  femel  abfolutus  eft.  chariftiz  copiam  , przvenire  debet  , 

Przterea , fi  homo  habeat  legitimum  cum  habet  copiam  . Nam  tenetur  fal- 
tmpedimentum  ad  communionem  acci-  tem  femel  in  vita  illud  przceptum  im- 
piendam  ,^t  frequentem  vomitum  , vel  plere . H nc  navigaturus  periculofo  tem- 
quia  detinmir  in  carcere,  vel  quianon  pote  , fi  non  habet  m navi  Confefio- 
habet  ztatem  idoneam  ad  Euchariftiam  rem,  cenetur  wnculum  przvenire. 
tercipiendam  , rogo  , an  przcepto  de  Hinc  Chriftianus  , qui  tenetur  femel 
(emel  io  anno  confitendo  fatisfaciat  , in  anno  confiteri  ex  Ecclefiaftica  lege  , 
cum  ante  Quadragefimam  confitetur  : fi  credat  fe  non  habiturum  i^iam  Con- 
quod  negare  quoniam  impudentia  eft  , feflbris  in  duobus  poftrerois  menfibus 
teneamus , przceptum  communionis  ad  anni , obligatur  ad  confeflionem  facien- 
certum  anni  tempus  confit  ingere  , prz-  dam  intra  decem  menfes  priores  illius 
ceptum  vero  conhffionis  non  item.  anni:  verbi  gratia,  fi  habeat  quit  pro- 

Verum  eft  iuque , ante  Euchariftiam  lixa  maria  transfectar:  , eiiatnfi  alias 

nui- 


De  Prdceptt  Sacrament!  PanueutU.  5^5 


nulluin  navigationis  p;riculum  cflec . 
Refpon.  Sed  quid  illi  primo  argumento  re- 
•bjc^  fpondebtmus  t nam  reliqua  faciliora  1'unt . 

Nempe , diftinguendum  ell  impedimen- 
tum legitimum  poflei  futurum  . Nam 
fi  voluntarium  etf  , teneor  profefto  Di- 
vinum officium  ante  folvere,  cum  reli- 
qui temporis  impedimentum  ,quamlibet 
legitimum  & neceflirium  ego  libere 
przllcm . Quod  & impedimenium  a na- 
tura aut  violentia  extiterit,  uti  ab  in- 
gruente morbo  > tunc  ego  non  aflnn- 
gerem , mfi  ad  id  officii  perfblvendum , 
quod  pro  tempore  przfcnti  atque  prx- 
leriio  debetur  . Facultas  autem,  quz 
datur  ab  Ecclefia  , aut  antevertendi, 
aut  poflponendi  Divinum  officium  in- 
tra diem  tamen  naturalem,  privilegium 
favoris  eff , non  vinculum  neceiTieacis : 
h. e. przvenire  polTumus,  non  tenemur. 

Dubium  In  quarto  caiu  Durandus , in  4.  d.  1 7. 
Dur.in.  q.  14.  in  dubium  vocat  , an  ftaiutum  il- 
rirca  4.  caf.  lud  Hccleliz  de  Confeffione  femel  in 
anno  facienda  fit  przceptum  , an  po- 
tius exhortatio  ad  Conteffionem  . Sua- 
det autem  non  cfTe  praeceptum  , quod 
nullum  fit  ibi  verbum  , unde  vis  prz- 
cepei  colligi  poffit ; habet  enim  textus 
in  hunc  modum : Omnis  utriufque  fe- 
xus  , pofiquam  ad  annos  difcrcuonis 
pervenerit  , omnia  fua  folus  pcccala 
lallem  femel  in  anno  confiteatur  pro- 
prio facerdoti  , & injundlara  libi  Poe- 
nitentiam propriis  viribus  lludeat  adim- 
plere , fufcipieris  reverenter  ad  minus  in 
Pafcha  Eucharifiiz Sacramentum. Quod 
fi  dicas , verbum , Confiteatur  , vimha- 
beie  pnrcepti,  idque  colligas  expema 
fiibjunda^  Alioqui  & vivens  ab  Eccle- 
fiz  ingrelTu  arceatur,  & moriensChri- 
lliana  careat  fepultura : contra  Duran- 
dus argumentatur,  quia  illa  claufula& 
poena  non  refertur  ad  tranrgreffionem 
legis  de  confeffione  , fed  ad  tranfgref- 
fionem  przcepti  de  Euchariffia  . Non 
enim  Ecclefia  legem  fert  , cupis  iranf- 
greffionem  poena  legis  punire  nonpot- 
df : fiuftra  fiquidem  lex  ejufmodi  poe- 
nalis a legislatore  ferretur . At  Ecclefia 
non  potdl  punire  violatorem  legis  de 
Confeffione,  quia  non  POteft  Ecclelix 
conflare , quifnam  fit  illius  legis  tranf- 
greffor  : primo  propter  peccata  occul- 
ta : fecundo  , quia  non  poteft  cogno- 
fcerc,  an  omnia  mortalia  confiteatur  > 
quod  tamen  lex  przcipit : tertio , qnia 
folus' foli  Sacerdoti  confiteri  debet , jux- 
ta illam  legem  , Sc  Sacerdos  tenetur 
fervare  fecrttiim,  etiamii  nullum  pec- 


catum peccator  confiteatur  . Quamob-' 
remincaflum  poena  illa  iranfgreirori  le- 
gis de  confitendo  przfinirecur.  Contraria 

At  vero  communis  ommum  & Theo-  Duran. 
logorum  , & Jurifperitorum  fentenita  ft“-  Ac 
certis  argumentis  aitruit  , legem  illam  commi*. 
Confeffionis  ad  mortale  peccatum  obli- 
gare : non  enim  fideles  exiflimant , cum 
in  Quadragclima  confitentur  , ex  con- 
lilio  le  confiteri , fSc  non  ex  przcepto  . 

Quod  ii  quis  negligeret  toto  anuo  con- 
fiteri, male  dubio  procul  apud  fideles  v 
audiret  , & mortaliter  peccare  crede- 
retur . Ec  confirmatur , quia  Przlati  m 
eos , qui  non  luerint  eo  anno  confeffi  , 
excommunicationis  lententia  animadver- 
tere  lolent  : fupponunt  igitur  pcccaflc 
mortaliter. 

Przterea  , ut  ante  docebamus  , Di- 
vinum de  confeffione  przcepium  per 
humanam  legem  ad  certum  tempus  li- 
miiatur  . Nam  citra  hujufinodt  limita- 
tionem Divmum  illud  przceptum  com- 
mode fervari  non  poflet  . Non  eft  er- 
go exhortatio  & confilium  , fed  prz- 
ceptum: quippe  fi  confilium  eflet  , vix 
unus,  aut  alter  in  Quadragclima  confi- 
teretur, nec  implendo  conlilio  tanta  fo- 
licitudiue,  timore,  ac  diligentia  plebs 
univerla  concurreret. 

Ita  licet  Ecclefia  non  poffit  Confef-  Refp.  ad 
fionem  mteriorum  peccatorum  przcip:-  ration. 
re  , nec  pro  tranfgrc Ilione  pcenain  in-  Duran. 
ferre  j przceptum  a Deo  tamen  poteft 
ad  certum  tempus  limiure  , iranlgref- 
forelque  legis  limitatz  excommunica- 
tione plexere.  lUa  vero  poena  decreta- 
lis hujus,  deqiudifTeruimus,  locum  ha- 
bet , cum  tranfgreffio  przcepn  manifc- 
fta  eft,  veibi  gratia,  b non  habet khc- 
dulam  Cor.tefibris . 

Illud  tamen  vere  verti  in  quzftionem  Utrum 
poteft  , an  ame  qi^tum  decimum  an-  P“««i 
num  pueri  confiteri  ex  hac  lege  Con- 14- 
cilli  teneantur.  Dicit  enim  Concilium  , 

Cura  ad  annos  dUcretionis  pervenerit , • 

8fc.  Sed  anni  diferettonis  dicuntur  , 
cum  homo  tertium  decimum , vel  quar- 
tum decimum  attigerit : igitur  ufque  ad 
id  ztatis  non  tenentur  htmir.es  confi- 
teri. Quod  autem' anni  difcretioiiis  in 
eum  modum  fint  intelligcndt  , proba- 
tur , quia  nOn  obligamus  parvulos  ad 
fumendam  Eucharifltam  ante  illam  z- 
tatem  . At  fimul  utrumque  przfcribi- 
tur , & quod  omnis  homo , cum  ad  an- 
nos diferetionts  pervenerit  , confitea- 
tur , & quod  fulcipiat  Euchariftiz  Sa- 
cramentum. A 

P p 


Huic 


594  Rtkti,  rff  t 

Huic  qiutftioni  refpondetur  , ufum 
rationis  non  fimut  circa  omnia  parvu- 
lis contingere  . Nam  fum  pueri  , qui 
p:ccata  gravia  difccrnere  a levibus  pof- 
tiint  , diAinguere  inter  cibum  lacrum  a 
profano  non  polTunt  . Puer  ergo  , u- 
Di  primum  habet  uiitm  rationis  ad  pec- 
candum mortaliter  , hujus  legis  ooli- 
eatione  conllringitur  , teneturque  jam 
Kunel  in  anno  confiteri : fed  Euchari- 
ftiam  percipere  non  tenetur , nifi  talem 
ac  tantum  ufum  habeat  rationis  , quo 
congruenter  facrum  Chrifti  Corpus  fu- 
mere  , 8c  Divinitatem  poflit  revereri 
latentem  : proptereaque  dixit  Innocen- 
tius , Reverenter  fufapiens , kc. 

• Illud  quoque  Scholallici  auCiores  vo- 
care in  quarftionem  folent , an  Ecclefia 
poflit  in  Divino  de  confefiioneprzce- 
pto  cum  aliquo  difpenfare.  Nam  ineo  , 
quod  humanum^  eft  , de  quotanni  pec- 
catorum confefllone  difpenfari  per  Ec- 
clefiam  pofle  , minime  controvertitur  . 


RtkSl,  Pgmt.  Pars  VI. 


licet  vincula  fiibinde  majoribus  bonis 
poterant  cffe  impedimento. 

Et  per  hoc  ad  telhmonium  ez  Mat- 
thzo  refpondetur  . Nam  quia  potelias 
ibi  promifia  , poteilas  clavium  efl  ad 
aperiendum  r^num  dignis  , clauden- 
dum vero  indignis  i & per  Sacramen- 
ta Baptilmi  & Confeffionis  regnum  cae- 
lorum fufcipiencibus  aperitur  , non  elt 
Petro  collau  potefias,  ut  difinlaretia 
his  Sacramentis,  ne  fiiam  vi«licec  de- 
Arueret  poteftatem , ea  Sacraroenu  tol- 
lendo , quibus  adminillrandis  regnum 
coelorum  habebat  fidelibus  aperire : fed 
enim  vota  & juramenu  lervare  , pot- 
erat elle  fidelibus  regni  calorum  impe- 
dimentum. Quocirca  ficut  poteflas  cla- 
vium limitatur  ex  ordine  ad  finem  , 
fcilicet  apertionem  regni  colefiis  ( qua- 
propter non  poteft  Ecclefia  Sacramen- 
u tollere  ) ita  etiam  ex  eodem  fine 
amplificatur  ad  omnia  ea  tollenda , qux 
apertionem  regni  calorum  impediunt  , 


At  illud  controverfiam  habere  merito  qualia  interim  funt  vou  & juramenta. 

, potefl ; Nam  reddere  vota  , juramenu  Et  cene  illius  teftimonii  intdligentiam 
' lervare , juris  eft  Se  Divini  Se  Natura-  Ecclefia  ufu  mams  , quam  ratiocinatio- 
lis  : habet  autem  Ecclefia  faculutcm  ne  colligere  polmmus  , Quotus  enim 
& difpenfandi  in  votis  , Se  relaxandi  quifque  per  rationem  humanam  confe- 
juramema  : ergo  , licet  confefiio  jure  quetur  , qualis  quantaque  poteftas  per 
Divino  przfcripu  fit , Ecclefia  tamen  illa  generuia  verba  , ^zeunque  Uga> 
poterit  dt^nfare . veris  , quzeunque  folvens  , fuerit  Pe- 

Et  confirmatur  ex  eo , quod  Matthzi  tro  promilla  t Accepit  quidem  pocefta- 
t(,  D.  Petro  dicitur:  ^odeunque  fol-  tem  ad  zdificationem  , Se  non  ad  de. 
veris  fuper  terram  , erit  folutum  Se  in  ftrudlionem  , ut  s.  ad  Corinth.  lO.A- 
coelis , Sec.  ergo  fi  quem  Petrus  abfol-  poftolus  tradit : unde  in  his  , quz  funt 
verit  ab  obligatione  confieflionit  , ille  de  neceftitate  , difpenfavit  nunquam, 
erit  coram  Deo  revera  folutus.  nempe  non  poterat  , quod  in  deftru- 

Huic  ego  quzftioni  , quoniam  alio  Aionem  eflet:  In  votis  autem  & jura- 
loco  opportunius  dilTeretur  , folum  da-  mentis  difpenfavit , ac  poterat  quidem  , 
bo , quod  ad  przfeniem  locum  facis  eft , ^od  erat  in  zdificationem . 
negando  primi  argumenti  confequen-  Unde  D.  Thomas , ailL  17.  quzft. 
tiam  . Nec  enim  eft  firailis  ratio  de  irt.  1.  quzft.  {.  in  nccefliute  hujus 
przccpcq  confeffionis  & Baptifmi  , ac  crameou  fundavit , quod  in  eo  difpen- 
fari non  poftic  . Quamvis  in  folutione 
ad  primum  cxpreiTe  doceat  , Summum 
Pontificem  in  jure  Divino  pofitivo  di- 
fpenfarc  non  pofte  . Ita  dilcipuli  Divi 
Thomz , ut  hanc  fencenciam  URancur  , 
ajunt,  Przlatos  Ecclefiz.  cum  difpeo- 
fanc  in  voco,  non  difpenfare  in  przco- 
peo  juris  Naturalis , vel  Divini , fed  in 
eo  , quod  humani  juris  eft  . Nam  vin- 
culum voti  mei , lex  mea  privata  eft  , 
ita  humanum  eft  , non  Divinum.  Ha- 
bent autem  D.  Thomani  a fe,  a.  a.q. 
SS.art.  10.  ad  fecundum . 

Sed  in  hac  tamen  philorophandi  ra- 
tione duz  diSiarltaiesexiftunt : Prima, 
quod  ea,  quz iuotdejure pofitivo, poc- 

eft 


przccpcq  conlelitonis  Se  Baptilmi  , ac 
de  przccpcp  reddendi  vota,  Sefervan- 
ni  juramenta:  quia  baptizari,  aut  con- 
fiteri , falutis  impedimentum  afferre  ne- 
mini poteft  , cum  in  his  Sacramentis 
tota  hominis  falus  confiftat , funt  quip- 
pe ad  falutem  neaflaria  . Quapropter 
non  expediebat  , ut  relinqueretur  Ec- 
clcfiz  RRuItas  in  hujunnodi  przcepcis 
difpenfandi . Ac  vou  Sc  juramenta  mz- 
ftarc  , nonnunquam  vergit  in  falutis 
difpcndium , eo  quod  homines  funt  ad 
Jurandum  atque  vovendum  faciles,  non 
lubiia  ratione  fiiturz  incommodiutis  . 
Quamobrem  nectflarium  erat  , ut  Ec- 
defia  Chrifti  poteftatem  haberet  in  vo- 
to S£  juramento  difpenfiuidi , qut  fu- 


Ik  PrMeph  Seur /unent t Patutentldl 


eft  Summus  Pontifex,  etiam  fine  caur 
fa , tollere  8e  abrogare : ut  quamvis  ma- 
le faciat,  fidum  tamen  validum  fit.  At 
in  voto  ^fque  rationabili  caula  difpen- 
lare nequit,  8e fi difpenlet , irritum eft, 
quod  facit . Servare  igitur  votum , non 
humani  folum  juris  eit , fed  Divini . 

Altera  autem  difficultas  eft,  quod  fi 
vinculum  voti  & juramenti  human;  h- 
cuhatis  eflet,  ante  EHvinam  legem  no- 
vam 8c  veterem, jper  humanam  pote- 
ftatem  diftolvi  pofin : quod  fi  non  po- 
terat , certe  plufquam  humanum  erat 
hoc  vinculum . Naturale  fiquidem  eft  , 
ut  omnis  obligatio  per  quafcunque  cau- 
las nafcitur,  per  eafdem  difiolvatur  . 
Si  igitur  votorum  & juramen  torum  ob- 
ligatio per  juris  humani  arbitrium  fo- 
lum extiterit,  per  idem  etiam  arbitrium 
diflolveretur . C^o  fieret  , ut  qui  aut 
voti,  aut  juramenti  vinculum  induxif- 
fet,  idem  haberet  ejufdem  folvendi  fa- 
cultatem . Quemadmodum  Princeps,  qui 
lettm dicit  publicam,  eam  folvere  p«- 
eft , 8e  abrogare . Faciamus  iuque  hic 
tradatui  de  Confieifionis  pnecepto  fi- 
nem , cujus  prolixiutem  poftremo  de 
Satisfadione  dilpuucio  compenfabit  : 
Erit  enim  quam  breviffima. 

Oe  fatisfa.  De  tertia  igitur  ranitenciae  parte  , 
Utram  de  hoc  eft , de  Satisfiidione , inter  fideles 
ca  prfcep.  etiam  ambigitur , an  Divinum  prxce- 
divin.  fit.  ptum  fit.  Nam  Scotus,  dift.  i8.  Sc  19. 
Opinio  circa  finem  aiferit , nullum  pcnitentem 
obligari  ad  acceptandam  Poenitentiam 
quam  Sacerdos  injungit . 

Afient  nirfum,  q|i^  fi  Satisfidio- 
nem  injundam  iccepux,  tenetur  in», 
plere  fub  pfiu  peccati  mortalis . Idem 
ieqaiturGabtiel,d.  id.4.q.  s.  Quoniam 
ad  fatisfadionem  pro  poma  duoreme- 
' dia  funt:  alterum  tn  hac  vita,  alterum 

in  purgatorio.  Poteftergq  pqnitens  fuo 
favori  cedere,  quo  ex  mifericordiaDei 
latisfadto  pracfens  acceputur  pro  futu- 
ra poena : atque  proinde  eligere  poterit 
_ fatisfadionem  fiituri  farculi . 

KeKiiit.  At  Ture  opinio  nulla  ratiwje  niutur . 

Si  enim  Sacndos  obligare  ad  mortale 
non  poteft  , mea  acceptatio  non  indu- 
cit precati  mortalis  obligationem : quip- 
pe non  aliter  poenitcns  imjJere  vult  P;- 
niientiam  injundam,  quam  Sacerdos 
obligare  potell.  Non  itaque  cohatrent 
ambx  illx  aflertiones.  Qumobrem  a- 
cutius  multo  Cajetanus  in  q.  s.  de  Sa- 
tisf.  ad  s.  argum.  rerum  conlimuentiam 
& connexionem  intuitus,  exiitimavic, 
quod  pcenicens  nec  acceptare  cenetur 


poenitentiam  injundam  fub  poena  pec.< 
cati  mortalis , nec  acceptam  impUre . 

At  vero  D.  Thomas  longe  mverfun 
opinionem  fecutus  eft  in  4.  dift.  18.  q.  1. 
art.  j.  q.  3.  dift.  10.  art.  1.  q.  1.  ad  1.  led 
Srdift.  16.  in  expofitione  textus  apem 
dicit,  Joanncm  quidem fuifle denuncia- 
torem  prareepti  de  Satisfadione,  Chri- 
ftum  autem  infhtutorem  Sacramenti  , 

& partium  ejus.  Et  }.  p.q.  84.  art. 8. 
dicit , quod  pqntientu  exterior  , qua 
juxu  arbitrium  Sacerdotis  peccator  ia- 
tisfacit,  oportet,  duret  uique  ad  de- 
terminatum tempus  fccundw  menfii- 
ram  peccati. 

Durandus  etiam  D.  Thooue  fubfcn-  ppin. 
pfic , dift.  i7.q.  1.  Sc  Sylveft.  in  ver-  Sc 

bo  Confeflio  i.  i.  id.  Atque  hanc  nos  Auftor. 
fenientiam  tenere  debemus  , fi  redam 
.Theologix  rationem  fequi  volumus . 

Primum,  quia  facrilegium  eft  , Sa- 
cramentum ahquod  mancum , & imper« 
fedum  relinquere . At  fi  facistadio  prq. 
lomittitur,  tertia p^nitentif  pars  .man- 
cum, & imperfe£^m  conficitur  {aera- 
mentum. Sacrilegium  igitur  fuerit,  fa- 
lisfiidionem  a facerdote  injundam  vel 
non  accipere,  vel  non  explere. 

Dnnde  , in  foro  contentiofo  judex 
habet  poteftatem  p{nam  pro  delidis 
imponendi , quam  etiam  re js  fubire  te- 
netur: ereo  Sc  fidex  Ecch-fiafticus  is 
foro  conlctentiz  hanc  habebit  pocefta- 
tem  ..Non  enim  poteftas  Apoftolis  in 
foro  interiore  a Chrifto  D^ino  col- 
lau  imbecillior  eft,  quam  in  foro  ex- 
Mriori. 

Prxterea,  poceftas  , qux  non  habet 
vtm  coercendi , ridicula  eft , 8e  in  nul- 
los futura  ufus , ut  inter  afferendum 
mceptura  de  confelliime  docuimus  . 

M etgo  judices  a Chnfto  inftituii  non 
haberent  vim  , audortutemque  ligan- 
di ad  pchiam  rationabilem,  Sc  jultom 
pro  qiMtate  , Sc  quantitate  delidi , 
proteoo  eorum  jurifdidio,  Sc  poteftas 
de  culpis  judicandi  merito  rideretur. 

Pneterea,  clavis  poteftas  eft  non  fo- 
lum folvendi  , fed  & ligandi , ut  patet 
ex  definitione  clavis,  quamS:  Joannes 
XXII.  in  extravag.  Quia  quorundam , 
de  verborum  figmfic.&  communis  pro- 
bat Theologorum  confenfus  i imo  adeo 
Dominus  Matth.  16.  Nam  cum  dixiflet , 

Tibi  dabo  claves  regni  coelorum  , ex- 
licatums,  qmd  nomine  clavium  intel- 
geret,  e vefligiofubdit:  Et  quodeun- 
que  folverisfuper  terram  , erit  folutum 
Kin  coelis,  8c  quodcunque  ligaveris  , 

P p 1 em 


Sptf  Btled,  de  fcm/tent.  Pars  Vt. 


etit  ligatum  . Quod  (I  xouam  habent 
Sacerdotes  abfolvendi  8e  ligandi  pote- 
ftatem , certe  ficut  abfolvunt  vice  Dei  , 
cum  formam  Sacramenti  proferunt  i i- 
ta  ligant  vice  Dei,  cum  muldUm  pro 
culpis  indicunt . Poenam  autem  Divina 
fcntentia  in  facramento  uxatam  fub- 
ire  nolle  , fine  dubio  grave  peccatum 
cft. 

' Et  confirmatur  : Nam  fi  princeps 
oonllitueret  aliquem  delegatum  ad  ju< 
dicandum  in  Republ.  'de  aiminibus  , 
flimirdm  intelligeremus , illius  Retpub. 
oves  lententiis  judicis  infiituti  obliga- 
ri ad  parendum  . Cum  ergo  Chrilfus 
fic  inftittMrit  vicarios  fuos  , ut  Joan- 
nis  10.  dicitur,  non  eft. dubitandum  , 
uin  eorum  fententiz  8c  in  abfolven- 
o , & in  ligando  , eandem  habeant 
vim , ac  fi  a Cbriilo  lata;  fuilFent . Quvn- 
obrem  ejt^odi  fententiis  obtemperare 
^erit  omnino  neceflarium . 

Praeterea  ( quod  retro  docuimus ) ex- 
terior fatisfadio  in  prxeepto  eft , cum 
fit  ad  falntem  neceflaria : ergo  qui  ad 
aliam  vitam  remittit  fatisfadionem  , 
reus  peccati  morulis  efficitur . 

Nec  aliud  imelligendum  eft  ( qnod 
alias  fzpe  commemoravimus  ) in  lege 
nova  fa^m  elTe,  nifi  ut  quam  pceni- 
tentiam  tenebatur  peccator  in  ^li£li 
compeofationem  Deo  praeftare  , eam 
prxmt  facerdoti  Dei  vices  habenti  : 
quo  fieri  , ut  fi  in  naturae  lege  , yel 
{cripta  homines  exteriorem  fatisfaifio- 
nem  exhibere  pro  peccatis  tenebantur  , 
teneantur  etiam  lege  Euangelica  ean- 
dem exhibere  ad  Sacerdotum  arbitrium  , 
quibus  Deus  hujuiinodi  judicium  dele- 
gavit. 

Age  vero,  quem  dolorem  de  preca- 
tis , quem  animum  emendandi  vium 
ille  haret,  qui  poenitentiam  juftam  Se 
xquam  injundlam  a judice  Da  locum 
haoente  nec  vult  acceptare  , nec  im- 
plere ? Qua  rurfiim  humiliute  accedit 
judicandus , qui  judicis  fentendam  ju- 
ftitia  zquitateque  plenam  nesligere 
non  veretur  ? Cumque  etiam  vel  judi- 
cis arbitri  , quem  tua  volunute  dele- 
geris, juftz  lententix  nolle  parere  ini- 
quum fit  , ac  judici  quoque  arbitro  iu- 


juriumj  quidni  fit  iniquum  pariter.  Se 
injurium,  judici  non  arbitro  , (cd  divi- 
na aufloritace  fubilicuto  nolle  obedire , 
cum  juftam  fententiam  profert  ? 

Praeterea , etiam  ut  facramentum  hoc 
medicinale  eflet  , non  item  judiciale  , 
vel  etiam  tunc  abfurdum  eflet , libm 
pronunciare,  non  obligari  poenitentem 
ad  parendum  Sacerdoti  in  remediis  cu- 
rationis: quod  perinde  cfTet,  atque  di- 
ceretur , non  oportere  zgrotum  medi- 
co obtemperare  falubriter  przcipiend  . 
At  fatisfaittio  Sacramentalis  ficut  eft  in 
compenfationem  injuriz  faftz  Deo  , i- 
ta  etiam  in  medicinam  fpiritualis  zgri- 
tudinis.  Quocirca  intolerabilis  opinio 
eft  , quz  peccatorem  ab  obligatione 
fiuisfaaionis  facramen  talis  abfolvit . 

Nos  auum  admirari  fatis  non  pofTu- 
mus,  quid  caufz  fuerit  hominibus  do- 
dtis,  ut  non  rem  modo  , verum  etiam 
noinen  fatis£a£tionis  excluferint  . Satis- 
factio enim  nomen  juflitiz  eft  , atque 
hoc  loco  fane  juftittz  ejus  , qua  Deo 
pro  culpis  poenas  debius  folvimus  . 
Quod  fi  jure  jufta  atque  debita  Chri- 
fti , Se  vicariorum  ejus  judicia  non  am- 
pleCtimur,  impuneque  licet  eorum  fen- 
tentias  rejicere : profeClo  ( ut  dixunus  ) 
fatisfaCtionis  Se  res  , Se  nomen  abole- 
tur i aboleturque  proinde  omnis  obli- 
gatio , quz  au  flandum  parendumque 
judiciis  humana  ratione  conftituitur. 

Illud  vero,  quod  nobis  objiciunt  con- 
trariz  opinionis  aflertores  , indignum 
eft  , ut  a nobis  refellatur  , Se  tempus 
poftulat,  ut  finem  jam  dicendi  facia- 
mus : nam  elatus  ftudio  res  multas  Sc 
magius  explicandi,  longior  quidem  fui, 
non  inficior;  fcd  erat  tamen  difficile  , 
argumentum  tantum  , tanique  przcla- 
rum  inchoatum  relinquere  . Quod  ft 
pro  dignitate  veftra  mihi  traftatim  non 
efl  , veniam , obfecro  , detis  viri  hu- 
n^iffimi  : fin  autem  aliqua  ex  parte 
dignitati  veftrz fecimus  fatis,  id  omnes 
Deo  Opt.  Max.  acceptum  referamus  . 

In  cujus  gloriam  , p«nitentiam  , live 
virtutem , feu  Sacramentum  , Sc  ad  fa- 
lutis  finem  , Sc  ex  przcepto  quoque 
Dei  peculiari  ncceffariam  effe  , tuO» 
nus  diCtum  fit . 


IN- 


F X N / S. 


INDEX 

RERUM  MEMORABILIUM, 

Quae  in  his  Cani  Operibus  continentur. 

In  quo  numerus  paginas;  a primam  columnam, 
b vero  Jecundam  notat. 


Aiftlutu. 

ABfolut'0  (acramenulis  fententti 
quaedam  eft  in  foro  judiciali , {78. 
a.  aaus  facramencalis  abidlvendi  du- 
plicem poccllatem  exigic.  <8o,  b 
Airaham 

Non  eft  mencitus  pueris  cum  dixit  > 
Experte  hic , ego  & puer  cum  ado- 
raverimus , revertemur  ad  vos . 8.  b. 
fuifle  mentitum  quadam  ratione  , a- 
liqui  admittunt . ibid. 

h&io  & paiEo  in  uno  eodemque  opere 
coniiderari  polTunt.  11,  a 

AShjj 

Qui  peccatum  ell , u in  rerum  mora- 
lium ordine  confld^tur  , ad  caufas 
naturaliter  agentes  inepte  revocatur  . 
15.  b.  a£Ius  humani  in  jullificatione 
impii  nihil  aliud  faciunt  , quam  dif- 
ponere  animam  ut  gratiam  Dei  re- 
cipiat. 4st.  b.  inter  adus  voluntatis 
& inulledlus  proportio  efl  . 47^  b. 
primus  a£lus  poenitentlx  nunquam 
eft  fine  a^u  clmitatis.  700.  a.aAus 
duritatis  prior  natura  elt  adu  poe- 
■niicntix  imo  illa  hujus  radix  ell. 
500.  b.  & 5or.  a.  a£tu$  interrupti  in 
confeflione  quando  exprimendi . tdo.b 
Adara  primus  jacet  , ubi  fecundus,  fe- 
pultus  eft . ...  tgg.  a 

Anedio  animi  optima  facit  ut  homo 
. dodrinam  Dei  ad  falutem  necefla- 
. riam  difeernat  ab  errore  contrario  , 

- * • 

Agnus  Pafchalis  an  fuerit  legis  veteris 
Sacramentum.  . 4^1,  b 

AltxuiuUr  Ttriiut 

Cum  jubet  in  tedamentis  duos  vel  tres 
i.tc(les  folum  a judicibus  exigi,  cap. 
Xm  ejfc$  ,-de  teftam.  quomodo  in- 


telligendus  , aox.  a.  voluit  judicet 
etiam  liicos  in  Ecclefix  patrimonio 
fecundum  datuta  canonum  de  teda- 
mentis  judicare  . ibid.  b.  non  inm- 
dit  , quin  principes  feculares  poflinc 
plures  quam  duos  vel  tres  tedes  ia 
civium  luorum  tedamentis  exigere  . 
io  1.  a 

AloviTus  Lippomanus  gravem  hidoriam 
edidit  dc  vitis  Sandorum.  jji.b 
Altare  dicitur , in  quo  oSertur  facrih- 
cium,  deut  menfa,  in  qua  editur  ci- 
bus. 41J.  a 

Amkrifiut 

Cum  ait  , Petrum  amiiifle  fidem  , no- 
men fidei  pro  Coniedione  fidei  acci- 
pit . xo8.  b.  non  audet  aderere  , 
Chridnm  fecundum  humanitatem  aut 
in  lapientia  profecifle , aut  quicquam 
ignorafle.  b 

Anim» , 

Aderere  , ejus  immonalttatem  ratione 
naturali  probari  non  pode , erroneum 
cd  . 4SZ.  b.  immortalem  ede  oden- 
ditur.  4tt.  a. & feq.  animam  Chri^ 
ab  indanti  conceptionis  Dei  elTen- 
tiam  vidide , Theologi  defim'unt.  4J6. 
b.  animus  hominis  naturaliter  ed 
immortalis . 4(t.  a.  animam  hominis 
non  ede  in  potentia  materiat  , exte- 
rorum autem  viventium  animas  elTe  , 
Moyfes  manifede  indicat.  4(1.  b 
Ami . 

Annorum  numerus  ab  egredione  filto- 
rum  Ifrael  de  iEgypto,  ad  templum 
j a Salomone  inchoatum  . jit.  a.  & 
feq.  annorum  numerus  omnium  qui 
' pramerunt  a Moyle  ad  Salomonem  , 
in  veteris  tedamenti  libris  lingula- 
tim  defignatus  ed,  exceptis  Jolue  ». 
Sangar,  Samuel , & Saul . ‘ tu-  b 
Antoninus , Sc  Vincentius  Belluacenfis 
' P p j non 


Digitized  by  Google 


l N Ii  S X 


ntm  tam  vera  fcribere  curant , quam 
ne  nihil  prxtercant , quod  alibi  fcri- 
ptumreperitur.  33*.  » 

A^calypns  librum  a canonicis  excipe- 
re bxrecicum  eft.  33-  b 

Non  eft  hzreiis,  t7t-  a.  & b.  apofta- 
tz  in  poenas  hzicttcoriun  incurrunt . 
374-  b. 

Quzdam  literis  , quzdam  viva  voce 
prodiderunt  j y*  o.  tempore  Domi- 
niez  I’aflionis^n'(li  fidem  non  a- 
miferunt  , is).  a.  ex  antmi  pertur- 
batione & ignorantia  dubitaverunt  , 
t8t.  b.  cum  baptizarunt  in  nomine 
Chrifti  , non  omiferunt  nomen  Pa- 
tris , & Spiritus  Saiidli , 103.  b.  quz 
ad  Apoftolos  pertinent  quatenus  ad 
EccleCz  facerdotes  , hzc  ad  folos 
futuros  facerdotes  referenda  funt  , 
ao;.  b.  Apoftolos  confirmatos  fiiifle 
in  gratia  , redle  colligitur  ex  illis 
verbis  : Ego  rogabo  Patrem  , S:  a- 
lium  Paracletum  dabit  votus  , iio. 
b.  Apoftolonim  nsmo  in  legibus  Ec- 
clefiz  ferendis  poterat  errare  , illo- 
rum vero  Aicceffores  poftunt  errare  . 
77.  b. 

Aqua  benedidla  non  fandtificae . ^63.  b 
Arabes  quidem  dixerunt  , animum  na- 
tura efle  mortalem , fed  in  noviftimo 
die  cum  corpore  immoruliter  fufet- 
tandura . 4si,  a 

Arca  veteris  teftamenti  typus  Ef- 
fiat. " ijj.  a 

AfiHmntum , 

Argumenta  omma  vel  a ratione  , vel 
au  audloritate  ducuntur,  1.  a.  argu- 
menu  eorum  qui  fuadere  conantur  , 
feripturam  facram  non  egere  appro- 
batione Ecclefiz  , ^ b.  Sc  feq.  ar- 
gumenta contra  audlmitatem  Schola- 
Iticorum  , 133.  b.  argumentis,  quz 
pofita  funt  contra  Machabzorum  li- 
bros , fit  fatis . 4^  a 

Jlri/lttiles 

Cuni  ait  fiimmum  hominis  bonum  in 
contemplatione  fupremarum  rerum 
confiftere,  errat , tda.  b.  evidentiam 
in  difciplinis  flagitat  , ut  rerum  co- 
gnitio nec  fallere  poffit  , nec  muta- 
ri. 3^.  b 

Ars  eft  dux  cenior  quam  natura,  347. 
a 

Attriti» 

Sufficit  ad  fufeipiendum  cftedhim  ba- 
ptifrai  ,514.  a.  attritio  & contritio 
quid  differant,  ibid.  ficf ly.  a,quan- 


do ex  attrito  quis  fiae  cooerrrof , At 
b.&  i2i.b 

Attritio  quzlibet  non  fufficic  , ut  fiat 
quis  ex  attrito  contritus.  ui.  a 
Auaoritas  in  Theologia  primum  locum 
tenet,  ratio  poftrmnum,  fie  a.  b 
AmQot 

Libri  Regum  eos  tantum  redegit  in 
numerum  , quos  intellexit , dum  |u- 
- dices  adminiftrarent  , intercefllfle  , 
3^  b.  auftores  facri  quomodo  fe 
habeant  circa  vulgi  opiniones  falfas  , 
198.  a.  & feq.  audlores  facrz  feri- 
pturz  aliquando  loquuntur,  ut  vul- 
gus folet  loqui,  6t.p. auflores  facroi 
m libris  canonicis  non  femper  Divino 
Spiritu  fuifte  locutos  aliqui  probant  , 
71.  b.  audlores  Sacri  quicquid  in  li- 
bris Canonicis  habetur  , Spiritu  San- 
£to  diftantc  ferioferunt  , 74.  a.  eo- 
rum feripta  in  duplici  funt  differen- 
tia, n6.  a.  alii  auClores  faai  prxtet 
Apoftolos , & illos . qui  ab  Apoftolis 
probati  funt  , non  expedlandi,,  10. 
D.  & fcq>  & 1^5.  audfores  facri 
fzpe  vocabulis  imaginum  utiinour 
pro  rebus  per  imagines  fignificatis  . 
4oy.  b 

Auv^mnt 

Cmn  ait  , Concilia  priora  a pofterio- 
ribus  emendari  , iMuitur  de  legum 
emendatione , non  fidei , 181.  a.  ait  , 
nihil  fieri  nifi  voluntate  & permif- 
fioneDei.  ^ b 

Auxilium  fpedale  Dei  neceflarium  elt 
ad  credendum.  %6.  b 


B 


BAlaam,  &Caiphz verba,  iMnquia 
ipfi  dixerunt , ad  fidem  fpe&nt  , 
fed  quia  au^ores  facri  fcripferunt  , 
3jo.b  ' 

B^tifmmt 

In  nomine  Chrifti  collatus , an  jam  ra- 
tus fit , 103.  b.  fine  baptifmi  Sacra- 
mento in  re  fufeepto  ^ur  falus  , 
340.  b.  baptifini  enna  hnmerfio  pcc 
contrariam  confuetudinem  abolita  , 

' b.  baptifini  iacramentum  num 
ante  Chrifti  paffionem  mftkutitm  , 
139.  a.  non  eft  arceflariura  credere 
ba^ifmum  fuifte  collatum  ab  Apo- 
ftolis per  illa  vetba:  Ego  te  baptizo 
in  nomine  Chrifti,  103.  b.  qui  ante 
baptilmum  peccavit  mortaliter  , in 
eo  requiritur  aliqua  poenitentia  in- 
terior. 511.  b 


Digitized  by  Google 


Ji 

S4rmtk 

A emone  feripturarum  lacranim  exime* 
re  erroneum  eft  , ji.  b.  eius  pro- 
phetia , unquam  parS  Hieremiz  ve- 
teribus vila.  j8.  b. 

Btrtfmi. 

Berofos  duos  au&or  ponit,  unum  An- 
nianum & mendacem  , alterum  ve- 
rum , 21L*  ^ 

inultis  opponit . ibid. 

Mactrm 

A/ferit , tunc  credendum  elle  Ecclefiz  , 
cum  pronundat  lecundum  1'cripturas 
re^ unelledas , isi.  b.  errat,  cum 
ait , in  fynodut^cclelia;  non  cogen- 
dos nili  iilioi  Dei  , 148.  b.  negat 

, Chrifti  animam  luide  a prmeipio  per- 
(edam . 4ii.  b 


C 


Ait , Deum  noa  cire  auAorera  peccati , 
ut  fic  , fed  quatenus  eft  poena  pec- 
cantis , II.  a.  EiUitur  , quod  puut 
prwhetiam  Dantelts  rwri  non  po- 
tuMle  ad  klolura  Antiochi,  4i.b.ar- 
guitur  de  falfa  intelligenua  iUTus  lo- 
ci : Accedentem  ad  Deum  oportet 
credere,  quia  eft,  &c.afj.b.  8efeq, 
eius  error  in  expolitione  iacrarum 
liierarum,  siv-  b 

Calvinus  ait  , Euchariftiam  ideo  a, Pa- 
tribus facrificium  vocari  , quia  eft 
exemplar  & imago  iaciificM . 410-  >• 
Cmmu 

Apoftolortun  non  funt  oompuundi  in- 
ter libros  Canonicos , i6x.  a.  Cano- 
nes Trullam  non  habent  Ecclefiafti- 
cam  poceftaKtn.  i7t.b.  & f:q.  cano- 
num ucTorum  interpretibus  c^itur 
«de&  Chriftus.  sfo.  bi  canonici  ju- 
ris notitiam  efte  Theologo  necefla- 
riam  probatur.  a.  & (eq. 

Carion,  & hiftoriaipfius  Luiherum  la- 
piunt. ttt.  b 

Ctmfa, 

Caufarum  duo  genera , naturale , & mo- 
rale , iii  b.  caufx  adjutrices  omnes 
' non  k habent  eodem  modo,  S47.  b. 
caufas  morales  non  eft  necefle  h- 
■mulefleeuraelfcdlis.  574- a 

Cenfofcs  fidei  admonentur , 384.  b.  Sc 

Ce^rx  non  folum  , fed  earum  etiam 
culp»  8e  remiflGo  a fupertor.but  re- 
ier vantur.  idi.  b 


£ A V M. 

Cham  typus  fuit  harreticoram  . 37j.b 
Cbaldzi  8c  ^gyptii  non  alios  htUori- 
cos  approbabant,  prxter  lacerdotes , 
quod  ipfos  nunquam  mentituros  cre- 
arent . 2^  b 

ChsritMt 

Remittit  peccau  , to8.  b.  an  fine  par- 
nitentia  remtitac  peccata  morulu  • 

J°7-b 

Chrijlm 

Intelligitur  per  Samaritanum,  4^0.  a. 
non  accepit  teftimonium  ab  homine 

nter  (e  , fed  propter  alios,  14. a. 

. nullum  unquam  verbum  , nili 
ex  S.  Sjdritu  locutus  eft  , yy.  b.  in 
coelo  ol^  facrifidum  aluns , 4is. 
a.  eft  ialvator  Ecclefiz  , non  tamen 
omnes  qui  in  Ecclelia  ftint , lalvoc 
£adt,  ijj.  a.  Chriftus  & Spiritus  ve- 
ritatis cum  Ecclelia  ufque  in  finem 
leculi  permanebunt , >74.  b.  quz  Pe- 
tro dixit,  ut prxiiedio Ecclefix , hxc 
ad  fuccelTores  ejus  pertinent , xo}. 
b.  Chriftus  obtulit  lacrifidum  £u- 
charifticum  . ibid.  idem  prxeepit  A- 
2>oftolis  ut  ucerent , ibidm , x feq. 
qux  Chriftus  manddvii  Apiolis  , 
UT  futuris  Ecclefix  paftoribus  , Epi- 
fcopis  & proribus  mandata  fiint , 
X06.  a.  fimilimdo  Chrifti , & Melchi- 
fiedcch  , 4 IX.  a.  Chriftus  omni  gra- 
tia perfede  plenus  hiii , 418.  b.  ex 
Chrifto  giatu  & veritas  ia  omnes 
emanarunt  , 439.  a.  folus  Chriftus 
fuit  leftis  oculatus  in  negotio  fidei  , 
4?9.  b.  ut  Deus  Sc  homo  fuit  a Pa- 
ue  deftinatus  teftis  veritatis  , 440.». 
quomodo  proficiebat  fapientiaSc  gra- 
tia apud  Deum  Sc  homines  , 44x.a. 
& h.  Chriftus  palliis  eft  anno  zta- 
tis  fux  trigefimo  tertio  inchoato  per 
tres  menfes  8c  decem  dies  , igt.  b. 
quod  palfus  fic  anno  xtacis  trigelimo 
quarto  , defendi  non  poceft  , xp<.  a. 
primo  anno  poft  bapaimum  non  eft 
publice  concionatus  , xg^-  b.  ejus 
palTio  nobis  applicatur  in  fiicrtmen- 
tis  , 419.  b.  Chrifti  prxeeptum  SC 
confilium  quomodo  difidanc  a prx- 
cepto  Sc  confilio  fieati  Pauli , 7^-a. 
C)us  corpus  videtur  , tangitur,  fran- 
gitur , Scc.  cum  fpecies  lacramcnta- 
les  videntur , unguntur , Scc.  1 Bx.  a. 
ejus  corpus  frangttut  mairibu  s Sa- 
■ cerdotum , non  folum  Sacramentum , 
■410.  a.  Chriftus  in  facnfido  altaris 
immolatur  quotidie  pro  nobis  , 41» 
a.  Chrifti  gratia  Sc  veritas  omnes 
habuenuit  gratix  Sc  veritaiis  cfic- 
P P 4 ttjs, 


Digitized  by  Googie 


I -N  D 

ftuj . 4j9.  a.  gloria  ante  paflionem 
non  fuit  confumnuca , & quicquid  ei 
defuit  ad  abfoluum  hominis  glorifi- 
cationem , hoc  pet  paifionnn  me- 
ruit, 44?.  b.  Chriftum  nullam  trifU- 
liam  halwille  in  voluntate  , fed  ia 
fblo  appetitu  fenficivo  poieft  dici  , 
446.  a.  quod  habuerit  m voluntate 
intelledfauli  maximam  criftiiiam , pro- 
babile efl  , 447.  a.  quod  Chriflus  in 
cruce  non  habuerit  gaud  um  , quod 
ex  Deo  vifo  in  voluntate  nafcitur  , 
obabiliter  fullentari  potell  . ibid. 

Circumcifto  in  veteri  teftamento  quo- 
modo baptifmo  comparanda  in  no- 
vo. *>i.  a.8c40t.a. 

Circumllamiz  peccatorum  duplices  , 
55d.b.quar  ad  confeffionem  intemm 
neceflanar  , ib.  & feq.  & <?9-  bJSC 
teq.  circunftantia  loci  quando  in  con- 
ftlTione  dicenda  , tdo.  b.  temporis 
non  neoeflario  dicenda.  ibid. 

Cl»vtt 

Ecclefiz  Aint  poteftas  abfolvendi  Sc  re- 
tinendi peccata.  a 

CUmtits  Hammut 

Non  omnes  libros  Canonicos  collegit , 
quos  Apoftoli  verbo  tenus  Ecdefiae 
tradiderunt.  40.  a 

Capriti», 

Cognitio  naturae  imperfeda  eft,  fi  nul- 
la rerum  a£lio  fequatur  , 741.  b.  co- 
gnitio gratuia  fupponit  cognitionem 
naturalem  , qucmadmaduna  gratia 
naturam.  ?5t.  a 

Conclu/io  Theologica,  quam  Ecclena  , 
Concilium  , vel  etiam  San^  confe- 
cerunt, 2c  fidelibus  prarfcrtpferunc  , 
hxc  veritas  Catholica  cenfenda  efl  . 
3^7.  a. 

Ctmilmm 

Unhrtrfale  definire  debet  , quis  liber 
iit  canonicus  , ^ a.  tnplex  Conci- 
liorum genus,  147.  b.  Concilium  k- 
nerale  efl  , quod  omnium  Chrifba- 
notum  Epifcoporum  convocatione  8c. 
congregatione  celebratur  , ibid.  Pro- 
vinciale , quando  a Metropolitano  o- 
mncs  unius  provinciae,  aut  regni  E- 
pifcopi  evocantur  , 3>id.  b.  Epilco- 
pale  , quod  ab  Epifcopis  iingulis  in 
liu  dioecefi  haberi  iolet , jfo.z.  Con- 
cilium generale,  quod  (ion  eil  con- 
gregatum aut  confirmatum  audori- 
tate  funum  Pontificis  , errare  in  fi- 
de poteft , ibid.  & ifg.  b.  confirma- 
tum autem  a Poniifin  certam  fidem 


E X 

heit  Catholicorum  dogmatum,  i^i, 
a-  & b.  g£  ?d7.  b.  Concilium  pro- 
vinciale a fummo  Pontifice  non  coii- 
finnatum  potefl  in  fide  errare, 
b.  confirmatum  nequit . 153.  a.  alf- 
quando  , licet  dent  ipfi  audloritas 
Pontificis,  probabile  argumentum fa- 
dt  ad  fiiadendum  dogmata  fidei , ixi, 

a.  Concilium  Epifcopale  , fi  confir- 
metur 3 Pontifice  in  decretis  fidei  , 
certum  argumentum  veritatis  exhi- 
bet , ibid.  potefl  quidem  per  fe  fiu 
cere  probabilem  fidem  hnefeos  , 
non  tomen  cenam  , ibid.  b.  Conci- 
lium coa^im  per  legatos  Pontificis 
aflerunc  aliqui  errare  pofle  , alii  ne- 
gant , 15^.  a.  Concilium  totum  cum 
Legatis  errare  pofle , nullo  modo  ad- 
mittendum, i^b.  nunquam  inCon- 

' cilio  generdi  omittitur  quxflio  ne- 
ceflana  ad  decidendas  controvnfias 
fidei  , b.  neque  unquam  conci- 
lium femel  confirmatum  emendatur 
per  pofterius  : emendantur  quidem 
qux  Pontificis  confirmatione  carent  , 

J 181.  a.  concilii  S£.  fynt^  nomen  fi- 
' gnificac  Pallores  8c  Epifcopos  in  u- 
cnum  locian  congregatos  ad  defini- 
endas Ecclefix  caulas , 146.  a.  Con- 
cilii Patres  in  caufa  fidet  non  con- 

- filtarii  tantum  funt  , fed  etiam  judi- 
ces , it8.  b.  & feq.  Concilia  non 

' coguntur  fiufira , licet  fummus  IVm- 
^ tfex  fit  firmus  judex  in  caufa  fidei  , 

; t8i.  b.  Concilia  & eptflolx  Ponti  fi- 

- cum  cenas  notas  habent  , quibus  in- 
temofcimas , quando  definiant , a«i. 

b.  Conciliorum  au^riias  argiunen- 
tis  impugnatur  , 144.  a.  C^dlio- 

‘trum  denititianes  non  peninent  ad 
Iaeram  Scripturam  , i6i.  a.  , fic  h. 
Conciliorum  in  fide  decreta  quibus 
notis  intemofet  queant , idd.  alge  b. 
Conciliorum  rotw  ab  eo  efl,  pro 
quo  ro^vit  Chriflus  , ne  deficeret 
liaes  ejus,  175.  b.  in  Concilio  Tri- 
dentino  quidam  Epifcopos  a Patri- 
bus explofusefl,  quodafleieretChri- 
fhim  in  caena  fuum  corpus  & faa- 
gumemuouobtulifle.  407.  a. 

Omnium  peccatorum  moaalium  , qux 
Sacerdoti  fit  , efl  ad  ialucem  necefi- 
^tia  , <4j.  b.  confeflio  peccatorum 
fecreta  divinx , non  humanx  inflitu- 
tionis  cil  , 444.  a.  confeffio  integra 
ede  debet  , pp;.  a.  qux  fit  inte^ 
confeffio,  ibid.  a.  & a.  Se  leq. 
an  fufficiat  confiteri  omma  peccata  > 

quo- 


Diyi  i-.  -i  >y  Gl  )gl 


AER 

quorum  quis  ante  memoriam  habuit  , 
SS4.  b.  confelfio  non  eft  dividenda  , 
a.  li  cx  confefltone  alicujus  pec- 
cati fequitur  fcandalum  , tale  ^cca- 
tum  poteft  taceri  , a.  initituta 
eft  confelTio  in  remedium  poeniten- 
(is  , ^66.  a.  confeflionis  integritas 
non  mathematice  , fed  moraliter  in- 
telligenda  , b.  confirffio  dupli- 
citer informis,  5^7. a. confeflio qutn- 
do  repetenda  , tbid.  &:  feq.  an  don- 
fclTio  , quz  Sacerdotibus  in  aurem 
fic  , Euangelico  jure  ftt  prxcepta  , 
ssi.  a.  examinanda  eft  conlcientia  an- 
te confeflionem  , S5S.  a.  confeflio 
eft  prxcipua  matena  lacramenti  poe- 
nitentix.  $44.  a 

Confeflio  ejus  , qui  attritionem  habuit 
tam  imperfeaam  , ut  virtute  facra- 
menti  non  fiat  contritus  , an  (It  ite- 
randa , 596.  a.  confeflio  fi£fa  quan- 
do fit  facrilegium , 571.  b.  per  con- 
fcflionem  fiftam  , & informem  fatisfit 
prxcepto  Ecclelix  , 124,  b.  an  con- 
reflio  generalis  fufliciat  ad  abfolu- 
tionem  facramentalem  , quando  fpe- 
cialis  fieri  non  poteft  , %^6.  a.8f  feq. 
confeflio  , in  qua  nullum  peccatum 
explicatur  , non  eft  (acramentalis  , 
ibid.  an  confeflio  (acramentalis  per 
nuncium , aut  jxr  literas  abfenti  con- 
fcflbri  fieri  portit  , s7t.  a.  confelfio 
an  fieri  debeat  per  interpretem , cura 
alter  alterius  idioma  non  intelligit  , 
578.  b.  fine  confenfu  facerdotis  pro- 
prii alteri  non  licet  confiteri,  j79,a. 
Ji:  s8 1.  quando  non  eft  tutum  confi- 
leri  proprio  facerdoti  , quia  limetur 
fcandalum  , vel  revelatio  confeflTio- 
nis  , fi  proprius  facerdos  neget  facul- 
tatem alteri  confitendi , poteft  homo 
confiteri  (acerdoti  cui  voluerit,  5S0. 
b.  confeflio  annua  non  eft  folius  prx- 
cepti  divini  , fed  limitati  per  huma- 
num. s8<,  b.  obligatio  femel  confi- 
tendi fingulis  annis  exiftit  ex  obli- 
gatione ungulis  annis  femel  commu- 
nicandi, ^ quando  quis  aftrin- 
gatur  ad  prxceptum  confeflionis  . 
593.  b. 

Cfnfijfarini 

Pontificis , a quo  jurifdidfionem  habeat 
ipfum  ablolvendi , J48<b.  confelTarius 
neceflario  interrogare  debet  poeniten- 
tem , quando  proubile  eft  , pceniten- 
tem  aliquam  circumftantiam  negle- 
xifle  , S S7.  a.  intellicens  poenitentem 
eflfe  indifpofitum  , ncrilegium  com- 
mittit ipfum  abfolvendo  . f7S- a 


V M. 

Confirmatio  eft  facramenium  . 4^3,  b 

CMfiMntmKs . 

Ejus  donatio  incena , 3 1^.  a.  Conftan- 
tini  lepra,  ibid.  b.  baptifmus  , 317. 
a. 

Contrarietas  qux  eft  mali  & boni , ea- 
dem eft  veri  & falfi.  7.  b.  & L a 
Cmritia 

Prima  eft  meritoria  primx  glorix  , li- 
cet non  primx  ^atix  , ;oa.  b.  ad 
contritionem  requiritur  totus  animi 
conatus  , quem  tunc  poeniiens  prx- 
ftare  poteft,  sitf.  a.  ad  contritionem 
non  requiritur  certus  intenfionis  gra- 
dus , S17.  b.  contritio  attritio  quid 
differant  , s 14.  b.  & feq.  contritio 
non  requirit  certum  tenmus,  si7.  b. 
contritio  fpecialis  pro  ftn  ulis  mor- 
talibus peccatis  non  eft  neceflaria  , 
ftj.  b.  tn  ordine  ad  confe(fionem 
requiritur  contritio  de  fingulis  di- 
ftinda  , ibid.  contritio  quomodo  fic 
pars  poemtentix , a.  non  eft  pars 
eflennalis  hujus  Sacramenti  , fed  in- 
tegralis.  S7°-  a 

Creaturx  vox  generationem  habet  m- 
tus  inclutam , qux  Chriftt  fuppofico 
abfolute  divinitatem  toUic  . 389.  a 

CnifM 

Interdum  eft  alterius  poena.  11,  a.  con- 
donatur hominibus  per  propriam  fi- 
dem & charitacem  , poena  vero  non 
folum  per  propriam  , fed  per  alie- 
nam. ' 41?.  a 

D 

DEcalogi  prxcepta  omnia  continent , 
qux  Deus  prxeipit.  479-  b. 
Decreta  Pontificum  duplicia . loi,  a 
DtHt 

Dupliciter  cognolci  poteft.  478.  b. 
Deo  improprie  & figurate  tribuun- 
tur excxcare  , indurare  , decipe- 
re , hominum  corda  in  odium  con- 
vertere , &C.  y.  b.  Deus  mentiri  non 
poteft , nec  per  fe  , nec  per  alium . 
^ a.  Deum  pofTe  mentiri  ex  ordi- 
naria potentia  , aflerere  hxreticum 
eft . 7.  b.  Deus  prxeepit  filiis  Ifrael  , 
ne  redderent  Agyptiis  vafa  , qux  ab 
ipfis  commodato  acceperant , 10.  b. 
Deus  omnis  boni  audior  eft  , iXi  2. 
Deus  nun  decipit  deceptionem  faci- 
endo, fed  permittendo,  11,  a. Deus 
earum  poenarum  proprie  caufa  eft  , 
qux  folum  pccnx  fune , non  culpx  , 
la.  a.  Deus  poteft  dici  audior  non 
malx 


D; 


f fi  1 

';nalz  a&ionis  , fed  bonx  pafllonts  , 
ibid.  b.  Deiu  eft  caala  naturalis  o- 
mnium  motionum,  b.  Deus  pro- 
prie fcit , quz  necefurio  eveniunt  , 
&quz  in  cafu  fortuna  funt  poli- 
la , ?4.i.  b.  Deus  bifariam  confiaera* 
ri  poteil,  b.  & *•  Deus  ut 

hominum  judex  , habet  parau  virtu- 
tibus przmia,  vitiis  fupplicia , t f t.  a. 
quomodo  natur»  lumine  agnolcimus 
Deum  elT^e  , a^ofcimus  etiam  remu- 
neratorem efle  inquirentium  le,  itt  b. 
Deus  in  remiflione  peccati  Bc  mife- 
ricors,  8cjuilusefl.  4t4.  b. 

Diledlio  Dei  iuper  omnia  dupliciter  pot- 
cll  dici  nuxima . ji».  b. 

Diftipli»* 

Quzlibet  habet  duas  partes,  b.  dt- 
loplina  omnis  humana  ad  Deum 
tanquam  ad  principium  fapientix  re- 
ferenda ell  , Mi.  b.  in  difciplinis 
humanis  duo  vitia  maxime  vitanda  , 
adi,  a.  quid  in  humanis  difciplinis 
vici  dodli  reprehendant . adr.  b. 

Z>ifcrimen  duplex  inter  facros  auaores 
^ fummum  Pontificem  , Patrcfque 
concilii  repentur . a. 

Difflkitui» 

Teccati  jperfe£laquz,  si4.a.  & b.  qux 
imperfcdla . ibid. 

DiAributio  accommoda  eA  ibi  : Spiri- 
tualis homo  judicat  omnia  > ficut  fic 
ibi  : Ille  docebit  vos  omnem  verita- 
tem; Sc  ibi  etiam;  Un£lio  docet vo> 
de  omnibus.  *• 

DtSriaM 

Moralis  non  minus  exigitur  ad  paAum 
ovium  Chrifli  faluurem  , quam  fidei 
difciplina , id&  a.  dodlrina  fidei  fin* 
gulis  hominibus  neceflaria , 14.  b. 
do£lrina  bua^elica  proprie  nec  hx- 
refis  , nec  ledta  appellatur  , jjt.  b. 
do^rina  veritatis  aliquando  poteA 
uitermitti.  b. 

Utiltr, 

Dodloris  ChriAiani  prxeipuum  inAitu- 
tum  eA  , exhortari  in  doflrina  la- 
na , &C  eos  qui  contradicunt  arguere , 
1,  b.  Dolores  Ecclefix  univeiu  ne- 
queunt in  tallam  fidei  dodlrinam  con- 
venire , 1x5.  b.  juniores  quid  in  fa- 
ctarum li cerarum  expolitione  facere 
polTint,  aut  debeant,  xjo.  b.  Dodo- 
ret  Hsbrxorum  diligenter  conten- 
derunt textum  Hebraicum  corrum- 
pere. IJ.  b. 

Dogma  quodeunqut  fidet , quod  vcl 
Ecclefia  habuerit  , vcl  concil  um  , 
V d funuDus  Penuf;x  fidclibut  prx- 


• JS  ^ 

fcripferit,  nobis  pro  Catholica  vtti- 
ute  habendum  eA,  live  feriptumfie, 
five  non  Iit . ^d?.  b< 

Dtltr 

Voliunatis  eA  proprie  hominis  triAi- 
tia  : qui  autem  in  folo  aupetitu  An- 
fitivo  repetitur , magis  eA  animantis 
dolor,  quam  homims,  447.  a.  dolor 
comes  individuus  reCpifccntix , 4gd.  b. 
dolor  peccati  quiaeit  contra  Deum, 
cA  de  clTentia  poenicentix  , 4pg.  a. 
dolor  omnis  io  amore  fundatur , joo. 
a. 

Driedo  graviter  erravit  , qui  reli£lo 
Hieron.  & aliis  probx  fidei  , aurem 
Berofo  accommodavit  in  Perfarum 
regum  gcAis . ji8.  a. 

Dubius  in  fide  an  infidelis  Iit.  trd.  a. 

Dubitatio  fine  aAeafu  atque  dilleolu 
nec  error  proprie  ell , nec  fidei  ex 
omni  parte  inimica.  377.  b. 


E 

ZccUjU 

Fidelium  nunc  viventium  feribere li- 
brum canonicum  non  poteA  , fed 
definire,  quifnam  liber  Iit  canonicus 
poteA  , XX,  b.  Ecclcfia  prxfens  fuo 
jure  poteA  docere  eos  , qui  fidem 
lufceperunt , quxeunque  funt  fidei  , 
ibid.  qux  prxeepta  Ecclelia  folvere 
polfit  , qux  non , 77.  b.  Ecclefia  an- 
tiquior ell  quam  feripeura  , go.  a.  Ec- 
clelia  non  poteA  eximere  fideles  a 
vinculo  Traditionum,  quas  a ChriAo 
ApqAoli  acceperunt  , nec  illas  con- 
traria confuctudine  abolere  . gg.  a. 
Ecclefix  grxeum  nomen  , Latine 
Convocatio  feu  concio  dicitur,  iix. 
a.  & b.  eA  locus  quo  multitudo  con- 
fluit , & ipla  multitudo,  ibid.  Ec- 
clelia dupliciter  intelligi  poteA  , loi. 
a.  ex  quibus  vere  & proprie  Ecclelia 
confletur , laL  b.  Si.  m.  a.  in  cre- 
dendo non  poteA  errare , iig.  b.  nec 
ejus  fides  TOtell  deficere  , 118.  b. 
Ecclelia  elt  immaculata  in  bis  , 
qui  a crimine  mortali  mundi  funt  .- 
quamvis  culpx  venialis  nonnihil 
contrahant  oinnes  , itfi.  a.  non  de- 
bet , nec  poteA  appellari  fynagoga 
Satanx , b.  Ecclefia  una  manet 
monuo  fuaimo  Pontifice  , manca  ta- 
men & imminuu  , yg.  a.  EccUfia 
Catholica  , id  cA  umverfalis  nomi- 
natur , propter  communem  fid^  Sc 
lUivcrfaUm  do&riaam,  iu  toto  orbe 

*1- 


Digitizod  ijy  LiOOgle 


’jf  S J?  U M. 


ffffufain  > k.  Ecdefu  in  dod^ri- 
n2  eorum  morum  , qui  ad  (ducem 
fnnc  neceflarii  , non  poteft  errare  , 
i6g.  3.  in  moribus  , qui  ad  privacos 
homines  , auc  Ecclefias  refh-ancur  , 
errare  per  ignorantiam  poteft , 170.  b. 
in  canonizationibus  Sandorum  non 
errat , b.  Ecclefia  ChrilK  cu- 
ftodic  fcnpturam,  & ejus  intelligen- 
ciam  , ^ b.  non  haberet  veram  fi- 
dem & Euangelium  f fi  non  haberet 
legitimum  facrz  (cnpturar  fenfum  , 
ibid.  Ecclefiz  audoricas  certa  regula 
eft  ad  definiendum  quis  liber  fit  ca- 
nonicus , 10.  a.  ejus  audoricas  non 
eft  ratio  per  fc  movens  ad  creden- 
dum, fed  caufa  fine  qua  non  crede- 
remus , ilL  3.  Ecclenz  partes  fune 
omnes  illi  , qui  poft  baptifinum 
Chrifti  charaderem  habent : nifi  pro- 
pter hzrefim  publice  Ecclefiz  judi- 
cio fuerint  damnati,  ii^b. Ecclefiz 
promifit  Chriftus  Spiritum  veritatis  , 
H9-  h.  Ecclefiz , quam  Apoftoli  fun- 
darunt , Spiritus  Sandi  charifmata 
fiint  data',  u£.  a.  decreta  Ecclefiz  , 
quz  certis  principiis  non  innituntur , 
certa  & firma  e(Te  non  pofTunt , iju  a. 
Ecclefiz  Romanz  audoritas  multis 
argumentis  impugnatur,  gf  feq. 
Ecclefiz  pubbenm  privilegium  fuit  , 
quod  Petrus  aliis  confirmandis  foli- 
dam  fidem  proponeret , nee  in  fidei 
judicio  deficeret  , 110.  a.  Ecclefiz 
Homanz  confuetudines  aliz  funt  com- 
munes toti  ecclefiz  , aliz  vero  ipfi 
peculiares  : illas  Ecclefiz  omnes  te- 
nentur ampledi,  has  non.,  m.  b. 

' Ecclefiz  intelligentia  eft  germanus 
facrz  (icripturz  intelledus  , t<4.  b. 
Ecckfiz  (ecietas  fratrum  fidelium  poe- 
nas communes  per  amicitiam  facit  , 
418.  a.  Ecdefiam  maniftftam  efle  & 
cognitam  fidelibus  neceffe  eft  , m. 

a.  gf  b.  extra  Ecdefiam  nemo  fal^ 

tur.  ^ b. 

Ecclefiz  przceptum  de  fectendacon- 
felTione  lemel  in  anno  non  diligat 
illos  qui  tantum  peccaverunt  veniali- 
ter,  585.  b. hoc  przceptum , anprz- 
ceptum  fit,  an  veroexnortado,  5ps. 

b.  an  Ecclefia  cum  aliquo  difpeilfare 

poffit  in  prxeepto  divino  de  conftf- 
uone.  594.  a 

Ecclefiaftici  feriptores  fi  mentiantur  , 
impudentes  & impii  funt  , quia  ra- 
tio virtutis  Sc.  bonz  fidet  cognofeen- 
dz  iKilior  eft  illis . jjt,  b. 

" i ■.  „ 


Vetus  Sc  vulgata  facrz  feripturz  fide- 
libus eft  retinenda  in  omnibus,  quz 
ad  fidem  & mores  fpedant  , b. 
aliqui  conantur  probare , Latinam  e- 
ditionem  per  Grzca  & Hebrza  exem- 
plaria corrigendam  effe.  fo6.  b, 

Elcemofpna  remittit  peccata.  foo.a. 
& y t.  b. 

Enoch  fidem  habuit.  b. 

Enunciationes  loco  interrogationum  ia 

judiciis  ufiirpantur.  if.  a. 

Epiphanias  in  rerum  & temporum  ri- 
tione  nullos  graves  audores  fequi  fo- 
let , atque  adeo  in  his  interdum  fal- 
l'tur . ^ b. 

EfifcifHS 

Antiochenus  , fi  Petrus  femper  Antio- 
chiz  fediflirt , ut  coepit , legitime  il- 
li in  Pontificatu  fuccefrifiec , lo^  b. 
Epifeopuin  Romanum  efle  , qui  Pe- 
tro in  eadem  audoritate  & poteftata 
fuccedit,  probatur,  y»o.b.  & feq.  in 
fidei  controverfiis  definiendis  errare 
non  poffe  probatur  , wj.  a.  &feq. 
Petri  fuccelTorem  efle  , conftat  gra- 
viffimis  hiftoriis  , 106.  a.  & 107.  b. 
Epifeopi  annulares  finecaofa  aliquan- 
do in  concilio  funt  adraifli  , 14^  a. 
Epifeopi  fuccefibres  Apoftol.  in  po- 
teftate  ordinaria , quam  finguli  ia 
filis  Ecclefiis  habuerunt  , non  tamea 
in  potellate  generali  & extraordina- 

• SIO,  b. 

Epiftolam  Pauli  ad  Hebrzos  inter  Ca- 
nonicas non  reponere  , eft  hzreti- 
5*^”*  ’ a.  & 41,  a.  epiftolam  item 
Jacobi  . 41^  b.  & 4p.  b.  fecundam 
Petn  , duas  pofteriores  Joannis  , & 
illam  aliam  Judz  in  canonicis  non 
annumerare,  hztefim  fapit. 

49.  b. 


ErMjmtts  MerMismsts 
Quas  tenebras  fuper  univerfam  terram 
fadas  feribit  Euangelifta,  ipfe  fuper 
ludzM  tantum  , ignorans  humanas 
hiftonos  , mfas  intelligit  , a.ii. 
center  nimis  Hieronymum  mendacii 
arguit. 

■(  Brrtr  I ^ — 

I>a{dex,  perfonalis,  & judicialis,  ioi. 

a.  errare  quid . - fjg, 

Eflcntia  divina  nec  genita  eft  , nw 

Pauli  non  fuilTet  receptum  , nifi  au- 
doritate Petri,  & ecclefiz fiiiffet  ro- 
.'boramm,  aod.  & s4.-a.  Euange- 

lium 


INDEX 


lium  non  in  fcripwris  8c  fuperHcie  , 
Icd  in  feniu  & mcduUa  confiitit  . 

Eucharijts» 

Sacrificii  Chrilli  exemplar  non  elTec  , 
nili  elTec  quoque  ipla  facriflcium  . 
414.  b.  non  modo  facrificium  elt  , 
quo  Deo  gratiam  referimus , fed  nos 
etiam  Deo  placat , ibid.  b.  efl  iacri- 
Aciuro  laudis  &.  vatiarum  adtionis  j 
408.  a.  & b.  Eu^riftia;  facrificium' 
quatuor  partes  habet  , confecratio* 
nem , oblationem , fradionem  , con- 
fumptionem  , 4tt.  b.  inter  omnia  Sa- 
cramenta folum  elt  facrificium  , ^ 
quare  , 4;t.b.  corpus  & fanguisChri- 
Iti  in  Hucnarillia  offertur  , 418.  b. 
Eucharifliae  {aeramentum  lumens  fi- 
ne poenitentia  ^ccat  mortaliter  , 
fji,  b.  Euchariftia;  fpiritualis  & fa- 
cramentalis  manducatio,  qua  ratione 
neceflana.  )fo.  b 

-Euchariftiam  aliquando  fumere  licet  fi- 
ne confefiione  , b.  ante  Eucha- 
rilfiam  conf.fTio  praemittenda  , ibid. 
&feq. 8c  S9t.b. 

EufttiMS  , 

Et  veteres  non  fatis  explicant  , quan- 
tum fuerit  tempus  praedicationis 
Chnfli , 197-  b.  Eufebii  Caelarienfis 
chronicon  dc  hiftoria  Ecclefiallica 
a Gelafio  Papa  , multis  aliis  no- 
tantur. j j4-  b 

Exe^laria  Latina  facrz  feripturx  in 
his  , quz  ad  fidem  & mores  perti- 
nent , non  funt  per  Hebraica , vel 
Gr;ca  corrigenda.  b 

Explicatur  caput  primum  de  haereticis. 
Dubius  in  fide  mfidelis  eff  . jjy.  b 
Expofitores  quz  apponunt  in  margine, 
ea  libr.iriorum  vitio  textUi  nonnun- 
quam  infauntur.  ^ a 


FAlfum  abfurde  in  typum  veritatis 
aflumitur.  3.  b 

Filium . 

Feftus  dies  pro  Pafchate  (olet  in  Euan- 
gelio accipi  , a.  feffum , .de 
quo  meminit  Joannes  cap.  i.  non 
, luit  PemccoAes,  licet Chryfof tomus, 
& Cyrillus  affirment  ,.198.  a.  fello- 
run  corporalis  quies  quo  peruncac-  ( 

tjo-a- 

Fidll 

Romani  Pontificis  interior  noo  eff  Ec- 
clefiz  neceflaria  1 10.  b.  Fides  im- 
. mediate. au^oritaie.oMtur/y  344.  b. 


Fidet  Theologia  non  aliter  fe  lu- 
^nt  ^ quam  habitus  principiorum , 
(cientia  conclufionum  , 345,  b.  liues 
innititur  revelationibus  , quas  Apo- 
lloli  & Prophetz  euiikrunt,  ??o.a. 
fides  non  lequitur  pnvatas  revcla- 
tiones , fed  eas , quz  ad  communem 
religionem  attinent,  ibid.b.  cum  na- 
tura non  pugiut  , ^ b.  non  ad 
verba  , feu  ad  ienla  rJertur  , 3^4. 
b.  natwalem  rationem  dirigit  , 
b.  fiuei  quzdam  funt,  quz  omnes  fi- 
deles explicite  credunt  , quzdam  , 
quz  foli  majores  credere  tenentur 
explicite  . yi.  b.  fidei  ratio  forma- 
lis non  eft  Ecclefiz  auctoritas  , 
b.  fidei  refolutio  uluma  fit  in  ciu- 
fam  interiorem  efficientem  , hoc  ell 
in  Deum  moventem  ad  credendum  , 
ay.  b.  fidei  ratio  formalis  , quz  eft 
divina  veritas  revelans  , non  fufficit 
ad  movendum , nili  adut  Deus  inte- 
rius movens,  ^ a.  ejus  ratio  for- 
malis non  eff  ratio  Theologiz  for- 
malis , 349.  b.  fidei  dogmau  , five 
Chrillus  per  fe  Apolfobs  revelave- 
rit , five  Spiritus  ^nClus  poft  ejus 
afcenfionem  , mutari  non  pofUint  , 
97.  b.  non  llatim  fi  quicquam  jure 
Canonico  concinetur  . fidet  dogma 
credendum  e(l , 1^  b.  fidei  doari- 
na  non  folum  illud  eft  , quod  Apo- 
flolis  exprelfe  habetur  revelatum  , 
verum  illud  etiam  , . quod  ex  altera 
propofitione  revelau  , ^ altera  cer- 
ta lumine  naturali  conficitur  , 107. 
a.  in  duplici  differentia  funt  ea , quz 
funt  fidei , 3t7.  a.  fidei  habitum  per 
dubitationem  pertinacem  amicti  pro- 
babile eff,  37  7.  b.  fides  Chrifli  im- 
plicita & explicita , 4^  b.  explici- 
la  non  fiiic  (emper  ad  lalutem  ne- 
_ cefliaria , ibid.  pqlf  divulgationem  ve- 
ro Euangelii  cuilibet  eft  neceflaria  , 
466.  a.  implicita  poft  lapfum  fem- 
per  fiiic  neceflaria  ad  falutem,  4^4, 
o.  differentia  inter  fidem  veteris  SC 
novz  legis  , 4^  b.  feq.  fidei  ad 
falutem  major  eft  aeceflitas  , quam 
bapciTmi , 468.  a.  fine  fide  hominem 
julcilicari  pofle  , fentencia  erronea 
eft  , 469.  b.  fidies  eft  fundamentum 
jufticiz,  47  3.  b.  nonnifi  a Dei  gra- 
tu  provenit , ibid.  eft  ad  remiffionem 
peccatorum  neceflaria  , 473.  a.  in  le- 
ee  naturz  Ibb  fides  facis  tuic  ad  fa- 
iutem  parvulorum , 479.  b.  quod  fa- 
nz  do^inz  advertatur  , Fidei  quo- 
dammodo adverlum  eft . > 

Figu- 


Digitized  by_-  jgk 


Ji  S Ji 

Ttgurata  diAione  mulca , quae  parti  con- 
veniunt, folent  in  totum  transferri  . 
iji.  b. 

Tiliut 

Dei  dicitur  nefcire  diem  judicii  , quia 
fcire  fc  diflimulac,  nec  vult  aliis  re- 
velare, 444-  a.  filii  Dei  non  femper 
probi  inceliiguntur , fed  ii  quoque  in- 
terdum, qui  bona  paterna  prodege- 
runt. ‘ I j?  . b. 

Finis  eft  duplex , alius  dodlrinae,  alius 
dodloris.  J4S.  b. 

Fragio  & confumpcio  fpederum  , ad 
integritatem  excerni  lacrificii  perti- 
nent . 4S1. a 

Tr»nii 

In  Scriptura,  non  modo  germani  , fed 
propinqui  dicuntur  , X90.  a.  fratres 
vocat  Scriptura  eos  , qui  funt  con- 
fobrini,  , b 

Fundamentum  domus  fecundum  meta- 
phoram idem  efe  , quod  fervata  ana- 
logia corporis  caput . 187.  a 

G 

GElafius  multos  libellos  rejecit  . 
Ii4.  a 

Gelafii  Papa;  anfura  de  hifloriis  San- 
dlorum  . j ; I.  a 

Gens  nulla  efl  tam  fera , quz  non  feiat 
Deum  habendam.  a 

Gentes  tales  volebant  Deos  efle  , qua- 
' les  iplz  eflenc . 456.  b 

Gratia  fuavior  & efhifior  eft  , quam 
natura.  4*s.  a 

Grtri, 

Graeca  hifloria  falfa  reputatur  ante  O- 
Ijrmpiades , poft  verior , tig.  a.  Grae- 
ci multis  locis,  ut  Scripturam  ad  fuum 
fenfnm  traherent , novum  teftamen- 
• tum  violarunt.  a 

Ortgirimt 

Primus , Sc  tertius  loquuntur  de  mu- 
liere , qux  ante  matrimonium  erat 
impocensadfolvendnm  debitum,  104. 
a.  decimus  ratione  Theologica  de- 
monftravit , Spiritum  Sandlufn  ex  Pa- 
tre & Filio , tanquam  ex  uno  princi- 
pio procedere  , a.  Gregorius 
Magnus  in  Dialogis,  & Beda  inHi- 
ftoria  Anglorum , quzdam  miracula 
fcribunt  minus  certa . 3^4.  a 

H 

H Abitus  fidei  in  ordine  ad  Theolo- 
giam habet  fc  ut  habitui  inttl- 


17  M. 


Icifeus  in  ordine  ad  difciplinas  huma- 
nas. g8.  a 

Hebrzi  hifeorix  humanx  penitus  funt 
Ignari , quia  nulla  externi  regni  mo- 
numenta habent . jig.  b 

ali 


eundem  fuifl:  , qui  & Joakim  pater 
Virginis  Marix  , quibufdam  proba- 
bile vifum  efl  , 190.  b.  Heli , Elia- 
chira,  Joakim  , idem  fere  lignificant. 
ibid.  b 


Htrtfii  • 

Hxrefeos  nota  non  efl  inurenda  iUis  , 
qui  tenent,  Ecclefiam  in  aliqua  le- 

fe  St  more  TOffe  errare,  a.  fit 
. Hxrefis  une  pertinacia  non  con- 
flat, 370.  b.  Hxrefis  efl  error  perti- 
nax illius , qui  profefTus  fuit  fidem , 
37».  b.  Hxrefis  & fedh  idem  funt , 
?7s.  b.  Hxrefis  unde  didla , ibid.  ge- 
nerale nomen  efl,  fed  concradlo  vo- 
cabulo dicitur  feda  fcu  divifio  , qua 
quis  a communi  Ecclefix  fide  fe  fe- 

tingit  , ibid.  non  incurritur  ex  ver- 
is inordinate  prolatis  , fi  error  ia 
fide  abfit  , 37^.  b.  hxrefim  conflare 
pofle  fine  pcrunacia  , aliqui  Dodlo- 
Rs  alTeruat . 369.  b 

Htrtticmt 

ell,  qui  volens  unicuilibet  dogmati  af- 
fentitur,  cum  intelligat  eflehdei  con- 
. irarium,  380.  b.  non  efl , qui  paratus 
efl  corrigi  ab  Ecclefia , 381.  a.  &b. 
nemo  nominandus  hxreticus  , nili  a 
perfedla  Scconlummata  hxRU  ,'381. 
a.  qux  necellaria  fint,  ut  quis  con- 
flituatur  hxreticus  , 383.  b.  hxreti- 
ca  propofitioefl,  qux  hxrefim  inte- 
riorem enunciat,  illtufque  efl  omni- 
no lignum  . 383.  a.hxretici  non  fune 
partes  Ecclefix.  113.  b.  hxretici Spi- 
ritum veritatis  concedunt  Ecclefix 
Sandlorum,  1x6.  a.  hxreticis  omni- 
bus commune  efl  Ecclefiam  aut  Ec- 
clefix nomen  fpemere  , aut  ad  fe 
transferre,  107.  a.  St  b.  ex  verbis  in- 
ordinate prolatis  hxrefim  incurri., 
quomodo  fit  verum.  377.  b. 

HerodM  Romam  vocatus  , ut  accufa- 
tiont  filiorum  refponderet  , dilhilic 
necem  innocentium  . S9i.  a.  Hero- 
dias  non  fiiic  filia  ARthx  regis  . 

Hurmyrntu 

non  ell  regula  Ecclefix  in  libris  Cano- 
nicis decernendis  , ^ b.  nfit  Ada- 
mi  fepulturam  in  (mo  Calvarix  . 


^ a 

Hienuuem'ab  Aram 


centum  fepnia- 

gm- 


Digitized  by  Google 


INDEX 


einu  diubas  panfu»  1’erficis  , Sc 
Hifpanis  , ab  Ur  Cnaldxorum  du- 
cenus  duodecim  didat . aot.  a 
Bifiiri» 

licet  ad  narrandum  , non  ad  probandum 
fit  fcripta , ahquid  tamen  fine  dubio 
probat,  189.  b.  non  folum  Ecclefia- 
dica,  fed  etiam  ethnica  , Theologo 
contra  adveriarios  fidei  utiliflima  , 
a8i.  b.  & hidoria  Socratis  fchola- 
dici  CanO'-non  placet  , ij6,  a.  hi* 
dorix  humanx  audloritas  multis  ar- 
gumentis impugnatur  , i8t.  a.  hido- 
ria veriutis  certum  fignum  ed  , fi 
de  iifdem  rebus  eadem  omnes  l'ai- 
bant',  189.  b.  hidorix  ufurpatio  & 
approbatio  non  idem  , b.  hi- 
doriam  Sozomeni  improbavit  Divus 
Gregorius , jtj.  a.  Icribences  hido- 
rias  fanftorum  , res  humanas  ab  i- 

J>fis  ahenas  fore  non  cenleant  , fed 
icut  Euangelidx,  nec  affectus  natu- 
rx  imbecilliores  , nec  uuias  naturx 
graviores  diffimulenc . jja.  a 

Hijltricnt 

certos  efls  non  poted  , ad  faciendam 
certam  Theologix  fidem  prxter  au- 
dtores  iacros  > i8y.  a.  hidorico  de- 
bemus fidem  , CUI  audtoricaiem  tri- 
buit Ecclefia  : cui  autem  Ecclefia 
derogat  fidem,  &nos  fimiliter, 
a.  tuttorici  graves  ac  fide  digni  pro- 
babile argumentum  Theologo  fuppe- 
diiont  , i8o.  a.  hidorici  omnes  in 
eandem  rem  concurrentes  certum  ar- 
nmentum  faciunt  , ut  Theologix 
dogmata  firma  etiam  ratione  condi- 
luantur  , 189.  b.  quomodo  debeant 
concordare , ut  certa  fit  illorum  do- 
dlrina , ae  1,  b.  hidorici  gentium  ve- 
raciores fuerunt , quam  multi  ez  no- 
dris  , ja9.  b.  hidorici  illi  prxferen- 
di  funt , qui  feveritati  ingenii  quon- 
dam prudentiam  adjungunt  & ad  e- 
ligenaum , & ad  judicandum . 533.  a 

Homo 

non  fblum  vitales  operationes  per  gra- 
tix  formam,  & virtutes  in  le  edit  , 
fed  vivendi  fibi  caula  ed , aat.  b.  ia 
fui  generatione  Dei  adjutor  exidit  , 
ibid.  in  ^ fe  facit  a£lus  fidei  , fpei  , 
charitatis  , quibus  Deus  utitur  ad  a- 
nimum  vivificandum  gratuito,  aas. 
b.  homo  licet  caufa  gratix  non  ut  , 
caula  tamen  libi  ed , ut  per  gratiam 
vivat,  ibid.  homo  tunc  fecundum  a- 
nimam  dicitur  ede  in  coelo,  quando 
videt  Deum,  449.  b.  hominem  pec- 
care in  eo  , quM  Deo  prxeipiente 


agit , cum  redla  ratione  pngaaf , u.i.' 
homines  boni  , etfi  pauci  funt,  plus 
valent,  ut  plebs  bona  fit,  quammul- 
ti  mali,  ut  nominetur  mi^,  b. 
homines  hominibus  credant  nec^ 
ed  , nili  vita  pecudum  more  degen- 
da fit , a88.  b.  homo  non  cenetur  Ita- 
tim  a commiflb  peccato  facere  poe- 
nitentiam , i3o,  b.  non  cenetur  poe- 
nitentiam agere , quoties  peccau  me- 
morix  occurrunt  , a.  nec  divi- 
no nec  humano  jure  obligatur  ho- 
mo diebus  fedis  ad  poenitentiam  , 
ibid.  b.  homo  dominus  ed  bonorum 
corporalium  & fpiritualium , non  au- 
tem vitx  corporalis , sn-  a.  homo 
non  poted  producere  p«nicencix  a- 
&um  fufficiencem  ad  jumficacionem  , 
fine  fupecnaturali  auxilio  Dei . b. 


jMCti 

IN  illis  verbis  : Ego  fiim  primoge- 
nitus tuus  Efiu>  &C.  fecundum  ali- 
quos mentitus  ed,  fed  matre  confu- 
lence , non  Deo  revelante  , 2;  cura 
prxripuit  firacri  benedidlionem  , fi. 
dem  gentium  prxnocavit  , 2;  b.  ed 
vere  primogenitus  fecundum  carnem  i 
fecundum  jus . ibid. 

Jacobus  firater  Domini  vocatus  , non 
fuit  filius  Jofeph , nifi  illum  duas  fi- 
mul  uxores  habuide  nulla  ratione 
contendas . igi.  b 

Jejwium  quadragefimx  Apodoficura 
inditucum  ed . 2I4  * 

Tefu  epidola  ad  Abagarum  reget^a- 
bala  ed.  334.  b 

Imperandi  verbum  an  femper  prxee- 
ptum , an  confilium  fecum Wac . 10.  h 
Xmpoflibile  quandoque  dicitur  , quod 
valde  difficile  ed.  Jl^b. 

Incicamenu  aliqua  extenora  & huma- 
na, neceflana  funt  juxu  communeta 
legem,  ut  in  Euangelii  fidem  indu- 
camur. 16^  b 

ImfiiUlitMS. 

Infidelitatis  fpecies  qifoc  fint  , 381.  h. 
infidelitas  non  ed  ^ccaium  iis,  qui 
nihil  de  fide  audierunt.  4^0.  b. 

Infirmus  , qui  cafu  obmutuit,  fifignis 
det  tedimonium  fe  confiteri  voluif- 
fe , ablolvicur . f7f*  x.  Sc  b 

Injuriarum  remilfio  remittit  peccau  . 

jop.  a 

Innocentium  Tertium  fiiifle  confeffio- 
nis  auricularis  aiudorera,  ialfum  ed. 
jji.  b 

Inter- 


niqitij™-:  by  C >gle 


A B R U Af. 


Imerprentioqu»  apponitur  retentis  vo- 
cibus Hebraicis  , an  ad  facram  Icri- 
pturam  pertineat . ^ b.  & feq. 

inttrfH! 

Machabxorum  veniam  petit  non  fil- 
fitatis  , ied  elocutionis  .41.  b.  inter- 
pres verbis  Hebraicis  retentis  , jure 
luo  poteft  interpretationem  appone- 
re , quod  facere  poterat  verbis  He- 
braicis non  retentis  , 4^  b.  non  ell 
a(lri£lus  eafdem  omnino  res  , qux 
in  Hebrxo habentur,  femper  inGrx- 
cum  , Latinumque  convertere , fi  fen- 
fus  idem  manet  , da.  b.  interpres  e- 
ditienis  vulgat;  habuit  fpiritum  quem- 
dam prophetico  vicinum  & proxi- 
mum. dd.  a 

Infirumentum  a lanis  obfignatum,  te- 
llamenturo  dicitur.  4^  b 

Joannes  Euangelifia  quare  non  dixit  , 
aut  filium  , aut  vium  , aut  lucem, 
feJ  Verbum  caro  fa£fum  eft.  4tS.  b 
Joannes  Vergara  Canonicus  Toletanus 
Grxcx  & Latinx  lingux  peritiOimus  . 
417.  b 

Jonas  nolebat  Ninive  fubverfionem  prx- 
nundare  , eo  quod  divinam  puubac 
mifericordiam  Ninivitis  poenitentibus 
cfie  fiedfendam . 10.  a 

J^ffh  , 

non  eHe  mentitum  in  illis  verbis  , per 
ftlutem  Pharaonis  exploratores  etlis 
vos  , Sc&,  aficrit  D.  Auguft.  accepit 
enim  verbum,  effis,  pro  verbo,  ha- 
bemini ,11.  a.  Joleph  duos  patres  ha- 
buit , Heli  legalem  , Jacon  natura- 
lem , 190.  b.  Jofeph  aliam  prxter 
Mariam  uxorem  hid>uilTe  conjecta 
eft,  quia  aliqui  in  Euannlio  fratres 
Domini  vocantur,  igi,  b.  cum  Ma- 
. riam  conjugem  accepit  , oifoginu 
fuifle  annorum  , Epiphanius  non  fe- 
mel  aftruit , ida.  b.  Jofeph  & Cleo- 
phas  erant  fratres  fecundum  Egefip- 
pum.  ibid. 

Jolephus  egregius  hiftoricus  a multis 
laudatur.  jj?.  b 

Judaico  ritu  gratias  Deo  agere  , cali- 
cem in  manus  aedpiendo  & levan- 
do , vere  eft  hoftiam  pro  gratiarum 
adf  ione  ofierre . 409-  a 

JtUtx. 

Judicem  vivum  oportet  in  Ecclefia  ef- 
le , qui  fidei  controverfias  poflit  de- 
cidere , XI,  a.  judices  Ecclefiaftici 
merito  eos  omnes  hxrefeos  nomine 
condemnant , qui  de  dogmate  Catho- 
lico dubitant,  178.  b.  & t 79- a. tunc 
de  bxrefi  tuto  pdOiint  proounciare  , 


quando  error  eft  circa  ea,  qux  nul- 
lo modo  poftibile  eft  ab  errantibus 
ignorari  , 385.-  b.  dubitantes  de  er- 
rantis pertinacia  , duas  res  tranfige- 
re debent.  386.  a 

JmAaium 

de  feripturis  per  feripturas  ipfas  idi^ 
neum  eile  non  poteft  , ig.  a.  de  feri- 
pturis canonicis  ad  privatos  Reipub. 
cives  non  pertinet . is±  a 

Julii  Africani  de  temporibus  quinque 
volumina.  n8.  a 

Juris  canonici  cognitio  theologo  nccef- 
faria.  X47.  a 

JtirifcenfiiltHi. 

Jurifconfultorum  audforitate  non  eget 
Theologus  in  his  qux  ad  fidem  per» 
tinent,  x;o.  a.  parum  etiam  confert 
illorum  audforitas  Theologo  in  his  , 
qux  ad  mores  pertinent  , de  quibus 
lex  Euangelica,  vel  ratio  philofophix 
prxfcribit  , ibid.  Jurifconfultorum  o- 
mnium  concors  fententia  fidem  bcit 
Theologo  , cum  de  moribus  Eccle- 
fiae,  & religionis  inftitutis,  perleges 
tantum  pontificum  decernitur,  &c. 
ibid.  b 

/«>  diwHnm 

nullum  certum  tempus  prxfcribit  con- 
fitendi , ^8^  a.  quatuor  cafus  , in  qui- 
bus jus  divinum  obligat  ad  confi- 
tendum , t8d.  b.  de  jure  divino  eft  , 
confiteri  proprio  facerdoti  , qui  vi- 
delicet habeat  ordinariam  jurifdi&io- 
nera . 179.  b 


LAtinus  fulgor  , & gloria  Grxcix 
claritatem  obfcuravit  . 13  s.  a 

Legatum  vetus , teftamentum  erat  , li- 
gnatum a vivo  , fed  apenum  mori- 
entt  Chrifto . 4^  a 

t»x. 

Leges  Ecdefix  non  omnes  petendx 
lunt  a juris  voluminibus , in  quo  mul- 
ti falluntur  . 374.  a.  legn  Eccleftx 
multx  funt,  qw  non  feri  ptura,  fcd 
ufus  inferuit.  mid.  b.  lex  de  hxreti- 
co  denuntiando  , quamvis  occulto  , 
fratemx  corre£Uonis  legem  non  vio- 
lat. b 

ZJhr, 

Libri  (heri  appellantur,  quos  Spiritu 
Sando  dimnte  , facri  audores  ez- 
cepenint  , 4.  a.  librum  efte  hujus 
aut  illius  feriptoris  , non  admodum 
intereft  Catholicx  Fidei  , dummodo 
Spiritus  Sandus  auufor  creduur , 44. 

a.  U- 


Digitizedty  Google 


I D 

a.  liber  qui  fub  antiquitatis  nomine 
profertur  , debet  viro  prudenti  lu- 
Ipedlus  efle , tt8.  a.,  libellos  Adam  , 
Enoch  , & Noe  noluit  recipere  Ec- 
clefia  , ibld.  Libri  lintei  apud  Ro- 
manos hiere  quondam,  tio.  b.  libri 
profani  redarguuntur,  & qui  contra 
illos  eduntur,  myfteriorum  Ecclcfiz 
pleni.  _ lii- a 

ZjngtMrum  tiritis 

utilifllma  ell  ad  infideles  alienae  linguae 
ad  fidem  inftituendos , 6^  i.  utilis 
ad  didiones  explicandas  , quae  ma- 
gnam erophaiim  habent  , ibid.  lin- 
guarum alia  utilitas  , ad  accipiendos 
plures  fenfus  catholicos  ex  eadem 
scriptura  , ibid.  b.  quarta  utilitas  , 
ad  cognolcenda  idiomata  , phrafes, 

Sf  proverbia  linguae  alienx , d7.b.Ce 
leq.  quinti , ad  menda  ea  corrigen- 
da , qux  ex  incuria  typographorum  , 
aut  eorum  , qui  fcriplere,  imperitia 
obrepferunt  , dfi..  b.  lexta  commodi- 
tas ad  inteUigenda  quxdam  loca  , 
quae  ab  interprete  apertius  redi  po- 
terant , & fine  linguarum  cognitione 
nequeunt  explicari  , a.  feptima 
ad  evitanduin  errorem  ex  Latmi  fer- 
monis  amphibologia  , ibid.  demum 
uiiUs  ell  ad  ouxdam  vocabula  , vel 
Hebraica  , vel  Grxea  percipienda  , 
qux  in  editione  Latina  remanlcrunt. 
ioid.  b. 

Littrt  fturt. 

literis  facris  explicandis  eodem  fpirt- 
tu  opus  ell,  quo  ipfx  lunt  feriptx  , 
dj.  a literx  lacrx  non  continent  o- 
mnia,  quxaddodlrinam  Chrillianam 
pertiaent,  b.  481.  b.  literanim 
ucrarum  corifuetndo  e(l  , eundem 
omnino  populum  nunf  propter  ju- 
ftos  felicem  dicere  , nunc  propter 
improbos miferumS: infelicem,  i;8.  a 
de  Luengas  vias  , luengas  mentiras  , 
tu.  a. 

Loci  circumflantia  quando  m confeOio- 
ne  explicanda  - sdo.  b 

Luthtr»ni 

aliquando  afleruerunt  , facram  Scriptu- 
ram per  fe  cuique  habenti  Spiritus 
lianili  , & fidei  lumen  effe  mamfe- 
flam  , 17;  a.  putant  nullum  dogma 
polic  traditione  probari , Sd»  a.  nul- 
um  in  Ecclefia  legem  effe  volunt  , 
per  quam  Scripturx  Icnfa  finiantur  , 
prxter  rationem  propriam,  lA.  a.  do- 
cent, facras  liieras  unum  folum  ha- 
bere fenfum  , illumque  in  promptu 
cuique  line  magiiLo  doceate  pare- 


£ X 

re  , ibid.  b.  Lutheranorum  feiitentia 
refellitur  mult's  rationibus  , ^ a. 
Lucherani  fandiorum  audloritatem 
multis  argumentis  expugnare  conten- 
dunt, IIS. a.  nituntur  probare Eucha- 
rifliam  n«n  effe  lacrificium , 599.  a.pes- 
peram  definierunt  facrificium  , quod 
fit  ceremonia,  vel  opus  a nobis  Deo 
redditum , ut  eum  honore  afficiamus  , 
40S.  b.  Lutherani  duas  proximas  fa- 
crificii  fpecies  effe  afferunt  , & non 
plures,  407.  a.  laceraoiium  nollrum 
Turearum  more  informare  cupiunt  , 
41S.  b.  Lutherani  Eucharifiiam  per- 
cipientes , non  item  offerentes  , Do- 
mini coenam  agunt  , facrificium  cru- 
cis non  agunt  , 409.  b.  miniffri  an- 
tichrilli  jure  dicuntur  , 4 it.  b.  non 
omnino  negant  facrificium  , fed  ne- 
gant in  eo,  quod  dicitur  oRcrri  pro 
peccatis  , 414  b.  negant  pcxniten- 
tiam  effe  ad  fa lutem  neceflariam  , 
541.  a.  item  confellionera . i4i.  b 
tuihtms 

afferuic  Philofophiam  effe  Theologo 
inutilem  Sc  noxiam , omnefque  dilci- 
plinas  fpeculativas  errores  elle,  ut. 
o.  Luthero  data  efl  clavis  putet  a- 
byfli  , ut  errores  ibi  demerlos  erue- 
ret . ni.  a 

Zamtn  mitiir». 

Lumine  nacurx  errantes  non  minus  a 
Deo  falleremur  , quam  fi  per  fidei 
Inmen  erraremus  , i6i.  b.  Luminis 
naturalis  inveffigacionem  & argu- 
menta refellere , non  modo  ftultumcll, 
fed  impium.  _ ibid. 

Lux  divina  per  fe  quidem  ad  viden- 
dum editur  , fed  per  occafionem  in 
eo  cxcitatem  efficit  , qui  prave  af- 
fedlos  habet  oculos . 14-  >■ 

M 

MAhumetus  omnem  dtfputationis 
aditum  fuis  , edita  lege  , prx- 
clufit . a. 

qui  Chrillum  adoraverunt  , fuerincnc 
reges , an  non  , parum  interell , ipj. 
a.  Chrillum  decimatcttia  die  , ex 
qua  natus  ell  , adoraverunt . tg4.  a 
Marcus  Evangclilb , in  illo,  quod  feri- 
pfit  , hora  tertia  Dominum  crucifi- 
xura , quo  pa£lo  vendicandus  fit  a 
falfiiate.  8^*  *- 

Maria  Vireo  Magorum  oblacionein  in 
QUO  cooSnnpfiu  »g4- 1>»  utrum  B.  Vir- 
go 

\ 

j 


' 'I'-  G- 


^ E A U M. 

go  a peccato  originali  ^erit  Itbora , in  Monachi  teneatur  coafiteri  peccata  *f- 
ntramque  partem pottell credi.  ai8.a  niaJa,  b 

Murtyriim  Mortis  periculum,  & articulus  mltin- 

«emittic  peccata,  ni.  t.  fine  charitate  guuotur.  3 

non  valet . ibid.  Mutat  ■ 


Malfiliani  neganmt  nectificatem  con- 
fcflionis.  S41.  b 

Mutrimeuium . 

Matrimonii  materiam  ^ formam  , 2c_ 
an  matrimonium  conferat  gratiam  , 
inconfianter  Sc  varie  allirmant  Theo- 
logi > a.  matrimonium  fine  mi- 
uillro  Ecclefiz  con trabum , an  fit  ia- 
cramentum  , aai.  a.  b.  quod  inter 
abfentes  per  meras  Si.  procuratores 
contrahitur,  non  eft  facramencum , ib. 
b.  & feq.  4^a,  a.  fine  miniflro  oon- 
tra£lum , non  efle  (aeramentum  , ^ 
rie  probatur,  44^.  b.  matrimonii mi- 
nifiri  vir  Si  fceraina  contrahentes  non 
funt,  ibid.  matrimonium  in  Aatu  in- 
nocenti* non  hiit  (acrarmntum.  4^ i.a 
Medium  ad  falutem  ncceflarium  , du- 
plex.  i»p.  a 

Melchifedech  panem  & vinum  ^tu- 
lifTe  Deo  in  facrificiura  , quomodo 
colligatur  ex  ^ cap.  Genel.  411.  b 
Mntiaciutn ' 

«manaret  a fonte  ventatis,  fi  quifpiam 
Deo  au^ore  falleretur,  L a.  menda- 
cium dicere  & facere  mahim  cum 
luiura  (labili,  immobilique  pugnat  , 
ibid. 

Mentiri  eft  afierere  f^fam  animo  fal- 
lendi . j.  a 

de  fitramn  voce  quid  fentiendum,4o6.b 
Metaphora  Si  figura  a rebus  vicinis 

firailibus  ducitur.  je  > 

Methaftenefi  Annif  hiftoricum  repel- 
^ audior.  314.  b 

Micca  Hebrzis  eft  oblatio . 415.  a 

Minifhi  & facramenti , & facrifiCii  al- 
taris  funt  caufz , ad  modum  quo  qui 
applicat  ignem  ad  ftipulam  cauu  eu  , 

&C.417.b. 

Miff* 

valor  infinitus  eft,  quoad  fufficientiam  , 
non  autem  quoad  efficientiam  , 4». 

- a.  mifl^  hanemus  ex  tiaditiooe~^ 

, poftolorum , 4ij.  a.  e(Te  facrificiura , 
probatur  audloritate  Ecelefiz  , con- 
ciliorum, pontificum,  ScSanClonira. 
ibidLb 

przceptum  accipit  a Deo  , ut  legem 
populo  feribereti  legis  autem  occul. 
ta  myftefia  miniftro  fuo  Jofue  re- 
velaret , 2«  d.  Moyles  fuit  laccrdos . 
M7-a 


tenetur  confiteri  eo  modo  quo  poteft  , 
five  per  nutus , live  per  fcriptnm , 
S.7f-  *•  mutus  non  valens  exprimere 
ctrcuraftantias  peccatorum , fed  lignis 
tantum  ollendens  fc  offendiffe  Deum  , 
abfolvi  poteft.  „6, 

N 

Neffuriai 

Epifeopus  Conftantinopolitanus  (uccef- 
for  Gregorii  Nazianzeni,  Ec  anteceC- 
for  Chryfollomi  . s b.  quomodo 
' coufeffionem  apud  Sozomenum  dt 
medio  fuftulerit.  5;i.  a 

Nemrot  translatum  a Diis  dixit  Bero- 
fiis.  jt}.  b 

Nicaenum  concilium  tempore  Conllan- 
tini  a Sylyeftro  pontifice  coadtnm  , 
hiftorici  pii , graviflimique  teftantur . 
ttg.  b 

przter  tres  priores  filios  , plures  ge- 
nuilTe  poli  diluvium,  alferic  Berolus 
Anianus  contra  facras  liceras  , jzj, 
b.  cum  jaceret  ebrius  , carmine  ma- 
eico  a Cham  filio  ftcrilis  elhdlus  eft  , 
fecundum  Beroliim.  ib. 

Stmt» . 

Nomina  quzdam  funt , qu«  fi  in  eadem 
lingua  aliis  verbis  expDcentur  , nihil 
wfurdiim  orietur  , quod  in  notnini** 
bus  Benoni  fit  Melchifedech  evenire 
, 47-  a.  nomen  generis  fpe- 
ciei  lUi  abiolute  tribuere , quz  cll  in 
eo  genere  imperfeSiffima  , in  more 
majorum  poficum  eft . a 

Novatiani  negaram  per  abfoluudnera 
remitti  peccata.  fiz.  a 

N««itfr«r 

locorum  Theologicorum  denarius  eft  , 
*.  a.  numeri  depravati  reperiumur  in 
hiftoria  facra  fic  profana,  104. b. nu- 
•tiftus  peccatorum  mortalium  ad 
confeluoiKni  integram  necellarius 
Itf.  a 

Nuptias  in  Cana  Galilz*  non  fuiffe 
fadlas , anno  integro  poli  bapiifinum 
elapfo , ooa  fine  cauu  aliqui  putant . 
a«d.  a 


Q,q  0^. 


Digilized  by  Google 


1 K D E X 


o 

OUjUi* 

Corporis , & Sanguinis  Chrifti , quam 
miflam , & facri/icmm  appellamus  , 
ex  Apoftolorum  (radicTone  habetur  , 
4U.  a.  oblatio  duplex  , univerlalis  , 
& particularis.  418.  a 

Offtrrt, 

Offerentes  lacrifictum  non  minorem 
partem  accipiunt  , u pro  pluribus  > 
ac  fi  pro  uno  duntaxat  offerretur  , 
4j  j.  a.  non  offerentes  non  accipiunt 
aequalem  partem  fi  pro  pluribus,  ac 
fi  J>ro  uno  tantum  offerretur , 4jj.^ 
offerentes  fiint  adjutores  , audiioret- 
quc  miffarum  , hi  etiam  qui  facer- 
doti  alimenta  minillrant  , vel  quo> 
quo  modo  lacrificio  inlerviunt , ioid. 
offerentium  quiique  pro  liia  devo* 
tione  partem  capit  ^erificii  altans  . 
ibid. 

Operationes  humane  funt  , que  in 
propria  gratia  , te  meritis  nituntur, 
alix  vero ' funt  , qUz  non  a nobis 
efficacitatem  halxnt  , fed  prorfus  a 
Chrifio.  _ 4SS.  b 

Op:rofum&  arduum  eft  fimul  in  Theo- 
logiz  controverfiis  & elegans  dicen- 
di, argutum  difpuuiuu  genus  ob- 
fervare.  ^ a 

Opus  idem,  fi  quatenus  poena  eft, 'ad 
Deum  ; quatenus  eft  culpa  , ad  au- 
tto^-em  diabolum  reteramus  , nihil 
abfurdieft.  U,  a 

Ordines  a fummo  Pontifice  approbari 
yel  refelli,  non  pectinet  ad  ea-,  in  qui- 
bus ipfe  errare  non  poteft . 171.  b. 
Oriens  in  (acris  litteris  accipitur  pro 
terris,  quxorienules  ad  illam  fint  , 
in  qua  funt  qui  loquuntur . sps.  a 
OfiMiuUr 

contendit , quod  de  duobus  patribus  Jo- 
leph,  naturali  & legali  refertur,  com- 
mentum elTe , 190.  a.  Ofiandro  fami- 
liare eft  Saniorum  communem  fen- 
temiam  pro  nihilo  habere . 190.  b 

Ovis  nomen  plerumque  pro  juftis  , & 
bonis  accipitur  , nonnunquam  etiam 
promalis.  & improbis.  ny  a 
Ovile  Chrifti  aliquando  pro  folis  pro- 
bis, juAifque  accipitur.  ibtd. 

P ■ - 

r)A£lum  verttaris  cum  Ecclefia  ini- 
tum , ad  pallores,  & do&ores  i- 
pfius  referendum . 17^.1. 

r_ 


Parabolz  aliud  ia  medulla  , alind  - tu 
fiiperficie  pollicentur , dS,  a 

p-JI.  — 

oon  poteft  efle  hon^,  ficutnecadio, 

Suando  unum  peccatum  eft  pcena 
Iterius,  li,  b.  pafllo  Chrifti  appli-> 
catur  nobis  in  (aeramentis  ..  441.  a' 
Paftores  Ecclefiz  non  propter  nu)orem 
(apientiam  firmi  ui  ride  . & doAri- 
na  funt , (ed  propter  peculiarem  Chri- 
lli procurationem.  17X.  b 

PAtir 

quas  Chriftus  per  fe  fudit  preces , o^ 
mni  tempore,  &loco  exaudit,  quas 
vero  per  homines , non  femper  exau- 
dit , 4jt.  a.  Patres  veteres  in  looitio- 
mbus , quz  aidum  Dei  fonare  viden. 
tur  circa  duritiem , czeitatem , erro- 
res , Bi  peccata , folam  petmiUaaera 
agnofeunt.  ij.  a 

Patrurehz  duodecim  (cpulti  funt  iiiSi- 
chem , non  autem  in  Hebren . ^ 'a 
Paulus  femen  Abrahz  vocat  populun) 
gentium,  eundemque  fratrem  appel- 
lat minorem . 40,  4 

Ptte/Umm 

Cdllocatur  in  nnere  , & fpccie,  ipid 
modo  formahier  , Sc  direw  , altero 
modo  materialiter , fie  redudive , j8s, 
1.  peccati  nomine  a^us  liber  Se  roo- 
raLs  intelligituT  , 14.  b.  peccati  vox 
pro  pena  peccati  fjpe  ufurpatur , 4ts. 
a.  a peccatis  refervatis  nemo  poteft 
abfolvi  a judice  inferiori  ^ ni(i  cum 
(aaultate  (uperioris  , sds.  a.  quando 
liceat  drcnmlbntiam  peccati  , per 
quam  confefTor  poffit  peccati  com- 

£ licem  intelligere  , coniiceri  , quan- 
» reticere  , f66.  b.  peccatorum  re-^ 
(niflle  dupliciter  intcliigenda . <70.  b. 
peccau  venialia  non  tenemur  confi- 
teri, )70.  b.  peccatum  eft  , pernain 
divina  fententia  in  (aeramento  illa- 
tam nolle  (iibiie  , tos-  b.  reddtvum  , 
Se  peccati  conAietudinem  iacerdbti 
explicare  confnlKur . 5^1.  a 

Petri  Oxonienfis  aflertiooes  damnatz  . 
jss.  a 

Ponu  duplex , anirai  corporis . 5 10,  a 

Penittni 

Pernitentis  finis  triplex,  49j.a. in  pop- 
nitente  femper  conjun^  funt  dete- 
(latio  vitz  veteris , Sf  propofitiim  po- 
v«r,  497.  b.  poenitens  diligentiam  ad- 
hibere  debet  ad  rememoranda  lingu- 
la peccau  morulia,  ppj.  a.  poemun- 
tes  caute  interrogindi , & caute  feri- 
bendz  fumtpz , s 5 8.  a.  poenitens  quan- 
do admonendus  de  peccato,  quod  i- 

giio- 


Digitizcxl  by  Googie 


R ’B  n 

gnorat  , ibid.  an  pgraitcns  teneatur 
omnia  peccau , etiam  refervau  , ju- 
dici interiori  confiteri  , quando  non 
cft  facilia  aditus  ad  fupertorcm , 
b.  an  poenueus  prxfemi  lacerdoii  per 
icripturam  confiteri  polBt , uimutiQ. 

• Illi  a 

Poeniuntix  facrainenti  infKtntto  , jprx- 
oeptumque  «oofeflionis  colligit  fyno- 
dus  Complutenfis  ez  illo  , Quorum 
remiferitis  PCCcata , a.  poeniten- 
tia virtus  & iacrainentum  eft,  404. 

a.  an  p<zniientia  fit  dolor  de  pecca- 
tis, quia  contra  Deum  fuere  com- 
mifla  , 497.  b.  eius  vocabuli  origo , 

a.  poenitentia  quid , i^d. & 2^. 
an  ad  veram  pcmitentiam  prxter  dc^ 
lorem  de  peccato  prxteriio  , exiga- 
tur propoutum  deinceps  futura  vitan- 
di, 497.  b.  patentia  non  eft  fine 
a&u  chariiatis  , 499.  a.  de  elTentia 
pgniieniic  eft  , qut^  di^liceat  pec- 
catum, quia  eft  contra  Deum  fuper 
Ofima  dileChim  , 501.  a.  pf nitentia 
eft  virtus,  ^oj.  b.  eft  virtus  fpecia- 
lis  a exteris,  quas  Pbilofoph  i cogno- 
verunt, diftinaa,  ^04.  a.  & pop.  a. 
pgnitentix  proprius  aftus  eft  , coro- 

, p^are  oBenliun  Dei  , ibid.  b.  pq- 
nitentia  eft  virtus  infufa , <07.  a.  pf- 

- nicentiz  a^s  fiifliciens  ad  juftifica- 
tionera  non  poteft  produci  ab  homi- 
ne abfque  fupematurali  auxilio  Dei^ 
)oS.  a.  pfnitentia  interior  necefla- 
ria  eft  ad  remiftionem  peccatorum 
mortalium , < 10.  a.  extenor  necefta- 
m eft  ad  falucem,  tu.  a.  ppniten- 
tix  lex  prz..eptum  Ipeciale  continet , 
ts7.  a.  pcnitentiam  ditferre  pericu- 
lolum , 519.  b.  Pf  nitentia  religionis 
opus  non  eft , fcd vindicationis,  50;. 

b.  & 5ji.  a.  pfnitentix  prxeeptum 
obligat  in  articulo  necefliutit,  ibid. 
poeniicrui»  praeceptum  affirmativum 
eft  : fic  fundatur  in  prarcepto  chari- 
tacis  affirmativo  , a.  -^nitentia 
exterior  , in  qua  lacerdos  pfniten- 
cem  abiolvit , eft facramentum , 5^7. 
b.  pornitentiz  faciamentum  conltac 
contritione  , confeflione  , & fatisfa- 
dlione,  lanquam  materia , contra  Sco- 
tum,  & Durandum,  fji.  b.pfniten- 
tiz  Torma  1'unt  verba  abfoluttonis  , 
ibid.  poenitentiz  facramentum  in  re 
fufcepium  non  eft  neceffarium  ad  fa- 
lutem  , f40.  b.  eft  neceffiirium  aU  fa- 
lutcm  peccatoribus  baptizatis  in  rt 
fufccptura , fi  facultas  adfit , fiu  mi- 


U Af. 

Dus,  in  voco,  541.  a.  porfitencia  fi- 
ne fausfadtione  lacnk^umeft,  S9S. 

Pertinax  lUe  ^ , qui  nimis  in  errore 
permanet , ufamque  fcncentiatn  mer- 
mcus  detendit.  379.  a' 

IK  caput  Ecclefiz  , ia  fundamentum 
eft , 187.  a.  cum  Ecclefiam  docebat , 
It  oves  in  fide  firmabat,  crz»  non 
potuit,  ibid.  b.  Petrus  fi  poletoves 
Chrifti  falfis  erroribus  pafcere  , non 
eftet  a Chrifto  Ecclefiz  provifitm  , 
188.  b.  Dominicis  omeulis commoni- 
tus , e civitate  Antiochena  Romam 
emigravit , cachedramque  inde  trans- 
tulit , *o8.  a.  'Prtri  privilegium  fuit , 
ut  ejus  ne  perfonalis  quidem,  fidei 
deficeret , ibid.  b.  & leq.  Petro , 8i  fuc- 
ceflbribus  ejus  primo  certam  dodhi- 
nam  aflerere  debemus  , deinde  Ec- 
clcliz  Romanz  , xoi.  a.  Petro  data 
eft  poccftas  non  minus  ad  tollendam 
ignorantiam,  quam  ad  tollenda  pec- 
cau, t88.  a.  Petro  fiinc  commiffi  , 
quicunque  habent  facramentum  fidei , 
U4.  b.  Iktro  defiindfo  , divino  jure 
fuccedit  alius  in  «adero  audoriote  , 
& pot.ftate  , 188.  b.  PecrUs  fi^tffi- 
cantifiimis  verbis  patefacit  , quando 
Apoftoli  gloriam  quafi  unigeniti  a f a- 
tre  viderinp , 4}8. 1.  Petrum  Apofto- 
lum  inftiiuicChrtftiu  paftorem  Eccle- 
fiz univerfalis  , i8g.  b.  in  Petro  aliud 
eft , quod  fpedat  ad  privatam  homi- 
nii  excellentiam,. aliud  quodpertiiiec 
ad  Bcclefiz  utilitatem,  sto.  a.  Pe- 
trum Romz  collocalie  fedem , & mar- 
tyrium paftUm  ede  , graves  hiftonz 
tradunt.  189.  b 

PhiU, 

Philones  duo  fuerunt , unus  Philofophus 
& Theologus , alter  hiftoricus  men- 
das,  jti.  b.  Philonis  aufforicas  ma- 
gna fuit , led  breviarium  temporum  , 
& libellus  alter  de  aoiiquiutibus  , 

Philonis  non  fuerunt.  337.  a 

Pbilofophi  veteres  pfiiitentiam  com- 
mendarunt. fo?.  a 

thiltfafhi» 

non  eft  meretrix  vaga  , & garrula , ftd 
Thamar  , quz  cauia  prolti  feUit  in 
tnvio , afifi.  a.  vera  eft  rerum  huma- 
narum ac  divinarum  , icrreftrium 
atque  cfleftium  fcientia , ibid.  b.  cir- 
ca fidei  venutem  quomodo  fe  ha- 
beat. b 

PlMtt 

voluputem  appellat  efeam  malorum  , 
Q a ijtf. 


Digi;  ."=J  by  Googie 


r 


I N D B X 


X ;^.b.  aRWt , afiiraos  efle  immorulss , 

. 2^2^  a.  docet  ficerdoies  magna  opor- 
tere claritate  abundare  propter  eo- 
- rum  qu;  traAant  magnitudinem.  a.b 
Ptmtiftx 

la-nnms  tantam  in  F.cclefia  habet  au- 
dioritatem  , quanta  ad  continendos 
Chriflianx  Reip.  cives  in  fide  , reli-i 
, gione , & officio  efi  necellaria  , igo.b. 
lumnius  Pontifex  poteft  cfTe  hxreu- 
.cns,  IIP.  a. non  efi hxres propriorum 
privilegiorum  Petri,  fed  eorum,  qux 
ipedbnt  ad  Hcclefix  commune  bonum , 
ibid.  poteft  difpenlare  in  his,  qux  A- 
poftoli  tanquam  Ecclefi;  paftores  cop- 
itituerunt,  98.  b.  nunquam  contra  Pa- 
tres  Concilii  bene  fentientes  dixit  , 
x6c.  b.  Pontifex , & Concilium  in  fi- 
dei definitionibus  debent  adhibere 
lufficientem  diligentiam , idi.  a.  Pon- 
titex  , Sc  Concilii  Patres  prxftant 
. J^;mper  quod  in  fe  eft  , cum  de  fide 
pronunaant  , ifi-  a.  Pontifex  , Sc 
Concilium , qua  via  procedant  in  ju- 
, ciciis  fidei , b.  Pontifex  a fide- 
libus judicari  poteft  in  folo  cafu  hx- 
refis , aoQ.  b.  non  tenetur  in  Conci- 
liis atnpledli  majoris  partis  fententi- 
am , »do.  a.  ad  ipfum  pertinet  defi- 
nire , quifnam  lilxr  fit  canonicus  . 
aj_.  b.  Pontifices  refpondent  fxpe  ad 
quxfliones  privatas  luam  opuionem 
exponendo  , non  autem  ferendo  fen- 
tentiam  , aoj.  b.  cum  edunt  libros 
de  re  qualibn  , non  tanquam  judi- 
ces de  fide  pronunciant  , lot.  a.ali- 
• qui  Pontifices  inciderunt  in  faxrefim  , 
S09.  3.  & b.  Pontifex  quando  lubji- 
citur  Ecclefix  in  foro  exteriori , quan- 
do in  interiori  ? 5^.  a.  Pontifici  Ro- 
mano, tanqnam  luccefrori Divi  Petri, 
commifTx  funt  claves  Ecclrfiafticx 
poteftaiis  , ibid.  b.  fummo  Pontifici 
nullum  crimen  refervatur , quod  non 
habeat  annexaih  excommunicatio- 
nem , a.  Pontifex  ea,  qux  fune 
de  jure  politivo  , fine  caufa  tollere 
poteft.  t04.  b 

Populus  Judxorum  Machabxis  ducatum 
tradidit,  non  tanquam  propriam, 
hxreditarium  , fed  ad  legm  depofi- 
ti  confervandum . ^ a 

Ptttmis  dndiM 

abfoluta  definiri  folet  circa  eas  res  , 
qux  non  implicant  contradidbonem  , 
b.  ordinata  definitur  circa  ea  , 
qux  efte  poffuntfalva  lege,  ftatutif- 
que  divinis.  ibid. 


Prttiptian 

vulgo  datura  de  harretico  denunciando , 
prudentia  plenum  eft  , a.  in  fa- 
cris  literis  pro  lege  , & ordinatione 
quandoque  accipitur  j ^ a.  pr.roe- 
pDum  Domini  , feu  confilium  Paulus 
vocat  , quod  Chriftus  ore  proprio 
prxeepit  m Evangelto,  vel  confuluit , 

. 76,  a.  prxeepta , qux  in  facris  literis 
Icfipta  funt , quxoam  a Chrifto  Apo- 
. ftoli  acceperunt  gentibus  evulganda  , 

- quzdam  ipfi  Apoftoli  populo  tradi- 
derunt ; illa  non  poteft  Ecclefia  fot- 

- vere  , ifta  poteft  , 77.  a.  & o8.  a. 
prxeepta,  & inftitnta  Apoftolonim, 
quxdam  temporaria  fuere  , quxdam 
^rpetua  , ibid.  tria  prxeepta  pqnun- 
tiu-  , ad  argumenta  Theblogix  inve- 
nienda , b.  prxeepto  divino  id 
fieri  dicitur,  quod  ordine  juftitixdi- 
vinx  nt  , 14.  b.  prxeepti  tranfgref- 
for  non  eft  , qui  aflui  bono  ex  ge- 
nere fuo , quem  lex  prxeipie , appo- 
nit malam  aliquam  circunftamiara  , 
S74.  a.  non  omnia  prxeepta  Chrifti , 
& Ecclefix  funt  feripta,  sgo.  b.  prx- 
cepta  dupliciter  obligant.  ibid.  b 

Przlati  fuperiores  licite  pofluntfibi  ali- 
qua peccau  refcrvare . s6i.a 

Presbyteri  dicuntur  facer^tes , id  eft  , 
femotes  , quoniam  etiam  apud  gen- 
tiles , non  nifi  in  regibus  vel  fenio- 
ribus  lacerdotium  reudebac . 311.  b 

frmetft . 

Princi^s  & prxfcAi  Ecclefiaftici , ec- 
cleua  appellantur  , 2c  funt  , 1 s>.  a. 
Se  jds.  b.  principes 8e  optimates  fo- 
li  erga  Deum  hwebant  olim  exre- 
nmuarum  fiicultatem.  41S.  b 

Primeifium , 

principia  difcipltnarum  bipartita  funt  , 
i6.  a.  quxdam  fimplicicer  funt  pfima, 
alia  funt  prxeipua  quidem  Ss.  imme- 
diata, fed  contrafliora  , 3 3 s.b.  prin- 
cipia hxc , Deus  eft , & eft  reraune- 
»tor  inquirentium  fe , tanquam  pri- 
ma credibilia  omnes  fidei  articulos 
(impliciter  in  fe  continent.  ibid. 
Frofenores  doflrinx  Chriflianx  duabus 
qufi  perlbnis  induti  funt.  s{6.a 
Prolixitas  utilitate  penfatnr . 4,  a 

Frophetx  intelligcbani  , quxnam  pro- 
pnetix  efTent  comminatorix , quapro- 
pter minime  fallebamur . > 

Prtptptit. 

propofitionum , qux  ad  fidem  attinent  , 
duo  gradus  generales  collocantur  , 
363.  a.  propofitio  erronea  ab  hxretica  , 
Bon  modo  (ogitatione  , fed  se  etiam 

fepa- 


Digit 


Ji  £ 

fc^ratur,  b.  propofitto  erronea 
«it  error , qut  minus  quiddam , quam 
aperu  hxrefis  , Catholicae  doorinr 
contrarius  eft , t>7.  b.  (amens  haere- 
fim,  quae  (it,  3B9.  b,  nude  fonans  , 
qu3e,t9°-b.  propoutionum  (apores  ma- 
gis dilcemuntur  «iribus  fentiendi  ic 
guliandi , quam  fpeculandi . 391.  a 

Propo(itum  viiz  novz  eft  de  ratione  & 
eflentia  poenicemix . 497.  b 

Proverbia  Salomonis  vix  explicari  pqf- 
Aint  , nifi  habita  ratione  Hebraice 
confuetudinis  & fermonis . ^ a 

Proximus  non  cognatione  tantum  , (ed 
hiioumtatedcfimnir.  460.  a 


CL 

SlmdfiB 

Theologica  eft  duplex  , altera  , cujus 
cc^itio  eft  ad  falutem  oecdauia  , 
altera  , cujus  ienoratio  fine  (alutis 
jadhira  efle  ^eft,  ag7.b.quzftio& 
concludo  eadem  res  elFi  337.  (>. 
quzftio  Theologica,  five  ad  contem- 

filationem,  five  ad  mores  attineat , a- 
la  eft  naturabs , alia  fupematuralis  , 
alia  media,  a.  Quzftiones qua- 
tucr,  quas  Artftoteles  in(ert  de  una- 
quaque re , quo  pa£to  terminari  que- 
ant ,3  ^ a . quzft  lones  cogn  i t ionis  qua- 
diiparut*,  a.  quzftionesTheo- 
lugicx  funtquxdam^  pro  quarum  ve- 
ntate Theologo  e(i  m capitis  diferi- 
. men  veniendum  : fuct  & aliz,  qux 
ignorari  & ne^i  fine  fidei  jadura 
poliunt , Ibid.  b.  quz(bones  naturales 
m duplici  funt  differentia  , quzdam 
folis  naturz  argumentis  probantur  , 
aliae  fidei  etiam  au^loriute  confir- 
mantur , 448.  a.  quzftionum  a&ionis 
duo  funt  genera . 411.  a 

R. 

lUtit. 

Rationes  naturales  & humanas  Theo- 
logo non  folum  utiles  , fed  necefla- 
rias  effe  ofteoaitur , a.  rationes 
naturales  non  luntarma  Saulis,  quz 
pugilem  magis  gravant  quam  juvant , 
1'ed  potius  gladius  Goliatb  , i6q.  b. 
rationes  naturz,  qux  in  ufumTheo- 
logix  veniunt , firrox  nonnunquam , 
inbrmz  funt , ida.  b.  rationes  Plilo- 
ibphiz  qut  rejicit , Dei  veritati , qua 
illx  lul}(iftunt , refragatur  , ibid.  ra- 
tionibus naturalibus  extcii  a4  fiiinn 


R V M. 

adducuntur , fratres  Oonfirmaittur , do>'' 
ciles  invitantur  , repugnantes  repel- 
luntur. xj^.b 

KtfmU 

tres  , ad  quas  fidei  judicia  externa  di-' 
ri^nda  1'unt,  3^  a.  regulz  tres  An- 
nii , quafi  indices  , qnibus  hiftortct 
cujufcunque  fides  ac  veritas  exploro- 
tur , tii,  a.  has  regulas  vanas  effe 
Canus  probat  , ibid.  b.  horum  regu- 
larum,  & Annii  cenfura , ibid.&ftq. 
regulzSf  leges  multiplices  funt , ouz 
veraces  hiftorices  a fallacibus  diltin- 
guunt  , 3 »9.  a.  prima  ex  hominum 
probitate  lumttur , ibid.  fecunda  prz- 
fert  hiftoricos.  qui  feveritati  ingenii 
quondam  prudentiam  adjunxerunt  , 
ad  eligendum  & ad  judicandum  , 
331.  a.  tertia  , cui  hiftorico  audori- 
tatem  Ecclefia  tribuit  , hic  dignus 
eft  , cui  n«s  etiam  audoritatem  ad- 
jungamus. 334.  a 

Religioni  apud  veteres  quantus  honor 
habitus.  416.  a 

Remidio  iniquitatis  duplex  , una  per- 
(e£U,  altera  imperfecta.  491.  b 

Res  a Deo  creatz  improprie  dicuntur 
effe  fallaces . d.  b 

Refpublica  non  poteft  contineri  , ni(i 
przmio  bonorum  , Sc.  poena  malo- 
rum . J33.  a 

S. 

S/KtrJti 

laboris  (ui  mercedem  accipere  a mul- 
tis pro  una  roiffa  non  poteft . 433,  a 
five  pro  paucis , five  pro  pluribus  ce- 
lebret , cibum  vitz  neccllartum  exi- 
gere (uo  jure  pouft  , ibid.  b,  (acer- 
dotes  illi  a Deo  vocau  (uiit,  qui  ab 
Apoftolis  & eorum  fuccefforibus  ri- 
te vocati  funt . 418.  a.  facerdotes  ha- 
bent a Chrifto  poteftatem  abfolven- 
di  peccata  . 338.  a.  non  poffunt  ju- 
dicare de  peccatis  , nifi  ea  cogno- 
fcant  , ibid.  judices  condituri  lunt 
omnium  peccatorum  , taro  publico, 
rum , quam  occultorum , ibid.  b.  (a- 
cerdos  quilibet  in  articulo  mortis  ab- 
folvere  poteft  , 342^  a.  quilibet  dum 
ordinatur  , qualem  accipiat  potefta- 
tem jurifdiChonis , 342.  a.  & ;8o.  b. 
Sacerdos  proprius  quis,  379.  a.  fine 
confenfu  (acerdotis  proprii  , alteri 
non  licet  confiteri , 379.  V 8d  381.  b. 
lacerdos  fimplex  ex  le  non  habet  ju- 
rifdidlionem  ablol vendi  , 380.  b.  Ia- 
$:raos  aqn  habet  poteftatem  jurildU 
Q„q  i ttio- 


o 


Digitized  by  Google 


INDEX 


Atonis  abordiiutione,  ibid.  a.  (acer- 
doces  habeat  petedaton  abfolvendi , 
Sc  ligandi . a 

medicina  funt , qua  homo  defcendens 
in  Jerico  ctuamr , 460.  a«  facramsa- 
tum  definitur , ibid.  & feq.  (acra- 
menu  funt  casremoniz  ad  Dei  cul- 
tum pertinentes . adi,  a.  lacramento- 
mm  materiz  earum  rerum  fimilitu- 
dinem  gerunt  , quarum  figna  funt  , 
ibi.i.  b.  facramentum  eft  fimum  ian- 
dhtacis  pradbcum.  ibid.  lacramenu 
confiant  materia , forma,  Seminifiro, 
461.  a.  pofi  Adz  lapfum  omni  tem- 
pore iUerunt  ad  falutem  necelTaria  , 
ago,  a.  lacramenu  fuerunt  in  lege 
veteri,  aSi.  a.  novz  legis  funt  cau- 
fa  gratiz  , 8e  fidutem  animz  adfe- 
runt  , a8t.  b.  facramenta  novz  le- 
gis funt  feptem  , aSo.  b.  facramenta 
veteris  legis  nullz^orfus  caufz  fiic- 
runt  gratiz,  aut  lalutis  , ibid.  novz 
Sc  antiquz  legis  quomodo  differant , 
ago,  b.  lacraraentorum  novz  legis 
autor Chrifius . aoi.  b 

Sacrificare  quid.  aoa.  a 

Sacrijumm 

efi  proprium  opus  religionis  aoa.  a.  in 
facrincio  oportet  holtiam  elie  , quz 
immoletur,  aos. a. facriricium efle non 
pocefi,  ubi  non  efi  oblatio,  ibid.fa- 
crificium  quiddam  aliud  przter  obla- 
tionem fibi  vendicat  , ibid.  facrifi- 
ciiim  & donum  differunt  , ibid.  fa- 
crificii  nomen  dupliciter  in  facra  fcri- 
ptura  accipitur  , ibid.  facnfictum  fi 
ruerit  cruentum , mors  erit  cruenu , 
fi  vero  incruentum , mors  quoque  e- 
rit  myftica',  &.  incruenu  , id  eft  ef- 
fedlus  moras,  ceu  nunc  przfensadef- 
fet , 4ig.  a.  Ibcrificiorum  plura  quam 
duo  genera  fuerunt  in  veteri  tefta- 
mento,  aov.a.  facrificii  nomen  inter- 
dum pro  re , quz  Domino  offertur , 
interdum  vero  pro  a^one  ipfa  facri- 
ficandi  folet  acapi . ibid.  b.  facrifieium 
Euchariftiz  duobus  modis  a Catholi- 
cis afieritur  , ibid.  facrifieium  vere 
& proprie  efi  in  lege  nova  , ib.  fa- 
crificii  aluris  effedras  nec  a bono 
mtniftro  fit  mafor  , nec  a malo  fit 
minor  , 417.  a.  facrifieium  altaris  per 
modum  redemptionis,  & pretii  pro- 
deft  vivis  , defnndlis  vero  per  mo- 
dum orationis  & fuffragii , 4ia.  a.  fa- 
crificium  quo  padlo  dicatur  delere 
crimina , 8e  remittere  peccata , 4»g. h. 
fiicrificium  altaris  per  fe  propitiato- 


rium  efi , ex  fe  quoque  ad  remilfio- 
nem  peccati  infiitutum , 4;i.  b.  fa. 
crificium  an  contineat  occifionem  a 
nimalis,  quod  offertur,  & quom^o 
in  Eueharifiiz  hofiia  mors  interve- 
niat,  j il.  b.  facrifieium  in  lege  duplex, 
4^s.  a 

Sacrilegium  efi  poenitentia  fine  fatis- 
fa^fione . 50;.  b 

S4/MMS 

in  peccatis  Chrifti  typus  non  fiiit , fed 
in  pace , g.  b.  fhidium  humanz  bpien- 
tiz  vocat  occupationem  peflimam  , 
non  quia  mala,  fed  quia  molefta  fit, 
adt.  a.  Salomonis  fententias  fparfas 
alii  collegerunt.  ^ b. 

Salmanafiar , & Sennacherib  eundem  fii- 
ifie  dixit  Eufebius  , manifefte  contra 
faciam  feripturam . jjS,  a 

falmt 

duplex , zterna , Sc  qua  nunc  fanamur 
a peccato,  a.  ad lalutem aliquid 
necefiarium  efi  dupliciter . a 

Stuai. 

Sjndli  omnes  St  Dodlores  Ecclefiz  , fi 
air;ruerint  aliquem  librum  efie  Ca- 
nonicum , habendum  eft  perinde  ac 
fi  tota  Ecclefia  affremiflet  . a^.  a.  de 
Sandoram  audoriute  triviam  dif- 
puuripotefi  , a a.  fandorum  tefii- 
monia  referri  poflunt  vel  ad  phtlo- 
fophiz  dogmau  , vel  ad  aflertiones 
fiaei  comprobandas,  ibid.  fandorum 
audorius  cum  adfertur  ad  faculta- 
tes , quz  naturali  lumine  continen- , 
tur  , tantum  pollet  , quantum  ratio 
nacurz  confentanea  perluaferat , au. 
fandi  audores  , etiam  probati  (fimi  , 
non  eodem  gradu  Sc  loco  funt  om- 
nes  , a IT.  b.  Sandorum  plurium  au- 
doritas  , reliquis  licet  paucioribus 
reclamantibus  , firma  argiunenia 
Theologo  przfiare  non  valet , ita  b. 
omnium  communis  intelligentia  cer- 
liffimum  argumentum  Theologo  prz- 
fiat  ad  Theologicas  aflertiones  cor- 
roborandas , a 19.  a.  Sandos  Dodores 
in  eundem  fdipturz  fenfum  conve- 
nientes qui  contemplerit , non  homi- 
nes contemnit , fed  Deum  , 124.  a. 
fandis  Dodoribus  facramm  literarum 

. intelli^tiaperfpiriiumdataeft,  aad. 
b.  fandis  omnibus  in  feripturz  fterz 
interpraatioBC  qui  Spintum  venta- 
tis negat  , hic  eundem  fpiritum 
Ecclefiz  tollit  , ibid.  Sandi  fimul 
in  fidei  dogmate  errare  non  poflunt , 
adv.  a.  ludorum  Patrum  dodri- 
na & Ecclefiz  traditio  lu  funt 

con- 


o 


Digitized  by  Googie 


HERUM. 


eonjundb  , nt  dUTociari  non  poflTint, 
»i8.  i.  fandorum  Patrum  antiqua 
confeniio  noh  tn  omnibus  divinae  1:-. 
gis  quzftiunculis  , lini  loliim  in  fidei 
regiua  eli  certo  lequenda.  tig.b 
San[mis  Ckrifli 

in  fingulis  (aeramentis  peculiarem  ef- 
ferum operatur  , juxu  cuique  pe- 
culiarem fignificationem  , 8c  natu- 
ram , iju  a.  in  fpeciebus  panis, 
trini  reimflionem  poenae,  8e culparum 
venialium  tribuit , ibid.  b.  ex  ligni- 
ficatione  Ipecierum  panis  , & vini, 
tanquam  ex  caufa  iiiftrumentali  , 6c 

. adjutrice  definitur  , ut  eam  remiP 
fionem  efficiat  , cujus  panicipes  funt 
ii , qui  non  indigne  ad  altare  Domi; 
ni  accedant  , ibid.  fanguis  ChrilH 
nofler  eft  , eo  modo  , quo  lux  Solis 
nollra  eft  , nempe  ut  caula  univer- 
lalis.  417.  b 

SMufaSi» 

qua  ratione  par  poenitentiae,  ;4<>.  b.ad 
lacerdotis ; arbitrium  poli  lacramen- 
lum  poenitentiae  eft  ad  £alutemnecef- 
liurja,  54f.b.ouare,  157,  b.  de  latis- 
hftione  faR  aololutionem  an  fit  prae- 
ceptum divinum , {95.  b.  faiis£i£lio  la- 
cramentalis  neceffiaria  eft  ad  lacr^ 
mentum  poenitentiae  perficiendum , ibi- 
dem. 

Scientia  pietatis  eft  , nofle  leeem  , in- 
telligere  Prophetas , Euangelio  crede- 
re, Apoftolos  non  ignorare  . ad;,  a 
Sempearra. 

Scriccurz  facrae  firmitas  comiet,  fi  per 
aominillros  ftlli  a Deo  polTumus , j. 

a.  fcriptnra  minutos  numeros  prx- 
lerire  uquando  folet  , tit-  a.  Icri- 
tnuTz  fiicrae  vis  & ene^a  tn  aliqui- 
bus locis  non  fatis  pn  negationem 
cxpliaiur,  b.fcTipiura  eft  judex 
mortuus,  qui  nec  litigantium  uirin- 
oue  rationes  audire  , nec  fententiam 
eloqui  valet,  ^b.lcripturzufuseft^ 
pennde  populum  reprehendere  , ac 
Ii  omnes  mali  effeni , atque  ita  con- 
folari  , ac  fi  omnes eireni  boni,  ng. 

b.  Se  ^8,  b.  feripturae  facrae  expoU- 
tio  legitima  per  majorum  traditio- 
nem accipienda  eft,  a 19.  U fcripta- 
ra  in  pluribus  locis  h^ateum  ver^ 

- bum  cum  ineerpreiaiione  fua  ponit  , 
4<.  b.  fciiptur*  przcepta  lemporaiia 
quadam,  quzdam  vero  ztemafunt, 

' 77.  a . , , 

Sedo  Apoliolica  , ic  iniident  et  m fi- 
de , judicio  , atque  decreto  proeo- 
«mrepwantur.  aoo.  b 


Signum  * 

eft  , quod  przter  fpeciem  quam  inge- 
rit lenlibus  , aliud  a fe  cognofeere 
facit , 4do.  th  lignum  fandlitatis  fpe- 
culativum,  & pradicum.  adi,  b 

poft  tempora  Moylis  habuit  femper  u- 
num  lummum  Pontificem  , e cujus 
judicio  privati  omnes  cives  , ac  ju- 
dices etiam  minores  penwent  , 

189.  b 

Sozomenum  forte  pro  Theodoreto  da- 
mnat Gregorius  : nam  quz  illi  ob- 
jicit , in  Theodoreto  reperiuntur  , 

Spuitum  Sanaum  a Filio  procedere  , 
Concilium  Ephefinum  ex  illo  feri- 
pturz  loco.  De  meo  accipiet  j SfCx 
illo  , Quem  ego  mittam  vobis,  &c. 
accepit.  b 

Speculum  exemplorum  , Si  auieale- 
genda  taxantur.  b 

Stellam  apparuifle  Magis  ante  Cnrifti 
lutiviutem , Chryfoilomo  , &Augu- 
llino  placet . agf.a 


Tinfmt. 

TEmpons  circumftanda  non  eft  ne- 
celfario  dicenda  in  confeffione  , 
tdo.  b.  jus  divinum  nullum  certum 
tempus  confitendi  przfcribit,  <8d.  a 
Tertulliani  opufcula  apocrypha  per  Ca- 
lalium.  3j8.  a 

Ttflnnmtmm 

minus  folemne  an  fit  validum  fecun- 
dum fententiam  Alexandri  Teitii  , 
aos.  a.  teftaraentum  apud  Latinos  in- 
terdum paftum.  Se  promillionem  fi- 
gnificat.  4^  a 

Thetltgi» 

ratio  eft  , ftrmoque  de  Deo  , t4».  a- 
theolopa  fdrnti*  appellationem  pro- 
prie fibi  vendicat  , 344,  b.  circa  res 
etiam  contineemes  vertitur  fine  no- 
minis fui  jad^ra,  ibid.  theologia  du- 
plex , naturalis , & fupernaturalis,j47. 
0.  theologia  nullo  modo  inutilia  col- 
ligit , quin  fuper  Dei  fundamentum  , 
aurum , argentum , lapides  pretiolos 
fupcTzdificat , a.  theologica  con- 

cido , feu  quzftio  ea  proprie  eft, 
quar  ex  cheologiz  principiis  , ut  ef- 
Ima  e caulis  luis,  oritur,  ib.  theo- 
logi* traAatio  bipartita  eft,  ? ; 7.  a- 
Theologi*  finis  primarius  eft  divuue 
natur*  contemplatio  , poliremus  au- 
tciD  camis  rerum  adbo ,,  qu*  ad  bene 
. Q q 4 bca- 


Digitized  by  Google 


index 


fivfinkm  funt  neceflari»  , 
i4?.  b.  Theologix  confequentic  fir- 
mx  Si  evidentes  funt  , 444.  K Theo-  . 
logix  ratio  tormalis  duplex  , 349.  b. 
Tneologix  ratio  formalis  cft , eife  re- 
vebtum^a  Peo , liimenve  divinitus  in- 
fufum , jfo.  a.  Theologix  principia 
per  fidem  intelligi  aflerunt  fere  theo- 
logi, qui  de  viatorum  theologia  dif- 
putant , ibid.  ea  theologix  principia 
funt  habenda , quz  per  facros  auOo- 
res  Ecclefiz  funt  divinitus  revelau  , 

3;  i.  a.  vera  & germana  Theologix 
principia  lunt,  qux  libris  facris,  & 
ApoAoIorum  traditionibus  continen- 
tur , ibid.  ejus  primaria  principia  funt 
articuli  fidei  , extera  omnia  qux  in 
(acris  litteris,  vel  in traditioniMsaf- 
fumuntur  , lunt  fccundina  . tti.  b. 
theologix  cffedfa  cum  in  dubium  vo- 
cantur , quxfiiones  funt , cum  ratio- 
s.’  coguntur  , conclufiones , 3 {7.  b. 
thtologix  principia,  vel  difpoliu in- 
ter fe,  & ordinau  funt  , vel  conne- 
xa &:  colligau  , ibid.  b.  theologix 
fchoIaAicx  quod  proprium  munus  , 
»33.  b.  theologix  verx  tres  fines  , 
(cientia  Dei , ceelcAium  rerum  cogni- 
tio , humanarum  prudentia  & ttlus  , 
a; 5.  b.  theologiam  fcholafticam  ex- 
]>Iodunt , & exlibibnt  hxretici  junto- 
res , 13^  a.  theologiam  non  elTe  fpe- 
. cubtricem , fed  el&dfricem  , conan- 
tur aliqui  perfuadere.  344.  a 

TbttltfHi 

materiam  a prifeis  auAoribus  , formam 
a junioribus  mutuari  debet , In  ProcB- 
mio.  Prxter  communem  artem  diffe- 
rendi , quam  dialcdici  tradunt , aliam 
habeat  neceffe  eff  , ibid.  theologus 
fcholallieus  ell  , qui  de  r.bus  Divi- 
nis prudenter  e litteris  & Divinis 
inffituiionibus  ratiocinatur  , 133.  a. 
theologi  omnia  theologix  pnncipia 
in  quxAioncm  verterunt  , 3;8.  b.  dif- 
krentis  Theologi  primum  olHcium  , 
3*1.  a.  theologi  uni  veri!  in  tbeolo- 
gix  certis  decretis  definiendis  erra- 
re non  poffunt , j6i,  b theologi  qui- 
dam indigne  nomina.ntur,  133. a.  theo- 
logorum fchoIaAicorum  telfirooniuin  , 
fi  alii  viri  do^i  contra  pugnant , non 
plus  valet  , quam  ratio  eorum,  vel 
audloritas  comprobit  , ij6,  a.  theo- 
logorum omnium  communi  fententix 
refragari  , temerarium  ell  , ibid.  b. 
theologis,  qui  Pontificum  canones i- 
cnorani , mulu  defunt  ad  ufus  theo- 
logix  neccllarb.  >47.  a 


Traditi* 

ad  hxreticos  confuundos  majorem  vim, 

, quam  feriptura  habet , 93.  b.  tradi- 
tionum ApoAolicanim  alteras  Apo- 
lloli  a Chrillo  Domino  acceperunt  , 
alteras  veroApolloli  tpli  Spiritu  fan- 
£lo  fuggerente  ad  Ecclelix  utilitatem 
ediderunt , b.  traditiones  Apollo- 
licx  impugnantur  ab  hxretids , fid^a. 
_3d  traditiones  Chri  Ili  &c  Apollolontm 
inveftigandas  vix  quatuor  Iternuntur  , 
ot-  b.  traditionum  Aoollolicarum  cer- 
titudo multis  rationibus  confirmatur , 
99-  a.  traditiones  liint  divina  verba  , 
non  al  ter  ac  ilb  , qux  [gsm  libris 
fcHpta  funt,  lot.  b.  traditiones  non 
funt  divinarum  feripturarum  addita- 
menu  , led  complementa  , & earum 
quafi  commentarii . ibid. 

Traaf migrati* . 

Septuaginta  anni  tranfmigrationis  quo- 
modo computandi  liuc  , an  in  pri- 
mum annum  Cyri , an  vero  in  fecun- 
dum Darii,  fufilfime  difpuutur , 19T. 
a.  tranfmigrationis  leptuaginta  anno 
rum  mitium  a defobtione  fumendum 
ell  , non  a tranfinigrattone  . *,o6,  b 
Turris  David,  id  ell  , berx  fcripturx 
aufloritas  arietibus  quatuor  concuti 
folet.  4.  a 


V 


Afa  argentea  ac  aurea , & fupellex 
fgyptiorumquidlignificeot , 43  £. 


Vtriiat 

purlffima  non  eft,  cui  quoquomodoeft 
falfius  permixu , L a.  veritas  qux- 
dam  eft  , qux  non  habet  pietatem  , 
»67.  a.  veritas  feripturx  femper  fiiit 
connexa  cum  rcdlitudine  fidei  , 43.  a. 
veritas  Scnpturx  vere  & propne  in 
intelledu  cR  , Scriptura  autem  im- 
proprie tanquam  in  ligno  , a. 
veritates  quxdam  catholicx  ita  ad 
fidem  peninent,  ut  his  fubbtis  fides 
quoque  ipia  tolbtur  , 388.  a.  verita- 
tes quxdam  Catholicx  lunt , quibus 
cyerus , fides  quatitur , led  non  ever- 
titur. ibid. 

Vincentius  Beliuacenfis , & D.  Antoni- 
nus non  tam  vera,  quam  multa  feri- 
plerunt.  334.  a 

VindiSa . 

VindiAa  julla  duplex , 49(.  3.  vindidx 
finis  triplex . ibid. 

v,r. 

Viri  apollolici  & fpirituales  omnia  di- 

fcer-  ^ 


Dioifbr  ' 


jle 


Jt  B Jt 

fceraint , tft*  ad  faliuem  Tunt  necef- 
faria  , ^ a.  viri  prudentes  noluac 
cognicioDem  de  Deo  «cantem  & o- 
tiolam  eflc.‘  a 

VirtHt , 

Virtus  eft  habitus  eleftiTus'in  medio- 
critate coafifiens }Oj.  b.  virtus  ioiufa 
duplex.  J02.  b 

Vitam  corporalem  quilibet  tenetur  con- 
fervare.  ^ a 

Vvicleff.  docuit  confellionem  «fle  luper- 
fluam  & inutilem . <4».  b 

truSU.  ~ 

Viidio  interior  lapientibus  Eccle/icma- 
siftris  fufficit  ad  ea  quae  lidei  adycr- 
^ fantur  refutanda  > at  ignorantibus  o- 
P®s  eft  eaterna  do&ina , a<.  b.  Vb- 


U M. 

ftonis facri Chrifliutis  virtus,  48*. a 
m voce  ambigua  non  licet  unuraquod- 
libet  fignificatura  accipere.  ^ b 
Volente  aliquo  ea  fieri  dicuntur  , qu» 
non  invito  fiunt . y. 

Votum  lacramenti  poenitenti»  impli- 
citum peccatoribus  baptizatis  non 
fuHicit  ad  lalutem  , fed  expltcitum 
& formale.  b 

Vulgata  diftione  rerum  vocabula  pro 
rerum  imaginibus  ufurpantur.  igS.b 
ymifms. 

Vulgi  falfx  opiniones  in  duplici  funt 
diflimntia  , 198,  b.  vulgi  lermones 
non  lolent  homines  Iraen  ancupait  , 
, miam  vis  graviflinM  vir»  in  feribendo 
idiccenat.  b 


I.  . 

In^is  Rjrum  Finis, 


% 


iK- 


Digitized  by  Google 


I N D E X 

LCX:ORUM  s.  SCR-IPTURJE. 

Qtii  in  his  Operibus  explicantur. 


Gtwtfti. 

Cap.  T Nfpiravit  in  £Ki'em  ejos  rpira> 
s.  X cmum  triue , & Ei&us  elt  bo- 
-no  in  animam  viventem.  a 

' i6.  Illa  concepifle  fe  vuiens  , delpexit 
dominam  fuam,  &c  X54>  b 

18.  Defcendam,  & videbo,  utrum  cla* 

morenv  opere  compleverint . 444.  b 

19.  Ne  refpicias  poft  tergum . 67.  b 

aa.  Experate  hic  , ego  & puer  poft- 

quam  adoraverimu*  , revertemur  ad 
vos.  8.  b 

id.  lliuc  difcedens  uc  veiurec  i<i  tor- 
rentem Gerare,  habinrK(|ue  ibi , rur. 
fum  fodit  alios  puteos,  quos  foderant 
fervi  patris  fui  Abraham,  Sec.  do.  a 
39.  Ego  fum  primogenitus  tuus  Eliut  , 
&C.  9.  b 

4t.  Per  falutem  Pharaonis  exploratores 
eftis.  if.  a 

4d.  Omnes  animae  domus  Jacob  , quae 
ingrelTae  funt  in  aEgyptum*  fuere  fie- 
ptuaginta.  8s,  b 

£x«di, 

].  Erant  igitur  omnes  animae  eorum  , 
qui  egrefli  funt  de  femore  Jacob  , 
Icptuaginta.  8s.  b 

11.  Rcerunt  filii  Ifrael  , licut  prace- 
perar  Moyfes,  Sc  petierunt  ab  Agy- 
ptiis  vafa  argentea  , Se  aurea,  10.  b 
31,  Vocavi  ex  nomine  Befeleel,  8e  im- 
plevi eimi  lapientia . sds.  b 

Ltvitiei. 

4.  Orabit  pro  eo  Sacerdos  , & dimitte- 
tur ei . 430.  a 

id.  Sabbatum  reqnifitionis  eft  . atflige- 
tis  animas  veftras  , ab  omnibus  pec- 
catis veftris  mundabimini.  ;jo. a.  & 
13  f-  b. 

Mvomt  , 

33.  Si  vocare  te  vencrist  hoBuoes  illi  , 


furge  & vade  cum  eis . le.  a 

33.  Non  efl  Deus  ut  homo , ut  mentia- 
tur, nec  ut  filius  hominis,  utmute- 
'tur.  8.  a 

36.  Omnes  enim  viri  ducent  uxores  de 
tribu , Sc  cognatione  fua . d s.  a 

Dt»etf00. 

17.  Si  difficile  & ambiguum  apud  te  ju- 
dicium efle  profpexeris  , venies  ad 
facerdotcsLe vitici  generis,  8fc.  i88.b 

17.  Qui  autem  fuperbierit  , nolens  o- 

bedire  lacertlotis  imperio  , 8fc.  es 
decreto  judicis  morretur.  179.  a 

18.  Qui  verba  Prophetx  , qua;  loqut- 

tur  m nomine  meo,  noluerit  audire, 
ego  ultor  exiflam,  Sec,  quod  fi  in 
nomine  Domini  propheta  ille  pr^t- 
xerit , 8c  non  evenerit , hoc  Dtmimts 
noneuloquutus.  18.  a 

I.  Ktfum, 

13.  Filius  unius  anni  erat  Saul,  cum 

rcgoate-foepiflct . 309.  b 

3, 

id.  Dominus  przccpii  ei , ut  maledi- 
ceret David.  14-  b 

3.  Regitm, 

d.  Fadium  ell  ergo  quadringcntefimo  < 
oAogefimo  anno  egrelTionis  filiorum 
Ifrael  de  terra  iEgypci  , &c.  311.  a 

8.  Non  eft  homo  , qui  non  peccet . 1 1 7.  b 

33.  Ero  fpiritus  mendax  inore  omnium 
Prophetarum.  lo.  b 

4.  Rtficm , 

>1.  Athalia  vero  mater  Ochoxiz  vjdens 
mortuum  filium  liium  , occidit  omne 
Imeiircgium.  331.  b 

fri. 


Digilized  by  Googie 


tmix  LOCORVM  S.  SCRiPRXJ/tM  : 

' 7.  Mulier  garrula  & vaga  quietis  im- 
patiens,  &c.  ibid. 

ij.  Proficiebat  David  vadens  8e  cre- 
fcens.  44J-  * . . XccUJ^n. 

I.  Vanitas  vanitatum , 8c  omma  vanitas , 

S$t»»di  Taratif.  . n.  • * 

15.  Bellum  vero  non  fuit  ufque  ad  tri-  t-  Non  ell  homo  juihis  in  terra  , qui 
iefimum  quintum  annijj.  regni  Afa.  “Ciat  bonum,  & non  Mccet.  uj.b 
,08.  b Donec  revenatur  piuvis  in  terram 

17.  Crevit  Jofaphat  , & magnificatui  unde  erat , fle  fpiritiB  redeat  ad  Deum 
eft  ufque  in  fublime.  44J*  a qui  dedit  illum.  4«a.  b 

1S.  Verba  lapientium  ucut  llimuli , 8e 
, quafi  clavi  in  altum  defixi . »4.  b 

n.  Qui  immutat  cor  principum  , & >*•  Deurotime,  Semandau  ejus  ferva, 
de^it  eos , 8e  errare  eos  facit  hoc  eft  enim  omnis  homo.  x6f.  b 
quafi  ebrios.  11.  b »i- Fili  peccafti?  non  adjicias  iterum  , 

Sj/Qui  docet  nos  fuper  jumenta  ter-  fed  de  priftinis  deprecare,  ut  tibi 
r*  , & fuper  volucres  coeli  erudit  dimittantur.  510.  b 

nos.  174.  a 

Ca»tU*rmm. 

rjalm.  Sicut  Mium  inter  fpinas  , fic  amica 

ji.  Salvum  me  fac,  quoniam  defecit  «ca  inter  filias.  ij4.  a 

fandus.  1x9.  a s.  Tenui  eum,  nec  dimittam  . 119.4 

15.  Adimplebis  me  laetitia  cum  vultu 
tuo , &c.  ' 445-  a . s^hmtu . 

11.  Spes  mea  ab  uberibus  macris  meae . Nefcierunt  iKramenta  Dei  , neque 
4^6.  a mercedcffi  Iperaverunt  juftitiae  , &c. 

51.  Beati  quorum  remiffx  funt  iniqui-  quoniam  Deus  creavit  hominem  in- 

tates,  8e quorum  tedla  funt  peccata.  exterminabtlem  , & ad  imaginem  fi- 

410.3  militudinis  lux  fecit  illum.  4543. &b 

40.  Beatum  faciet  eum  in  terra.  4jo.  3 9.  Cogitationei  roonalium  timidx  , & 
44.  Dilcxifli  juftitiam,  Beodifti  iniqui-  incertx  provi^mix  noftrx.  164.  b 

tatem,  proptereaunxitteDeus.444.b  Vani  cmra  lunt  omnes  homines , in 
47.  Circumdate  Sion  ,&  compleffiraint  quibus  non  eft  Identia Dei,  Btc.idi.b 
eam , 8cc.  quoniam  hic  eft  Deus  Deus 
. nofter,  ipfereeet  nos  in  fecula.  119.3 

40.  lmmolaDeolacrificium’landis.4o8.  a Non  te  prxiereat  narratio  leniorum  . 
70.  Sacrificium  Deo  fpiritus  contribu-  * . 

latus.  40^.  b Si-Nondicas,  ille  me  implanavit,  n.b 

ji.  Deus  de  c®lo  profpexit  fuw  fijjos  A cortliario  ferva  animam  tuam  , 
hominum , ut  vi«at  n eft  intelligens  , *orte  luinat  fudem  in  terra  , & 

&C.  444.  b <ftcar  tibt , bona  eft  via  tua  . 67.  b 

73.  Iratus  eft  fiiror  tuus  fuper  oves 
pafcuxtux.  134.3  £/*!<• 

88.  Difpofui  teftamentum  eledis  meis, 

juravi  David  fervo  meo  , ufque  in  x-  Erit  fides  cindlorium  renum  rius  . 

, ternum  prxparabo  femen  tuum.  119.3  4JJ.  b 
93. C^i  docet  nominem  fcientiam.  »74.3  Expelhm  te  de  ftatione  tua,  & d.' 
119.  Erravi  ficui  ovis, qux  periit,  134.8  miniilffiq  tuo  deponam  te,  &c,  174.3. 

144.  Eidelis  Dominus  in  omnibus  ver-  3^*  Morieris,  denonvives.  10.  a 

bis  fuis  , & fandus  in  omnibus  ope-  3*.  Ptoje^fti  poft  tergum  tuum  omnia 
ribus  fuis . 8.  a peccata  mea . 410.  a 

5®.  Dedit  illis  linguam  eruditam,  ut 
frntrhUrmm,  fciant  fuftentare  eum,  qui  lapfus  eft 

X.  Dominus  dat  fapientiam  , Bc  ex  ore  verbo  , aMruit  illis  quoque  aurem  . 

' ejus  prudentia.  470.  b 3jd. a.&b 

3.  Ne  intenderis  fallacix  mulieris  , fa-  13-  Pro  eo,  quod  laboravit  anima  ejus, 
vus  enim  diftillans  labia  meretricis  , videbit,  & laturabitur . 444.  b 

&c.  idd,  a 34>  In  mifericordia  fempiterna  mtfhtus 

fum 


Digitized  by  Googie 


Index  wcorvm  s.  sCRfrr. 


fum  tu  , dixit  redemptor  tuns  Do- 
minus , &c.  ufque  , Ht  foedus  pacis 
mex  non  movebitur . 17;.  b 

Spiritus  raeus  qui  eft  in  te,  8e  ver< 
ba  mea  quae  poiui  in  ore  tuo  , non 
recedent,  &c.  119.  a.  & 36^,  b 

dx.  Ecceialvator  tuus  venit,  ecce  mer- 
ces ejus  cum  eo,  & opus  ejus  coram 
iUo.  44J*  1> 

f6.  Ad  quem  afpiciam , nili  ad  piuper- 
• culum  & contritura  fpiritu  > {id,  a 

JiitTtmU. 


Am»$, 

(.  Vz  vobis,  qui  opulenti  eftis  in  Sioo  , 
& confiditis  in  monte  Samariz  , o- 
ptimates  capiu  populonira.  139.  b 

/«M. 

j.  A&ue  quadraginta  diea,  & Ninive 
lubvertetur. 

Ai»cMt . 


Dabo  vobis  pallores  , qui  pafcant  vos 
(cientia  & oodlrina . 147.  b 

Convertimini  filii  , revertentes  , & fa- 
nabo averliones  vefiras.  134.  a 

ao.  Seduxifli  me  Doniuie  , 8e  leduAus 
fum . 14.  a 

aj.  Servient  gentes  illae  regi  Babylonis 
feptuaginta  annis  , cumque  impleti 
fuerint  feptuaginta  anni , vifiiabo  fu- 
per  regem  Babylonis.  aS^,  b 

jo.  Pollquam  enim  convertillt  me,  eri 
Poenitentiam.  508.  b 

31,  Novum  creavit  Dominus  fuper  ter- 
ram , femina  circumdabit  virum . 437^ 
ja,  Veriam  cis  paflum  fempiternum  , 8c 
non  definam  eis  benefacere  , 8c  timo- 
rem meum  dabo  in  corde  eorum , ut 
non  recedant  a me.  i7i-  b 

5 a.  Ifie  ell  populus  , qnem  tranlMit 
Nabuebodonofor,  &c.  309.  b 

3.  Domus  Ifrael nolunt  audire  te,  quia 

nolunt  audire  me . 119.  a 

id.  Emundavi  fanguinem  tuulh  ex  te  , 
& unxi  ce  oleo,  &c.  i3|.b 

18.  Facite  vobis  cor  novum  Sc  fjpiritum 
novum.  497.  b 

34.  Sufeitabo  fuper  eas  paftorem  unum 
ui  pafcat  eas  , ipfe  erit  eis  tn  pa- 
ortm.  as4.b 

37.  Percutiam  illis  foedus  pacis,  padlum 
fempiternum  erit  eis.  173.  b 

Dtutitlh.. 

4.  Peccata  tua  eleemofynis  redime . 504.  b 
9.  In  dimidio  hebdomadis  deficiet  ho- 

llu  & Sacrificium . 133.  a 

Ofid  , 

a<  Sponfabo  te  mihi  in  fempiternum  , 
&c.  fwnlidx)  te  mihi  in  fide.  iio.  a 
14.  Reddemus  viculos  labiorum  nollro- 
rum.  i9d.  b 


a.  Julius  ex  fide  fua  vivit.  4aj,  b 

Afiti. 

a.  Interroga  taccrOotes  legem . 147.  b 
UatiuhU  . 

I.  Non  ell  mihi  voluntas  in  vobis,  & 
munus  non  fufeipiam  de  manu  ve-  . 
ftra  : a folis  enim  ortu  , &c.  & ia 
omni  loco  lacrificatur  , & ollertur 
nomini  meo  oblatio  munda.  4d^i> 
a.  Labia  facerdotis  cuftodicnt^  feiea- 
tiam  , & legem  requirent  ex  ore  e- 
jus.  147.  b 

I.  . 

7.  Homo  facerdos  de  femine  Aaron 
venit,  non  decipiet  nos.  333.  a 

Matthti . 

a.  Ecce  ab  oriente  venerunt  . 

»94.  b 

a.  Tunc  Herodes  videns,  quoniam  i{- 
lufus  edet  a Magis , mittens  ocddic 
omnes  pueros,  Bcc.  a9j.a 

3.  Ego  baptizo  vos  aqua.  48a.  b 

3.  Facite  frudhim  dignum  peenitemiz  . 
453- b . 

3.  Vos  elhs  lux  mundi.  nd.  b 

3.  Si  oflers  munus  tuum  ad  altare  , 8c 
ibi  recordatus  fueris  &c.  f 9<>>  .a 

d Dimitte  nobis' debita  nodra.  iij.b 
10.  Nolite  cogitare , quomodo , aut  quid 
loquamini  > dabitur  enim  vobis  in  illa' 

, hora  quid  loquamini.  7{.  b 

la  (^z  in  aure  auditis , przdicate  fuper 
teai.  103.  b 

, IO.  Nolite  timere  eos  , qui  occidunC 
corpus  , animam  autem  non  polfunc 
occidere.  4J7-  a 

la.  Ecce  mater  tua  & firacres  tui  foris 
liant  quzrences  te  alloqui . a 

13.  Qjjue  & vos  craofgredimini  maq- 
datum  Dei  propter  traditionem  ve- 
ftram  i ita.  a 

zd.  Ca- 


Digitized  by  Googie 


^ACJlJE  SC£IJ>TVX£. 


i6.  Cavete  » fenntnto  Pbari&onim  . 

ibiiL  * 

i6.  Beatus  es  SimonBariona,  quia  caro 
& 4oguis  noD  revolavit  tibi  > &C. 
i8£.  b 

1«.  Super  banc  petnm  cdificaboEccle* 
fiam  meam.  Sepone  inJeri  nonpnr* 
valebunt  adverfiu  eam  . it;.  a.  174. 
a.  Se  190.  b. 

t6.  Tibi  dabo  claves  regni  c;hmim  . 
168.  b. 

16.  QuodeUnque ligaveris  fuper terram, 
erit  ligatum  8t  in  c^lis:  Se  qnodeunque 
folvens  fuper  terram  , &c.  ao6.  a. 
S37.  b.  , 

18.  $1  peccaverit  in  te  frater  tuusi  cor- 
ripe eum  inter  te  Se  ipfnm  folum , Sec. 
io6,  a. 

«8.  Si  duo  ex  vobis  eonfenferint  fuper 
- terram , de  omni  re , quamcunque  pe- 
tierint , fiet  illis  a rauc  tueo , ivs-  a 
Se  17J*  a. 

as.  Simile  fadum  eft  regnum  calorum 
homini  regi,  Sec«  iid.  b 

ai.  £gofumI>eus  Abraham,,lfaac,  Se 

Jacob;  noaetlDcus  mortuom»,  ied 
viventium.  4)7.  a 

aj.  Super  cathedram  Moyli  federunt 
Scribx  Se  Pharii  i , Sec.  i;i.  b.  Se 

,17».  b.  ) ' . 1 ■ ' t 

sj.  Yse  vobis,  qui  aedificatis  fepulchra 
. Propheurum  , Se  ornatis  monumen- 
ta jufiorum.  xjS.  a 

X5.  Simile  ell  regnum  ollorum  decem 
virginibus,  Sec.  117.  b 

X S • Omni  habenti  dabitur , Se  abundabit  .• 
ei  autem,  qui  non  habet.  Se  quod  ha- 
bet aufvrecur  ab  eo.  <7.  b 

»6.  Triftis  cft  ankna  inea.  446.  a 

aS.  Ecce  ego  vob  licum  fum  omnibus  die- 
bus ufque  ad  conl^ummationem  fiecu- 
li-  119.  a.  Se  17J.  b 

MAtci . 

I.  Initium  Enangelii  Jefii  Chrifti  filii 
Dei , ficut  Icnpeum  ell  in  llaja  Pro- 
pheta . b 

>i>  D:  die  autem  illa  nemo  feit  , ne- 
^ que  Filius.  444.  a 

15.  Quod  vobis  dico  , omnibus  dico: 

vigilate.  105.  a 

ij.  Erat  autem  hora  tertia.  Se  crucifi- 
xerunt eum.  . 79.  b 

16,  Przdicate  EuangeliunI  omni  creaiu- 

7 . rx  t 140,  b 

Qui  Ycro  r.on  crediderit  , conde- 

mnahitur.  541.  a 


X.  Regnabit  in  domo  Jacob  in  xo^r.- 
■u».  119.  a 

X.  Jefus  proficiebat  fiipientia , xtate , Se 
gratia  apud  Deum  Se  homines.  44X.b 
5.  Quifiiit  Sale,  qui  fuit  Cainam,  qui 
fuit  Arphaxad.  81.  b 

7.  Remittuntur  ei  peccau  mulu , quo- 
niam dilexit  multum.  4x1.  a.  Se  4^0.  b 

IO.  Neminem  per  viam  falutaventis.  <17.  b 
10.  Qui  vos  audit,  me  audit.  151.  b 
10.  Samaritanus  appropians  alligavit  vul- 
t nera  ejus  , infundens  oleum  Se  vi- 
num, Sec.  ,-4«o.a 

13.  Nifi poenitentiam  habueritis,  omnes 
peribitis.  494*  > 

ai.  Caelum  Se  teira  tranllbunt , verba 
autem  mea  non  tranfibunt . 7.  b 

xxb  Accepto  pane  gratias  egit , Sec.  hoc 
eft:  corpus  meum,  Sec.  409- v 

XX.  Hoc  ticite  in  meam  commetnora- 
tionem.  . - ' xej.  b 

XX.  Ego  rogavi  pro  te  , Petre  , ut  non 
i denciat  ndes  tua  . ido.  a.  & i*;.i 
X4.  Petrus  autem  furgens  eveumt  ad 
monumentum.  xo8.  b 

X4.  Aperuit  iftufenfum,  utinteUigerenc 
- Icri^uras.  dj.  a & 

I 

I.  Dedit  eis  poteftatem  filios  Dei  fieri  . 
117.  a 

I.  Verbum  caro  fa^m  eft,  Sec. 4^9.  a 
I.  Vidimos  gloriam  ejusj  gloriam  qua- 
fi  unigeniti  a Patre . 4i|^-  b 

I.  lex  per  Moyfen  data  eft,  gratia  Se 
, verius  per  Jefum  Chrifium  . 49X.  a 
I.  Deum  nemo  vidit  unquam  : Unige- 
I nitus,  qui  eft  in  finu  patris,  ipfee- 
narravit.  4J9-  b 

X.  Nupiix  faftx  funt  in  Cana  Oabixx . 
X96.  a 

3.  Nili  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  Se 
Spiritu fanfto',  Sec.  48$.  a 

3.  Illum  oportet  crefeeit  , me  autem 
minui.  441-  a 

3.  Quod  vidit  Se  audivit , hoctelbtur. 

440.  b . ' 

{.  Pater  omnia  demonftrat  Filio  , qux 
ipfe  hicit,  Sec.  444-  a 

).  Ego  non  ab  homine  teftimonium  ac- 
cipio . X4.  a 

d.  Nili  manducaveritis  egrnem  y Sec, 
550.  a 

7.  Si  quis  voluerit  voluntatem  ejus  ta- 
cere , cognofeet  de  doftrina  , utrum 
exE^ofu.  x{.  b 

}o.  Oves 


A 


Digitized  by  Google 


IKDEX  roCOJtVM' 


10.  Oves  mez  vocem  meatn  andiunt  . 

ibid.  ^ 

11.  Cum  eflh  pontifex  anniiUiUs,  pro- 
phetavit^ . i7j.  a 

14.  Ego  rogabo  Patrem,  8e  alium  Pa- 
raclnum  dabit  vobis , ut  maneat  , 
&C.  ISO.  a 

14.  Ille  vos  docebit  omnia  , Sc  lugge- 

ret  «obis  omnia.  164.  b 

15.  Vosauterodixi  amicos,  quia  omnia 
qiizcunque  audivi  a Patre  meo,  m>ca 

* feci  vobis.  ibidi 

!<.  Cum  autem  venerit  ilk  Spirkos  ve. 
riiatis , docebit  vos  omnem  verita, 
tem.  ISO.  a 

il.  Sandifica  eos  in  veritate,  &c.  ibid. 
t*.  VoloPater , ut  idii  (mi  & il. 

li  £nt  me  cum , Sec.  44O1  b 

st.  Ego  in  occidta  locutus  fum  nihil. 
soO.  a 

bion  baberes  pqiellaiem  tn  me  uL- 
lam  , nifi  tibi  datum  eflet  defupgr  . 
10.  a 

so.  Sicut  mifit  me  Pater,  8c  ego  mit- 
to  vos  : accipite  Spitkum  (aimum  , 
dcc.  sod,  a.  & 110.  a 

ao.  Quorum  rctinueritu,  retenu  funi. 
54».  a 

sx.  Pafce  oves  meas.  idS.  a.&iSd.  b 
a^  Hic  eft  difcipulus  ille,  qui  tefiimo- 
nium  perhibet  de  his  , 8r  fcimus, 
quia  venua  efb  «efiimoniuin  ejus  . 

. aov  b 

Xfivnui. 

5.  Czfis  dcntmciaveniflt  , ne  omnino 
loquerentur  in  nomine  Jefu.  S04.  a 
4.  Verbum  Dei  crefeebot.  44j.  a 
7.  Jofcph  accerfivit  Jacob  {Mrem  fuum , 
ic  omnem  cognationem  liiam  ia  ani* 
mabns  feptuaginia  quinque  . a 
7.  Pofiti  funt  in  fepulchro , quod  emte 
Abraham  pretio  argenti  a Imis  Emor 
filii  Sichem.  (4.  a 

sok  Mitte  & accerft  Sanontiy  : ille  di* 
cet  cibi , quid  te  oponeat  httre  . 
4*7.  * 

15.  Convenerunt  ApofioU  Sc  fenieres 
vidm  de  verbo  hoc.  147.  b 

i{.  Viri  fratres  vos  fcitis,  quoniam  ab 
antiquis  diebus  Dens  in  nobis  ekgit 
per  os  meum  audite  gentes  verbum 
Euangelii,  Sccredcte.  18S.  a 

if.  Vifum  eft  Spiritui  fando  , Sc  nobis. 
t]s.  bw  & 159.  bw 

so.  Attendite  .vtmSf  Sc  univerlts^ei, 
in  quo  ^vos  Spintus  fandus  comit 
Epilcopos  regere  Ecckfiam  Dei  . 

»47-  b . 


Mems». 


I.  Tradidit  illos  Deus  ia  reprobum  Uth 
fum.  1),  Il 

s-  Eadtwcs  legis  jufti/icabumiir.  470.  a 
s.  Non  enim  qui  in  maniletto  Jndziu 
eft  , neque  quz  in  manifefto  in  car- 
ne eft  circumcido,  &c.  - 148.  b 

j.  Juftificati  gratis  per  gratiam  ipfius  , 
jwr  redemptionem,  quz  eft  in  Chrt- 
. fio  Jefii . 4J4.  b 

j.  Unus  eft  enim  Deus  , Juftificat 
orcumcifionem  ex  fide  , de  prz^ 
tium  per  fidem.  4d*.  a 

y.  Per  unius  iuftitiam  tn  omnes  horni. 

. nes  in  juftificatiofian . ibid. 

d.  Ore  autem  confefCo  fit  ad  lalutem . 
480.  a 

10.  Et  quidem  in  omnem  ierr»itexivit 
fonus  eorum.  148.  a 

is.  Obiecro  eos  , ut  exhibeatis  cnrpo- 
ra  veftra  boftiam  viventem . 405.  t 

IX.  Non  plus  iapert,  quam  oportea  fa- 

pere.  &C.  xij,  a 

14.  Innmuim  in  fide  afliimite . 1 1 {.  b 

I.  Ctrmtb.  " ~ ' 

1.  Ecclefiz  Dei,  qweeft  Cosinchi,  vo- 
catis  (andis.  iis.  b 

1.  Oblocro  vos,,  ut  id  ipfiim  dicatis  o* 
moes,  de  non  £ot  ia  vobis  (cfaiftna. 
ta.  lys.  b 

X.  Perdam  fapienttafflfapienBim.  add.  b 
u Videte  vacationem  veftram , fratres 

quia  Bon  multi  lapientes  fteundum 
esmetn.  X7S.  b 

Tanquam  parvulis  in  Cbriftobcvd. 
bis  potzm  dedi,  non  efcam.  iiy.  b 
4.  Hk  jam  quzraur  inter  difpenfateres  , 
ut  fiiklnquis  inveniatur.  >18.  a 
4.  Habentes  eundem  fplrkum  fidei.  4d{.b 

6.  Annefckis,  quia  corpora  veftra  mem- 
bra funt  Chrifta?  117.  a 

7.  PrzcipioDaaego,  fed  Dominus ; cZ> 
ceris  ego  dico,  non  Dominus.  71.  b 
de  ^6.  a 

so.  Sed  non  in  pluribus  eorum  bene- 
placuum  eft  Dro . a 

10.  Omnes  quidem  dc  uno  pane  p rti- 
cipamus . 48).  b 

10.  Bibebant  autem  de  fpirituali , con- 

lequenie  eos  petra  : I^tra  autem  e- 
rai  Chriftus.  4dy.-b 

11.  Si  quis  videtur  comentiofiis  effi , nos 
tamen  calem  conMetudmem  non  .ha- 
bemus, neque  Ecclefia  Dei.  a 

is.  In  uno  fpirioi  omnes  nos,  io  unum 

COI. 


Digitized  by  Goosie 


“fACUM  scRj^rxjR^r^ 


(brpus  btptizati  fumus.  117.  a 

II.  Non  potcft  •caput  di«re  pedibus  , 
non  ellts  mihi  neceflarii.  x;^.  k 

ij.  Cum  venerit  quod  perfcdum  eft  , 
evacuabitur  quod  e*  parte  eft . 457  j 
14.  Propheta;  duo  aut  tres  dicant  , ti 
■ caetrn  diiodicent , 8cc.  xxj.  b 

14.  Non  eft  diftenfioms  Dens,  fed  pa- 
dr.  , 'ibid. 

i(.  Alia  claritas  tolis  ^ dia  claritas  Iu- 
nx, 8cc.  • XI7.  b 

xf.  Omnes  quidem  refurgemus , fed  non 
omnes  immutabimar.  <>4.  b 

s.  Ctrinth, 

I.  Fiddlis  autem  T>mi , quia  femw  no- 
fter  qui  fijit  apud  vos , non  eft  in  il- 

• lo,  eft,  8f  non,  fed  eft  in  illo,  eft. 
141.  a 

4.  Id , quod  in  prxienti  eft  momenta* 
neum  8e  leve  tribulationis  noftrx , 
anemum  glorix  pondus  operatur  in 
nobis.  jdd.  b 

Sdmns  enim , quod  fi  mrfftris  do- 
mus ooftra  najus  habitationis  ditTol- 
vatur , xdificanionem , &c.  3^7.  a 

7.  Qw  fecundum  Beum  triftitia  to  , 

poenitentiam,  &c.  71 1.  b 

II.  Inquoquisaoder  ( tn  infipientia  di- 
co ) audeo  & ego.  71.  b.  & 7«.  a 

M GdMtMS, 

X.  Scientes  , quod  non  juftificatur  ho- 
Rio  ex  operibus  legis,  fed  per  fidem 
JefuChnfti.  47}.  a 

j.  Omnes  enim  filii  Dei  eftis  per  fidem  . 
474.  a 

4.  Harres  ifte  parvulus , qui  nihil  diflert 
a fervo  , led  fub  tutoribus  eft  uf- 
que  ad  Infinitum  tempus  a patre  . 
467.  a 

7.  Nec  circumcifio  aliquid  valet  , nec 
prxputium,  fed  fides.  490.  a 

'Ad  Efbejiis,  _ r’  \ 

a.  Eratis  illo  in  tempore  alienati  a con- 
verfatione  Ifrael  , & hofpitcs  tefta- 
mentorum.  ti6.  b 

4.  Unum  cc^s  8e  unus  fpiritus , fient 
vocari  eftis  in  una  fpe  vocationis  ve- 
ftrx , &c.  179.  a 

4-  Unicuique  noftrum  data  eft  gratia  fe- 
cundum menluram  donationu  Chri- 
fti.  1x1.  a 

4'  Ipfe  dedit  quofdam  quidem  Apofto- 
los,  quofdam  autem  Prophetas,  &c. 


117.  b & 1x4.  t ' ' 

7.  Eratis  aliquando  tenebr»,  Scc.  iif.a 
7.  Chriftus dilexit Ec^Jefia.u  ,&  fe  plum 
tradidit  pro  ea  , ut  illam  fandlifica> 
rat , mundans  cam  lavacro  aqux  in 
verbo.  487.  j 

4.  Repletus  fnm  exceptis  ab  Epaphro- 
■ dito  , qux  mifittis  in  odorem  fuayi- 
utis , hoftiam  accCpum , placentem 
Det».  46 j,  i 

t • ■ 

Ctitgtn.  ■ t 

1.  In  ipfo  complacuit  omnem  plenitu- 
dinem inhabitare  pacificam  , Sxxi 

V 4j8.  b • < 

a.  In  ipfo  inhabitat  omnis  plenitudo  di- 
viniuds  corposaliter . ibid. 

' ' a.  ' f 

1.  Ideo  mittet  iMis  Dens  taperationem 
«nxaris.  ,1,  * 

• ' >.  Timmi.  ' 

a.  Unus  Deus  , unus  mediator  Dei  & 
hominum , homo  Chriftat  Jefus.  464.  a 
«.  OTimothee,  depofitum  cuftodi , dte, 
107.  b. 

d.  O Timothee , devita  prophanas  vo- 
cum noviutes.  .ji,  a 

a.  Timttb. 

1.  Refufeiu  gratiam  Dei,  qux  eft  in  ce 
per  impofitionem  manuum  mearum  . 
417-  » 

a.  Sed  firmum  fundamentum  Dei  ilat  , 
habens  fignaculum,  &c.  114,  b 

a.  Si  quis  emundaverit  le  ab  iftis  , erit 
vas  in  honorem  , &c.  4x6.  a 

3.  C^nis  fcriptura  divinitus  infpirata 
utftiseft,dcc.  10^.  a 

Ad  SUirttt. 

a.  Decebat  enim , propter  quem  onuiia , 
qui  multos  filios  in  gloriam  adduxe- 
rat , audlorem  falutis  eorum  per  paC- 
fiooem  confumiruri  . 447.  b 

a.  Nufquam  enim  angelos  apprehendit . 
366.  a 

7.  Omnis  pontifex  pro  hominibus  con- 
ftitihcur , ut  ofierat  dona  & facrificia 
pro  peccatis.  117.  b.  401.  a 

b.  Im- 


Digitized  by  Googie 


LOCORVM.  S.  SCRIP.TVRM, 


f.  ImpoffiUle  eft  c«  , qui  Ji«- 
■ minati  ftmt  & prolapfi  , rurium  re- 
novari ad  poenitcmum.  sj6.  t 

f,  in  redem^ionem  earum  pr*vario»- 
tiomim , qi)C  erant  fub  pnori  cefta- 
mento.  • 

IO.  Una  oblatione  conlummaTit  in  ae- 
ternum fandificatot.  4i9-  b 

10.  Voluntarie  peccantibus  nobis  poft 
acceptam  notitiam  veriutis , jam  nul- 
la reliaquitur  pro  peccatis  holtia . 

b.  8e  5 jd.  a 

11.  Credere  oportet  accedentem  ad 
t>euro , quia  efl . 

tj.  Per  iplurnofleramus  hoftiam  laudis , 
&C.  id  eft  frudium  labiorum  confiten- 
thim  nomini  ejus . 4<>^-  a 

jj.  Beneficentiae  Sc  communionis  nolite 
oblivifci  > Scc.  4°$< 

S.  Deos  neminem  tentat.  it.  b 

s.  Religio  munda  & immaculata  apud 
^ Deim  & Patrem  hiK  eft  , vifiare 
pupillos  & viduas  in  tribulwone  eo- 
rum. 4°<-  b 

3,  In  mukis  enim  ofie odimus  omnes  . 
II).  b 

I.  PmW. 

1.  Animas  veftras  caftificantes  . 4s^.  a 
s.  Qui  aliquando  non  populus  Dei , nnnc 
autem  Apulos  Det.  ,iid.  b 


, _ a, 

I.  Non  do£bis  fabulas  f^nuti  notam 
fecimus  Domini  noftri  virtutem  8e 
praelentiam.  Seca  41>.a 

I.  Habemus  firmiorem  propheticum  fer- 
moncm , cui  bene  fecitis  ancadentes  , 
Sec.  d).  a 

I.  /mwnV. 

I.  Deus  lux  eft.  Se  tenebrat  ia  eo  non 
funt  uUc.  J36.  b 

1.  Si  dixerimus  quoniam  peccatum  noa 
habemus,  ipfi  nos  feducimus.  Se  ve- 
ritas in  nobis  non  eft.  11).  b 

а.  In  hoc  fcimus  quoniam  cognovimus 
Deum , fi  maudau  ejus  obfervamus  . 
Ijd.  b 

•.  Non  necefte  habetis , ut  alluis  do- 
ceat vos  , fed  ficut  unflio  ejus  do- 
cet vos  de  omnibus , Sec.  »4.  b 

}.  Omnis  qui  peccat,  non  conovit  De- 
um, Se  omnis  qui  natus  eft  cx  Deo  , 
peccatam  non  facit . 117.  a 

j.  ^i  facit  juftitiam  , iuftus  eft , (}ui 
fecit  peccauun , exdiaSolo,  S(c.ibid. 

б.  Dignus  eft  Agnus  , qui  occifuseft, 
accipere  diviauatcm  « fepientiam  . 
43«-  ^ 


FINIS. 


Digitized  by  Googie 


( 

J 

.•I 

' I 


j 

. 1 


i.  l.